Halloween Costume ideas 2015
2024


मत्यू म्हणजे सांसारिक जीवनाचा अंत आणि मरणोत्तर जीवनाची सुरुवात आहे. मृत्यूच्या वेळी फरिश्ते म्हणजे ईशदूत माणसाचा आत्मा त्याच्या शरीरातून खेचून घेतात. याविषयी पवित्र कुरआनमध्ये म्हटले गेले आहे की,

‘‘कुल् यतवफ्फाकुम् मलकुल्-मवतिल्लज़ी वुक्कि-ल बिकुम् सुम्-म इला रब्बिकुम् तुर्-जऊन’’

अनुवाद :- हे पैगंबर (स) यांना सांगा, तुम्हावर नियुक्त मृत्यूदूत, तुम्हाला पुर्णतः आपल्या ताब्यात घेईल आणि मग तुम्ही आपल्या ’रब’कडे परत आणले जाल.

(32 अस्-सजदा-11)

मृत्यू असा येत नाही की फोन चालू होता, चार्जिंग संपली किंवा काही बिघाड झाला आणि तो बंद पडला. माणसाच्या जीवनाची मुदत संपताच मृत्यूदुत येतो आणि माणसाचा आत्मा संपुर्णपणे आपल्या ताब्यात घेतो. आत्म्याचा छोटासा भागही शरिरात बाकी राहत नाही. याविषयी मौलाना सय्यद अबुल् आला मौदूदी (त्यांच्यावर अल्लाहची कृपा असो) यांनी उल्लेखित आयतीच्या स्पष्टीकरणात लिहिले आहे की या छोट्याशा आयतीमध्ये अनेक तथ्ये ठळकपणे मांडण्यात आली आहेत, ज्यांकडे दुर्लक्ष करता कामा नये. 1) अल्लाहने या कामासाठी खास एक दूत नियुक्त केला आहे जो येऊन आत्म्याला त्याचप्रमाणे ताब्यात घेतो जसे एखादा सरकारी अंमलदार (जषषळलळरश्र ठशलशर्ळींशी) एखाद्या गोष्टीला आपल्या ताब्यात घेतो. याविषयी कुरआनमध्ये दुसऱ्या ठिकाणी जो अधिक तपशील आहे त्यावरून कळते की या मृत्यूदुताच्या हाताखाली एक संपूर्ण स्टाफ असतो. माणसाला मृत्यू देताना त्याचा आत्मा शरीरातून काढणे आणि तो ताब्यात घेण्यासाठी अनेक प्रकारची कामे त्यांच्याकडून घेतली जातात. या स्टाफची वागणूक अपराधी आत्म्याशी वेगळ्या प्रकारची असते आणि इमानधारक आत्म्याशी वेगळी असते. 

2) यावरून हे सुद्धा माहीत होते की मृत्यूमुळे मनुष्य नष्ट होत नाही तर त्याचा आत्मा शरीरातून बाहेर पडून बाकी राहतो. कुरआनचे शब्द मृत्यूचा दूत तुम्हाला पूर्णतः आपल्या ताब्यात घेईल याचाच हा पुरावा आहे. अस्तित्वहीन व मिटलेल्या वस्तूला ताब्यात घेतले जात नाही. ताब्यात घेण्याचा अर्थच हा आहे की ताब्यात घेतलेली वस्तू कब्जेदाराकडे राहते.

3) यावरून हेही कळते की मृत्यूसमयी जे काही ताब्यात घेतले जाते ते माणसाचे शारीरिक जीवन (इळेश्रेसळलरश्र ङळषश) नाही तर त्याचे ते ’स्व’ किंवा ’अहं’ (एसे) आहे जे ’मी’ ’आम्ही’ ’तुम्ही’ या नावाने ओळखले जाते. हे ’स्व’ जगात काम करून जे काही व्यक्तिमत्त्व निर्माण होते ते पूर्णतः जसे की तसे (ळपींरलीं) ताब्यात घेतले जाते. त्याच्या गुणवैशिष्ट्यांत काहीही कमी जास्त न करता हे घडते आणि हेच मृत्यूपश्चात आपल्या ’रब’कडे सुपूर्द केले जाते. यालाच परलोकात नवीन जन्म व नवीन शरीर दिले जाईल. यावरच ईश-न्यायालयात दावा केला जाईल. त्याकडूनच हिशोब घेतला जाईल आणि त्यालाच बक्षीस मिळेल किंवा शिक्षा भोगावी लागेल. (तफ्हीमूल-कुरआन, खंड 4, पृ. 43-44) ..... क्रमशः


- अब्दुल कय्यूम शेख अहमद.

9730254636 - औरंगाबाद.


मुंबई 

जमाअत-ए-इस्लामी हिंद (जेआयएच), महाराष्ट्रचे अध्यक्ष मौलाना इलियास खान फलाही यांनी हिट अँड रन प्रकरणांवर चिंता व्यक्त केली असून या समस्येवर तोडगा काढण्यासाठी समाजाने सामूहिक आत्मशोधाचे आवाहन केले आहे.

जेआयएच महाराष्ट्र अध्यक्षांनी प्रसारमाध्यमांना दिलेल्या निवेदनात म्हटले आहे की, “आपल्या लाडक्या महाराष्ट्र राज्यात हिट अँड रनच्या प्रकरणांमध्ये चिंताजनक वाढ होत असल्याचे आम्हाला अत्यंत चिंतेने दिसून येत आहे.  अनेकदा बेदरकारपणे आणि दारुच्या नशेत भरधाव वेगाने वाहने चालवणारे हे तरुण या दुर्दैवी घटनांमध्ये आघाडीवर आहेत. यातील अनेक तरुण ड्रायव्हर श्रीमंत कुटुंबातील मुले आहेत, ज्यांना योग्य प्रकारे शिस्त लावली गेली नाही किंवा उच्चभ्रू शैक्षणिक संस्थांमधून आलेल्या आणि विशेषाधिकार आणि भौतिक संपत्तीने समृद्ध असलेल्यालोकांकडून अपेक्षित असलेल्या उदात्त नैतिक मूल्यांकडे दुर्लक्ष केले गेले नाही.

मौलाना इलियास खान फलाही पुढे म्हणाले की, खेदाची बाब म्हणजे आपल्या तरुण पिढीच्या मनातून जीवनाचे पावित्र्य हळूहळू लोप पावत चालले आहे. हे आपल्या शिक्षण व्यवस्थेचे आणि आपण निर्माण केलेल्या व्यापक सामाजिक व्यवस्थेचे दु:खद प्रतिबिंब आहे. आपल्या समाजाला भेडसावणाऱ्या मॉब लिंचिंगच्या वाढत्या घटनांमधूनही जीवनाच्या पावित्र्याबद्दलचा आदर कमी होत चालला आहे. आपले राजकीय चित्र द्वेष आणि विभाजनाने अधिकाधिक प्रदूषित होत चालले आहे, ज्यामुळे मानवी मूल्ये आणि मानवी जीवनाबद्दलचा आदर कमी होत चालला आहे.

हिट अँड रन प्रकरणांच्या समस्येवर भाष्य करताना मौलाना इलियास फलाही म्हणाले, ‘तरुण पिढीने हिट अँड रन केसेस आणि मद्यपान करून वाहन चालविणे या समस्येच्या नैतिक, सामाजिक-राजकीय आणि मानसशास्त्रीय पैलूंचे विश्लेषण केले तर लक्षात येते की कुठेतरी आपण आपल्या मुलांना योग्य मूल्ये आणि नैतिक चारित्र्याने वाढविण्यात अपयशी ठरलो आहोत. 

धार्मिक नेते, सामाजिक कार्यकर्ते, पालक आणि सरकारने हा प्रश्न गांभीर्याने घेण्याची वेळ आली आहे. अशा घटनांच्या वाढत्या संख्येमुळे आपला समाज आणि देश कोणत्या दिशेने जात आहे, यावर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. समाजाने सामूहिक आत्माशोध करण्याची ही वेळ आहे. तरुणांमध्ये जीवन आणि माणुसकीबद्दल आदर निर्माण करण्यासाठी आपण सर्वांनी मिळून प्रयत्न केले पाहिजेत. एकजुटीने प्रयत्न करूनच आपण भावी पिढ्यांसाठी अधिक सुरक्षित, दयाळू समाज घडवण्याची आशा करू शकतो.



कुणा एखाद्या व्यक्तीने ज्या काही वस्तू वगैरे ठेवल्या असतील अशा वस्तू किंवा इतर सामान त्याच्या मालकाला न विचारता लपूनछपून घेणे म्हणजे चोरी करणे होय. याला इस्लाम धर्मात मोठा अपराध मानले गेले आहे. म्हणून त्यासाठी हात कापून टाकण्याची शिक्षा निश्चित केली गेली आहे. “जो कुणी चोर असेल पुरुष असो की स्त्री त्याचा हात कापून टाका. (चोरी केली असल्यास) ही अल्लाहकडून दिलेली तंबी आहे.” (पवित्र कुरआन, अल माइदा-६)

चोरी करणे फक्त याच कारणाने वाईट नाही की एक माणूस दुसऱ्या माणसाच्या मालकीची वस्तू त्या मालकाला न विचारता पळवून नेतो. त्या व्यक्तीने रास्त मार्गाने मेहनत करून ती वस्तू कमवलेली असते आणि चोरी करणारा कोणतेही परिश्रम न करता त्याचा माल हस्तगत करत असतो आणि मालकाने ते कमवण्यासाठी जे कष्ट सहन केले त्यास नगण्य करतो.

कुणाच्या घरी घरमालकाची परवानगी घेतल्याशिवाय दाखल होणे आणि त्याच्याकडे असलेल्या वस्तूंची आखणी करण्याचा अर्थ असा की असे कार्य करणाऱ्याच्या मनात वाईट वृत्ती दडलेली आहे. त्यासाठी चोर आणि मालकादरम्यान भांडण होते, रक्त सांडते. चोरलेला माल परिश्रम केल्याशिवाय मिळवलेला असल्यामुळे चोराकडे त्याचे वास्तविक माेल नसते. म्हणून त्या मालाची विल्हेवाट लावताना त्याला काहीही वाटत नाही.

अरब देशांत अत्यंत हलाखीची परिस्थिती पसरलेली होती म्हणून चोरीसारख्या घटना सर्रास होत होत्या. म्हणूनच इस्लामच्या प्रारंभिक काळात इस्लाम धर्म स्वीकारणाऱ्याकडून चोरी न करण्याची शपथ घेतली जात होती. मुस्लिम होणाऱ्या पत्नीकडून देखील असेच वचन घेतले जात होते. मक्का विजयाच्या दिवशी जेव्हा मक्केतील रहिवाशी प्रेषित मुहम्मद (स.) यांच्याकरवी इस्लाम धर्म स्वीकारत होते त्या वेळी त्यांच्याकडून चोरी न करण्याचे वचन घेतले गेले. याच प्रसंगी अबू सुफियानच्या पत्नी हिंद यांनी प्रेषितांना विचारले होते की “हे प्रेषित, अबू सुफियान कंजूस माणूस आहे. ते मला आणि माझ्या मुलाबाळांच्या खाण्यापिण्यासाठी पूर्ण खर्च देत नाहीत. तेव्हा मी त्यांच्या मालातून त्यांना न विचारता काही घेऊ शकते का?” यावर प्रेषितांनी सांगितले, “जितकी गरज असेल तितका माल तुम्ही आपल्या पतीला न विचारता घेऊ शकता.” याचा अर्थ असा की आपल्या कुटुंबाचा घरखर्च चालवण्यासाठी पत्नीने पतीला न विचारता काही पैसे घेतले तर याला चोरी म्हणता येत नाही.

(सीरतुन्नबी – शिबली नोमानी, सुलैमान नदवी, खंड-६)

- संकलन :

सय्यद इफ्तिखार अहमद



(७५) परंतु जर तुम्ही असे केले असते तर आम्ही तुम्हाला जगातसुद्धा दुहेरी यातना चाखावयास लावली असती आणि परलोकातसुद्धा दुहेरी यातना, मग आमच्याविरूद्ध तुम्हाला कोणीच साहाय्यक मिळाला नसता.

(७६) आणि हे लोक यासाठीसुद्धा तत्पर राहिलेले आहेत की तुमचे पाय या भूमीवरून उखडून टाकावेत व तुम्हाला येथून बाहेर घालवून द्यावे, परंतु हे जर असे करतील तर तुमच्यानंतर हे स्वत: येथे काही जास्त काळ टिकू शकणार नाहीत.

(७७) हा आमचा कायमचा नियम आहे, जो त्या सर्व पैगंबरांसंबंधी आम्ही अवलंबिला आहे, ज्यांना तुमच्यापूर्वी आम्ही पाठविले होते आणि आमच्या कार्यप्रणालीत तुम्हाला कोणताही बदल आढळणार नाही.

(७८) नमाज कायम करा मध्यान्हीनंतर ते रात्रीच्या अंधारापर्यंत.३३ आणि प्रात:कालीन कुरआन (पठण)देखील आवश्यक करा. कारण प्रात:कालीन कुरआन साक्षात असतो.३४ (ज्यावर ईशदूत साक्षी देतात)



३३) यात दुपारच्या ‘जुहर’पासून ते रात्रीच्या ‘इशा’पर्यंतच्या चारही नमाज येतात.

३४) पहाटेच्या कुरआनने, पहाटेच्या नमाजीत कुरआन पठण करणे अभिप्रेत आहे. प्रात: कुरआनचे साक्षी असण्याचा अर्थ असा की अल्लाहचे फरिश्ते विशेषकरून त्याचे साक्षीदार बनतात कारण त्याला एक विशेष महत्त्व प्राप्त आहे


द्राक्षांत स्वादही आणि उपजीविकाही



द्राक्ष एक चविष्ट आणि उपयुक्त फळपीक, जे आपल्या विशेष रचनेसाठी वनस्पतीशास्त्रात महत्वाचे समजले जाते. वनस्पतींच्या अवयवांच्या रचनेवरून खूप विविधता आढळते. त्यावरून गवतवर्गिय, झुडपे, वृक्ष आणि लता किंवा वेली असे प्रकार पडतात. यामध्ये वेलींची रचना फार विशिष्ट असते. लवचिक खोडाच्या दोन कांड्यांमध्ये लांब पेरे असतात म्हणून वेली इतर प्रकारच्या वनस्पतींसारख्या स्वबळावर सरळ वाढू शकत नाहीत. त्या जमिनीवरच पसरतात आणि  प्रकाश संश्लेषन आणि प्रजनन करण्यासाठी त्यांना आपले क्षेत्र वाढवावे लागते. म्हणजे इतर झाडे किंवा वस्तुंचा आधार घेऊन त्या जमिनीपासून वरच्या दिशेला आपल्या शाखा पसरवतात. यासाठी त्यांना एक तंतुमय अवयव असतो ज्याला आपण टेंड्रिल म्हणतो.

वनस्पतिशास्त्रानुसार टेंड्रिल हे एक विशेष परिवर्तित खोड, पान किंवा देठ असतो ज्याचा आकार दोऱ्यासारखा असतो, ज्याच्या आधारे  वेल इतर वनस्पतींवर चढू शकते तसेच अमरवेलासारख्या परजीवी वनस्पतींद्वारे टेंड्रिलचा वापर अन्न शोषण्यासाठी केला जातो. अशा अनेक वनस्पती आहेत ज्यांना टेंड्रिल्स आहेत; वाटाणे, कारले, दोडकी, द्राक्षे ही त्यांपैकी काही उदाहरणे आहेत. यांत द्राक्ष हे दिर्घकाळ टिकणारे पीक आहे. द्राक्षाच्या योग्य वाढीसाठी मळ्यात चांगला मांडव तयार करतात ज्यावर द्राक्षाच्या वेली टेंड्रिलच्या मदतीने पसरतात, आपल्या शाखा पसरवल्याने फलधारणा जास्त होते आणि पर्यायाने उत्पन्न वाढते.

याव्यतिरिक्त द्राक्षाचा प्रकार, भरपूर खतपाणी, योग्य हवामान, पद्धतशीर लागवड, छाटणी व मशागत, रोग व किडींपासून वेलांचे संरक्षण या गोष्टींवर द्राक्षाचे उत्पन्न अवलंबून असते. पहिल्या वर्षी उत्पन्न कमी येते परंतु ते पुढील वर्षापासून वाढते. vishwakosh.marathi.gov.in नुसार महाराष्ट्रात साधारणपणे हेक्टरी १० ते १५ टन द्राक्षे मिळतात. भारतात द्राक्षांचे सरासरी उत्पन्न हेक्टरी १० टनांपेक्षा जास्त आहे व ते कॅलिफोर्नियातील उत्पन्नापेक्षा जास्त तसेच फ्रान्स, इटली व स्पेनसारख्या द्राक्षोत्पादनाच्या जगातील प्रमुख राष्ट्रांपेक्षा पुष्कळच जास्त आहे. ईजिप्तमध्ये ६,००० वर्षांपूर्वीपासून द्राक्ष पिकविली जात आहेत. यावरून हे लक्षात येते की द्राक्ष हे फळ जागतिक पातळीवर पिकवल्या जाते आणि यापासुन कित्येक शेतकरी आपली रोजी कमावतात आणि उदरनिर्वाह करतात.

द्राक्षाचा उल्लेख कुरआनमध्ये अध्याय अल्-मुअमिनूनच्या आयत क्रमांक १९ मध्ये आहे,

"मग त्या पाण्याद्वारे आम्ही तुमच्यावर खजूर व द्राक्षाच्या बागा उत्पन्न केल्या, तुमच्यासाठी या बागांमध्ये पुष्कळशी स्वादिष्ट फळे आहेत आणि यांच्यापासून तुम्ही उपजीविका मिळवता."

येथे फळशेती करणाऱ्यांसाठी प्रोत्साहन दिले गेले आहे म्हणजे फळे फक्त स्वतः खाण्यासाठी नसून उपजीविकेचे साधन सुद्धा आहेत.

(क्रमशः)


- डॉ. हर्षदीप बी. सरतापे

मो. ७५०७१५३१०६

इराणचे नवे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियान


इराणचे नवे राष्ट्राध्यक्ष म्हणून मसूद पेझेश्कियान यांची निवड झाल्याने इस्लामी प्रजासत्ताकातील बदलाच्या संभाव्यतेबाबत चर्चेला उधाण आले आहे. तथापि, बारकाईने अभ्यास केल्यास असे दिसून येते की, उदारमतवादी भूमिका असूनही पेझेश्कियान यांच्या विजयामुळे इराणच्या धोरणांमध्ये किंवा सत्तारचनेत लक्षणीय बदल होण्याची शक्यता नाही. माजी आरोग्यमंत्री पेझेश्कियान यांनी इराणला जगासाठी खुले करण्याचे आणि तेथील जनतेचे स्वातंत्र्य वाढविण्याच्या आश्वासनांवर प्रचार केला होता. 

तरीही, ज्या संदर्भात ते पदभार स्वीकारतात, त्या संदर्भाने या वचनांची पूर्तता करण्याच्या त्यांच्या क्षमतेवर मर्यादा येतात. इराणमध्ये खरी सत्ता राष्ट्रपतींकडे नाही तर सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी यांच्याकडे आहे, ज्यांच्याकडे राज्याच्या सर्व बाबींवर अंतिम अधिकार आहे. अयातुल्ला खामेनी यांच्या प्रभावामुळे कोणत्याही राष्ट्राध्यक्षाने, राजकीय कलांचा विचार न करता, यथास्थिती कायम ठेवण्यासाठी आखलेल्या व्यवस्थेच्या चौकटीत राहून काम केले पाहिजे. नुकत्याच झालेल्या निवडणुकीत सुमारे ५० टक्के मतदान झाले असून, मतदारांची वाढती उदासीनता आणि निराशा दिसून येते. हा कमी सहभाग दर इराणी राजवटीसाठी व्यापक वैधतेचे संकट अधोरेखित करतो. अनेक इराणी लोक, विशेषत: तरुणवर्ग आर्थिक अडचणी, सामाजिक निर्बंध आणि राजकीय स्वातंत्र्याच्या अभावामुळे हताश होत चालला आहे. 

२०२४ च्या निवडणुकीत निवडलेल्या सहा अध्यक्षीय उमेदवारांपैकी मसूद पेझेश्कियान, ६९ वर्षीय हृदय-शल्यचिकित्सक; मोहम्मद खतामी युगातील माजी आरोग्यमंत्री (१९९७-२००५); इराण-इराक युद्धातील माजी सैनिक; आणि महत्त्वाचे म्हणजे सामाजिक आधार असलेले राजकारणी. इराणमधील सुधारणावाद्यांचा संबंध खतामी अध्यक्षपदाचा सामाजिक पाया असलेल्या खोर्दाद फ्रंटच्या दुसऱ्या भागाशी आणि शेवटी १९८० च्या दशकातील इराणी क्रांतिकारी इस्लामी डाव्या पक्षाशी आहे. इराणचे खरे डावे, इस्लामी आणि सेक्युलर यांना १९८० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात फाशी देण्यात आली किंवा त्यांचे रूपांतर आर्थिक उदारमतवादात झाले. २००९ च्या निवडणुकीतील बाहेरील उमेदवार अजूनही नजरकैदेत आहेत. डाव्या विचारसरणीचे एकमेव वारसदार असलेल्या सुधारणावाद्यांची वैशिष्ट्ये म्हणजे सामाजिक आणि आर्थिक उदारमतवादाशी बांधिलकी, पाश्चिमात्य देशांशी सुसंवाद आणि प्रॅटोरियनवादविरोध. (प्रेटोरिअनिझम म्हणजे देशातील सशस्त्र दलांचा अत्यधिक किंवा अपमानास्पद राजकीय प्रभाव. हा शब्द रोमन प्रेटोरियन गार्डमधून आला आहे, जो रोमन सम्राटांच्या नियुक्तीमध्ये अधिकाधिक प्रभावशाली बनला.) इराणमधील स्त्रीवादी निदर्शनांविरुद्ध झालेल्या कारवाईवर पेझेश्कियान यांनी जोरदार टीका केली होती, ज्यात सुरक्षा दलांनी सोळा ते बावीस वयोगटातील महसा अमिनी, निका शकारामी, सरिना इस्माईलजादेह आणि हदीस नजाफी या तरुणींना ताब्यात घेतले होते. त्यात इतरही अनेकजण ठार झाले होते. १७ जून रोजी दूरचित्रवाणीवरील चर्चेत हिजाबच्या नियमांबाबत विचारले असता, पेझेश्कियान यांनी प्रथमच परंपरेला छेद दिला. १९२० च्या दशकात रेझा शाह यांनी हिजाबवर बंदी घालण्याचा केलेला प्रयत्न, १९८१ मध्ये हिजाब लागू करण्याचे कारण सांगताना ते म्हणाले होते की, “जसे पूर्वी ते महिलांकडून जबरदस्तीने हिजाब काढू शकत नव्हते तसे आज आम्ही त्यांच्यावर जबरदस्तीने हिजाब घालू शकत नाही.” अर्थव्यवस्थेच्या संदर्भात पेझेश्कियान म्हणाले की, “निर्बंध ही आपत्ती आहे. आपण त्यांना डावलतो, पण या चुकीच्या वाटेवर आपण जात आहोत, त्यात मोठ्या प्रमाणात भ्रष्टाचार होत आहे. एवढा भ्रष्टाचार कुठून येतो?”

पेझेश्कियान यांची उदारमतवादी भूमिका काहींसाठी आशेचा किरण दाखवत असली, तरी सत्ताधाऱ्यांना आणि सुरक्षा रक्षकांना सामोरे जाण्यास त्यांची स्पष्ट अनिच्छा आहे. इस्लामी प्रजासत्ताकाला आधार देणाऱ्या सत्तारचनेला थेट आव्हाने ते टाळतील, असे त्यांच्या व्यावहारिक दृष्टिकोनातून दिसून येते. ही व्यावहारिकता, कदाचित त्यांचे राजकीय अस्तित्व सुनिश्चित करताना, त्यांनी आश्वासन दिलेल्या सुधारणांची अंमलबजावणी करण्याच्या त्यांच्या क्षमतेवर लक्षणीय मर्यादा आणते. 

शिवाय, भूराजकीय परिदृश्य अतिरिक्त आव्हाने निर्माण करते. इराणचे परराष्ट्र धोरण, विशेषत: वादग्रस्त अणुकार्यक्रम आणि पश्चिम आशियातील बंडखोर गटांना पाठिंबा यामुळे पेझेश्कियान यांच्या प्रशासनात लक्षणीय बदल होण्याची शक्यता नाही. पाश्चिमात्य दबाव आणि प्रादेशिक शत्रूंविरुद्ध प्रतिकाराची भूमिका कायम ठेवण्यासाठी कटिबद्ध असलेल्या सर्वोच्च नेते आणि रिव्होल्युशनरी गार्ड्सचे या भागांवर कडक नियंत्रण आहे. देशांतर्गत पातळीवर आर्थिक परिस्थिती बिकट आहे, वर्षानुवर्षे गैरव्यवस्थापन, भ्रष्टाचार आणि निर्बंधांमुळे ती बिकट झाली आहे. 

पेझेश्कियान आणि त्यांचे कट्टर प्रतिस्पर्धी सईद जालिली या दोघांनीही अर्थव्यवस्थेला सावरण्याची ग्वाही दिली, परंतु इराणच्या अर्थव्यवस्थेला भेडसावणारे संरचनात्मक प्रश्न खोलवर रुजलेले आहेत आणि ते एका रात्रीत सोडवता येणार नाहीत. देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय धोरणांमध्ये लक्षणीय बदल न केल्यास, पेझेश्कियान यांचे प्रशासन सामान्य इराणी लोकांच्या उपजीविकेत ठोस सुधारणा करण्यासाठी संघर्ष करू शकते. त्यामुळे पेझेश्कियान यांची राष्ट्राध्यक्षपदी झालेली निवड संयमाच्या दिशेने वाटचाल करण्याचे संकेत देत असली, तरी अनेक इराणींना ज्या परिवर्तनवादी बदलाची इच्छा आहे, त्या परिवर्तनाची घोषणा होण्याची शक्यता नाही. त्याऐवजी सुधारणेसाठी आतुर झालेली जनता आणि सत्तेवरील आपली पकड कायम ठेवण्याचा निर्धार करणारी सत्ता यांच्यात सुरू असलेल्या संघर्षाचा हा आणखी एक अध्याय असेल. तो एक धूसर आशावाद ठरण्याची शक्यता आहे.


- शाहजहान मगदुम

(कार्यकारी संपादक)


(१८७२-१९१७)


मौलवी अब्दुल रसूल यांनी बंगालच्या विभाजनाला विरोध करणार्‍या चळवळीत सक्रिय सहभाग घेतला. त्यांचा जन्म १८७२ मध्ये झाला. त्यांचे वडील मौलवी गुलाम रसूल हे बंगालमधील जमीनदार होते. अब्दुल रसूल १८८९ मध्ये उच्च शिक्षण घेण्यासाठी इंग्लंडला गेले, तेथून त्यांनी १८९८ मध्ये कायद्याची पदवी प्राप्त केली. पदवी प्राप्त करणारे ते पहिले बंगाली होते.

त्यांनी बंगालच्या फाळणीला कडाडून विरोध केला आणि फाळणीविरोधी चळवळीत सक्रिय सहभाग घेतला आणि लॉर्ड कर्झनच्या अत्याचाराविरुद्ध आवाज उठवला. तेव्हापासून त्यांनी स्वातंत्र्यसैनिक म्हणून नव्या आयुष्याला सुरुवात केली. बंगालच्या फाळणीला विरोध करण्यासाठी ७ ऑगस्ट १९०५ रोजी कलकत्त्याच्या टाऊन हॉलमध्ये झालेल्या सभेत ते सहभागी झाले होते. नंतर, त्यांनी आपला कायदेशीर व्यवसाय सोडला आणि स्वतःला भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यासाठी पूर्णपणे समर्पित केले. 

त्यांनी लॉर्ड कर्झनच्या चुकीच्या कृत्यांवर टीका करण्यासाठी संपूर्ण बंगालमध्ये अनेक सभा आयोजित केल्या. बंगालच्या फाळणीला विरोध करण्याची गरज त्यांनी लोकांना समजावून सांगितली आणि हिंदू आणि मुस्लिम यांच्यातील मजबूत सौहार्दपूर्ण आणि मैत्रीपूर्ण संबंधांसाठी काम केले. ब्रिटिश सरकारविरुद्ध प्रचार सहन न झाल्यामुळे त्यांना अटक करण्यात आली. त्यांचा  शारीरिक व मानसिक छळ करण्यात आला. 

अब्दुल रसूल यांनी टीका केली की, ब्रिटिश राज्यकर्त्यांनी ज्याप्रमाणे बंगालचे विभाजन केले त्याचप्रमाणे हिंदू आणि मुस्लिमांमध्ये फूट पाडण्याचा प्रयत्न करत आहेत. ब्रिटीश सरकारने त्यांना त्यांच्या पदावरून काढून टाकले आणि त्यांना अनेक वेळा तुरुंगात टाकले. 

अब्दुल रसूल यांनी ‘स्वदेशी धोरण’ स्वीकारले आणि घरगुती वस्तूंच्या वापरास प्रोत्साहन दिले. त्यांनी मुस्लिमांच्या कल्याणासाठी आणि विकासासाठी ‘बंगाल मोहम्मडन असोसिएशन’ सारख्या अनेक संघटना स्थापन केल्या ज्याद्वारे त्यांनी धर्मनिरपेक्षतेच्या विचारधारेचा प्रसार केला. 

मार्च १९०७ मध्ये जेव्हा जातीय दंगली उसळल्या तेव्हा त्यांनी त्या सर्व ठिकाणांना भेट दिली आणि हिंदू-मुस्लिमांच्या परस्पर सुरक्षेसाठी ‘राखी बंधन’ कार्यक्रमाचे आवाहन केले. अब्दुल रसूल यांनी १९१६ मध्ये अॅनी बेझंट यांनी सुरू केलेल्या होमरूल चळवळीतही महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. त्यांना या चळवळीशी इतका लगाव होता की, होमरूल चळवळीचे प्रतीक कोरलेले त्यांच्या मनगटावरील घड्याळा त्यांच्या मृत्यूनंतर त्यांच्याबरोबर दफन करण्यात यावे अशी त्यांची इच्छा होती. मौलवी अब्दुल रसूल यांचे सप्टेंबर १९१७ मध्ये त्यांची शेवटची इच्छा जाहीर केल्यानंतर अचानक निधन झाले.


लेखक : सय्यद नसीर अहमद

भाषांतर : शाहजहान मगदुम



भारत शेतीप्रधान देश आहे, या देशातील शेतकरी जगला तरच हा देश जगणार आहे, आपला देश अन्नधान्याच्या बाबतीत स्वयंपूर्ण झाला आहे.शेती उत्पादनावर भारतीय अर्थव्यवस्था अवलंबून आहे.शेती आणि शेतकरी हे या देशातील विकास प्रक्रियेतील महत्वाचे घटक आहेत, मात्र

शेती कसणाऱ्या या देशातील शेतकऱ्यांच्या अडचणी,त्यांच्या समस्या, त्यांचे हाल, त्यांचे प्रश्न महाभयंकर आहेत. मात्र शेतकऱ्यांच्या परिस्थितीला समजून घेण्यास  सरकारमध्ये बसलेल्या व शेतकऱ्यांचे तारणहार म्हणून मंचावर मिरवणाऱ्या कुणालाही आता वेळ नाही, कारण  प्रशासनालाही माहीत आहे की, भारतीय आर्थिक व्यवस्थेचा कणा हा शेतीच आहे, त्यामुळेच ऐन खरीप हंगामाच्या तोंडावर रासायनिक खतांच्या व किंमती वाढवून शेतकरी वर्गाची मुस्कटदाबी केली जाते आहे. 

सर्व थरांतील शासकीय व प्रशासकीय अधिकारी शेतकऱ्यांची पिळवणूक करून ‘मुकी बिचारी कुणीही हाका’ या उक्तीप्रमाणे शेतकऱ्यांच्या दैन्यावस्था व प्रचंड हाल अपेष्टांमध्ये भरच घालीत आहेत. रासायनिक खते व कीडनाशके, बी-बियाणे यांच्या किंमती वाढविणे, त्याची टंचाई निर्माण करणे, हा  मानवनिर्मित प्रकार शेतकऱ्यांच्या हाल अपेष्टा मध्ये वाढ करणारा आहे. देशाच्या अर्थव्यवस्थेत मौलिक कामगिरी करणाऱ्या बळीराजाचे आर्थिक शोषण करणे हे अत्यंत निषेधार्ह आहे, शेतकरी आधीच आर्थिक  विवंचनेत आहे, शेतकऱ्यांच्या शेती मालाला भाव नाही, त्यातच नैसर्गिक आपत्तीत शेतातील उभ्या पीकांचे नुकसान होते आहे, याशिवाय बँका खरीप हंगामातील बी -बियाणे खरेदीला सुध्दा कर्ज देण्यास टाळाटाळ करीत आहेत, सावकारी कर्ज घेण्याशिवाय शेतकऱ्यांच्या जवळ दुसरा पर्याय रहात नाही, अशा स्थितीत यंदा रासायनिक खते व कीडनाशके यांच्या दरात प्रचंड वाढ करुन  शेतकऱ्यांना  जेरीस  आणलेले आहे,यामुळे

अनेक शेतकरी आर्थिक संकटाला बळी गेलेले आहेत, शेतकऱ्यांचे संपूर्ण कुटुंब  सध्या आर्थिक व मानसिक कोंडीत सापडले आहे. तरीही बळीराजाचे कुटुंब झुंजतांना दिसत आहेत, खेड्यापाड्यात, अगदी वाड्या वस्त्यांतील शेतकऱ्यांचे अतोनात हाल होताहेत, त्यामुळे शेतकरी पुरता हवालदिल झाला आहे, बी- बियाणे, खते, तसेच शेतीची मशागतीसाठी खर्च वाढतच आहे अशा स्थितीत त्यांची आर्थिक स्थिती‌ अत्यंत बिकट होत असतांना सरकारने खतांच्या व  शेतकऱ्यांच्या माथी बसत आहे.

रासायनिक खते, बी- बियाणे व किडनाशके यांच्या किंमतीत भरमसाठ वाढ करणे, योग्य नाही, आधीच खरीप हंगाम तोंडावर असताना ही शेतीची मशागत व मृगाच्या तोंडावर करावी लागणारी शेतीची कामे पाऊस लांबल्याने पूर्ण झालेली नाहीत, आ-ता कुठे नाईलाजाने पण कर्तव्य भावनेने बळीराजा शेतीच्या कामाला लागलेला आहे, काही शेतकरी  कुटुंबातील काही व्यक्ती गेल्या दोन तीन वर्षात कोरोनाच्या प्रादुर्भावामुळे गमावल्या आहेत, अशा कुटुंबातील शेतकरी अजूनही दुःखातून सावरलेला नाही, बँका ही खरीप बी-बियाणे व खतासाठी कर्ज देण्यास टाळा-टाळ करीत आहे, पंतप्रधान फंडातून मिळालेली रक्कम तुटपुंजी आहे,तरीही मोठ्या आशेने बळीराजा शेतीच्या कामासाठी तयारीला लागलेला आहे,याचा सारासार विचार शासनाने करावयास हवा होता,मगच खतांच्या किमती  वाढविण्याबाबत विचार करावयास हवा होता, सरकारने खतांच्या किंमती  वाढवून शेतकरी वर्गाला मोठ्या अडचणीत आणलेले आहे, 

खतांच्या या भरमसाठ दरवाढीमुळे शेतकऱ्यांची खरीप पिके धोक्यात आलेली आहेत, शेतकरी ही महागडी खते घेऊ शकत नाहीत, ऐन खरीप हंगामाच्या तोंडावर वाढवलेल्या या खतांच्या किंमती शेतकऱ्यांसाठी न परवडणाऱ्या असून जीवघेण्या आहेत,  या खतांच्या दरवाढीचे

दुष्परिणाम  पीक उत्पादन वाढीवर होणार असून शेतकरी आपल्या पिकांना पुरेसे खत देऊ शकणार नाहीत, जमिनीचा पोत इतका निकृष्ट दर्जाचा झाला आहे की, रासायनिक खतांचा वापर केल्याशिवाय जमिनीतून पिकें वर येत नाहीत. 

एवढं सगळं करुन ही पुन्हा पाऊस वेळेवर पडेलच याची शाश्वती नाही, पिकांसाठी वापरलेली खते भेसळयुक्त नसतील याची ही खात्री

नाही, या सर्व बाबींचा शासनाने जरूर विचार करावा व या वाढलेल्या किंमती त्वरित कमी कराव्यात तरच बळीराजा यंदा आपल्या शेतातून चांगले  उत्पादन काढुन देशाच्या अर्थव्यवस्थेला हातभार लावू शकतो, हे सरकारने गांभीर्याने लक्षात घ्यावे.


(लेखक भारत सरकारतर्फे स्वामी विवेकानंद राष्ट्रीय पुरस्काराने तसेच आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर दर्पण पत्रकार पुरस्काराने सन्मानित असून करवीर काशी चे संपादक आहेत)


फ्रान्स आणि ब्रिटनमध्ये नुकत्याच झालेल्या निवडणुकांमध्ये अतिउजव्या विचारांच्या सत्तेविरुद्ध तेथील नागरिकांनी आपला कौल दिला आहे. तसे पाहता ब्रिटनमधील लेबर पार्टी नावापुरतीच आहे. डाव्या विचारसरणीचा पक्ष (मजूर पक्ष) आहे. तरीदेखील हुजूर (कन्झर्वेटिव्ह) पक्षाला तिथल्या नागरिकांनी निवडणुकीत पराभूत केले. निवडणुकीच्या या दोन देशांव्यतिरिक्त तिसरा देश इराणदेखील आहे. तिथल्या उदारमतवादी पक्षाला लोकांनी निवडून दिले. याला फार महत्त्व सध्या देण्यात येत नसले तरी भविष्यात जगातील बऱ्याच देशामध्ये विशेषकरून युरोप, ज्याचा इतिहास आहे. फॅसिस्ट शक्तींचा उदय होतो की काय याची चिंता निरनिराळ्या देशांमधील नागरिकांना लागली असावी असे वाटते. युरोपियन संसदेच्या निवडणुकीत जी काही महिन्यांपूर्वी पार पडली आहे, उजव्या विचारसरणीच्या प्रतिनिधींना निवडून दिले आहे. म्हणून युरोपियन संसदेत जे घडले तेच इतर युरोपियन देशांमध्ये घडत आहे की काय य.ची चिंता फॅसिस्टविरोधी देशांनै लागून होती. म्हणून फ्रान्स, ब्रिटनमधील निवडणुकांच्या निकालांनी लोकांचे समाधान झाले आहे. फॅसिस्ट वृत्तीची सुरुवात अगोदर कोणत्याही देशाच्या राज्यकर्त्यांपासून होते आणि त्याद्वारे एका वर्गाचा उदय होतो, जो या विचारसरणीचा सर्वेसर्वा बनतो. फॅसिस्ट सरकारे एकाच राजकीय पक्षाची असताना सत्तेची सारी सूत्रे एकाच राज्यकर्त्याकडे किंवा एका पक्षाकडे केंद्रित होतात. जगभर या विचारसरणीचा विरोध होतो. सुरुवातीला हीच विचारसरणी अतिउजव्या विचारांशी होते. म्हणूनच ब्रिटन आणि फ्रान्समध्ये डाव्या पक्षांना जो विचार मिळाला आहे याचे सर्वत्र कौतुक होत आहे.

स्पेनच्या पंतप्रधानांनी ब्रिटन आणि फ्रान्समधील डाव्या विचारसरणीला विजय मिळाल्यामुळे त्यांचे कौतुक करत तिथल्या निवडून आलेल्या प्रतिनिधींना शुभेच्छा दिल्या आहेत.

ब्रिटन आणि फ्रान्समध्ये जी राजवट होती त्या दोघांनी गाजा-इस्रायल युद्धात इस्लायलची साथ दिली आहे. तर जे डावे पक्ष निवडून आलेले आहेत त्यांनी गाजाच्या समर्थनार्थ आपलवे मत व्यक्त केले आहे. फ्रान्समधील डाव्या पक्षाच्या नेत्यांनी ही घोषणा केली आहे की ते लवकरच पॅलेस्टाईनच्या स्वतंत्र देशाची मागणी करणार आहोत. विशेष म्हणजे जिथे जिथे डाव्या विचारसरणीच्या राजकीय पक्षांचा उदय होत आहे तिथे तरुण पिढी त्यांच्या समर्थनार्थ उभी आहे. एवढेच नव्हे तर याच दोन देशांचे नाही तर जगभरातील युवापिढी पॅलेस्टाईनचे समर्थन करत आहे. म्हणून या दोन देशांच्या निकालांचे जगभरात कौतुक होत आहे. याचा अर्थ जगात मानवतावादी विचारांच्या शक्ती आपल्या राजकीय अस्तित्वाचा पुरावा देत आहेत.

जगभरात उजव्या विचारसरणीच्या शासनांना भांडवलशाही अर्थव्यवस्थेचा विळखा इतका घट्ट झाला आही की आज भांडवलदारांपलीकडे कोणताच वर्ग संपन्न होताना दिसत नाही. एवढेच नाही तर जगभर जिथे जिथे भांडवलदारी अर्थव्यवस्था आहे तिथे गरीबी पसरत आहे. आज आपल्याच भांडवलदारी वर्गाने माध्यमांना खरेदी करून गुलाम केले असल्याने युरोप असो की अमेरिका तिथे गरिबी कोणता कहर करत आहे याच्या बातम्या मिळत नाहीत. पण पुढील एका दशकातच भांडवलदारी आणि त्यांच्या विरोधातील घटकामध्ये युद्ध होईल आणि हे युद्ध जगभरच्या भांडवलदारांमध्ये होईल. धर्माशी, राष्ट्राशी, राष्ट्रीय भावनांशी याचा काहीएक संबंध नसेल. कारण मानवजातीला आपल्या भौतिक गरजांसाठी हा लढा द्यावा लागणार आहे. म्हणून या निवडणुकांकडे पाहावे लागणार ही सुरुवात होऊ शकते. डाव्या विचारसरणीचा उगम १८१७ मधील औद्योगिक क्रांतीनंतर झाला. धर्माविरुद्ध विजय नसला तरी धार्मिक राज्यसत्तेविरुद्धच्या व्यवस्था याद्वारे विकसित झाली. प्रामुख्याने या विचारसरणीद्वारे अंतरात्म्याचे स्वातंत्र्य आणि उपासना, धार्मिक विचारप मांडण्याचे स्वातंत्र्य, समाजाचे नैतिक प्रबोधन, नागरिकांचे मूलभूत अधिकार, मजूरवर्गाच्या अधिकारांना मान्यता, जी इस्लामने १४५० वर्षांपूर्वी दिली होती, असे आहेत.

- सय्यद इफ्तेखार अहमद

संपादक, 

मो. : 9820121207



लहानपणी आम्ही सुटीच्या दिवशी आमराईत जायचो. आमचे वडील आमराई घेत असत. भरपूर आंब्याची झाडे असायची आमराईत. कच्चे आंबे पिकले की नाही याची ओळख अशी होती की झाडावरच काही कच्चे आंबे पिकून जात आणि झाडावरून आपोआप खाली पडले की समजायचं की आंब्याच्या झाडावर जे आंबे आहेत ते उतरवणीवर आली आहेत. त्याला पाड म्हणायचो. आता सर्व आंबे उतरवू शकता किंवा तोडू शकता. आम्ही काय करत होतो की झाडावरचे आंबे पिकली की ते केव्हा खाली पडणार याची वाट बघत. आंब्याच्या झाडाजवळ उभे राहायचं आणि समजा एखादा आंबा पाड खाली पडला की त्याला प्राप्त करण्यासाठी वेगाने धावत झपाटा मारून तो खाली पडलेला आंबा  आपल्या ताब्यात घेण्याचे प्रयत्न करायचं. मी थोडं चपळ असल्याने बिबट्या समान झपाटा मारून तो पिकलेला आंबा माझ्या ताब्यात घ्यायचो, आणि दिवसभरात बरेच पाडाचे आंबे माझ्याजवळ जमा होऊन जायचे. एवढे आंबे माझ्याजवळ जमा झालेले असताना देखील माझ्या मनात आणखी लालसा राहत असे की केव्हा आंबा खाली पडतो आणि मी केव्हा झपाटा मारून त्याला माझ्या ताब्यात घेतो.

या जीवनाची ही हकीकत अशीच आहे हे मला मोठे झाल्यावर  कळले. कितीही भौतिक सुविधा आपल्याला प्राप्त झाल्या तरी आपल्या मनात लालसा असते की अजून संपत्ती गोळा करावी. पोट भरता भरत नाही या दुनियेच्या लालसेने.

आम्ही बघत आहोत की मानव जग प्राप्तीसाठी किती वेगाने धावपळ करीत आहे. सर्व जग यााच्या मागे धावत आहे आणि सर्वांची हीच इच्छा आहे की जास्तीत जास्त धन संपत्ती गोळा करावी, मोठे धनाढ्य व्हावे. आरामाने लक्झरीयस जीवन व्यतीत करावे. कुणी लखपती असेल तर त्याची इच्छा करोडपती बनण्याची असते. कुणाजवळ पाच हेक्टर शेत असेल तर तो त्याला दहा हेक्टर कसे करता येईल याच्या प्रयत्नात असतो. जर कुणाजवळ एक फ्लॅट असेल तर तो दोन-तीन फ्लॅट चा मालक कसा होऊ शकेल याच्या प्रयत्नात असतो. एखाद्याचा मुलगा किंवा मुलगी डॉक्टर अथवा इंजिनियर झाले की मनात लालसा येते की माझ्या मुलांचाही नंबर कसा लागेल. शेजाऱ्यांचा वा नातेवाईकांचा मुलगा किंवा मुलगी कॉन्व्हेंट मध्ये शिकत आहे ते बघून आमची देखील इच्छा होते की माझ्या पाल्यांनी देखील कॉन्व्हेंट मध्ये शिक्षण घ्यावे.जर कुणी घर बांधले की माझं घर केव्हा तयार होईल याची चिंता लागते. कोणी दुचाकी किंवा चार चाकी घेतली की आम्ही देखील त्याच्यामागे लागतो. सांगायचे तात्पर्य असे की जग प्राप्तीची लालसा कधीच संपत नाही. मानवाला सोन्याची एक खाण जर मिळाली तरी त्याची इच्छा हीच असते की दुसरी सोन्याची खाण केव्हा भेटणार? मन भरतच नाही मानवाचे या भौतिक सुविधा प्राप्तीच्या इच्छेने. 

कूरआन मध्ये सूरह तकासुरमध्ये याचे जे वर्णन आहे ते वाचण्यायोग्य आहे आणि भरपूर मार्गदर्शनही आहे यामधे. अल्लाह सांगतो की,

’’तुम्हा लोकांना अधिकाअधिक आणि एकमेकांपेक्षा जास्त धन प्राप्त करण्याच्या मोहाने बेसावध करून टाकले आहे, येथपावेतो की (याच चिंतेत) तुम्ही थडग्यापर्यंत पोहचता, कदापि नाही, लवकरच तुम्हाला कळून येईल, पुन्हा (ऐकून घ्या) कदापि नाही, लवकरच तुम्हाला कळून येईल, कदापि नाही, जर तुम्ही खात्रीचे ज्ञान म्हणून (या चालीच्या परिणामाला) जाणत असता (तर तुमचे वर्तन असे नसते). तुम्ही नरक पाहणारच, पुन्हा (ऐकून घ्या) तुम्ही अगदी खात्रीने ते पहाल.’’’’मग जरूर त्या दिवशी या देणग्यांसंबंधी तुम्हाला जाब  विचारला  जाईल.’’ (दिव्य कूरआन, सूरह अत तकासुर)

याचे स्पष्टीकरण देताना इस्लामी स्कॉलर मौलाना सय्यद अबुल आला मौदुदी(र.अ) सांगतात की, याचे तीन अर्थ आहेत. पहिला अर्थ असा की मानवाचे जास्तीत जास्त भौतिक सुविधा प्राप्त करण्याचे प्रयत्न करणे. दुसरा अर्थ असा की, लोक जास्तीत जास्त भौतिक सुविधा प्राप्तीसाठी एक दुसऱ्याला मागे टाकून वरचढ कसे होता येईल याचे प्रयत्न करतात किंवा करू लागतात. तिसरे असे की जी भौतिक सुविधा मानवाने जमा केली आहे त्याच्यावर तो गर्व करू लागतो आणि इतरांना याची जाणीव करून देण्याचे प्रयत्न करतो. किती छान वर्णन केले मौलानांनी. मानवाची मानसिकता या दुनियेबद्दल अशीच आहे की तो धन संपत्ती गोळा करण्यासाठी जीवाचे राण करतो त्याचे सर्व प्रयत्न यासाठीच असते की जास्तीत जास्त संपत्ती गोळा करावी, धनवान बनावे  आणि यासाठी आम्ही बघत आहोत जणू धनसंपत्ती गोळा करण्याची स्पर्धा सुरू आहे मानवांमध्ये.

बस यही दौड है आज  इंसानो की, 

तेरी दिवार से उंची मेरी दिवार बने

मानव याकरिताच धावपळ करतांना दिसतो की एक प्लॉटचे दोन प्लाट कसे बनतील? त्याच्या घरापेक्षा माझं घर सुंदर कसे दिसेल? दुचाकीची चार चाकी केव्हा होईल? आणि समजा त्याला हे सर्व काही प्राप्त झाले तरी त्याची लालसा कमी होतांना दिसत नाही. या विपरीत धन दौलतीवर तो गर्व करू लागतो. अहंकार त्याच्यात शिरकाव करतो. दुसऱ्यांना काहीच समजत नाही. क्रूर बनतो. दया भावना त्यांच्यात राहत नाही. हक्कदारांचे हक्क देणे तर सोडून द्या त्यांचे हक्क खाऊन देखील त्यांची इच्छा अतृप्त असते. आणि एक दिवस असा येतो की जग प्राप्त करता-करता तो हे विसरून जातो की त्याला मृत्यूशी सामना करने तर बाकीच आहे. धन प्राप्तीच्या आवेशात केस पांढरे होतात, शरीर अशक्त होते, म्हातारपण लवकर येते. अगदी मृत्यू शय्येवर पडल्यावर देखील मानवाची जग प्राप्तीची लालसा कमी होत नाही. इथं पावेतो की तो थडग्यापर्यंत पोहोचून जातो जग सोडावे लागते. त्याने एवढी मोठी संपत्ती गोळा केली जी काहीच कामाची राहत  नाही. म्हणूनच म्हणतात खाली हाथ आया था खाली हात चला गया.

बुद्धिवंत आहे जो मृत्यपूर्वी मरणोत्तर जीवनाची तयारी करतो. हे जीवन सर्व मोहमाया आहे. आणि हे जग सर्वसंपन्न देखील नाही अपूर्ण आहे. या पलीकडे एक जीवन आहे पारलौकिक जीवन. मृत्यू नंतर अल्लाह समोर उभे राहणे आहे. त्याला तोंड दाखवणे आहे. या जीवनाचा क्षणाक्षणाचा हिशोब अल्लाहला देणे आहे. हे जीवन कसे जगले? या जीवनात किती संपत्ती गोळा केली? कोठून केली? कोठे खर्च केली? या सर्व प्रश्नांची उत्तरे द्यावी लागणार आहे. शहाणा तो आहे जो मरणोत्तर जीवनाची तयारी करतो. संपत्ती प्राप्त अवश्य करतो पण कुणाचाही हक्क मारीत नाही. भ्रष्टाचार, दुष्टाचार ,अनाचार करीत नाही. दया करूना मनात राखतो. गर्विष्ठ होत नाही. अल्लाहने जो सत्य मार्ग दाखवला आहे त्यानुसार जीवन व्यतीत करतो. आणि हो या जग निर्मितीचा खरा अर्थ असा की  तुमची जी इच्छा आकांक्षा असते ती सर्व पूर्ण होणे या जगात अशक्य आहे तुम्ही जे प्राप्त करण्याची इच्छा बाळगता ते पूर्ण होणे या दुनियेत अशक्य आहे. काही उणीवा काही आकांक्षा अपुऱ्या राहतात  या जगात. ही अपूर्ण इच्छा मनात घेऊन तो जगाचा निरोप घेतो पण त्याची ही मनातील इच्छा अवश्य पूर्ण होईल मरणोत्तर जीवनात. स्वर्गात  ज्याला अल्लाह कडून जन्नत चा परवाना मिळेल त्याला स्वर्गात सर्व काही मिळेल. या जीवनात जी ईच्छा अपूर्ण राहिली,जी आकांक्षा कमी पडली  ती पूर्ण होणार त्यासाठी काय करावे लागेल काही जास्त नाही. एक अल्लाहाची पूजा अर्चा करावी लागेल. इमानवंत बनावे लागेल. सद्कार्य करावे लागेल. सत्य मार्गावर चालावे लागेल. अल्लाह आम्हा सर्वांना सद्बुद्धी देवो आणि या जीवनातील राहिलेली अपूर्ण इच्छा मरणोत्तर जीवनात जरूर पूर्ण करो हीच इच्छा अल्लाहशी बाळगतो. आमीन.... 

आमराई भेटणार गोड गोड आंबे देखील भेटणार

आम्ही या जगाच्या जीवनातसुद्धा तुमचे सोबती आहोत आणि परलोकातसुद्धा. तेथे जी काही इच्छा कराल तुम्हाला मिळेल आणि प्रत्येक गोष्ट जिची तुम्ही मनिषा बाळगाल, ती तुमची होईल. (दिव्य कूरआन सुरह 41:आयत 31)


- आसिफ खान,

धामणगाव बढे

9405932295



माणूस हे तर सांगू शकतो की त्याचा जन्म कुठे झाला, पण त्याचा मृत्यू कुठे होईल? हे त्याला सांगता येत नाही. अनेकदा असे दिसून येते की एखादी व्यक्ती काही कामानिमित्त बाहेर पडते आणि त्याचा मृत्यू त्याच्या घरापासून दूर एखाद्या शहरात किंवा परदेशात होतो. माझे एक नातेवाईक असलेले वृध्द दाम्पत्य आपल्या मुलाला भेटण्यासाठी नांदेडहून औरंगाबादला आले होते. आठवडाभर आपल्या कुटुंबासोबत हसत बोलत राहिले. मग एके दिवशी सकाळी जेव्हा ते परतीला निघाले तेव्हा मुलगा म्हणाला की अजून दिवसभर थांबा आणि संध्याकाळी जा, म्हणून दोघे सायंकाळच्या गाडीने नांदेडला निघाले. जालन्याला पोहोचेपर्यंत फोनवर मुलाचे वडीलांशी चांगले दोन चार वेळा बोलणे झाले. त्यांची तब्येत आतापर्यंत चांगली होती, मात्र जालना येताच बिघडली. लोकांच्या मदतीने ते खाली उतरले. योगायोगाने त्यांच्या मोहल्ल्यातील एक सेवाभावी तरूण त्याच ट्रेनने नांदेडला जात होता. तोही या दाम्पत्याच्या मदतीसाठी खाली उतरला. त्याच्या प्रयत्नांमुळेच दवाखाना गाठणे शक्य झाले. मात्र तिथे डाक्टरने मृत्यू झाल्याचे सांगितले आणि मृतदेह घेऊन ते सर्व नांदेडला परतले. आई-बाबाची वाट पाहणाऱ्या कुटुंबातील सदस्यांना अशा प्रसंगाला सामोरे जावे लागले. मयत कधीही जालन्याला गेले नव्हते किंवा तिथे त्यांचे कुणी नातेवाईकही नव्हते. कुटुंबियासाठी ही घटना अतिशय त्रासदायक आणि असामान्य होती. या प्रसंगी एकाने आपले मत व्यक्त केले की मृत्यूची वेळ तर ठरलेली आहेच, पण सकाळी निघाले असते तर बरे झाले असते. त्यांचा मृत्यू नांदेडमधील आपल्या कुटुंबात झाला असता आणि त्रासही टळला असता, पण हा विचार वास्तविकतेच्या विरुद्ध आहे. मृत्यूच्या ठिकाणाबाबत पवित्र कुरआनमध्ये म्हटले गेले आहे की,

व मा तद्-री नफ्सुन बिअय्यि अर्-जिन तमूतु, इन्नल्ला-ह अलीमुन खबीरुन.

अनुवाद :- ‘’आणि कोणत्याही व्यक्तीला हे माहीत नाही की त्याला कोणत्या भूमीवर मृत्यू येणार आहे, अल्लाहच सर्वकाही जाणणारा व माहितगार आहे.’’ ( 31 लुक्मान : 34 )

आदरणीय अब्दुल्लाह इब्ने मस्ऊद (रजि.) यांनी वर्णन केले आहे की आदरणीय पैगंबर मुहम्मद (स.) म्हणाले, जेव्हा तुमच्यापैकी एखाद्याच्या मृत्यूची नियोजित वेळ, एखाद्या विशिष्ट ठिकाणी लिहिली जाते तेव्हा त्याची गरज त्याला त्या ठिकाणी घेऊन जाते. मग जेव्हा तो शेवटच्या टप्प्यावर पोहोचतो तेव्हा अल्लाह त्याचा आत्मा ताब्यात घेतो.

( हदीससंग्रह इब्ने माजह् - 4263 )

नांदेडच्या दुसऱ्या परिवाराची घटना अशीच काही आहे. एक सद्गृहस्थ आपल्या पत्नीला उपचारासाठी मुंबईला घेऊन गेले. तेथे त्यांच्यावर चांगले उपचार झाले. दोघेही काही काळ तेथे राहीले, फिरले. मग त्यांनी काही विचार करूनच कारने परत येण्याचा निर्णय घेतला. वाटेत अहमदनगरजवळ रुग्णाला वेदना जाणवल्या. त्यांना तातडीने जवळच्या रुग्णालयात नेण्यात आले, मात्र त्यांचा मृत्यू झाला. लोकं म्हणू लागले की अशा आजाराच्या अवस्थेत कारने येणे योग्य नव्हते, रेल्वेने यायला हवे होते. मृत्यू झाल्यावर असा विचार करणे कुरआन आणि हदीसमध्ये असलेल्या शिकवणुकीच्या विरुद्ध आहे.

माणसाचे ज्ञान अत्यंत मर्यादित आहे आणि तो आपल्या निर्मात्यासमोर अत्यंत लाचार आहे. अचानक एक घटना घडते आणि त्याच्या जीवनात मोठे बदल घडतात. ज्याची कल्पना क्षणभर पुर्वीही कुणाला नसते. उद्या आपले काय होईल? आपले आयुष्य कुठे आणि कसे संपेल? हे स्वत:लाही माहित नसते. मात्र ही सर्व माहिती जाणणारा फक्त अल्लाह आहे. माणसाला एक एक गोष्ट आधीच जाणून घ्यायची इच्छा असते जेणेकरून तो त्यासाठी काही बंदोबस्त करू शकेल, पण अल्लाहने ते सर्व ज्ञान स्वत:कडेच ठेवले आहे. त्यामुळे माणसाच्या हाती चांगले प्रयत्न करण्याशिवाय काहीही नाही. योग्य प्रयत्नानंतर आपल्या जीवनाचे निर्णय अल्लाहची मर्जी आणि त्याच्या नियोजनावर सोडून देणे याशिवाय माणसासमोर दुसरा पर्याय नाही.

...................... क्रमशः


- अब्दुल कय्यूम शेख अहमद.

9730254636 - औरंगाबाद.



1 जुलै 2024 पासून भारतामध्ये तीन प्रमुख फौजदारी कायदे बदलण्यात आलेले असून, त्यांची अमलबजावणी सुरू झालेली आहे. या कायद्यांची नावे खालीलप्रमाणे -

1. इंडियन पिनल कोड - (आयपीसी 1860) आता भारतीय न्यायसंहिता 2023 या नावाने ओळखले जाईल. 

2. क्रिमिनल प्रोसिजर कोड (सीआरपीसी 1973) आता भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता 2023 या नावाने ओळखले जाईल. 

3. इंडियन इव्हिडन्स अ‍ॅक्ट (1872) आता भारतीय साक्ष अधिनियम (2023) या नावाने ओळखला जाईल.

जुन्या आयपीसीमध्ये एकूण 511 कलमे होती तर नवीन भारतीय न्याय संहितेमध्ये एकूण 358 कलम आहेत. यापैकी 20 गुन्ह्यांना नव्याने परिभाषित करण्यात आलेले असून, 33 गुन्ह्यांमधील शिक्षेमध्ये वाढ करण्यात आलेली आहे. याचप्रमाणे सीआरपीसीमध्ये 484 कलम होती. नव्या भारतीय नागरिक सुरक्षा संहितेमध्ये 531 कलम आहेत. जुन्या कायद्यातील 177 कलमांमध्ये संशोधन करण्यात आलेले असून, नवीन 9 कलमांचा समावेश करण्यात आलेला असून, जुन्या 14 कलमांना तिलांजली देण्यात आलेली आहे. याचप्रमाणे जुन्या पुरावा कायद्यामध्ये 167 कलम होती. तर नव्या कायद्यात 170 कलम आहेत. 

जुन्या कायद्यातील 24 कलमांमध्ये अंशतः संशोधन करण्यात आलेले असून, नवीन 2 कलमांचा समावेश करून 6 कलम वगळण्यात आलेली आहेत. आयपीसीच्या प्रमुख कलमांमध्ये जे ठळक बदल झालेले आहेत ते खालीलप्रमाणे - जुन्या कायद्यात खूनासाठी शिक्षा देण्याचे कलम 302 होते,ते आता नवीन कायद्याप्रमाणे हे कलम 101 राहील. खुनाचा प्रयत्न करण्यासाठी पूर्वी 307 खाली खटला चालायचा. तो आता 109 कलमाप्रमाणे चालेल.

बलात्कारासाठी पूर्वी 376 खाली शिक्षा व्हायची ती आता कलम 63 खाली होईल. ठकबाजीसाठी पूर्वी कलम 420 उपयोगात आणले जायचे ते आता 318 होईल. बेकायदेशीर जमावासाठी पूर्वी कलम 144 लागू व्हायचे ते आता नवीन कायद्याप्रमाणे 189 कलमाप्रमाणे लागू होईल. 

फायदे आणि तोटे 

आतंकवादासाठी विशेष कायदा (युएपीए) अस्तित्वात असतांना भारतीय न्याय संहितेच्या कलम 113 मध्येही याचा समावेश करून शिक्षेची तरतूद सुद्धा करण्यात आलेली आहे. एकाच कृत्यासाठी दोन कायदे अशा विचित्र प्रकारामुळे पोलिस, कोर्ट आणि वकील सगळ्यांचाच गोंधळ उडण्याची शक्यता आहे. नवीन कायद्याअंतर्गत कोणत्याही व्यक्तीला कारण न दाखविता ताब्यात घेण्याचा अधिकार देण्यात आलेला आहे. ताब्यात घेण्याचे अधिकार हेड कॉन्स्टेबल दर्जाच्या पोलिस अंमलदारांपर्यंत खाली आणण्यात आलेले असल्यामुळे या तरतुदीचा दुरूपयोग होण्याची व त्यातून भ्रष्टाचाराचे नवे दालन खुलण्याची शक्यता निर्माण झालेली आहे. 

नवीन कायद्याप्रमाणे पोलिसांना जो सगळ्यात मोठा अधिकार बहाल करण्यात आलेला आहे तो म्हणजे पोलिस कोठडीचा कालावधी 60 ते 90 दिवसांपर्यंत वाढविण्यात आला असून, या काळात पोलिस कोणत्याही आरोपीची कोठडी मागू शकतात. याच तरतुदीचा सर्वोच्च न्यायालयाच्या वकीलांनी सुद्धा विरोध केला असून, यामुळे नव्याने पोलिस राज सुरू होईल. 

राजद्रोहाचे कलम 124 (ए) हे कलम जरी वगळण्यात आले असले तरी याच कलमाचा नवीन अवतार कलम 152 प्रमाणे सामील करण्यात आलेला आहे आणि ही सगळ्यात भयानक तरतुद आहे जी नागरिकांच्या बोलण्याच्या अधिकारा (राईट टू एक्स्प्रेशन) वर गदा आणण्याची संधी पोलिसांना प्राप्त करून देते. कारण विभाजनवादी भावना वाढेल किंवा देशाच्या एकता आणि अखंडतेला बाधा पोहोचेल, असे वक्तव्य, लेखन किंवा दृकश्राव्य माध्यमातील कुठल्याही अहवालाला यापुढे देशद्रोह मानले जाईल. यात भीती या गोष्टीची आहे की, देशाशी एकनिष्ठ राहून सुद्धा सरकारवर टिका करण्याची संधी आता मिळणार नाही. सरकारविरूद्धची टिका देशाविरूद्धची टिका मानली गेली तर संबंधित नागरिकाला अटक होऊ शकते. 

मॉबलिंचिंगला आता भारतीय न्याय संहितेच्या 103 (2) मध्ये परिभाषित करण्यात आलेले असून, पाच किंवा पाच पेक्षा अधिक लोकांना जाती, धर्म, संप्रदाय, लिंग, भाषा इत्यादीवरून एखाद्याची हत्या केल्यास त्याला शिक्षेची तरतूद करण्यात आलेली आहे. वास्तविक पाहता मनुष्यवधासाठी खुनाचे कलम कायद्यात असतांना पुन्हा त्याच कृत्यासाठी नव्याने कलम सामील करण्याची काही आवश्यकता नव्हती.  कुठल्याही महिलेला लग्नाचे, रोजगाराचे, पदोन्नतीचे आमिष दाखवून शरीर संबंध स्थापन केल्यास किंवा पूर्वी लग्न झालेले असतांना ते लपवून नव्याने लग्न केल्यास शिक्षेची तरतूद करण्यात आलेली आहे. देशातील एकंदरित सामाजिक परिस्थिती पाहता या कलमाचा काही महिला दुरूपयोग करण्याची दाट शक्यता नाकारता येत नाही. 

एक विचित्र तरतूद अशी करण्यात आलेली आहे की, पूर्वी दखलपात्र गुन्ह्याची फिर्याद वसूल होताच तात्काळ गुन्हा दाखल करणे बंधनकारक होते. त्याचे अनेक फायदे होते आता गुन्हा दाखल करण्यापूर्वी म्हणजे एफआयआर फाडण्यापूर्वी तीन दिवसाचा अवधी चौकशीसाठी म्हणून पोलिसांना प्रदान करण्यात आलेला आहे. यातून आरोपींना पुरावा नष्ट करण्यासाठी तीन दिवसाची संधी मिळणार आहे, तसेच फिर्यादीवरून दबाव आणून तक्रार मागे घेण्यासाठी विविश करण्याची सुद्धा संधी मिळणार आहे. 

समलैंगिक संबंधांना प्रतिबंध करणारे कलम 377 पूर्णपणे हटविले गेल्यामुळे मुलांवर किंवा गरीब पुरूषांवर लैंगिक हल्ले झाल्यास त्याची फिर्याद देण्यासाठी आता कुठलेच कलम शिल्लक राहिलेले नाही. त्यामुळे अशा प्रवृत्तीच्या गुन्हेगारांची हिंमत वाढेल. 

हे तिन्ही कायदे मेजर अ‍ॅक्ट म्हणून गणले जातात. जेव्हा हे संसदेत मंजूर करण्यात आले तेव्हा 148 खासदार निलंबित करण्यात आले होते. त्यामुळे पुरेशी चर्चा न होताच हे कायदे मंजूर झालेले आहेत. जुन्या कायद्याप्रमाणे लाखो खटले कोर्टात प्रलंबित असून, ते जुन्या कायद्याप्रमाणे चालविणे अनिवार्य आहे. असे असतांना नवीन कायद्याप्रमाणे नवीन दाखल होणारे खटले नवीन कायद्याप्रमाणे चालविण्याची मोठी जबाबदारी पोलिस, कोर्ट आणि वकीलांवर येवून पडलेली आहे. यामुळे पुढील 10-15 वर्षे तरी गोंधळाची परिस्थिती सुरू राहील कारण जून्या खटल्यांची संख्या पहाता ते पुढे दहा पंधरा वर्षे सूरुच राहणार आहेत, यात शंका नाही. सरकार, पोलिस आणि न्यायदंडाधिकारी यांना किती लवकर नवीन कायद्याचे प्रशिक्षण देऊ शकेल, यावरच सर्वकाही अवलंबून आहे.


- एम. आय. शेख


विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांची दमदार एन्ट्री


पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या जगात सत्य वगळले जाऊ शकते. पण, प्रत्यक्षात सत्य पुसले जात नाही. सत्य हे सत्यच असते, असे काँग्रेस नेते आणि लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांनी गेल्या मंगळवारी प्रसारमाध्यमांशी बोलताना सांगितले. लोकसभेत राष्ट्रपतींच्या अभिभाषणावरील आभार प्रदर्शन ठरावावरील चर्चेदरम्यान राहुल यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि भाजपवर जोरदार टीका केली होती. लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते म्हणून त्यांचे हे पहिलेच भाषण होते. या भाषणातील काही शब्द सभापती ओम बिर्ला यांनी हटविले. त्यावर राहुल यांनी नाराजी व्यक्त केली आहे. यासंदर्भात त्यांनी सभापतींना पत्र लिहिले आहे.

संसदेत राष्ट्रपतींच्या अभिभाषणावरील धन्यवाद प्रस्तावावर राहुल गांधी यांनी विरोधी पक्षनेते म्हणून लोकसभेत आपले पहिले भाषण दिले. त्यांचे भाषण 100 मिनिटांचे होते आणि लोकसभा निवडणुकीतून जिवंत झालेल्या विरोधी गटात या काळात जो उत्साह दिसून आला तो उल्लेखनीय होता, सत्ताधारी पक्षात ज्या प्रकारची घाई दिसून येत होती, त्यावरून राहुल आपल्या रणनीतीत यशस्वी झाल्याचेही दिसून येते. या भाषणानंतर लगेचच भाजपप्रमाणेच दोन केंद्रीय मंत्री आणि पक्षाच्या मुख्य प्रवक्त्याने पत्रकार परिषद घेऊन राहुल यांच्या बोलण्याला प्रत्युत्तर देण्याचा प्रयत्न केला. आणि मग मीडिया मॅनेजमेंट आणि भाजपचा प्रोपगंडा सेल राहुल यांच्या उणिवांवर हल्ला चढवण्याच्या किंवा अधोरेखित करण्याच्या मोहिमेत गुंतले. पण संसदेच्या आत दिसणारी जिवंतता टीव्ही चॅनेल्स आणि वर्तमानपत्रांमध्येही प्रतिबिंबित झाली आणि सगळीकडे राहुल यांना ते स्थान आणि प्रसिद्धी मिळाली जी सहसा त्यांच्या वाट्याची नव्हती. युट्यूबसह सोशल मीडियावर राहुल आणि विरोधकांनी निवडणुकीपासूनच एक प्रकारची आघाडी घेतली आहे. साहजिकच या भाषणाचाच नव्हे, तर या शंभर मिनिटांच्या सत्य नाकारणाऱ्यांच्या तमाशाचा गोंगाट होता. 

राहुल यांच्या भाषणाचा आशयही बदलला आहे, पण मुख्य म्हणजे त्यांची पद्धत बदलली आहे. काँग्रेसच्या जयपूर अधिवेशनात कार्याध्यक्षपदी निवड झाल्यानंतर त्यांनी जबरदस्त भाषण केले, संसदेतही त्यांचे भाषण एक-दोन वेळा चांगले झाले, पण त्यानंतरच्या वागणुकीने त्यांचा प्रभाव धुवून गेला. या वेळीही हिंदू समाजात किंवा भारतीय समाजात शांतता, अहिंसा, निर्भयता हे गुण दाखवण्यासाठी चित्रे दाखवण्यासारखी कामे त्यांनी केली नसती तर त्याचा चांगला परिणाम झाला असता. काही विषयांवर कमी-अधिक भर देण्याचीही चर्चा होऊ शकते. दोन दिवसांपूर्वी नीटवरील चर्चेचे भाषण थांबवायचे होते, पण शंभर मिनिटांच्या भाषणात ते फारच कमी होते. 

पण राहुल गांधी यांनी इतरांच्या खेळपट्ट्यांवर खेळण्याऐवजी स्वत:च्या खेळपट्टीवर फलंदाजी केली, याचे कौतुक करावे लागेल. सरकारच्या वतीने प्रथम बोलताना खासदार अनुराग ठाकूर यांनी आणीबाणी आणि राज्यघटनेवर भाष्य केले, पण राहुल यांनी सत्ताधारी पक्षाच्या लोकांना पुन्हा पुन्हा नियमपुस्तिका आणि संविधान पाहण्यास भाग पाडले. अग्निवीर योजना, छएएढ परीक्षेतील घोटाळा, शेतकऱ्यांना रास्त भाव, मणिपूर, सभापतींचे भेदभावपूर्ण वर्तन (माईक बंद करण्याच्या मुद्द्यासह), भाजप आणि राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे हिंदुत्व आणि भांडवलदारांप्रती सरकारचे औदार्य यावर त्यांनी निशाणा साधला आणि पंतप्रधानांसह पाच केंद्रीय मंत्री मध्येच उभे राहिले. 

भाजप आणि त्यांच्या वरिष्ठ लोकांमध्ये भीती व्यक्त केली जाते, तेव्हा प्रशासन, राजकारण, प्रसारमाध्यमे आणि समाजातील भीतीबद्दल बोलणे सोपे जाते. पण राहुल यांनी लोकसभा अध्यक्ष पंतप्रधानांसमोर नतमस्तक होण्याचा आणखी एक रंजक किस्सा उपस्थित केला आणि तुम्ही सभागृहाचे सर्वेसर्वा आहात, तुम्ही कोणापुढेही नतमस्तक होऊ नये, असे म्हटले. सभापतींनीही तत्परता दाखवली आणि त्यांनी ताबडतोब हा आपल्या विधीशी संबंधित असल्याचे सांगून आपला जीव वाचविला. पण राहुल यांचे विधान बरोबर आहे, ते संस्काराच्या नावाखाली लपवता येणार नाही. विशेष म्हणजे राज्यसभेच्या सभापतींचे वर्तन अधिकच पक्षपाती होते. 

दहा वर्षांनंतर राहुल गांधी हे घटनात्मक दर्जा घेऊन संसदेतील विरोधी पक्षनेते पदी विराजमान झाले असून, नजीकच्या काळात देशाला पुन्हा आत्मा मिळेल, असा संदेश देण्यात आला आहे. अठराव्या लोकसभेच्या पहिल्याच अधिवेशनात राष्ट्रपतींच्या धन्यवाद प्रस्तावावरील चर्चेदरम्यान राहुल गांधी यांना ’कौन राहुल’ म्हणून खिल्ली उडवणारे त्यांच्या प्रत्येक शब्दाने भारावून जातात, हा या शतकातील लोकशाहीचा सर्वात मजबूत संदेश आहे.

भाजप आणि राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ भीतीची पेरणी करत असल्याचा पुनरुच्चार केला. सोमवारी राहुल यांच्या भाषणातील सर्वात समर्पक विधान म्हणजे त्यांचे उत्तर होते: होय, तरीही मी विरोधी पक्षात आहे. याचा मला अभिमान आहे. कारण सत्तेपलीकडच्या सत्याचे मूल्य आपल्यासाठी अधिक महत्त्वाचे आहे. देशाच्या भल्यासाठी अभिमान बाळगून आम्ही विरोधी पक्षात आहोत. सत्तेशिवाय तुम्ही स्वत:ची कल्पनाही करू शकत नाही. आमच्यात आणि तुमच्यात हाच फरक आहे. राहुल यांनी सत्तेच्या पलीकडे जाऊन रचनात्मक विरोधी पक्ष, राष्ट्रउभारणीसाठी सुधारणात्मक चळवळीची गरज व्यक्त केली आहे. गेल्या 10 वर्षांपासून मोदींच्या नेतृत्वाखालील एनडीए सरकार देशाला मागे ढकलत आहे, असा युक्तिवाद राहुल यांनी केला. लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते प्रत्येक चूक मोजून ’इंडिया’ आघाडीचे ’धोरणात्मक विधान’ करीत आहेत. विविध धार्मिक समजुतींच्या तत्त्वज्ञानातूनच राहुल यांनी भगवान शिव, येशू ख्रिस्त, गुरु नानक आणि बुद्ध यांच्या छायाचित्रांवर प्रकाश टाकला. जैन संकल्पनेतील अहिंसेबद्दल बोलून राहुल यांनी संघ परिवाराच्या हिंदुत्वावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले. सर्व धर्म अभय मुद्राला महत्त्व देतात आणि ते हाताच्या तळहातातून सूचित केले जाते, असे राहुल म्हणाले.

वाढत्या महागाईमुळे देशातील लाखो गृहिणी त्रस्त झाल्या आहेत. नोटाबंदीमुळे छोटे व्यापारी भयभीत झाले होते. आपल्या हक्कांची मागणी करणाऱ्या शेतकऱ्यांना दहशतवादी ठरवण्यात आले. अग्निपथ प्रकल्पाच्या माध्यमातून लष्करालाही भयभीत केले जात आहे. प्रश्नपत्रिका फुटणे आणि छएएढ घोटाळ्यामुळे बेरोजगारीतरुण आणि विद्यार्थी भयभीत झाले आहेत. अयोध्येसह भाजपला जनतेने दिलेला धक्का हे भीतीचे युद्ध करून जास्त काळ सत्ता टिकवता येणार नाही, याचे उदाहरण आहे.

अमित शहा अनेकदा उभे राहिले. मंत्री राजनाथ सिंह, किरण रिजिजू, भूपेंद्र यादव, पृथ्वीराज चौहान, खासदार निशिकांत दुबे आदींनी सातत्याने उभे राहून पॉइंट ऑफ ऑर्डरची मागणी केली. तो राहुल नावाचा माणूस नाही, ते सभागृहनेते आहेत, जे संपूर्ण विरोधी पक्षाचे नेतृत्व करतात. स्वत:च्या हितापेक्षा सर्व पक्षांना आणि त्यांच्या सदस्यांना डोळ्यासमोर ठेवून आणि त्यांच्या मतांचा आदर करून आपण पुढे जात असल्याचे राहुल सांगताना ऐकू येत आहेत. हेमंत सोरेन आणि केजरीवाल यांच्या तुरुंगवासानंतरही लोकशाही ही आपल्याला दुखावणारी भावना आहे, असे राहुल जेव्हा म्हणतात, तेव्हा एकजुटीने बळकट होणारा विरोधही राहुल व्यक्त करत आहेत.

नरेंद्र मोदी हे मणिपूरचेही पंतप्रधान आहेत, ज्यांनी गृहयुद्ध होऊनही आजपर्यंत मणिपूरला भेट दिलेली नाही. त्यांच्या मते मणिपूर हा या देशाचा भाग नाही. मुस्लिम, ख्रिश्चन आणि शीखांवर हल्ले केले जात आहेत, अल्पसंख्याकांना घाबरवले जात आहे. आपल्या देशात अल्पसंख्याक हे देशभक्त आहेत जे देशासाठी खडकासारखे उभे राहतात. संधी मिळेल तेव्हा तेच देशाचे नाव उंचावतात, असे राहुल गांधी म्हणाले. आता संसदेत एक विरोधी पक्षनेता आहे जो संघ परिवाराला समोरासमोर तोंड देत आहे. संपूर्ण भारतभर फिरून संघ परिवार आणि कॉर्पोरेटवेड्या माध्यमांच्या टोमण्यांवर मात करणारे गांधी आता भारतीय राज्यघटनेचे आणि लोकशाहीचे रक्षण करत आहेत.


_ शाहजहान मगदुम



नालंदा विद्यापीठाच्या नवीन कॅम्पसचे उद्घाटन 19 जून (2024) रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते करण्यात आले. यावेळी म्यानमार, श्रीलंका, व्हिएतनाम, जपान आणि कोरियाच्या राजदूतांसह अनेक मान्यवर उपस्थित होते. सम्राट अशोकाने पाठवलेल्या मिशनऱ्यांद्वारे बौद्ध धर्माचा प्रसार यापैकी बहुतेक देशांमध्ये झाला. नालंदाचे पुनरुज्जीवन करून ते जागतिक विद्यापीठ बनवण्याचा प्रस्ताव 2006 मध्ये तत्कालीन राष्ट्रपती ए.पी.जे. अब्दुल कलाम यांनी केले. नंतर बिहार विधानसभा आणि यूपीए सरकारने त्यास मान्यता दिली.

यावेळी आयोजित कार्यक्रमात भाषण करताना मोदी म्हणाले की, हे विद्यापीठ बाराव्या शतकात परकीय आक्रमकांनी जाळून टाकले होते. महमूद घोरीचा सेनापती बख्तियार खिलजी याने नालंदा विद्यापीठाचा नाश केला होता, या सामान्य समजुतीचा ते पुनरुच्चार करत होते. हा विश्वास त्याच सामाजिक विचारसरणीचा भाग आहे ज्याचा असा विश्वास आहे की मुस्लिम आक्रमकांनी हिंदू मंदिरे नष्ट केली आणि तलवारीच्या जोरावर लोकांना इस्लाम स्वीकारण्यास भाग पाडले. या विचारसरणीचा पाया ब्रिटिश काळात घातला गेला, जेव्हा ब्रिटिशांनी देशाचा इतिहास जातीय दृष्टिकोनातून लिहिला. ब्रिटिशांनंतर हा वारसा पुढे नेण्याचे काम हिंदू आणि मुस्लिम जातीयवादी शक्तींनी केले. मुस्लिम लीगने हिंदूंबद्दल पसरवलेल्या मिथकांमुळे पाकिस्तानात हिंदूंचे जगणे कठीण झाले, तर आरएसएसने भारतात मुस्लिमांविरुद्ध द्वेष पसरवण्याचे काम यशस्वीपणे पार पाडले. सरदार वल्लभभाई पटेल यांनाही आरएसएसबद्दल लिहावे लागले की त्यांची सर्व भाषणे जातीयवादाने भरलेली होती. हिंदूंना उत्तेजित करण्यासाठी आणि त्यांच्या संरक्षणासाठी त्यांना एकत्रित करण्यासाठी हे विष पसरवण्याची गरज नव्हती. या विषाचा अंतिम परिणाम असा झाला की देशाला गांधीजींच्या अनमोल जीवनाची आहुती भोगावी लागली. परकीय आक्रमकांनी नालंदा जाळली आणि नष्ट केली हे मोदींचे विधान हे त्याच खोट्या मालिकेचा भाग आहे ज्याचा वापर मुस्लिमांविरुद्ध द्वेष पसरवण्यासाठी वर्षानुवर्षे केला जात आहे. नालंदा विद्यापीठ ही एक अद्भुत शैक्षणिक संस्था होती. बिहारमधील राजगीर येथे मोठ्या परिसरात पसरलेले  हे विद्यापीठ गुप्त वंशाच्या सम्राटांनी सहाव्या शतकात बांधले होते. या बौद्ध शिक्षण संस्थेत, जिथे सर्व विद्यार्थी राहून अभ्यास करत होते, तिथे प्रामुख्याने बौद्ध तत्त्वज्ञान शिकवले जात असे. याशिवाय गणित, तर्कशास्त्र, ब्राह्मणवादी हिंदू धर्माचे ग्रंथ आणि आरोग्यशास्त्रही तिथे शिकवले जात. हे विद्यापीठ मोकळेपणा, मुक्त संवाद आणि तर्कशुद्धतेच्या प्रचारासाठी ओळखले जात होते. त्यात शिकण्यासाठी दूरवरून विद्यार्थी येत असत. मौर्य वंशातील राजांच्या खजिन्यातून मिळालेल्या पैशातून या विद्यापीठाचा खर्च भागवला जात असे. पुढे, पाल आणि सेना घराण्याच्या राजवटीनंतर, या विद्यापीठाला दिलेला पाठिंबा कमी झाला आणि त्याच्या जागी ओदंतपुरी आणि विक्रमशिलासारख्या इतर विद्यापीठांना राज्य मदत मिळू लागली. नालंदाचा ऱ्हास इथून सुरू झाला.

लाखो पुस्तके, हस्तलिखिते आणि इतर दुर्मिळ वस्तू असलेल्या नालंदा विद्यापीठाच्या ग्रंथालयाला कोणी आग लावली? याचा ठपका खिलजीवर ठेवला जात आहे, विशेषतः ब्रिटिश राजवटीपासून. परंतु यासाठी खिलजीला जबाबदार धरणारा एकही समकालीन स्रोत नाही. खिलजीचे मुख्य आणि एकमेव ध्येय लुटमार हे होते. अयोध्येहून बंगालला जाताना त्यांनी किला-ए-बिहारवर हल्ला केला की तिथे संपत्ती लपवली जाईल. वाटेत त्याने लोकांना लुटले आणि मारले. नालंदा त्याच्या मार्गावर नव्हती, पण तो ज्या मार्गावरून गेला होता त्या मार्गापासून नालंदा खूप दूर होती. आणि तरीही त्याला विद्यापीठावर हल्ला करण्याचे कारण नव्हते. खिलजी नालंदा येथे आला असे त्यावेळच्या कोणत्याही स्त्रोतामध्ये म्हटलेले नाही. मिन्हाज-ए-सिराज यांनी लिहिलेल्या ‘तबकत-ए-नासिरी’ या पुस्तकात असे काहीही म्हटलेले नाही. त्यावेळी धर्मस्वामीन आणि सुम्पा हे दोन तिबेटी विद्वान नालंदा येथे भारताचा आणि विशेषतः बौद्ध धर्माच्या इतिहासाचा अभ्यास करत होते. पण त्यानेही आपल्या पुस्तकात खिलजी नालंदात आला किंवा त्याने नालंदाला आग लावली असे लिहिलेले नाही. आणखी एक बौद्ध विद्वान तारानाथ, जो तिबेटचा होता, त्यांनीही आपल्या पुस्तकात अशी चर्चा केलेली नाही.

हे मनोरंजक आहे की ’आक्रमणकर्त्यांनी’ अजिंठा, एलोरा आणि सांची स्तूपांसह कोणत्याही महत्त्वाच्या बौद्ध वास्तू किंवा संस्थांचे नुकसान केले नाही. इतिहासकार यदुनाथ सरकार आणि आर. नालंदा खिलजीने नष्ट केली हे सी. मजुमदार यांनाही मान्य नाही. मग हे विद्यापीठ कसे नष्ट झाले आणि त्याचे महत्त्व का आणि कसे गमावले? याबद्दल अनेक कथा प्रचलित आहेत, त्यापैकी एक म्हणजे खिलजीने त्याचा नाश केला. प्राचीन भारतीय इतिहासाचे उत्कृष्ट अभ्यासक प्रोफेसर डी.एन. त्यांच्या लेखांच्या संग्रहात (’अगेन्स्ट द ग्रेन’, मनोहर, 2020) प्रकाशित झालेल्या ’रिस्पॉन्डिंग टू अ कम्युनिस्ट’ मध्ये झा यांनी तिबेटी भिक्षू तारानाथ यांच्या भारतातील बौद्ध धर्माच्या इतिहासावरील पुस्तकातील संबंधित भाग उद्धृत केला आणि लिहितात:  नालंदा (नालंदा) येथे काकुत्सिद्धांनी बांधलेल्या मंदिराचा अभिषेक सोहळा, सैतान शमनांनी तीर्थिका भिक्षूंवर (ब्राह्मण) घाण फेकली. यामुळे संतापून एकजण उदरनिर्वाहाची व्यवस्था करायला गेला आणि दुसरा एका खोल खड्ड्यात बसून सूर्याची पूजा करू लागला. त्याने यज्ञ करून पवित्र राख सर्वत्र पसरवली आणि अचानक आग लागली. डी. आर. पाटील यांनी त्यांच्या ’द एंटीक्वेरियन रेमनेंट्स इन बिहार’ (बिहारमधील पुरातन अवशेष) या पुस्तकात ’भारतीय तर्कशास्त्राचा इतिहास’ उधृत करून लिहिले आहे की, ही घटना ब्राह्मण आणि बौद्ध भिक्खू यांच्यातील वाद आणि संघर्षाकडे निर्देश करते. ब्राह्मण भिक्षूंनी सूर्यदेवाची उपासना करण्यासाठी यज्ञ केला आणि नंतर यज्ञवेदीतून जळते अंगारे आणि गरम राख बौद्ध मंदिरांमध्ये फेकली, ज्यामुळे पुस्तकांच्या मोठ्या संग्रहाला आग लागली.

त्या वेळी भारतात ब्राह्मणवादाचे पुनरुत्थान झाले होते आणि बौद्ध धर्मावर आक्रमण होत होते हे आपण लक्षात ठेवले पाहिजे. सम्राट अशोकाच्या कारकिर्दीत भारत जवळजवळ बौद्ध राष्ट्र बनला होता. बौद्ध धर्म समानतेवर विश्वास ठेवत असल्यामुळे सामान्य लोकांची ब्राह्मणी कर्मकांडातील रस कमी झाला होता. यामुळे ब्राह्मण अत्यंत दुःखी व संतप्त झाले. अशोकाचा नातू आणि शेवटचा मौर्य सम्राट बृहद्रथ याचा सेनापती पुष्यमित्र शुंग याने वध केला आणि त्यानंतर त्याने बौद्धांचा संहार केला.सर्व विश्वासार्ह स्त्रोतांकडून आपल्याला जे माहिती आहे ते म्हणजे ब्राह्मणांनी नालंदा विद्यापीठाच्या ग्रंथालयाला सूड घेण्याच्या उद्देशाने आग लावली होती. यासाठी बख्तियार खिलजीला दोष देण्यामागे दोन हेतू आहेत - पहिला, मुस्लिमांचा द्वेष करण्याच्या कारणांच्या यादीत आणखी एक कारण जोडणे आणि दुसरे, ब्राह्मण आणि बौद्ध यांच्यातील संघर्ष आणि इतिहासाच्या त्या काळात बौद्धांवर झालेला छळ लपवणे.

बौद्धकालीन विद्यापीठाच्या प्रांगणात नुसते कार्यक्रम आयोजित करून काहीही साध्य होणार नाही. बौद्ध शैक्षणिक संस्थांमधून आपण जे शिकू शकतो ते म्हणजे शैक्षणिक स्वातंत्र्य आणि मोकळेपणा. आज भारतीय विद्यापीठांमधील वातावरण गुदमरणारे आहे आणि आज्ञापालन हा सर्वात मोठा गुण मानला गेला आहे. अशा वातावरणात ज्ञानाचा विस्तार आणि विकास होऊ शकत नाही. भारतातील ब्राह्मण आणि बौद्ध धर्म यांच्यातील संघर्षाचा दु:खद इतिहास आपल्याला हेच शिकवतो. (अमरीश हर्देनिया यांनी इंग्रजीतून रूपांतरित केले आहे. हिंदीतून मराठीत रूपांतर बशीर शेख यांनी केले.) लेखक आयआयटी मुंबई येथे अध्यापन करतात आणि 2007 साठी राष्ट्रीय सांप्रदायिक सौहार्द पुरस्कार प्राप्तकर्ता आहेत)


- राम पुनियानी



इस्लामच्या आरंभ काळामध्ये काही महिलांनी धार्मिक अभ्यासामध्ये एवढी उंची प्राप्त केली होती की, त्यांच्या पतींचा समावेश त्यांच्या शिष्यांमध्ये होऊ लागला होता. ते आपल्या पत्नींशी वेगवेगळ्या धार्मिक प्रश्नांच्या उत्तरांसाठी मार्गदर्शन मागत होते. 

* प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांचे सहकारी आणि ताबेदार यांच्यात फातेमा बिन्ते अलमंजर बिन जुबैर बिन अलऔम यांचा समावेश एका प्रख्यात विदुशीमध्ये होतो. त्यांना इस्लामी दंडशास्त्र आणि हदीसच्या अभ्यासावर प्रभुत्त्व प्राप्त होते. त्यांनी अनेक हदीस आपल्या आजी आसमा बिन्ते अबुबकर रजि. यांच्या संदर्भाने सांगितल्या होत्या. त्यांच्याशी धार्मिक संपर्क साधण्यामध्ये प्रेषित सल्ल. यांचे चरित्र लेखक निगार मोहम्मद बिन इसहाक यांचाही समावेश होतो. त्यांनी अनेक हदीस आपले पती हश्शाम बिन अर्वाह यांच्या मार्फतीने सांगितलेला होता. 

* तहफतुल फुकहा : नावाच्या पुस्तकाचे लेखक मुहम्मद बिन अहेमद अल समरकंदी हिजरी 540 यांची कन्या फातेमा हि. 581 मोठ्या विदुशी होत्या. इस्लामी दंडशास्त्रामध्ये त्यांचा हतकंडा होता. अलाउद्दीन अबुबक्र अलकसानी हि.587 यांच्याशी झाला. त्यांचे चरित्र लिहिणाऱ्यांनी लिहिले आहे की, फातेमा हनफी विचारेधारेचे प्रतिनिधीत्व कुशलपणे करत होत्या. त्यांचे पती अनेकवेळा गडबडून जात. संशयाच्या भोवऱ्यात अडकून जात. तेव्हा त्यांच्याशी सुविद्य पत्नी फातेमा ह्या त्यांची मदत करत आणि त्यांचे मार्गदर्शन करत. अनेकवेळा ते मुलांना शिकवत असतांना एखाद्या शिष्याने प्रश्न विचारला तर ते गडबडून जात आणि घराच्या आतल्या बाजूला जावून थोड्यावेळाने परत येवून त्या प्रश्नाचे येत. जेव्हा पुन्हा पुन्हा असे घडू लागले तेव्हा त्यांच्या शिष्यांच्या लक्षात आले की, ते घरात जावून आपल्या पत्नीला प्रश्नाचे उत्तर विचारून परत येत. 

मथर बिन मुहम्मद बिन सुलेमान (हि. 879.) हे इस्लामी दंडशास्त्राचे कठीण प्रश्नांचे उत्तर आपली पत्नी फातेमा बिन याह्या यांच्याशी चर्चा केल्याशिवाय देत नसत. तेव्हा त्यांचे शिष्य म्हणत हे उत्तर तुमचे नाही तर पडद्यामागे उभ्या असलेल्या व्यक्तीचे आहे. 

* अम्मतुल गफूर बिन्ते इसहाक, भारतामध्ये आपल्या काळातील एक प्रसिद्ध विदुशी होत्या. त्यांच्या वडिलांचे नाव मुहम्मद इसहाक देहलवी (1783-1846) होते. ते प्रसिद्ध विद्वान शाह अब्दुल अजीज देहलवी यांचे नातू होते. आणि 19 व्या शतकातील प्रसिद्ध विद्वान होते. त्यांनी आपल्या मुलीला इस्लामचे चांगले शिक्षण दिले होते. उम्मतुल गफूर यांनी शरियत आणि हदीस शास्त्रामध्ये विशेष प्राविण्य मिळविले होते. 

* हजरत मुहम्मद इसहाक देहलवी यांनी त्यांचा विवाह शेख अब्दुल कय्युम बिन अब्दुल याह्या यांच्यासोबत केला होता. ते जेव्हा कधी अडचणीत येत तेव्हा आपली पत्नी उम्मतुल गफूर यांच्याशी सल्लामसलत करत. 

* मौलाना अब्दुल याह्या अल हुसनी यांनी म्हटलेले आहे की, जेव्हा कधी त्यांना हदीसबद्दल काही अडचणी येत असेल तर तेव्हा ते आपल्या पत्नीकडे या संदर्भात सल्ला मागत. 


क्रमशः


- डॉ. रजिउल इस्लाम नदवी


दिल्ली




पुस्तक : मेमारे जहाँ तू है


भाषांतर : डॉ. सिमीन शहापुरे


डाळिंब - आनंद देणारे फळ



जैवविविधतेत सपुष्प आवृत्तबिजी वनस्पतींना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. कारण वनस्पतींच्या उत्क्रांतीमध्ये हा गट परमस्थानी आहे. वेगवेगळ्या परिस्थितीत वाढ, विकास आणि प्रजनन होण्यासाठी या गटात अनेक अंतर्गत आणि बाह्य गुणधर्मांची वाढ झाली. याबरोबरच बियांच्या प्रसारासाठी फळांची उत्क्रांती ही फार मोठी नैसर्गिक क्रांती ठरली. ही उत्क्रांती बियांना फळांमध्ये झाकण्यावरच संपली नाही. रंग, आकार, बियांच्या प्रसाराचे माध्यम इत्यादींच्या आधारावर फळांच्या विविधतेत फारच वाढ झाली आणि जैवविविधतेचा खुप मोठा भाग फळे येणाऱ्या सपुष्प वनस्पतींनी व्यापला. त्यातुनच फळांचे अनेक प्रकार समोर आले.

फुलातील एकाच अंडाशयापासून एकच फळ तयार होत असल्यास़, अशा फळाला ‘साधे फळ’ म्हणतात. ते शुष्क किंवा मृदू असू शकते.

शुष्क फळांचे परिपक्व होऊन वाळल्यावर त्याच्या फुटण्याच्या आधारावर स्फुटनशील, अस्फुटनशील किंवा अर्धस्फुटनशील असे उपप्रकार पडतात.

मृदू फळे एकअंडपी किंवा बहुअंडपी, संयुक्त व ऊर्ध्वस्थ अंडाशयापासून तयार होतात. त्यांची फलभित्ती जाड व मऊ असून पिकल्यावर फुटत नाही. गरामध्ये एक किंवा अनेक बिया असतात. अंत:फलभित्तीचे स्वरूप व बियांची संख्या यांनुसार त्यांचे सात उपप्रकार होतात. १) आठोळीयुक्त (ड्रूप) उदा. आंबा, काजू; २) अनष्ठिल (बेरी) उदा. वांगे, टोमॅटो; ३) कर्कटी (पेपो) उदा. काकडी, कलिंगड; ४) उत्कोलक (पोम) उदा. सफरचंद, नासपती;  ५) नारंगक (हेस्पिरीडियम) उदा. लिंबू, मोसंबी; ६) घनकवची मृदुफळ (अँफिसराका) उदा. बेल, कवठ आणि ७) दाडिम (बॅलुस्टा) उदा. डाळिंब.

येथे आपण डाळिंब या मृदु फळाविषयी चर्चा करू. हे दाडिम प्रकारचे फळ असून या फळामध्ये फलभित्ती जाड व चामड्यासारखी असून आत कप्पे असतात. हे कप्पे पातळ पडद्यांनी विभागलेले असतात व प्रत्येक कप्प्यांमध्ये अनेक रसाळ बिया असतात. krishi.maharashtra.gov.in

या महाराष्ट्र सरकारच्या वेबसाईटनुसार डाळींबाची लागवड फार प्राचीन काळापासून म्‍हणजे इ.स. पुर्व ३५०० वर्षापूर्वी झाल्‍याचा उल्‍लेख आढळून येतो; डाळींबाचे उगमस्‍थान इराण असून २००० वर्षापासून डाळींबाची लागवड केली जात होती असे आढळते. इराण प्रमाणेच स्‍पेन, इजिप्‍त, अफगाणिस्‍थान, मोराक्‍को, बलूचीस्‍थान, पाकीस्‍तान, इराक, ब्रम्‍हदेश, चीन, जपान, अमेरिका, रशिया, भारत या देशांमध्‍ये लागवड केली जाते. 

डाळींबाच्या रसात १० ते १६% साखरेचे प्रमाण असते. ही साखर पचनास हलकी असते. फळांमध्ये ७८.२% पाणी, १.६% प्रथिने, ०.१% स्निग्ध पदार्थ, ५.१% तंतुमय पदार्थ, १४.५% पिष्‍टमय पदार्थ आणि ०.७% खनिजे आढळतात. कुष्ठरोगावर डाळींबाचा रस गुणकारी आहे. त्‍याचप्रमाणे फळांची साल अमांश व अतिसार या रोगांवर गुणकारी आहे. कापड रंगविण्‍यासाठीसुध्‍दा फळांच्‍या सालीचा उपयोग केला जातो. अवर्षण प्रवण भागामध्‍ये हलक्‍या जमिनीत व कमी  पावसावर तग धरणारे हे झाड आहे. त्‍यामुळे या पिकाच्‍या लागवडीखालील क्षेत्रात मोठी वाढ होत आहे.

एवढ्या गुणकारी वनस्पतीचा उल्लेख कुरआनमध्ये कसा असणार नाही. अध्याय अर्-रहमानच्या आयत क्रमांक ६८ मध्ये स्वर्गीय कृपांविषयी सांगताना म्हटले आहे,

"...त्या दोन्ही (बागां) मध्ये फळे, खजुरी आणि डाळिंब असतील."

याचे स्पष्टीकरण देताना मौलाना अब्दुर्रहमान क़ीलानी आपल्या तय्-सीरुल कुरआनमध्ये म्हणतात,

मुळ अरबी शब्द फकीहा म्हणजे शारीरिक आनंद, आनंदीपणा आणि हसणे हसविणे तसेच फिकह म्हणजे एखाद्याला फळे खाऊ घालणे आणि एखाद्याला गोड बोलण्याने आनंदी करणे आणि फवाका म्हणजे ज्या फळांचा मुख्य उद्देश भूक मिटवणे नसून मजा आणि आनंद मिळवणे आहे.  त्यानंतर येथे खजुरींचा उल्लेख केला आहे ज्या पाण्यासोबत पूर्ण अन्न बनतात. मग पाण्याऐवजी डाळिंबाचे पाणी खजुरात मिसळले तर सर्व उद्दिष्टे साध्य होतात. खाणे, पिणे आणि आनंद मिळवणे.

सत्कर्मांच्या बदल्यात चांगला मोबदला मिळेल हे स्पष्ट करताना येथे मोबदल्यात मिळणाऱ्या बागेंविषयी सांगितले जात आहे. अरब लोक डाळिंबाला अगदी जवळून ओळखत. डाळिंब त्यांच्या खाण्यापिण्याची आणि मेजवानीतील महत्त्वाची वस्तू होती. अशा प्रकारे कुरआनमध्ये विविध फळांसमवेत डाळिंबाला स्थान दिले गेले आहे.                                                           

(क्रमशः)


- डॉ. हर्षदीप बी. सरतापे

मो. ७५०७१५३१०६



पृथ्वीवर, मानवाने त्याच्या सोयीसाठी नवनवीन शोध लावले, परंतु नैसर्गिक संसाधनांचा अवाजवी वापर केला गेला. आज मानव स्वतःच्या सुखासाठी निसर्गाशी खेळ करून पृथ्वीचा नाश करण्यावर बेतला आहे. जेव्हाकी पृथ्वीवरील मानवी अस्तित्व तसेच संपूर्ण जीव सृष्टीला मोठा धोका निर्माण झाला आहे, झपाट्याने बदलणारे हवामान हे मानवनिर्मित कारणांचा परिणाम आहे. अमेरिकेच्या स्वतंत्र संशोधन संस्थेच्या “हेल्थ इफेक्ट्स इन्स्टिट्यूट” च्या अहवालात म्हटले आहे की २०२१ मध्ये ८१ लाख मृत्यू वायू प्रदूषणामुळे झाले, भारतात २१ लाख आणि चीनमध्ये २३ लाख मृत्यूंना वायू प्रदूषण कारणीभूत आहे, मृत्यूचा हा आकडा खूप जास्त आहे. वायू प्रदूषणाबरोबरच जलप्रदूषण, प्लास्टिक प्रदूषण, माती प्रदूषण, ई-कचरा, जैव-वैद्यकीय कचरा, घातक रसायनांचा वापर यामुळे जीवघेण्या आजारांमुळे दरवर्षी लाखो लोकांचा अकाली मृत्यू होत आहे. प्रदूषणामुळे प्राणी, पक्षी, वन्यजीव आणि समुद्री जीव झपाट्याने नाहीसे होत आहेत. पृथ्वीवरील प्लॅस्टिकचे प्रदूषण इतके वाढले आहे की आज संपूर्ण जगात प्लास्टिकवर बंदी घातली तरी हजार वर्षे त्याचे अस्तित्व पर्यावरणात दिसून येईल. आपल्याला हे जाणून आश्चर्य वाटेल की, आजच्या वर्तमान युगात आपण रोज प्लास्टिक खातो-पितो आणि प्लास्टिक मिश्रित ऑक्सिजन घेतो. जागतिक स्तरावर, दरवर्षी प्रत्येक व्यक्ती संभाव्यत ११८४५ ते १९३२०० मायक्रोप्लास्टिक्स शरीरात घेते, ७.७ ग्रॅम ते २८७ ग्रॅम प्रति व्यक्ती, ज्याचा सर्वात मोठा स्त्रोत म्हणजे आपले पिण्याचे पाणी आहे. 

क्रिश्चियन चैरिटी समूह टीअरफंडने केलेल्या संशोधनातून असे दिसून आले आहे की विकसनशील देशांमध्ये प्लास्टिकचा कचरा दर ३० सेकंदाला एक मृत्यूसाठी जबाबदार आहे. संशोधकांना असे आढळून आले की, प्लास्टिक कचऱ्याच्या चुकीच्या व्यवस्थापनामुळे दरवर्षी चार लाख ते दहा लाख लोक कर्करोगासारख्या घातक आजाराने मरतात. प्लास्टिकच्या कचऱ्यामुळे दरवर्षी १०० दशलक्ष समुद्री जीव मरतात, प्लास्टिकच्या वस्तूंमध्ये अडकल्यामुळे दरवर्षी १००००० समुद्री जीव प्राण गमावतात. गरम पदार्थांसाठी प्लास्टिकचा वापर करणे हे विषासारखे आहे, कारण प्लास्टिकचा गरम पदार्थाच्या संपर्कात येताच प्लास्टिक विषारी रसायने सोडते, जे अन्नात मिसळते आणि ते अन्नपदार्थ खाल्ल्याने मनुष्य जीवघेण्या आजारांना बळी पडतो, त्यामुळे प्लास्टिक प्रदूषणामुळे होणाऱ्या मृत्यूंमध्ये सातत्याने वाढ होत आहे. प्लॅस्टिकमधील विषारी रसायने मानवी शरीरातील संप्रेरक क्रियाकलाप बदलू शकतात, प्लास्टिकमध्ये असलेले विघटनशील रसायने वंध्यत्व, लठ्ठपणा, मधुमेह, प्रोस्टेट किंवा स्तनाचा कर्करोग, थायरॉईड समस्या, हृदयरोग आणि पक्षाघाताचा धोका वाढवतात. प्लॅस्टिकच्या पिशव्या फोटोडिग्रेड होण्यासाठी सुमारे ३०० वर्षे लागतात आणि काही प्लास्टिकला हजार वर्षे लागतात. ते लहान विषारी कणांमध्ये मोडतात जे माती आणि जलमार्ग प्रदूषित करतात आणि जेव्हा प्राणी, पक्षी किंवा सागरीजीव चुकून हे प्लास्टिक खातात तेव्हा ते अन्न साखळीत प्रवेश करतात. प्लॅस्टिक जाळून ते नष्ट करता येत नाही, कारण जळल्यावर ते विषारी वायू वातावरणात सोडतात ज्यामुळे वायू प्रदूषण होते.

जनजागृती करण्यासाठी दरवर्षी ३ जुलै रोजी “आंतरराष्ट्रीय प्लास्टिक पिशवी मुक्त दिवस” जगभरात साजरा केला जातो. या वर्षीची थीम “व्यक्ती, व्यवसाय आणि संघटनांना प्लास्टिकच्या इतर शाश्वत पर्यायांचा अवलंब करण्यास प्रोत्साहित करा” आहे. प्लास्टिकचा वापर आणि कचरा कमी करण्यासाठी धोरणात्मक बदल आणि पद्धतशीर उपायांवर भर द्या. प्लास्टिक पिशव्या पेट्रोलियम पदार्थांपासून बनवल्या जातात, प्लास्टिकच्या अन्न साठवणुकीच्या पॅकेजमध्ये विषारी रसायने असतात, प्लास्टिक उत्पादनादरम्यान विषारी रसायने सोडली जातात. २०५० पर्यंत महासागरांमध्ये माशांपेक्षा प्लास्टिकचा कचरा जास्त असेल. जगभरात दरवर्षी सुमारे ५०० अब्ज प्लास्टिक पिशव्या वापरल्या जातात, ह्या खूप जास्त पिशव्या आहेत. जगभरात प्रत्येक सेकंदाला १६०००० प्लास्टिक पिशव्या वापरल्या जातात, ज्यांचे आयुष्य अंदाजे १२ ते २५ मिनिटे असते. जगभरात दर मिनिटाला जवळपास १० लाख पाणी, थंड पेय प्लास्टिक बाटल्या विकल्या जातात, प्यू चॅरिटेबल ट्रस्ट २०२२ च्या अभ्यासानुसार, दरवर्षी ११ दशलक्ष मेट्रिक टन पेक्षा जास्त प्लास्टिक समुद्रात जाते, जे पाण्यात मिसळते आणि अन्न साखळी विस्कळीत करते. ईए अहवालानुसार, एमडब्ल्यूआई मध्ये भारत चौथ्या क्रमांकावर आहे, जिथे निर्माण होणाऱ्या कचऱ्यापैकी ९८.५५ टक्के कचऱ्याचे चुकीचे व्यवस्थापन केले जाते. गेल्या पाच वर्षांत भारतात प्लास्टिक कचऱ्याचे उत्पादन चौपट झाले आहे. सरकार म्हणते की देशातील ६०% प्लास्टिक कचऱ्याचा पुनर्वापर केला जातो, जेव्हाकी सीपीसीबी डेटावर आधारित सीएसई डेटानुसार, भारत त्याच्या केवळ १२% प्लास्टिक कचऱ्याचा पुनर्वापर करू शकतो.  

भारतात सिंगल यूज प्लास्टिक पिशव्यांवर बंदी आहे, अनेकवेळा प्रदूषण नियंत्रण मंडळ आणि महापालिका दुकाने व कारखान्यांवर छापे टाकून प्लास्टिक पिशव्यांचा अवैध माल जप्त करतात. मात्र बंदी असतानाही प्लास्टिक पिशव्यांचा अवैध धंदा आणि वापर मोठ्या प्रमाणात सुरू आहे हे आपणा सर्वांना माहीत आहे. दुकानदारांनी नकार देऊनही ग्राहकही प्लास्टिक पिशव्यांची मागणी करतात, अशा लोकांच्या मूर्खपणाचा फटका इतर लोकांना आणि पर्यावरणाला सहन करावा लागतो, त्यामुळे निष्पाप जीवांना आपला प्राण गमवावा लागतो. रस्त्यावर, दुकानांवर, रस्त्यावरील विक्रेते, किराणा दुकाने, लहान हॉटेल्स, भाजी विक्रेते, खाद्यपदार्थ विक्रेते, छोटे दुकानदार यांच्याकडून बंदी असलेल्या प्लास्टिक पिशव्यांचा वापर आपण सहजच अनेकदा पाहतो. पिशव्या वापरल्या जात आहेत, म्हणजे अशा अवैध प्लास्टिक पिशव्यांचे उत्पादन सुरू आहे. 

लोकांना प्लास्टिकचा अतिवापर करण्याची सवय लागली आहे. पृथ्वीवरील मानवाचे अस्तित्व आणि निसर्ग वाचवायचे असेल तर प्लास्टिकचा वापर त्वरित थांबवावा लागेल. प्लास्टिकला इतर पर्यायांचे अनुकरण करून पर्यावरणाचे रक्षण करावे लागेल. आळस आणि स्वार्थ सोडून कापडी किंवा कागदी पिशव्या वापरा, पैशापेक्षा निसर्गाला प्राधान्य द्या. कायदे आणि सरकारी धोरण नियमांचे पालन करा. कचरा निर्माण होणार नाही किंवा कमी होणार, याची काळजी घ्या. प्रत्येक वस्तूचा पुनर्वापर करण्याचा विचार करा. प्लास्टिक पॅक केलेले खाद्यपदार्थ खरेदी करणे टाळा. एकेरी वापरण्यायोग्य डिस्पोजेबल प्लास्टिकला नकार द्या. प्लॅस्टिकच्या पाण्याच्या बाटल्या बाहेर विकत घेण्याऐवजी घरूनच पाण्याची स्टीलची बाटली घेऊन निघा. २०-२५ वर्षांपूर्वी जेव्हा अन्न पॅकेजिंगचा ट्रेंड नव्हता, किराणा दुकानात खाद्यतेल घेण्यासाठी आपण घरून केटली आणि भांडे घेऊन जायचो कारण त्यावेळी तेलाची पाकिटे येत नसत. त्याकाळी प्लास्टिकच्या पिशव्या उपलब्ध नसल्यामुळे ते वर्तमानपत्राच्या टाकाऊ कागदात किराणा सामान मिळायचे, घरी काचेच्या बाटलीत किंवा कुठल्यातरी भांड्यात दूध आणले जायचे.

एक गोष्ट नेहमी लक्षात ठेवा की तुम्ही शोधले तर तुम्हाला शंभर सबबी सापडतील पण मेहनतीने सर्व काही शक्य आहे. २००८ मध्ये, रवांडा हा छोटा गरीब देश जगातील पहिला देश बनला, ज्याने एकेरी वापराच्या प्लास्टिक पिशव्या आणि प्लास्टिक बाटल्यांवर बंदी घातली, या देशात प्लास्टिकच्या वस्तूसह पकडल्यास सहा महिने तुरुंगवास भोगावा लागतो. १९९८ मध्ये डिस्पोजेबल प्लास्टिक पिशव्यांवर बंदी घालणारे सिक्कीम हे पहिले भारतीय राज्य बनले. २०१६ मध्ये सिक्कीमने दोन मोठे निर्णय घेतले, सरकारी कार्यालये आणि सरकारी कार्यक्रमात पॅकेज्ड पिण्याचे पाणी वापरण्यास बंदी घालण्यात आली. केरळमधील कन्नूरमध्ये २५ लाखांहून अधिक लोकांनी प्लास्टिक वापरणे बंद केले, जेणेकरून दक्षिण भारतातील पहिला प्लास्टिकमुक्त जिल्हा होऊ शकेल. एका वर्षात कन्नूर जिल्ह्यात ४० लाख प्लास्टिक कॅरीबॅग कमी झाल्या. दक्षिण काश्मीरमधील अनंतनाग जिल्ह्यातील सादीवाडा या दुर्गम गावात ग्रामपंचायत प्रमुखांनी पर्यावरण वाचवण्यासाठी प्लास्टिकमुक्त गाव म्हणून ओळखले जाणारे पहिले गाव बनवण्याचा अनोखा उपक्रम सुरू केला. आसाममधील एका मॉडेल स्कूलमध्ये विद्यार्थ्यांना शाळेची फी म्हणून दर आठवड्याला २५ प्लास्टिक कचरा गोळा करून आणावा लागतो, जेणेकरून पर्यावरण सुरक्षित राहील. मेघालयातील मावलिनॉन्ग गावाजवळ असलेले डावकी तलाव २००३ मध्ये आशियातील सर्वात स्वच्छ गाव म्हणून घोषित करण्यात आले. स्वच्छतेबाबत अत्यंत जागरूक असलेल्या ग्रामस्थांनी प्लास्टिक वापरावर बंदी घातली आहे. जानेवारी २०२० मध्ये, केरळमधील कुमारकोम हे पहिले प्लास्टिकमुक्त पर्यटन स्थळ बनले. प्लास्टिकमुक्त वातावरण निर्माण करण्यासाठी आपण सर्वांनी मिळून पुढाकार घेतला पाहिजे, जेणेकरून येणाऱ्या पिढ्यांसाठी हा सुंदर निसर्ग स्वच्छ हिरवागार राहील. 


-डॉ. प्रितम भी. गेडाम

भ्रमणध्वनी क्र.- 82374 17041


(१८४१-१९१७)



मुस्लिमांच्या विकासासाठी शिक्षणाव्यतिरिक्त राजकीय सत्तेत भागीदारी अत्यंत आवश्यक आहे, असे मानणारे नवाब वकार-उल-मुल्क यांचा जन्म २४ मार्च १८४१ रोजी उत्तर प्रदेशातील मुरादाबाद येथे झाला. त्यांचे खरे नाव शेख मुश्ताक हुसेन होते. पारंपारिक शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर ते सरकारी शाळेत दाखल झाले. ज्या शाळेत त्यांचे शिक्षण झाले त्याच शाळेत ते शिक्षक झाले. नंतर त्यांनी ब्रिटिश सरकारमध्ये अधिकारी म्हणून काम केले. हैदराबादच्या निजामाने त्यांचा ‘नवाब मुश्ताक हुसेन वकार-उल-मुल्क’ ही पदवी देऊन गौरव केला. पुढे ते ‘नवाब वकार-उल-मुल्क’ म्हणून प्रसिद्ध झाले. १८६१ मध्ये त्यांची सर सय्यद अहमद खान यांच्याशी भेट झाली, त्यानंतर त्यांनी अलीगढमध्ये नंतर चालवल्या जाणाऱ्या मोहम्मडन अँग्लो-ओरिएंटल कॉलेजच्या उपक्रमांना मदत करण्यास सुरुवात केली. निजामाच्या नवाबांच्या निमंत्रणावरून त्यांनी १८७५ मध्ये प्रथम श्रेणीचे अधिकारी म्हणून हैदराबाद राज्याच्या सेवेत प्रवेश केला. निजामाने त्यांची प्रतिभा ओळखून त्यांना कायदा मंत्री म्हणून नियुक्त केले. त्यांनी १८७८ मध्ये न्यायपालिकेत सुधारणांबाबत सुचविलेल्या अहवालाबद्दल त्यांचे कौतुक झाले. नवाब वकार-उल-मुल्क यांनी निजाम सरकारच्या सेवेतून परतल्यानंतर त्यांच्या मूळ गावी अमरोहा येथे काही काळ घालवला आणि नंतर ते चळवळीत सामील झाले.

१९०० मध्ये नवाब मोहसीन-उल-मुल्क यांनी उर्दूच्या संरक्षणासाठी सुरू केलेल्या चळवळीत त्यांनी भाग घेतला. त्यांनी मुस्लिमांना सत्तेच्या राजकारणात सहभागी करून घेण्याची विनंती केली कारण ते त्यांच्या लोकशाही अधिकारांच्या पूर्ततेसाठी आवश्यक होते. त्यांनी १९०१ मध्ये मुहम्मडन अँग्लो-ओरिएंटल डिफेन्स असोसिएशनचे नूतनीकरण केले. नवाब वकार-उल-मुल्क हे मुस्लिम प्रतिनिधींपैकी एक होते ज्यांनी ऑक्टोबर १९०६ मध्ये मुस्लिमांना राजकीय प्रतिनिधित्व देण्याचे आवाहन करणारे निवेदन व्हाइसरॉय यांना दिले होते.

दरम्यान, ढाकाचे नवाब सलीमुल्लाह यांनी डिसेंबर १९०६ मध्ये ऑल इंडिया मोहम्मडन एज्युकेशनल कॉन्फरन्सचे आयोजन केले होते. ढाका परिषदेच्या समारोपाच्या दिवशी, नवाब सलीमुल्लाह यांनी प्रस्तावित केल्यानुसार ऑल इंडिया मुस्लिम लीगची स्थापना करण्यात आली, ज्याला हकीम अजमल खान यांनी पाठिंबा दिला, मुस्लिम लीगच्या स्थापनेत नवाब वकार-उल-मुल्क यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. तेव्हापासून त्यांनी आपले उर्वरित आयुष्य मुहम्मद अँग्लो-ओरिएंटल कॉलेज आणि ऑल इंडिया मुस्लिम लीगच्या विकासासाठी समर्पित केले. त्यांनी आपल्या प्रकृतीची काळजी घेतली नाही आणि मुहम्मडन अँग्लो-ओरिएंटल कॉलेज आणि ऑल इंडिया मुस्लिम लीगच्या कार्यात व्यस्त असतानाच नवाब वकार-उल-मुल्क यांचे २७ जानेवारी १९१७ रोजी निधन झाले.


लेखक : सय्यद नसीर अहमद

भाषांतर : शाहजहान मगदुम




भारताच्या १८ व्या लोकसभेची निवडणूक ५४३ सदस्य निवडण्यासाठी १९ एप्रिल ते १ जून, २०२४ दरम्यान पार पडली, ही निवडणूक सात वेगवेगळ्या टप्प्यात झाली असून ४ जून, २०२४ रोजी निकाल जाहीर झाले. मतदारसंख्येनुसार ही निवडणूक जगातील आत्तापर्यंतची सगळ्यात मोठी निवडणूक होती,  याआधी २०१९ च्या सार्वत्रिक निवडणुका सगळ्यात मोठ्या होत्या, त्या निवडणुकांचे रेकॉर्ड मोडले गेले.

“अब की बार, चारसौ पार” चा नारा देत मोदी सरकारने यंदाच्या लोकसभेच्या सार्वत्रिक निवडणुकीत मोठा गहजब केला होता, निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर वास्तविक जनतेच्या मूलभूत प्रश्नांविषयी चर्चा व्हायला हवी होती, मात्र जनतेला काय हवं आहे, यापेक्षा निवडणुकीच्या प्रचारात भावनिक आवाहन करण्यात आले, रामजन्मभूमी, भारतीय राज्यघटनेच्या अनुच्छेद ३७० अन्वये भारत सरकारने जम्मू-काश्मीरला दिलेला विशेष दर्जा रद्द केल्यावर, भारतीय संसदेने ३१ ऑक्टोबर २०१९ पासून प्रभावी असलेला जम्मू-काश्मीर पुनर्गठन कायदा आणि मुस्लिम द्वेष या मुद्द्यावर भाजपने भर दिला होता, हे स्पष्ट झाले, मात्र प्रचंड प्रमाणात वाढलेली महागाई, मोठ्या प्रमाणावरील बेरोजगारी, देशातील भ्रष्टाचार दहशतवाद व‌ जातीधर्मातील भेदाभेद, अग्निवीर योजना याविषयी जनजागृती करणं अपेक्षित होतं, तथापि यंदाच्या लोकसभेच्या निवडणुकींमध्ये भडक विचार व शिवराळपणा तसेच कायद्याचे अवमूल्यन करण्याची वाढती वृत्ती ही प्रकर्षाने दिसून आली, वास्तविक ही लोकशाहीची क्रूर थट्टाच आहे. लोकशाहीच्या यशासाठी व रक्षणासाठी विवेक व बुद्धीनिष्ठ विचार आवश्यक असतो; पण सर्वच पक्षात कमी-अधिक प्रमाणात या विचारांची पायमल्ली झालेली दिसून येते. त्यातच आधी शिवसेना व नंतर निवडणुकीच्या तोंडावर राष्ट्रवादी काँग्रेस या दोन्ही पक्षांत झालेली उभी फूट या कारणांमुळे सर्वसामान्य जनतेला अनेक गोष्टी खटकल्या होत्या, सर्वच पक्षांतील कमीअधिक प्रमाणात झालेली फंदफितूरी सर्वसामान्य जनतेच्या मनात नाराजी व नैराश्याला कारणीभूत ठरली होती, त्यामुळे बहुसंख्य समाजाने या निवडणुकांपासून लांब राहणे पसंत केले होते, ‘निवडणुका म्हणजे आपला प्रांत नव्हे,’ अशी सर्वसामान्यांची अर्थात बहुसंख्यांची समजूत दृढ झाली होती, त्यात सर्वच राजकीय पक्ष व अवैध व्यवसायातील व्यक्ती तसेच गुन्हेगारी पार्श्वभूमी असलेल्या व्यक्ती यशस्वी झाल्या आहेत. अर्थात निवडणुकांविषयी सर्वसामान्यांमध्ये मोठी उदासीनता निर्माण झाली आहे. बहुसंख्य समाजघटक तर प्रचंड हतबल झालेले दिसून येत आहेत... ‘हे असंच चालायचं,’ ‘कुणीही आले तरी काहीही बदल होणार नाही’ अशा मनोवृत्तीतून बरेच जणांनी मतदानापासून दूर राहणे पसंत केले, त्यामुळे सक्षम उमेदवार निवडून येणे अत्यंत कठीण व अवघड झाले होते, समाजातील ‘व्हाईट कॉलर’ वर्ग या निवडणुकांविषयी घृणा बाळगून आहेत.त्यामुळे राज्यकर्त्यांना इतर बहुसंख्य वर्गाला पैशाच्या थैल्या मोकळ्या करून कार्यभाग साधणे सहजशक्य झाले. अर्थात या परिस्थितीमुळे अलिकडच्या सर्वच निवडणुका भयंकर खर्चिक झालेल्या आहेत, ही वास्तवता नाकारता येत नाही, ज्याच्याकडे प्रचंड बेहिशेबी पैसा आहे व तो पाण्यासारखा खर्च करण्याची ताकद आहे, तोच निवडणुका लढवितो आणि जिंकतोही. अशांना राजकीय पक्षाकडूनही झुकते माप टाकले जाते. त्यामुळे राजकीय पक्षसुद्धा निवडून येण्याची क्षमता गुणांपेक्षा ‘पैशा’वर तोलताना दिसू लागले आहेत. 

आर्थिक उदारीकरण व जागतिकीकरणाच्या झंझावातात अनेक बदल झपाट्याने झालेले दिसून येतात. अनिर्बंध उपभोग घेण्याची प्रवृत्ती यातून वाढली आहे. त्यातूनच उच्चशिक्षित मध्यमवर्ग अस्तित्वात आला आहे. हा वर्ग आर्थिकदृष्ट्या भरभक्कम आहे. त्यामुळे या वर्गात चंगळवाद फोफावला आहे. त्यांचे आकर्षण पाश्चात्य देश  आहे. त्यातही ‘अमेरिका’ ही चंगळवादाची जननी आहे. त्यामुळे या वर्गाला आपल्या मातृभूमीविषयी व देशाविषयी तसेच येथील समाजाविषयी कोणतेही सोयरसुतक नाही. त्यांना येथील परिस्थितीविषयी काहीही देणे-घेणे नाही. त्यांना इथल्या निवडणुकांमध्ये स्वारस्य नाही, ‘पैशाने सर्व मिळू शकते’ अशी त्यांची भावना झालेली आहे.या सर्व कारणांमुळे निवडणुकांमध्ये १०० टक्के जनसहभाग दिसून येत नाही. त्याचा परिणाम कुठल्याच पक्षाला स्पष्ट जनाधार मिळत नाही. मग पैशाच्या थैल्यांची देवाण - घेवाण, संधीसाधूपणा व निर्लज्जपणा याला ऊत येतो, मग झिरपण्याच्या सिद्धांताप्रमाणे वरून खालीपर्यंत याचे अनुकरण केले जाते व पर्यायाने सामाजिक मूल्यांची ‘घसरण होते. त्यातूनच दूराचार व भ्रष्टाचार यांना सामाजिक प्रतिष्ठा लाभते. भ्रष्ट राजकारण्यांना व भ्रष्ट प्रशासकीय अधिकाऱ्यांना सर्वसामान्य लोक प्रतिष्ठा देताना दिसतात, अशा भ्रष्ट व दुष्ट तसेच राष्ट्रद्रोही व्यक्तींना समाजाने बहिष्कृत केलेले किंवा त्यांच्या विषयीचा क्षोभ प्रकट होताना दिसून येत नाही. पर्यायाने समाजातील बहुसंख्य घटकाला विशेषत: मोठ्या प्रमाणातील तरुणवर्गाला राजकारण म्हणजे पैसे मिळविण्याचे कुरण असेच वाटू लागले आहे. त्यातूनच ते राजकारणाकडे वळतात. साम, दाम आणि दंड ही नीती वापरून ते यशस्वी व्हायला बघतात. पर्यायाने गुंडांची भाऊगर्दी राजकारणात वावरताना दिसू लागते आणि राजकीय पक्षांनाही अशा गुंडशाहीची व धुंडशाहीची आता गरज भासू लागली आहे. त्यांना ते सन्मानतेने वागविताना दिसू लागले आहेत. या पार्श्वभूमीवर भारतीय लोकशाही समाजव्यवस्थेचा ऱ्हास होतो आहे की काय याची भीती अनेकांना वाटू लागली आहे. अर्थात विवेकवाद आणि बुद्धीप्रामाण्य हे हे गुण समाजाने अंगीकारून या देशाला सावरण्यासाठी भावनिक राजकारणाचा त्याग केला पाहिजे व त्याकरिता प्रत्येक सुज्ञ भारतीयाने आपल्या समाजासाठी राष्ट्रहित डोळ्यासमोर ठेवून सद्सद्विवेक बुध्दी वापरून गढूळ झालेले राजकारण आणि राजकीय पक्ष यांना स्वच्छ, पारदर्शी व सक्षम करण्यासाठी योग्य ते पाऊल उचलले पाहिजे, आपल्या देशातील राजकारणात वाढलेली बजबजपुरी आणि अनैतिकता संपवायची असेल तर सर्वसामान्य जनतेनेच कंबर कसली पाहिजे.तरच जगातील ही सर्वांत मोठी लोकशाही जिवंत व सक्षम राहील.


(लेखक भारत सरकारतर्फे स्वामी विवेकानंद राष्ट्रीय पुरस्काराने तसेच आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर दर्पण पत्रकार पुरस्काराने सन्मानित असून करवीर काशी चे संपादक आहेत)



statcounter

MKRdezign

Contact Form

Name

Email *

Message *

Powered by Blogger.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget