Halloween Costume ideas 2015
March 2020

जमाअत ए इस्लामी हिंद नागपूर महिला विभागातर्फे ‘आंतरराष्ट्रीय महिला दिन’ साजरा

Woman's Day
नागपूर (डॉ. एम. ए. रशीद)
आज मुस्लिम महिला आपल्या परंपरांना तोडून ज्या शक्तीने एकत्र होऊन क्रांती घडविण्यासाठी आपल्या घरातून बाहेर येत आहेत हे पाहता असे लक्षात येते की याद्वारे मुस्लिम स्त्रिया  खूप मोठा बदल घडवून आणित आहेत. परंतु मुस्लिम स्त्रियांनी अशा प्रकारे क्रांती आताच घडविली नाही तर आजपासून १४५० वर्षापूर्वीच त्यांनी या क्रांतीची सुरूवात केली आहे, ८ मार्च  रोजी आंतरराष्ट्रीय महिला दिनी जमाअत ए इस्लामी हिंद नागपूर महिला विभागाच्या अध्यक्षा डॉ. साहिबा खान यांनी आपले विचार व्यक्त केले. हा कार्यक्रम अंजुमन पॉलिटेक्निक  सभागृहामध्ये पार पडला. सदर कार्यक्रमाचा विषय होता ‘क्रांतीची मूर्ती आहे स्त्री’. डॉ. साहिबा खान पुढे म्हणाल्या की पैगंबर मोहम्मद (स.) यांच्या काळात महिला सफल उद्योजक,  प्रख्यात पंडित, विचारवंत होत्या. आज आम्ही बाहेर आलो आहोत तर स्वत:साठी नाही, तर आपल्या देशाला आणि संविधानाला वाचविण्यासाठी. लोकांच्या घृणेचा सामना आम्ही  आमच्या देशात करीत आहोत, हे आमच्यासाठी अतिशय दुर्दैवी आहे. आम्हाला बुरख्यामध्ये पाहून लोकांच्या चेहऱ्याचे हावभाव बदलून जातात. अशा वेळी आमच्या मुलींना परीक्षा केंद्रावर संशयाच्या दृष्टीने पहिला जाते. आमच्या तरुण पिढीला लोकांनसमोर मारले जाते. आमची संपत्ती, आमची घरे हे सर्व आगीत भस्म करून टाकल्या जाते. ते म्हणतात की  आम्हाला आर्थिक व शारीरिकरित्या सक्षम केल्या जात आहे, पण आज आम्ही जागृत होऊन घराबाहेर आलो आहोत. आता आम्ही मागे वळून पाहणार नाही. आम्ही मरण पत्करू, नष्ट  होऊ मात्र आम्ही आपल्या मातृभूमीला सोडून कुठेही जाणार नाही.
अरूणा सबाने यांनी सांगितले की जसे स्वातंत्र्य पुरुष मंडळी व मुलांना आहे तसे स्त्रियांना आणि मुलींना नाही. घरी आणि बाहेर सर्वत्र मुली व स्त्रिया अत्याचार सहन करीत आहेत.  स्त्रियांनी शक्तिशाली बनणे गरजेचे आहे. आम्ही मुलांना अशी शिकवण दिली पाहिजे की ज्यामुळे त्यांनी महिलांचा सन्मान केला पाहिजे. पत्नीवर पतीच्या अत्याचारात वाढ होत आहे.  स्त्रियांना माहीत आहे की त्यांनी आपला भाऊ, वडील आणि पतीचा किती सन्मान केला पाहिजे, ती सर्वांचा सन्मान करते, तरीसुद्धा त्यांच्यावर होणारा अत्याचार थांबत नाही.
छाया खोबरागडे यांनी ‘नारी शक्ती विकसित समाज’ या विषयावर आपले विचार व्यक्त करताना म्हटले की, आजपर्यंत आम्ही असे समजत होतो की मुस्लिम महिला खूप भित्र्या आहे.  फक्त आपल्या घरातच त्या राहतात. त्यांना डांबून ठेवण्यात येते. परंतु आज मुस्लिम स्त्रियांनी हे सिद्ध केले आहे की असे अजिबात नाही. आज शाहीन बागच नव्हे तर संपूर्ण भारत  देशात त्या प्रसिद्ध झाल्या आहेत. आज गरज आहे की आम्ही सर्वांनी मिळून समोर आले पाहिजे. आम्हाला संविधानाच्या आधारावर भारताला विकसित करायचे आहे. आम्ही काळ्या  कायद्याचा जोरदार विरोध करीत आहोत.
जेबा खान यांनी ‘नारी शक्ती की उड़ान कितना पैâला आसमान’ या विषयावर मत व्यक्त करताना म्हटले की हजरत मरियम अलैहिस्सलाम या अत्यंत निसर्गसेविका होत्या. बीबी  हाजरा यांनी खाना ए काबाच्या निर्मितीत आपले अत्यंत महत्त्वाचे योगदान दिले. सहाबियात रजि. पैगंबर मुहम्मद (स.) यांच्या संरक्षणार्थ आपल्या जीवांची पर्वा करीत नव्हत्या.  राहिला कौसर यांनी म्हटले की स्त्री ही कुटुंबांची मुख्य सदस्य असते. ती महत्त्वपूर्ण अर्थव्यवस्था सांभाळणारी अर्थतज्ज्ञ असते. बजेट लक्षात घेत आपले घर व्यवस्थितरित्या चालवीत  असते. देशात मुस्लिम महिलांनी संविधान वाचविण्यासाठी आणि सध्याच्या परिस्थितत काळ्या कायद्याच्या विरोधात लक्षावधी शाहीनबाग बनवून आपल्या पराक्रमाची छाप सोडली  आहे. आपली छबी समाजासमोर प्रकट केली आहे.
सना यास्मीन यांनी ‘वर्तमान परिस्थितीत मुस्लिम मुलींची भूमिका’ या विषयावरील आपल्या भाषणात मुलींचे शिक्षण किती महत्त्वाचे आहे यावर प्रकाश टाकला. जी आई ओ द्वारे  मुलींचे चारित्र्य निर्माण, त्यांचे व्यक्तित्व साकारणे, त्यांना स्वत्वाची जाणीव करून देणे, त्यांना उच्च शिक्षणातसुद्धा बुरखा परिधान करण्याचे प्रोत्साहन मिळते. प्रज्वला तत्ते आणि  जुल्फी शेख यांना ‘शाहीनबाग पारितोषिक’ देण्यात आले. शाहीन नावाचा एक पक्षी आहे जो शायर अल्लामा इकबाल यांच्या साहित्यातील नायक आहे. हा पक्षी खूप उंच भरारी घेतो.  तो  कुणी मारलेली शिकार खात नाही. तो स्वत: आपली शिकार करतो. जीवनाच्या शेवटच्या वेळी तो बसून खातो. तिथे त्याची नखे आणि त्याची त्वचा निघून पडते, तत्पश्चात त्याचे  विचार व नखे त्याला पूणर्जाrवित करतात आणि तो पुन्हा उंच भरारी घेतो.
तत्पश्चात स्त्रीत्व आणि मानवतावाद या विषयावर वाद-विवाद ठेवण्यात आला. प्रज्वला तत्ते, सुनिता जिचकार, सरोज आगलवे, रुमाना कौसर, डॉ साहिबा खान यांनी या वाद-विवादात  भाग घेतला. संपूर्ण शहरात तीन दिवसीय महिला दिनावर कार्यक्रम घेण्यात आले. या वादविवादाचे सूत्र संचालन बेनजीर खान यांनी केले. इरफाना कुलसुम यांनी जमाअत ए इस्लामी  हिंद नागपूरच्या कार्याचा आढावा घातला तर राहिला कौसर यांनी मुस्लिम मुलींच्या संघटनेचा परिचय करून दिला. पवित्र कुरआनमधील सूरह अहजाबच्या ३५व्या ओळीच्या पठणाने  मध्यवर्ती स्थानिक अध्यक्षा जाहिदा अंसारी यांनी कार्यक्रमाची सुरुवात केली. आभार प्रदर्शन संघटनेच्या जिल्हा अध्यक्षा शबनम परवीन यांनी केले. कार्यक्रमात मोठ्या संख्येने महिलांचा  सहभाग होता. मंच संचालन सुमय्या खान यांनी केले.

आधी बिहार विधानसभेने आणि पाठोपाठ महाराष्ट्रातल्या विधिमंडळाच्या दोन्ही सभागृहांनी ओबीसींची जातवार जणगणना करण्याची शिफारस केंद्राला करण्याचा ठराव मंजूर केलाय. हे  एक महत्त्वाचं पाऊल आहे. त्यासाठी बिहारच्या नेत्यांबरोबरच महाराष्ट्राचे विधानसभा अध्यक्ष नाना पटोले, मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे आणि ज्येष्ठ मंत्री छगन भुजबळ यांचा पुढाकार  स्वागतार्ह मानायला हवा.

कशाला हवी ओबीसी जातवार जनगणना?
सन २०२१च्या सार्वत्रिक जनगणनेत ओबीसींची स्वतंत्र जनगणना व्हावी. प्रत्येकासाठी जातीचा एक रकाना असावा, अशी मागणी आमदारांनी केलीय. तसं झालं तर स्वातंत्र्यानंतर  पहिल्यांदाच ओबीसींची अधिकृत आकडेवारी मिळेल. त्यातून ओबीसींची शिक्षण, आरोग्य, दारिद्र्य, रोजगार, निवारा याविषयीची माहिती जमा करता येईल. त्यातून ओबीसींच्या समकालीन जीवनमानाचं स्वरूप समजू शकेल. त्या माहितीच्या आधारे ओबीसींच्या सर्वांगीण विकासासाठी योजना आणि धोरणं आखता येतील. देशाच्या बजेटमधे ओबीसींच्या  विकासासाठी स्वतंत्र निधीची तरतूद करता येईल. देशाच्या लोकसंख्येत निम्म्यापेक्षा जास्त असलेल्या या निर्माणकत्र्या समाजाला विकासापासून वंचित ठेऊन देशाचा विकास होऊ शकणार नाही. महिला, ओबीसी, दलित, आदिवासी या सर्व कष्टकरी, अंगमेहनती समाजांचा विकास झाल्याशिवाय भारत महासत्ता होऊ शकणार नाही.
ओबीसी हा बारा बलुतेदार, अठरा अलुतेदार, कारूनारू यांचा समाज आहे. हातात नानाविध कौशल्यं आणि अंगमेहनतीची तयारी असलेला हा समाज ३७४३ जातींमध्ये विभागला गेलेला  आहे. त्यांची स्वतंत्र जनगणना झाल्यास स्वातंत्र्यानंतर प्रथमच इतर मागास वर्गाची अधिकृत आकडेवारी उपलब्ध होईल. मागासलेपणाच्या आजाराचं निदान करुया
१९९० मधे तत्कालीन पंतप्रधान विश्वनाथ प्रताप सिंग यांनी मंडल आयोगाची अंशत: अंमलबजावणी सुरू केली. तिला प्रचंड विरोध झाला. सुप्रीम कोर्टानं मंडल अंमलबजावणीला १९९२  ला मान्यता दिली. ओबीसींसाठी शिक्षण, आरोग्य, रोजगार, दारिद्र्य निर्मूलन याबाबतच्या योजना आणि धोरणं यांच्या आखणीसाठी जनगणना अत्यावश्यक ठरली. भारतात जात,  लिंगभाव आणि वर्गीय विषमता आहे हे नाकारणं म्हणजे जाती झाकून ठेवल्या की जातीनिर्मूलन होईल असं मानणं भाबडेपणाचं आहे. रोग दूर करायचा असेल तर त्याचं निदान करूनच  त्याच्यावर औषधोपचार करावे लागतील. त्यामुळे यातून जातिभेद वाढतील, असा दावा फोल ठरतो. फक्त एससी एसटींची जातवार मोजणी होते
भारत हा देश समजावून घेण्यासाठी ब्रिटिशांनी १८७१ पासून दर दहा वर्षांनी जनगणना करण्याचा निर्णय घेतला. ही जातवार जनगणना १९३१ पर्यंत नियमितपणे झाली. १९४१ पासून  यात बदल करण्यात आला. फक्त अनुसूचित जाती, जमाती म्हणजे एससी- एसटी यांचीच जातवार जनगणना त्यापुढे होऊ लागली. इतर नागरिकांची फक्त धर्मवार मोजणी होत राहिली. स्वातंत्र्यानंतरही हीच प्रथा सुरू राहिली. आता सगळ्यांचीच जातवार जनगणनेची मागणी होतेय. आपल्या देशातली जनगणना द सेन्सस अ‍ॅक्ट १९४८नुसार होत असते. या   कायद्यात १९९४ मधे दुरुस्ती करण्यात आली. जनगणना कर्मचाऱ्याला खोटी माहिती दिल्यास ती माहिती देणाऱ्या व्यक्तीला १००० रुपये दंड आणि तीन वर्षांपर्यंत तुरूंगवास किंवा दोन्ही  शिक्षा होऊ शकतात.
दहा वर्षांनी एकदा होणाऱ्या या जनगणनेची व्यक्तिगत माहिती गुप्त ठेवली जाते. तिचा वापर फक्त सरकारला भावी काळातील विकासाची धोरणं ठरवण्यासाठी आणि नियोजनासाठी  करता येतो. हिंदू वोट बँकेसाठी घेतला होता निर्णय जातवार जनगणनेच्या मागणीचा रेटा वाढत असल्याने मोदी सरकारने २०१९च्या लोकसभा निवडणुकांच्या आधी जातवार जनगणनेची  घोषणा केली होती. जातगणनेच्या मुद्द्यावर काही वर्षांत ओबीसी मतदार जागा होतोय. त्या वर्गाची मतपेढी अस्तित्वात आकार घेऊ लागलीय. भाजप नेतृत्वाला आणि त्यांच्या थिंक  टँकला याची जाणीव होती.
याच काळात वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये प्रबळ आणि सत्ताधारी राहिलेल्या काही जाती आरक्षणाची मागणी घेऊन पुढे सरसावल्या होत्या. त्यातून मूळचे ओबीसी आणि ओबीसींमध्ये आमचा  समावेश करा अशी मागणी करणारे हे समाजघटक यांच्यामधे राजकीय धृवीकरण घडत होतं. मतपेढीचे हे धृवीकरण २०१९च्या निवडणुकीत कोण सत्तेवर येईल, हे ठरवण्यासाठी  निर्णायक ठरणार होतं.
ओबीसी हा हिंदू धर्मातला दलित आदिवासी वगळता ७५ ते ८० टक्के लोकसंख्येचा श्रमिक समुदाय आहे. काँग्रेसने आपली उपेक्षा केली अशी धारणा या घटकात प्रबळ झालेली आहे.   धार्मिक आणि मध्यमवर्गीय असलेली ही हिंदू वोट बँक आपल्याकडे वळवण्यासाठी भाजपा सक्रीय होता आणि आहे. त्यातूनच मोदी सरकारने हा निर्णय घेतला होता.

रेशीमबागेच्या दबावामुळे मोदींचा यूटर्न
आता मात्र मोदी सरकारने ओबीसींची स्वतंत्र जनगणना करण्याचा आधी घेतलेला निर्णय फिरवलाय. स्वत: मोदी ओबीसी असले तरी त्यांचा रिमोट ज्या रेशीमबागेच्या हाती आहे त्यांचा  ओबीसींच्या जनगणनेला विरोध असल्याने हे घुमजाव करण्यात आलंय. निवडणुकीत यश मिळाल्यामुळे त्यांना ते राजकीयदृट्याही शक्य झालंय. ओबीसी मतदार भाजपकडे वळल्याचं  मागील काही निवडणुकांत दिसतं. आणि या पक्षात ओबीसींना नेतृत्वाच्या संधी दिल्या गेल्या असल्या, तरी आरएसएसमधल्या धुरिणांच्या ओबीसीविरोधी मानसिकता प्रबळ असल्याने   केंद्र सरकारने ओबीसी जनगणना करणार नाही असा निर्णय घेतला असावा. तसं झालं असेल तर केंद्र सरकारचा करायला हवा.
मोदींच्या सहीने मंजूर झाला ठराव केंद्रीय नियोजन आयोगाने अकराव्या पंचवार्षिक योजनेच्या अहवालात ओबीसी जनगणना करण्याचा ठराव मंजूर केला होता. नियोजन आयोगाचे  अध्यक्ष पंतप्रधान असतात. त्यात केंद्र सरकारमधले सर्व ज्येष्ठ मंत्री असतात. आयोगाच्या राष्ट्रीय विकास परिषदेत सर्व राज्यांचे मुख्यमंत्रीही असतात. नरेंद्र मोदी त्यावेळी गुजरातचे  मुख्यमंत्री असताना त्यांनी या ठरावावर सही केलेली होती. त्या ठरावाचा मराठी अनुवाद असा:
अनुसूचित जाती, जमाती, अल्पसंख्यांक आणि अपंग यांच्याप्रमाणेच २०११ च्या जनगणनेत ओबीसींची स्वतंत्र जनगणना करण्याची तीव््रा निकड आहे. ओबीसींची नेमकी लोकसंख्या  उपलब्ध नसल्याने, साक्षरता, निरक्षरता, रोजगार स्थिती, सरकारी नोकऱ्या, खासगी नोकऱ्या आणि असंघटित क्षेत्रातील रोजगार ही माहिती उपलब्ध नाही. ओबीसींच्या नागरिक म्हणून  असलेल्या मुलभूत गरजा भागतात की नाही याबाबतचीही माहिती उपलब्ध नाही. दारिद्य्र, मानव विकास निर्देशांक, दारिद्य्ररेषेखालील लोकसंख्या स्थिती आदींची माहिती नसल्याने  ओबीसींच्या विकासासाठी वास्तव धोरणे आखणे आणि कार्यक्रमांचे नियोजन करणे अवघड बनलेले आहे. (पहा- अकराव्या पंचवार्षिक योजनेचा अहवाल, खंड, पहिला, पान ११८ ते १२०)
याशिवाय, चौदाव्या लोकसभेच्या सामाजिक न्याय आणि अधिकारिता स्थायी समितीनेही ओबीसी जनगणनेची लेखी शिफारस केलेली होती. तेव्हा त्या समितीच्या अध्यक्षा सुमित्रा   महाजन होत्या. (पहा: सदर समितीचा अहवाल २००६, पान ३८.)

पहिली मागणी केली डॉ. आंबेडकरांनी
ओबीसींच्या स्वतंत्र जनगणनेची रितसर मागणी मंडल आयोगाच्या अहवालात १९८० मधे करण्यात आलेली होती. तिला आज ३८ वर्षं झाली. बी. पी. मंडल यांच्या जन्मशताब्दी  सोहळ्याची कालच्या २५ ऑगस्टला सांगता झाली. त्या पाश्र्वभूमीवर बिहार आणि महाराष्ट्र विधानसभेत मंजूर झालेल्या प्रस्तावांचं औचित्य वाढलंय. ओबीसींची स्वतंत्र जनगणना  करण्याची पहिली मागणी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी १९४६ मधे लिहिलेल्या ‘शूद्र पूर्वी कोण होते?’ या महाग्रंथाच्या प्रस्तावनेत केलेली होती.
ते या प्रस्तावनेत म्हणतात, ‘ओबीसींची स्वतंत्र जनगणना होत नसल्याने त्यांच्या भीषण प्रश्नांचे गांभीर्यच देशाला आणि त्यांनाही कळत नाही.’ ओबीसींची लोकसंख्या किती असेल याचा  अंदाज व्यक्त करताना, ते पुढे म्हणतात, ‘हिंदू समाजातले अस्पृश्य वगळता राहिलेल्या लोकसंख्येत ओबीसी ७५ ते ८० टक्के असतील.’
(पहा डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर लेखन आणि भाषणे, महाराष्ट्र शासन, मुंबई, खंड, ७ वा, पान ९)

ओबीसींची आकडेवारी ११ टक्क्यांनी का घसरली?
ब्रिटिश भारतातील १९३१ साली झालेल्या शेवटच्या जातवार जनगणनेच्या आधारे मंडल आयोगाने १९८० मधे काढलेली ओबीसींची ५२ टक्के ही लोकसंख्या योग्य असावी असं वाटतं. मात्र  २००६मधे भारत सरकारच्या एनएसएसओ या नमुना सर्वेक्षण संस्थेने केलेल्या पाहणीनुसार ओबीसींची लोकसंख्या ४१ टक्के असावी, असा अंदाज व्यक्त केला होता. ही आकडेवारी कमी  भरण्याचं एक शास्त्रीय कारण होतं. मंडल आयोगाने ३७४३ जातींना ओबीसींमधे समाविष्ट केलेलं होते. मात्र सर्वोच्च न्यायालयाने १६ नोव्हेंबर १९९२ रोजी दिलेल्या ऐतिहासिक निवाड्यात  या सर्व जातींना ओबीसी मानलं नाही. सुप्रीम कोर्टाने ज्या जातींची नोंद मंडल आयोग आणि राज्य सरकारं या दोन्हींच्या यादीत असतील अशाच म्हणजे २०६३ जातींना ओबीसी दर्जा  दिला. त्यांची लोकसंख्या ४१ टक्के असावी. दरम्यान अनेक नवनवीन जातींचा समावेश या वर्गात झाल्याने ही लोकसंख्या आता पुन्हा ५० टक्क्यांपेक्षा अधिक झालेली असावी, असा अभ्यासकांचा कयास आहे. समता परिषदेच्या आंदोलनाचं फलित अखिल भारतीय महात्मा फुले समता परिषदेने २०१० मधे स्वतंत्र ओबीसी जनगणनेची मागणी करणारी याचिका सर्वोच्च   न्यायालयात सादर केलेली होती. समता परिषदेने छगन भुजबळ यांच्या नेतृत्वात या विषयावर देशभर परिषदा, मेळावे, चर्चासत्रं, आंदोलनं यांतून लोकजागृती घडवून आणली होती.  याबाबत जागृतीचं व्यापक अभियान चालवल्यामुळे २०११ची सामाजिक - शैक्षणिक - आर्थिक आणि जातवार जनगणना झाली. परंतु ते काम जनगणना आयुक्तांमार्पâत न झाल्याने  त्यात अनेक त्रुटी राहिल्या.
६ जून २०१० ला नाशिकचे तत्कालीन खासदार समीर भुजबळ यांनी लोकसभेत या प्रश्नावर चर्चा घडवून आणली होती. त्यावेळी विरोधी पक्षाचे उपनेते असलेले दिवंगत गोपीनाथ मुंडे   यांनी या मागणीला पाठिंबा दिलेला होता. त्यावेळी सर्वपक्षीय खासदारांनी लोकसभेचं आणि राज्यसभेचं कामकाजही रोखून धरलं होतं. त्यात भुजबळ आणि मुंडे यांच्याबरोबरच शरद  यादव, मुलायम सिंग यादव, लालूप्रसाद यादव, अजित सिंग, वीरप्पा मोईली, वेलू नारायणसामी अशा सर्वपक्षीय नेत्यांचा पुढाकार होता. त्यामुळे सरकारला जनगणनेला संमती देणं भाग  पडलं. पण या कामाला प्रदीर्घ विलंब लावला गेला. त्यात त्रुटी राहतील असं बघितलं गेलं. परिणामी हे काम आजपर्यंत रखडलं.
आता मात्र हा लढ्याला निर्णायक रूप देण्याची वेळ आलीय. विधानसभांमधल्या ठरावांमुळे हे अधोरेखित झालंय. या ठरावांमुळे ओबीसी जनगणनेसाठी प्रयत्नशील असलेल्या सर्व पक्ष,   संघटना, नेते आणि कार्यकत्र्यांना याचा आनंद झालाय. हा केवळ एक राजकीय मुद्दा नाही. त्यातून सामाजिक वास्तवाचं आकलन होऊन देशाच्या विकासाची नवी सुरवात होऊ शकते.  तसं झालं तरच आपला देश आर्थिक महासत्ता बनू शकते, अन्यथा ते शक्यच नाही.

- प्रा. हरी नरके

माननीय अबू हुरैरा (रजि.) यांच्या कथनानुसार, पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले, ‘‘जेव्हा मनुष्य मरण पावतो तेव्हा त्याचे कर्म समाप्त होतात, परंतु तीन प्रकारचे कर्म असे आहेत   ज्यांचे पुण्य मृत्यूनंतरही मिळत राहते. एक त्याने ‘सदक-ए-जारिया’ केला असेल अथवा असे ज्ञान मागे सोडले असावे ज्यामुळे लोकांना लाभ व्हावा तिसरे कर्म म्हणजे त्याच्याकरिता  ‘दुआ’ (प्रार्थना) करीत राहणारा सदाचारी पुत्र.’’ (हदीस : मुस्लिम)

स्पष्टीकरण
‘सदक-ए-जारिया’ म्हणजे असे दान ज्याद्वारे अधिक काळपर्यंत लाभ घेतला जावा. जसे- कालवा खोदण्यात यावा अथवा विहीर खोदली जावी अथवा प्रवाशांकरिता पथिकाश्रम बनविले  जावे अथवा रस्त्याच्या कडेला झाडे लावली जावीत अथवा काही धार्मिक मदरसांमध्ये पुस्तके दान दिली जावीत वगैरे. म्हणजे जोपर्यंत त्या कर्मापासून लोक लाभ घेत राहतील पुण्य  मिळत राहील. अशाप्रकारे त्याने एखाद्याचे अध्यापन केले असेल अथवा धार्मिक पुस्तके लिहिली असतील तर त्याचे पुण्यदेखील त्याला मिळत राहील. निरंतर पुण्य मिळत राहील असे  तिसरे कर्म म्हणजे त्याचा पुत्र, ज्याला त्याने सुरूवातीपासूनच उत्तम शिक्षण-प्रशिक्षण दिले असेल आणि या प्रयत्नांच्या परिणामस्वरूप तो पुत्र सदाचारी आणि संयमी बनला आहे.  जोपर्यंत हा मुलगा जगात जिवंत राहील त्याच्या पुण्यकर्मांचे फळ त्याच्या पित्याला मिळत राहील आणि तो सदाचारी आहे म्हणून तो आपल्या आईवडिलांकरिता दुआ करील.

माननीय अब्दुल्लाह बिन अब्बास (रजि.) यांच्या कथनानुसार, पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले, ‘‘ज्या मनुष्याने एखाद्या अनाथाला आपल्याबरोबर घेतले आणि त्याला जेवू घातले  तर निश्चितच अल्लाहने त्याच्याकरिता ‘जन्नत’ (नंदनवन) निश्चित केली. मात्र त्याने एखादा अक्षम्य गुन्हा केलेला नसावा. ज्या मनुष्याने तीन मुलींचे अथवा तीन बहिणींचे  पालनपोषण केले आणि त्यांना शिक्षणप्रशिक्षण दिले आणि त्यांच्याशी दयेने वागला, इतकेच काय अल्लाहने त्यांना बेपर्वा केले, तर अशा मनुष्यासाठी अल्लाहने ‘जन्नत’ निश्चित  केली.’’ यावर एका व्यक्तीने विचारले, ‘‘जर दोनच असतील तर?’’ पैगंबर म्हणाले, ‘‘दोन मुलींच्या पालनपोषणासाठीदेखील हाच पुण्यफळ मिळेल.’’ इब्ने अब्बास म्हणतात, जर लोकांनी   एका मुलीच्या बाबतीत विचारले असते तरी पैगंबरांनी एकाच्या बाबतीतदेखील हीच शुभवार्ता दिली असती. पैगंबर पुढे म्हणाले, ‘‘आणि ज्या मनुष्याला अल्लाहने त्याच्या दोन उत्तम  वस्तू घेतल्या तर त्याच्यासाठी ‘जन्नत’ निश्चित झाली.’’ विचारले गेले, ‘‘हे अल्लाहचे पैगंबर! दोन उत्तम वस्तू कोणत्या आहेत?’’ पैगंबर म्हणाले, ‘‘त्याचे दोन्ही डोळे.’’ (हदीस : मिश्कात)

स्पष्टीकरण
या हदीसमध्ये सांगण्यात आलेली एक गोष्ट अशी की जर एखाद्याला मुलीच मुली असतील तर त्यांच्याशी वाईट वर्तन न करता त्यांचे पूर्णत: संगोपन केले पाहिजे. त्यांना धार्मिक व  नैतिक शिक्षण-प्रशिक्षण दिले पाहिजे आणि त्यांचे लग्न होईपर्यंत त्यांच्याशी करुणेने व प्रेमाने वागावे. जी व्यक्ती असे करेल त्याला पैगंबर मुहम्मद (स.) स्वर्गाची शुभवार्ता देतात.  अशाचप्रकारे एक भाऊ आहे. त्याला लहान-लहान बहिणी आहेत. त्यानेदेखील या बहिणींना आपल्यावर भार न समजता त्यांचा पूर्ण खर्च सहन केला पाहिजे आणि त्यांना शिक्षण- प्रशिक्षण व धार्मिक नीतीमत्तेच्या अलंकाराने सजविले पाहिजे आणि लग्न होईपर्यंत दया केली पाहिजे. माननीय इब्ने अब्बास (रजि.) यांच्या कथनानुसार, पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी  सांगितले, ‘‘ज्या मनुष्याच्या घरात एक मुलगी जन्माला आली आणि त्याने अज्ञानकाळातील पद्धतीने जिवंत दफन केले नाही आणि तिला तुच्छ लेखले नाही आणि मुलांना तिच्या  तुलनेत श्रेष्ठत्व दिले नाही, तेव्हा अल्लाह अशा लोकांना स्वर्गात दाखल करील.’’ (हदीस : अबू दाऊद)

(१९) यांना विचारा, कोणाची साक्ष सर्वाहून श्रेष्ठ आहे? - सांगा, माझ्या व तुमच्यामध्ये अल्लाह साक्षी आहे.११ आणि हा कुरआन माझ्याकडे ‘वह्य’ (दिव्य अवतरण) द्वारे पाठविला  गेला आहे जेणेकरून तुम्हाप्रत आणि ज्या ज्या लोकांपर्यंत हा पोहोचेल त्या सर्वांना मी सावध करावे. काय खरोखरच तुम्ही अशी साक्ष देऊ शकता की अल्लाहबरोबर इतर ईश्वरदेखील  आहेत?१२ सांगून टाका, अशी साक्ष तर मी कदापि देऊ शकत नाही.१३ सांगून टाका, ईश्वर तर तोच एक आहे आणि मी त्या अनेकेश्वरत्वापासून सर्वस्वी अलिप्त आहे ज्यांत तुम्ही गुरफटला आहात.
(२०) ज्या लोकांना आम्ही ग्रंथ दिला आहे ते या गोष्टीला अशाप्रकारे नि:संदिग्धपणे ओळखतात जशी त्यांना आपल्या पुत्रांना ओळखण्यात यत्किंचितही शंका वाटत नाही.१४ परंतु ज्यांनी आपण होऊन स्वत:ला नुकसानीत टाकले आहे ते हे मान्य करीत नाहीत.
(२१) आणि त्या व्यक्तीपेक्षा अधिक अत्याचारी कोण असेल जो अल्लाहवर खोटे आळ घेतो१५ अथवा  अल्लाहच्या निशाण्यांना खोटे लेखतो?१६ नि:संशय असले अत्याचारी कधीही सफल होऊ शकणार नाहीत.
(२२) ज्या दिवशी आम्ही या सर्वांना एकत्र करू आणि अनेकेश्वरवाद्यांना विचारू  की आता ते तुमचे ठरविलेले भागीदार कोठे आहेत ज्यांना तुम्ही आपला ईश्वर
समजत होता?
(२३) तर ते याखेरीज कोठलाच उपद्रव माजवू शकणार नाहीत (अशी खोटी साक्ष देतील) की हे आमच्या स्वामी! तुझी शपथ, आम्ही मुळीच अनेकेश्वरवादी नव्हतो.
(२४) पाहा, त्या वेळेस हे कशाप्रकारे आपल्याविरूद्ध स्वत:च असत्य रचतील, आणि तेथे यांचे सर्व बनावटी उपास्य हरवलेले असतील.
(२५) यांच्यापैकी काही लोक असे आहेत जे कान देऊन तुमचे म्हणणे ऐकतात परंतु वस्तुस्थिती अशी आहे का आम्ही त्यांच्या हृदयावर पडदे घातले आहेत ज्यामुळे त्यांच्या काहीच  लक्षात येत नाही आणि त्यांच्या कानांना बधिरता आणली आहे (की सर्वकाही ऐकूनसुद्धा काहीच ऐकत नाहीत.)१७


११) म्हणजे या गोष्टीवर साक्षी आहे की मी त्याच्याकडून पाठविला गेलो आहे आणि जे काही सांगत आहे त्याच्याच आदेशाने सांगत आहे.
१२) एखाद्याविषयी साक्ष देण्यासाठी केवळ युक्ती आणि अनुमान योग्य नाही तर त्याच्यासाठी ज्ञान असणे आवश्यक आहे, ज्याच्या आधारे मनुष्याने विश्वासाने सांगू शकावे की असे  आहे. म्हणजे प्रश्नाचा अर्थ हा आहे की काय वास्तविकपणे तुम्हाला हे ज्ञान आहे की संपूर्ण विश्वात अल्लाहशिवाय आणखी कोणी अधिकारप्राप्त् शासक आहे, जो भक्ती आणि पूजेला पात्र असावा?
१३) म्हणजे तुम्ही ज्ञानाविना मात्र खोटी साक्ष देऊ इच्छिता तर खुशाल द्या. मी तर अशी साक्ष देऊ शकत नाही.
१४) म्हणजे अस्मानी ग्रंथांचे ज्ञान ठेवणारे या सत्याला नि:संदिग्धपणे जाणतात की अल्लाह एकच आहे आणि ईशत्वात कोणाचीच काहीएक भागीदारी नाही. ज्याप्रकारे एखाद्याचे मूल  इतर अनेक मुलांमध्ये उभे असले तरी तो मनुष्य आपल्या मुलाला ओळखेल. त्याचप्रमाणे ज्याला ईशग्रंथाचे ज्ञान असेल तो ईशत्वाविषयी लोकांच्या अनेक धारणा आणि  विचारसरणीमध्येसुद्धा स्पष्टत: जाणून घेतो की यापैकी सत्य काय आहे?
१५) म्हणजे हा दावा करावा की अल्लाहसोबत इतर अनेक शक्तीसुद्धा ईशत्वात भागीदार आहेत व ईशगुण त्यांच्यातही आहेत. तेही ईशअधिकार राखतात आणि याचे अधिकारी आहेत  की मनुष्याने त्यांचीही पूजाअर्चा करावी. हासुद्धा अल्लाहवर खोटा आरोप आहे की, अल्लाहने अशा काही विभूतींना आपल्या खास जवळचे ठरविले आहे आणि त्यानेच हा आदेश दिला  आहे वा कमीतकमी त्याला हे मान्य आहे की यांच्याकडे ईशगुण जोडले जावेत आणि त्यांच्याशी तोच मामला केला जावा जो एका दासाने अल्लाहशीच करावयास हवा.
१६) अल्लाहच्या निशाण्यांनी अभिप्रेत त्या निशाण्यासुद्धा आहेत ज्या मनुष्याच्या शरीरात आणि संपूर्ण सृष्टीत पसरलेल्या आहेत. आणि त्या साक्षीसुद्धा ज्या पैगंबरांच्या जीवनचरित्र  आणि त्यांच्या कार्यातून प्रकट झाल्या. तसेच त्या साक्षीसुद्धा ज्या अस्मानी ग्रंथात प्रस्तुत आहेत. या साऱ्या साक्षी एकाच तथ्याकडे निर्देश करतात. ते हे की साऱ्या विश्वात अल्लाह   केवळ एकच आहे आणि इतर सर्व दास आहेत. आता जो कोणी या सर्व पुराव्यांना डावलून एखाद्या वास्तविक साक्षीविना किंवा एखादे ज्ञान, एखादे अवलोकन आणि एखाद्या  अनुभवाविनाच केवळ अनुमानाने, अटकळीने किंवा पूर्वजांच्या अंधानुकरणाने इतरांना ईशगुण राखणारे व ईशअधिकार राखणारे ठरवितो तर स्पष्ट आहे की त्याच्यापेक्षा अत्याचारी दुसरा  कोणीही असू शकत नाही. असा मनुष्य सत्य आणि वास्तविकतेवर अत्याचार करत आहे आणि स्वत:वरसुद्धा अत्याचार करत आहे. तो सृष्टीतील त्या प्रत्येक वस्तूवर अत्याचार करीत  आहे जिच्याशी तो या चुकीच्या धारणेवर व्यवहार करतो.
१७) येथे हे स्पष्ट व्हावे की निसर्गनियमानुसार जे काही जगात घडते त्याला अल्लाह आपल्याशी जोडतो. कारण या नैसर्गिक कायद्यांना निर्माण करणारा अल्लाहच आहे, आणि जे  परिणाम या कायद्यानुसार समोर येतात ते सर्व अल्लाहच्या हुकमाने व इराद्यानेच घडत असतात. सत्याच्या हट्टी विरोधकांनी सर्वकाही ऐकल्यानंतरसुद्धा काहीं न ऐकणे तसेच  सत्यवाहकाच्या सांगण्याचा अंशसुद्धा त्यांच्या मनात न उतरणे हे त्यांच्या दुराग्रही, पक्षपाती आणि वुंâठित वृत्तीचा स्वाभाविक परिणाम आहे. निसर्गनियम आहे की मनुष्य जेव्हा जिद्द  करू लागतो तेव्हा तो निष्पक्षपणे सत्यप्रिय व्यक्तीप्रमाणे वर्तनाचा स्वीकार करत नाही. त्याच्या मनाची दारे सत्यासाठी बंद होतात कारण सत्य त्याच्या इच्छेविरुद्ध असते. हीच गोष्ट  व्यक्त करताना आम्ही म्हणू की, मनुष्याच्या मनाचे दार बंद आहे आणि हीच गोष्ट व्यक्त करताना अल्लाह म्हणतो आम्ही त्याच्या मनाचे दार बंद केले आहे कारण आम्ही फक्त  घटनेचे वर्णन करतो आणि अल्लाह यथार्थाला प्रकट करतो.

गेल्या २० वर्षात ‘सार्स कोव्ही’ हा आढळलेला तिसरा साथ पसरवणारा विषाणू आहे. २००३ साली ‘सार्स कोव्ही’मुळे सार्स हा जीवघेणा नेहमीपेक्षा वेगळा न्यूमोनिया जगभर पसरला होता.  त्यानंतर १० वर्षांनी मध्य पूर्वेत ‘मर्स कोव्ही’- (मिडल ईस्ट रेस्पिरेटरी सिन्ड्रोम) हा विषाणू दिसून आला. या विषाणूची लागण २,४९४ जणांना झाली असून या विषाणूमुळे सुमारे ९००  मृत्यू झाले आहेत. सार्स को व्ही अधिक वेगाने पसरला पण त्यापासून झालेल्या मृत्यूची संख्या तुलनेने कमी होती. ८००० बाधित रुग्ण व ८०० मृत्यू. ‘कोरोना' म्हणजेच ‘कोविड १९'  विषाणूंचा संसर्ग सध्या जगभरात वणव्यासारखा पसरत चालला आहे. जगातील १०३ देशांतील लाखाहून अधिक लोकांना त्याची लागण झाली असून आजवर सुमारे पाच हजारहून अधिक  लोकांचा बळी त्याने घेतला आहे. त्यातील चार हजारहून जास्त लोक चीनमधील आहेत. मार्च महिन्याच्या सुरुवातीपासून दक्षिण कोरिया, जपान, इटली, इराण आणि अमेरिकेतही या  विषाणूचा संसर्ग झालेल्यांची संख्या वाढू लागली आहे. इराणमधील मृतांचा आकडा दरदिवशी वाढत चालला आहे. अशा रुग्णांनी भारतात पन्नाशी गाठली आहे. महाराष्ट्रातदेखील कोरोनाचे  चार रुग्ण आढळले आहेत. आजपर्यंत भारतातील आकडा नियंत्रणात असला तरी आपल्याकडील लोकसंख्येची घनता, सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था आणि स्वच्छतेच्या सवयी लक्षात  घेता, हा संसर्ग मोठ्या प्रमाणावर पसरण्याची भीती आहे. भारत उष्णकटीबंदात येत असल्याने संबंधित व्हायरसचा निभाव लागेल अशी शक्यता नसल्याचे मत वैद्यकीय तज्ज्ञाने व्यक्त  केले आहे. कोराना या व्हायरसच्या चर्चेने देशाचे ५ लाख कोटीचे नुकसान झाले. कोरोना नावाचा एक व्हायरस आला आणि जगाने धास्ती घेतली, ज्या चीनमध्ये हा व्हायरस जन्माला  आला त्या चीनचा निवडक भाग सोडला तर सर्व व्यवहार सुरळीत असल्याचे म्हटले जाते.
भारतातील पोल्ट्री हा व्यवसाय करणारे कितीतरी शेतकरी आर्थिक अडचणीमध्ये सापडले आहेत, खोट्या अफवेने कोट्यवधी रुपयांचे नुकसान झाले. ग्रामीण भागाच्या आर्थिक घडी केवळ  या अफवेने विस्कटली आहे. एका दिवसात मास्कचे वाढलेले भाव आणि लोकांची उडालेली धांदल हे आमच्या मानसिकतेचे दिवाळेपण सिद्ध करणारे आहे. अमेरिकन कंपन्यांनी अफवा  पसरवली यामुळे शेतकऱ्यांचे तब्बल ६०० कोटींचे नुकसान झाले आहे. आपले सरकार याबद्दल गांभीर्य ठेवत नसून देशात अश्या अफवांना रोखण्याचे कुठलेही पाउल उचलत नाही हे दुर्दैवी  आहे. अशा अफवेत लाखो कोटी रुपयांचे कर्ज बुडव्यांची चर्चा सध्या मीडियामधून गायब झालेली दिसते. एक तर चीनची सरकारी आकडेवारी विश्वासार्ह नसते. दुसरे म्हणजे विषाणू  संसर्ग पसरत आहे, हे अगदी अध्यक्ष शी जिनपिंग यांना माहिती असूनही त्यांनी सुरुवातीचे काही आठवडे हे प्रकरण गांभीर्याने घेतले नाही. दोन-चार महिन्यांनी जेव्हा जग या धक्क्यातून सावरेल, तेव्हा अनेक बहुराष्ट्रीय कंपन्या आपले उत्पादन अधिक विकेंद्रित करतील. यामुळे या सर्व देशांमध्ये शेअर बाजारांच्या निर्देशांकांनी जोरदार आपटी खाल्ली आहे.  जगाची आर्थिक घडी विस्कटल्यामुळे खनिज तेलाच्या मागणीवरही मोठा परिणाम झाला आहे. चार दिवसांत ब्रेंट व्रुâड तेलाचे भाव बॅरलला ५५ डॉलरवरून ३४ डॉलरपेक्षा कमी झाले.  कोरोनामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेच्या वाढीचा वेग मोठ्या प्रमाणावर मंदावणार आहे, हे आता स्पष्ट झाले आहे. भारताची अर्थव्यवस्थेची अरस्था कोरोनामुळे आणखीनच बिकट झाली   आहे. देशाच्या ढेपाळलेल्या अर्थव्यवस्थेला ‘मुडीज इन्वेस्टर्स सव्र्हिस’ या रेटिंग एजन्सीने पुन्हा एकदा झटका दिला. एजन्सीने महिनाभरात दुसऱ्यांदा देशाच्या विकासदराचा अंदाज  घटवला. चालू आर्थिक वर्षाचा विकास दर ५.३ टक्के राहील, असा अंदाज मुडीजने वर्तवला आहे. कोरोना विषाणूचा फैलाव रोखण्यासाठी कितीही प्रयत्न केले तरी या विषाणूमुळे जगभरात सुमारे दीड कोटी लोकांचा मृत्यू होऊ शकतो, अशी भीती ऑस्ट्रेलियन नॅशनल विद्यापीठाने संशोधन करून तयार केलेल्या अहवालामधून व्यक्त करण्यात आली आहे. कोरोना  विषाणूचा फैलाव रोखण्यासाठी जगभरातून पुरेसे प्रयत्न झाले नाहीत तर येत्या काही वर्षांत जगभरात मिळून ६ कोटी ८० लाख लोकांचा मृत्यू होईल. या विषाणूमुळे चीन आणि  भारतातील लाखो लोकांचा मृत्यू होईल, अशी भीती या अहवालामधून व्यक्त करण्यात आली आहे. तर येत्या जूनपर्यंत कोरोना विषाणूवर नियंत्रण न मिळाल्यास त्याचा चीनच्या  अर्थव्यवस्थेबरोबरच जागतिक जीडीपी वृद्धीदर एक टक्क्याने घसरण्याचा अंदाज, असे ‘डन अ‍ॅण्ड ब्रॅडस्ट्रीट’ने आपल्या अहवालात म्हटले आहे. या संकटाचा सामना करण्यासाठी  आंतरराष्ट्रीय सहकार्याइतकीच आर्थिक शिस्त अवलंबणे, लोकांशी सतत संवाद ठेवून त्यांच्यातील कोरोनाबद्दल जागरुकता निर्माण करणे, भीतीपोटी अफवा पसरविण्यास अटकाव करणे,  घरून काम करणे किंवा ई-शिक्षण असे चाकोरीबाहेरचे उपाय शोधणे आणि सार्वजनिक आरोग्य यंत्रणा सुसज्ज ठेवणे, असे सर्व प्रकारचे प्रयत्न करावे लागतील.

- शाहजहान मगदुम
मो.:८९७६५३३४०४

NPR
1 एप्रिलपासून देशात जनगणना आणि एनपीआर (नॅशनल पॉप्युलेशन रजिस्टर) अर्थात जनतेची राष्ट्रीय नोंदवही तयार करण्यासाठी एकदाच काम सुरू होणार आहे. एनपीआरबद्दल अनेक राज्यांनी हरकत घेतली असून, काहींनी ते आपल्या राज्यात करणार नसल्याचे तर बिहारने ते 2010 च्या फॉरमॅटमध्ये करण्याचे घोषित केले आहे. महाराष्ट्रात संसदीय कार्यमंत्री अनिल परब यांच्या नेतृत्वाखाली नवाब मलिक, जितेंद्र आव्हाड, विजय वडेट्टीवार, सुनिल केदार आणि उदय सामंत या सहा मंत्र्यांचा अभ्यासगट नेमलेला आहे. तो अभ्यास करून महाराष्ट्रात एनपीआर करायचा का नाही? करायचा असेल तर कोणत्या फॉरमॅटमध्ये करायचा? याबाबत अभिप्राय दिल्यानंतरच मुख्यमंत्री अंतिम निर्णय घेतील. असे असले तरी जनगणनेसंबंधी कोणालाही कसलाही आक्षेप असण्याचे कारण नाही. परंतु एनपीआर सोबत जनगणना केली जाणार असल्यामुळे जनगणने संदर्भातही जनतेमध्ये संशयाचे वातावरण पसरलेले आहे. असे असले तरी राष्ट्रीय जनगणना अधिकारी यांनी एक आदेश जारी करून 1 एप्रिल ते 30 सप्टेंबर 2020 पर्यंत जनगणनेची प्रक्रिया पूर्ण करण्याचा आदेश दिलेला आहे. त्या आदेशात हाऊस लिस्टींग अँड हाऊसिंग सेन्सस असे नाव दिले असले तरी या दरम्यान 31 प्रश्‍न विचारण्यात येणार असल्याचेही बोलले जात आहे. एका माहिती प्रमाणे यावर्षी फक्त घरांच्या याद्या तयार करण्यात येतील व 31 प्रश्‍न हे फेब्रुवारी 2021 पासून सुरू होणार्‍या दुसर्‍या फेरीत विचारण्यात येतील, असे समजले आहे. काहीही असो परंतु, ते 31 प्रश्‍न कोणते आहेत जे जनगणनेदरम्यान नागरिकांना विचारण्यात येतील. ते जाणून घेणे योग्य राहील.
संभाव्य प्रश्‍न
    1. नगर पालिकेचा घर क्रमांक 2. जनगणनेचा घर क्रमांक 3. घर तयार करताना मुख्यत्वेकरून कोणत्या वस्तू उपयोगात आणलेल्या आहेत? 4. घराच्या उपयोगाचा उद्देश. 5. घराची सद्याची स्थिती 6. हाऊस होल्ड नंबर 7. घरात एकूण किती माणसे राहतात? 8. कुटुंब प्रमुखाचे नाव.9. कुटुंब प्रमुखाचे लिंग 10. कुटुंब प्रमुख अनुसूचित जाती / जमाती किंवा अन्य जमातींशी संबंधित आहे काय? 11. घरमालकाचे नाव 12. घरात किती खोल्या आहेत 13. घरात किती विवाहित जोडपी राहतात? 14. पिण्याच्या पाण्याचे मुख्य स्त्रोत 15. घरात पाण्याचे स्त्रोत उपलब्ध आहे का? 16. शौचालय आहे काय? 17. कुठल्या प्रकारचे शौचालय आहे? 18. ड्रेनेज सिस्टम 19. बाथरूम (नहानी घर) आहे काय?  20. स्वयंपाक घर आहे का? 21. एलपीजी किंवा पीएनजी कनेक्शन आहे काय? 22. स्वयंपाकासाठी कोणकोणते इंधन वापरले जाते? 23. रेडिओ आहे काय? 24. टेलिव्हिजन आहे काय? 25. इंटरनेट आहे काय? 26. लॅपटॉप / कॉम्प्युटर आहे काय? 27. लँडलाईन / मोबाईल / स्मार्ट फोन आहे काय? 28. सायकल / स्कूटर / मोटारसायकल / मोपेड कोणते वाहन आहे? 29. कार / जीप / व्हॅन. 30. घरी अन्न म्हणून वापरल्या जाणारे मुख्य जिन्नस कोणते? 31. दूरध्वनी क्रमांक (जनगणना संपर्कासाठी).
    यापूर्वीच्या अंकात एनपीआरसंबंधी कोणते प्रश्‍न विचारण्यात येणार आहेत, याची माहिती वाचकांना दिलेलीच आहे. त्यात 2010 सालचे 15 प्रश्‍न व नव्याने सामील करण्यात आलेले सहा प्रश्‍न याचीही माहिती देण्यात आलेली आहे. एनपीआरसाठीची ही वाढीव माहिती एनआरसीसाठी वापरले जाणार असल्याचे सुतोवाच या संदर्भात तयार करण्यात आलेल्या 2003 सालच्या नियमांमध्ये केलेले आहे. हे अतिशय महत्त्वाचे प्रकरण असल्यामुळे वाचकांच्या हाती ताजे संदर्भ असावेत यासाठी एनपीआरचे जुने व नवे प्रश्‍न खाली पुन्हा देण्यात येत आहेत. 
2010 साली विचारण्यात आलेले जुने प्रश्‍न.     1. व्यक्तीचे नाव, 2. कुटुंब प्रमुखाशी त्याचे नाते, 3. वडिलाचे नाव 4. आईचे नाव
5. पुरूष असल्यास पत्नीचे नाव,   स्त्री असल्यास पतीचे नाव  6. लिंग  7. जन्मतारीर्खें 8. वैवाहिक स्थिती 9. जन्मस्थान  10. जाहीर केलेले राष्ट्रीयत्व.  11. सध्याचा पत्ता. 12. सध्या राहत असलेल्या ठिकाणचा कालावधी. 13. मूळ पत्ता 14. व्यवसाय
15. शैक्षणिक अर्हता.
वरील प्रश्रानां व्यतिरिक्त 2020 साली एनपीआरमध्ये विचारण्यात आलेले वाढीव नवीन प्रश्‍न  - 1. पासपोर्ट नंबर, 2. आधार नंबर, 3. मतदान कार्ड नंबर, 4. ड्रायव्हिंग लायसन्स नंबर 5. मोबाईल नंबर, 6. आई आणि वडिल यांचे जन्मस्थान आणि जन्मतिथी.     

- बशीर शेख

LAdy
जेव्हा-जेव्हा लाज शरमेच्या गोष्टी बोलल्या जातात तेव्हा-तेव्हा लोकांच्या मनामध्ये फक्त महिलांचाच विचार येतो. मात्र इस्लाममध्ये लज्जेच्या बाबतीत  स्त्री-पुरूष असा भेद केलेला नाही. दोघांनाही समान आदेश देण्यात आलेला आहे. उलट पहिला आदेश पुरूषांसाठी अवतरित झालेला आहे. त्यांना सभ्य वस्त्र परिधान करण्याचा, आपल्या नजरा परस्त्रीवर पडणार नाहीत याची काळजी घेण्याचा आदेश देण्यात आलेला आहे. आजही अरबस्थानामधील पुरूष जे कपडे परिधान करतात त्यांच्याकडे काळजीपूर्वक पाहिले असता ते बुरख्यासारखेच असतात. यावरून एक गोष्ट सिद्ध होते की, स्त्री-पुरूषांमध्ये कपड्यांवरून कुठलाही भेदभाव केला गेलेला नाही. हे जरी खरे असले की महिलांना लाज, लज्जेची देणगी ही निसर्गदत्त मिळालेली आहे. त्यामुळे त्या अधिक लज्जावान व शिलवंत असतात. परंतु अलिकडच्या काळात मनोरंजन उद्योगाच्या नावाखाली जे काही दाखवले जात आहे त्यातून प्रेरणा घेऊन मोठ्या संख्येने महिला असा पोशाख आणि वर्तन करू लागलेल्या आहेत की, ज्यामुळे पुरूष त्यांच्याकडे आकर्षित होतील. काही महिलांनी तर लाज-लज्जेचा इतका त्याग केलेला आहे की त्यांच्याकडे पाहून सैतानलाही लज्जा येईल. या सर्व खुल्या वातावरणाचा परिणाम दिवसेंदिवस वाढणार्‍या महिलांवरील अत्याचार विशेषत: बलात्काराच्या घटनांच्या स्वरूपात पुढे येत आहेत. पुरूषांवरील चांगले संस्कार हे दिवसेंदिवस कमी होत असल्यामुळे ते सुद्धा पशुतुल्य वागत आहेत.
    समाज माध्यमावर आजकाल अनेक पुरूष महिलांच्या बाबतीत अशा पद्धतीने आपले विचार व्यक्त करतात जणू त्यांच्या कुटुंबामध्ये एकही महिला नाही. अनेक पुरूष असे आहेत जे महिलांना अश्‍लिल विनोद, फोटो, क्लिप्स पाठवून देतात. यासंबंधी अनेकांवर गुन्हे सुद्धा दाखल आहेत. अनेक महिला आपल्या स्वाभाविक लज्जाशील स्वभावामुळे या संदर्भात तक्रार करत नाहीत. मात्र त्यांच्या मनाला झालेल्या जखमा इतक्या खोल असतात की त्यांच्या तोंडातून अशा पुरूषांसाठी शापवाणी सुद्धा निघते.
    याच प्रमाणे अलिकडच्या काळात काही स्त्रियांनी सुद्धा आपली स्वाभाविक लज्जा सोडलेली आहे. अश्‍लिलतेमध्ये त्यांनी सैतानालासुद्धा मात दिलेली आहे. कधी-कधी तर अश्‍लिलतेमध्ये लिप्त असलेल्या या महिलांकडे पाहून असे वाटते की, सैतानसुद्धा त्यांच्याकडे पाहून आश्‍चर्यचकित होऊन स्वत:शीच मनात म्हणत असेल की, ”मी तर यांना एवढी नीचता शिकविलेली नव्हती या तर माझ्या विचारांच्याही पलिकडे गेलेल्या आहेत.”
    बलात्कारांच्या ज्या घृणास्पद आणि भयानक घटना अलिकडे घडत आहेत त्या संदर्भातल्या बातम्या वाचून महिलांच्या मनाचा थरकाप उडतो. अनेक महिलांना कदाचित माझे हे विचार प्रतिगामी वाटतील. परंतु महिलांचे तोकडे आणि तंग कपडे हे सुद्धा पुरूषांच्या भावना चाळविण्यासाठी एक कारण आहेत, हे अनेकवेळा घडलेल्या महिला अत्याचारांच्या घटनांधून सिद्ध झालेले आहे. अशा कपड्यातील महिलांना पाहून इतर महिलांनाच लाज वाटावी, अशी एकंदरित परिस्थिती आहे. आश्‍चर्य म्हणजे पुरूष हे अंगभर कपडे घालून समाजात वावरत असतांना त्यांच्यासोबत वावरणार्‍या महिला मात्र तोकड्या कपड्यात असतात, यापेक्षा मोठे आश्‍चर्य ते कोणते? अशा महिलांचे म्हणणे असे आहे की, माय बॉडी माय चॉईस. मी माझ्या इच्छेप्रमाणे कपडे घालेन. कुणालाही मी कपडे कसे घालावेत, हे सांगण्याचा अधिकार नाही. पुरूषांनी स्वत:वर नियंत्रण ठेवावं. त्यांनी याबाबतीत आम्हाला काही शिकवू नये. असे ज्यांचे विचार आहेत त्या भगिनींना मी एक प्रश्‍न विचारू इच्छिते की तुम्ही जे तोकडे आणि तंग कपडे घालता त्या पाठीमागे तुमचा उद्देश्य काय असतो? निश्‍चितपणे मनुष्यप्राणी कोणतेही काम उद्देशाशिवाय करत नाही. मग हे तोकडे कपडे घालण्यामागे तुमचा कोणता उद्देश आहे?
    दूसरा महत्त्वाचा प्रश्‍न असा की, आज समाज माध्यमांवर उदा. इन्स्टाग्राम, फेसबुक आणि इतर संकेत स्थळांवर महिला सुंदर पोज घेऊन आपले फोटो टाकत असतात. त्या फोटोखाली जे हजारो कॉमेंट्स येतात त्यात मोठ्या प्रमाणात परपुरूष असतात आणि ते ’ब्युटीफुल’, ’हॉट’ आणि यापेक्षा जास्त येथे नमूद न करण्यासारखे कॉमेंटस् करतात. त्या वाचून असे फोटो टाकणार्‍या महिला आनंदीत होतात की नाही? अनेक महिला तर त्या कॉमेंटस्वर धन्यवादच्या प्रतीकॉमेंटस् सुद्धा टाकतात. हे कशाचे द्योतक आहे? अशा महिलांना स्वत:च्या इब्रतीची थोडी तरी काळजी वाटत असावी काय? आपल्या तोकड्या कपड्यावरील फोटोंवर परपुरूषांनी केलेल्या आक्षेपार्ह कॉमेंट वाचून ज्या महिलांना आनंद होतो त्यांच्या बुद्धीची जेवढी कीव करावी तेवढी कमी. आणि अशा कॉमेंटस् करणार्‍या पुरूषांच्या बुद्धीचीही कीव करावी तेवढी कमी. असे वाटते की त्यांच्या घरच्या महिलाच नसाव्यात. ज्यांच्या घरी महिला आहेत त्यांच्यावर परपुरूषांनी अशा कॉमेंट केल्या तर त्यांना वाईट कसे वाटत नाही. याचेच नवल वाटते. या गोष्टी कायदा करून थांबविता येण्यासारख्या नाहीत. यांना थांबविण्यासाठी स्वयंशिस्तीशिवाय दूसरा उपाय नाही असे माझे स्पष्ट मत आहे. दुर्दैवाने असे फोटो आणि असे कॉमेंटस् टाकणार्‍या आणि त्यावर आक्षेपार्ह कॉमेंटस् करण्यामध्ये कमी प्रमाणात का असेना अनेक मुस्लिम स्त्री पुरूषांचाही सहभाग आहे. प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांनी म्हटलेले आहे की, ” प्रत्येक धर्माचे एक वैशिष्टये असते आणि इस्लामचे वैशिष्ट्ये लज्जा आहे” (संदर्भ : सनन इब्ने माजा हदीस क्र. 4181) ही हदीस फक्त महिलांसाठी नाही तर ती महिला आणि पुरूष दोघांसाठी आहे. स्वत: प्रेषित मुहम्मद सल्ल. हे अत्यंत लज्जाशील पुरूष होते. ही हदीस अतिशय लोकप्रिय अशी हदीस आहे. शिवाय, कुरआनमध्ये स्त्री- पुरूषांना समाजामध्ये कसे वावरावे या संबंधीची जी आचारसंहिता दिलेली आहे ती सर्व विदित आहे. असे असतांना आपले अर्धनग्न फोटो समाजमाध्यमांवर टाकणार्‍या मुस्लिम महिला आणि त्यावर कॉमेंट करणारे मुस्लिम पुरूष हे इस्लामचे नव्हे तर सैतानाचे प्रतिनिधीत्व करतात, असे माझे ठाम मत आहे. त्यांची धार्मिक शिक्षा एकतर झाली नसावी किंवा ती व्यवस्थित झाली नसावी किंवा त्यांच्या मानसिकतेवर सैतानाने ताबा मिळविलेला असावा. याशिवाय, अशा गोष्टी घडनेच शक्य नाही. इस्लाम फक्त मुस्लिमांसाठीच नव्हे तर सर्व मानवजातीसाठी सभ्यतेचा धडा देतो. स्त्री पुरूषांनी समाजामध्ये वावरताना एकमेकांचा सम्मान करावा, फक्त एवढे सांगून इस्लाम थांबत नाही तर तो कसा करावा? याचे सविस्तर मार्गदर्शनही कुरआनमधून करतो.
    प्रत्येक श्रद्धावान मुस्लिम व्यक्तीचा हा विश्‍वास आहे की, ”अल्लाह सर्व काही पाहत आहे” निर्विवादपणे ही आचारसंहिता आणि अल्लाह विषयीची ही भावना की तो सर्वकाही पाहत आहे, माणसाला वाममार्गाकडे जाण्यापासून रोखण्यासाठी पुरेशी आहे. हेच खरे मुस्लिम असण्याचे चिन्ह आहे. ज्या मुस्लिमांचे ईमान (श्रद्धा) जेवढे मुस्तहेकम (मजबूत) तेवढे ते वाममार्गापासून दूर राहू शकतात. मग ते स्त्री असो का पुरूष. आज मुस्लिमांमध्ये लज्जा आणि सभ्यता निर्माण करण्यासाठी कुठला वेगळा कायदा करण्याची किंवा वेगळे सामाजिक आंदोलन सुरू करण्याची आवश्यकता नाही. या सर्व गोष्टी कुरआन आणि हदीसमध्ये 1441 वर्षापूर्वी नमूद केलेल्या आहेत. गरज फक्त त्यांना समजून आचरणामध्ये आणण्याची आहे. शेवटी अल्लाहकडे प्रार्थना करते की, सर्व मुस्लिमांनाच नव्हे तर सर्वांनाच अल्लाहने दिलेली ही स्त्री-पुरूष वर्तणुकीची आचारसंहिता समजण्याची व त्यानुसार सभ्य आचरण करण्याची समज आणि शक्ती देवो आमीन.

- फेरोजा तस्बीह

Taliban US
ज्या तालीबानला गेल्या 19 वर्षांपासून आतंकवाद्यांच्या यादीमध्ये क्रमांक एकवर ठेवले होते त्यांना त्या यादीतून बाहेर काढून 29 फेब्रुवारी 2020 रोजी करार करून अमेरिकेने हे सिद्ध केलेले आहे की त्यांच्या एवढा स्वार्थी आणि तत्वशुन्य देश जगात दूसरा नाही. या कराराचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्ये हे की, ज्या अमेरिकेच्या पाठिंब्यावर अफगानिस्तानमध्ये अश्रफ गणी यांचे सरकार अस्तित्वात आहे तेच मुळात या करारामध्ये सामिल नाही. करार झालेला आहे तो सरळ अमेरिका आणि तालीबान यांच्यामध्ये. या कराराला शांती करार म्हणावे का युद्ध विराम करार? हे सुद्धा स्पष्ट होत नाही, एवढ्या विचित्र पद्धतीने हा करार करण्यात आला आहे. हा करार कसाही झालेला असो त्याचे आंतरराष्ट्रीय परिणाम नक्कीच होणार आहेत. म्हणून हा करार समजून घेणे प्रत्येक सुजाण नागरिकाला आवश्यक आहे. म्हणून हा लेखन प्रपंच.
पार्श्‍वभूमी
    इ.स. पूर्व 330 व्या वर्षी अलेक्झांडर द ग्रेट उर्फ सिकंदर याने भारत जिंकण्याचा इरादा करून कूच केली होती. त्या अगोदर त्याने सीरिया, लेबनान, तुर्कस्थान, इजिप्त, इराक व इराण जिंकलेले होते. त्याची सेना त्या काळातली जगातील सर्वात प्रबळ सेना मानली जात होती. आपण भारत सहज जिंकू या आत्मविश्‍वासाने तो भारताकडे निघाला होता, परंतु रस्त्यात अफगानिस्तान नावाचा एक प्रदेश पडतो व तेथे राहणारे लोक त्याला दिल्लीपर्यंत जावू देणार नाहीत याची त्याला कदाचित जाणीव नसावी. तीन वर्षे या अफगानी कबिल्याच्या चिवट लोकांनी सिकंदरच्या फौजांना एवढे थकवले होते की, त्याची सेना भारत जिंकू शकली नाही.
    यानंतर 1919 मध्ये ब्रिटिशांनी ही अफगानिस्तानवर ताबा मिळविण्याचा प्रयत्न केला तो देखील फलद्रुप झाला नाही. त्यांनाही भरपूर नुकसान सहन करून मायदेशी परतावे लागले.        
त्यानंतर 1979 ते 1989 पर्यंत सातत्याने 10 वर्षे प्रयत्न करूनही त्या काळातील महासत्ता असलेल्या सोव्हिएट रशियाला आपली शस्त्र सामुग्री तशीच टाकून आपल्या सैनिकांना एअरलिफ्ट करावे लागले. येणेप्रमाणे अफगानिस्तानवर सत्ता स्थापन करण्याचे सोव्हिएट रशियाचे स्वप्नही पूर्ण होऊ शकले नाही. पुढे 7 ऑक्टोबर 2001 रोजी अमेरिकेने अफगानिस्तानवर पहिला हवाई हल्ला केला. त्याला 6 ऑक्टोबर 2020 रोजी 19 वर्षे पूर्ण झाली. तत्कालीन राष्ट्रपती बुश ज्युनियर यांनी हा हल्ला करण्यापूर्वी अमेरिकेच्या संसदेमध्ये या युद्धाला ’ऑपरेशन इन्ड्युरिंग फ्रिडम’ हे नाव देऊन हे युद्ध फार तर एक आठवडा चालेल अशी घोषणा केली होती. कदाचित त्यांनाही कल्पना नसावी की त्यांनी सुरू केलेले हे युद्ध 19 वर्षेचालेल व त्यांना ते बंद करण्यासाठी ज्यांच्याशी युद्ध केले त्यांचेच सहकार्य मागण्याची नामुष्की पत्करावी लागेल. परंतु 19 वर्षे युद्ध करून, दोन ट्रिलियन डॉलर खर्च करून, 2 हजार 300 अमेरिकी सैनिकांचा बळी देऊन, 48 देशांची मदत घेऊन, त्यांचे 1200 सैनिकांचा बळी देऊन सुद्धा त्यांना हे युद्ध जिंकता आले नाही. उलट त्या देशातून सुरक्षित परत जाण्यासाठी ज्यांना आतंकवादी म्हटले त्यांच्याशीच करार करण्याची पाळी अमेरिकेवर आली. यामुळे अफगानिस्तान साम्राज्यवाद्यांचे कब्रस्तान आहे, हे म्हणणे खरे ठरत आहे. असे का घडले? चला तर हे समजून घेऊया.
करारापूर्वीची शांतता
    अफगानिस्तानमध्ये जन्मलेले आणि अमेरिकेमध्ये वाढलेले सिनेटर जल्मे खलीलजाद हे या कराराचे शिल्पकार आहेत. गेल्या दोन वर्षांपासून डोनाल्ड ट्रम्प यांचे अफगानिस्तानमधून सैन्य परत काढण्याचे स्वप्न प्रत्यक्षात उतरविण्यासाठी ते प्रयत्नशील होते. त्यांच्या या प्रयत्नांची परिणीती 29 फेब्रुवारीच्या करारामध्ये झाली. अनेक देशांच्या प्रतिनिधीं समोर कतरची राजधानी दोहा येथील एका शानदार हॉटेलमध्ये झालेल्या या कराराचे साक्षीदार भारताचे कतर येथील राजदूत कुमारन हे ही ठरले. त्यांची उपस्थिती ही भविष्यातील अफगानिस्तानामधील बदलणार्‍या परिस्थितीच्या दृष्टीने चांगल्या मुस्तदिपणाचे लक्षण आहे. जल्मे खलीलजाद यांच्या आणि तालीबान यांच्यात चर्चेच्या अनेक फेर्‍या झाल्या व 10 मार्च 2020 रोजी नॉर्वेमध्ये झालेल्या तालीबान-अमेरिका वार्ताकारांच्या शेवटच्या फेरीत असे ठरले होते की करारापूर्वी एक आठवडा कुठलीही हिंसा होणार नाही याची तालीबान यांनी हमी द्यावी. त्याप्रमाणे तालीबान नेतृत्वाने अमेरिकेला हमी दिली व 21 ते 29 फेब्रुवारी दरम्यान गेल्या 19 वर्षात पहिल्यांदाच तालीबानने एक आठवडा कुठेही हल्ला केला नाही. नसता गेली 19 वर्षे सातत्याने दर दिवशी एक या सरासरीने तालीबानने अफगानिस्तानमध्ये कुठे ना कुठे हल्ला केलेला आहे.
प्रत्यक्ष करार -     आजमितीला अफगानिस्तानमध्ये अमेरिकेचे 14 हजार सैनिक असून, नाटोचे 17 हजार सैनिक आहेत. या कराराप्रमाणे येत्या 14 महिन्यात अमेरिका आणि नाटोचे सैनिक टप्प्या टप्प्याने मागे घेण्यात येणार आहेत. करारातील पहिलीच अट जगाला चकीत करणारी आहे ती अशी की - ”पार्टीसिपन्टस् ऑफ दोहा कॉन्फ्रन्स अ‍ॅग्रीज फॉर द रोड मॅप फॉर पीस बेस्ड ऑन फॉलोईंग कंडिशन्स. इन्स्टिट्यूटशनलायझिंग इस्लामिक सिस्टम इन द कन्ट्री फॉर द इम्प्लिमेंटेशन ऑफ कॉम्प्रेहेन्सिव पीस.” याचा अर्थ असा की, भविष्यात अफगानिस्तानमध्ये तालीबानच्याच विचाराचे इस्लामी अमिरातीचे सरकार अस्तित्वात येईल.
    साडेसात लाख प्रशिक्षित रिपब्लिकन गार्डस्चे बळ असतांनासुद्धा अमेरिकेने इराकमध्ये सद्दाम हुसैन यांचा पाडाव केला होता. पाच लाखाचे प्रशिक्षित सैन्य पाठीशी असतांनासुद्धा लिबियाच्या गद्दाफीला अमेरिकेने नष्ट केले होते. हा इतिहास फारसा जुना नाही. परंतु ज्यांना पायाच्या बुटांचे लेस नशिबी नाहीत, कुठलेही प्रशिक्षित सैन्य पाठिशी नाही, कुठलेही आधुनिक हत्यार सोबत नाही अशा परिस्थितीतही 48 देशांच्या आधुनिक शस्त्रसामुग्रीने लैस सैनिकांविरूद्ध 19 वर्षे लढून त्यांना चर्चेच्या टेबलपर्यंत आणण्याची किमया तालीबाननी कशी साध्य केली, याचेच आश्‍चर्य वाटते.
इतर महत्त्वाचे मुद्दे
    तसे पाहता डिसेंबर 2014 मध्येच ऑपरेशन इन्ड्युरिंग फ्रिडम समाप्त केल्याची अधिकृत घोषणा अमेरिकन प्रशासनाने केली होती व आता आमचे सैनिक फक्त अफगान सैनिकांना प्रशिक्षण देण्याचेच काम करतील असे सांगितले होते. पण ते नेहमीप्रमाणे खोटं बोलत होते. 2014 नंतरही त्यांनी नियमितपणे तालीबानच्या ठिकाण्यावर हल्ले सुरूच ठेवले होते.
    एवढे हल्ले होऊनही काबूल वगळता 70 टक्के भूभागावर तालीबानचे नियंत्रण आहे. याचे कारण म्हणजे तालीबान हे स्थानिक असून, स्थानिक जनतेचे त्यांना समर्थन आहे. जगातील 90 टक्के हेरॉईन अफगानिस्तानमधून होत असलेल्या अफू तून तयार केले जाते व हे हेरॉईन युरोप आणि अमेरिकेच्या तरूणांची इतकी हानी करीत आहे की जितकी हानी अमेरिकेच्या हल्यात अफगानि नागरिकांची झाली नसेल. युरोप आणि अमेरिकेची तरूणाई हेरॉईनच्या नशेच्या आधीन झालेली आहे. अनेक अफगानी लोकसुद्धा अफूच्या आहारी गेलेले आहेत. शिवाय या 19 वर्षाच्या युद्धात 43 हजार नागरिक आणि 45 हजार अफगानी सैनिक तालीबान्यांच्या हल्ल्यात मारले गेलेले आहेत. एकंदरित या 19 वर्षाच्या युद्धाने सर्वांनाच नुकसान पोहोचवलेले आहे. वॉटसअप आणि रेडिओ वॉकीटॉकी ही तालीबानची संचार माध्यमे होत.
    सत्तेमध्ये येण्यापूर्वी ट्रम्प यांनी अमेरिकन नागरिकांना तीन मोठी आश्‍वासने दिली होती. एक - देशातील अर्थव्यवस्था पूर्ववत करू. दोन - मेक्सिको आणि अमेरिकेमध्ये भींत बांधू आणि तीन - अफगानिस्तानमधून सैन्य माघारी बोलावू. अफगानिस्तानमधील अमेरिकन सैन्याच्या उपस्थितीला अमेरिकन नागरिकांचे समर्थन नाही. वरील तिन्ही आश्‍वासनांपैकी पहिली दोन आश्‍वासने ट्रम्प यांना शंभर टक्के पूर्ण करता आलेली नाहीत. म्हणून येत्या नोव्हेंबर मध्ये होणार्‍या पुढील अध्यक्षपदाच्या निवडणुकीपर्यंत एक मोठा करार करून अमेरिकन सैन्याच्या घरवापसीची प्रक्रिया सुरू करण्यासंबंधी ट्रम्प हे उतावळले झाले आहेत. त्यामुळे दक्षीण एशियातील इतर देशांवर त्यांच्या या कृतीचा काय परिणाम होईल, याची परवा न करता त्यांनी हा करार घडवून आणलेला आहे.
    या 19 वर्षामध्ये अमेरिकेने आपली सर्व आयुध्ये वापरून पाहिली. हजारो टन बॉम्ब अफगानिस्तानच्या भूमीवर टाकले. एवढेच नव्हे तर मदर बॉम्ब नावाचा जगातील सर्वात मोठा बॉम्ब सुद्धा अफगान भूमीवर टाकला. एवढे सर्व करूनही अमेरिकेला अफगानमध्ये यश तर प्राप्त झालेच नाही उलट सन्मानाने बाहेर पडण्यासाठी ज्यांच्याबरोबर युद्ध केले त्यांनाच विनविन्या करण्याची पाळी अमेरिकेवर आली.
करारानंतरची परिस्थिती
    या करारामध्ये सत्ताधारी अश्रफ गणी सरकारला सामील न करून घेतल्यामुळे त्यांनी हा करार योग्य प्रमाणे लागू होऊ नये यासाठी पहिल्या दिवसापासूनच सुरू केलेले आहेत. 29 फेब्रुवारीला करार झाला आणि 2 मार्चला अश्रफ गणी यांनी जाहीर केले आहे की, त्यांच्या ताब्यात असलेल्या 7 हजार तालीबान कैद्यांपैकी 5 हजार कैदी सोडण्याची तालीबानची मागणी ते पूर्ण करणार नाहीत. ही घोषणा होताच तालीबानने अफगान सरकारच्या सैन्य ठिकाण्यावर हल्ला केलेला आहे. त्याचे उत्तर म्हणून अमेरिकेने 5 मार्चला तालीबानच्या आश्रय स्थानावर विमानाने बॉम्ब हल्ला केलेला आहे.
सध्याचे सरकार  - सध्या सरकारमध्ये असलेले राष्ट्रपती अश्रफ गणी हे सप्टेंबर 2019 मध्ये 50.64 टक्के मते घेऊन निवडून आलेले आहे. परंतु, त्यांची निवडणूक निष्पक्ष नाही, असे त्यांचे प्रतिस्पर्धी अब्दुल्लाह अब्दुल्लाह यांचा दावा आहे.
अंतरराष्ट्रीय परिणाम
    हा करार यशस्वी झाला तर त्याचे दक्षीण एशियातील सर्वच देशांवर काही ना काही परिणाम नक्कीच होईल. भारताने अफगानिस्तानमध्ये मोठी गुंतवणूक केलेली आहे. तेथील संसद भवन बांधून दिलेले आहे. शिवाय अनेक पूल, रस्ते बांधून दिलेले आहेत. दूरचा विचार करून मोठी गुंतवणूक केलेली आहे. अशा परिस्थितीत तालीबानचे सरकार जर भविष्यात आले तर त्यांच्यासोबत जुळवून घेण्यासाठी आपल्याला मोठी कसरत करावी लागणार आहे. हा करार घडवून आणण्यामध्ये पडद्याआडून पाकिस्तानने महत्त्वाची भूमिका बजावलेली आहे. म्हणून कालपर्यंत पाकिस्तानचे जे महत्त्व कस्पटासमान होते, ते अमेरिकेच्या लेखी वाढणार आहे. 1996 ते 2001 या काळामध्ये तालीबानने आपल्या शासन काळामध्ये मनमानीपणे इस्लामी शरियतची व्याख्या करून जो कारभार केला तो अनेक देशांना रूचला नाही. विशेषत: त्यांचे महिलांविषयी धोरण, मुलींना शिक्षणाचा हक्क नाकारणे आणि झटपट न्याय देण्याच्या प्रयत्नात त्यांनी लोकांना दिलेल्या शिक्षा जगाला रूचल्या नाहीत. अर्थात 19 वर्षाच्या संघर्षानंतर तालीबानमध्ये सकारात्मक बदल झाला, असेल असे गृहित धरूनच त्यांच्याबरेाबर वाटाघाटी केलेल्या असाव्यात. ते स्वतंत्ररित्या किंवा सध्या असलेल्या सरकारमध्ये सामील होऊन सत्तेपर्यंत पोहोचल्यानंतर आपल्या वर्तनात सुधारणा करतील, अशी आशा करूया. एकीकडे अमेरिकेची निघण्याची घाई दूसरीकडे तालीबानची चिवट झूंज देण्याची वृत्ती आणि तिसरीकडे अस्थिर अफगान सरकार यामुळे आजमितीला कोणीही ठामपणे सांगू शकत नाही की तालीबान आणि अमेरिकेमध्ये झालेल्या या कराराचे भविष्यात काय होईल?

- एम.आय. शेख
9764000737

चुकीच्या धोरणाविरूद्ध आंदोलन करण्याचा मुलभूत अधिकार : अब्दुर रहमान

Shahin Baag
दिल्ली येथील शाहीन बागेच्या धर्तीवर  एका अंदाजाप्रमाणे 300 ठिकाणी देशात शांतपणे आंदोलने सुरूच आहेत. जोपर्यंत सीएए, एनसीआर आणि एनपीआर रद्द होत नाही तोपर्यंत ही आंदोलने सुरूच राहतील, असा निश्‍चय आंदोलनकर्त्यांचा आहे.
    मराठवाड्यातील औरंगाबाद, बीड, परभणी, नांदेड, लातूर, उस्मानाबाद, जालनासह राज्यातील सर्वच जिल्ह्याच्या ठिकाणी सीएए, एनआरसी, एनपीआरविरूद्ध आंदोलने सुरू आहेत. लातूर जिल्ह्यातील उदगीर येथे आयोजित शाहीन बाग आंदोलनात पूर्व आयपीएस अधिकारी अब्दुर रहमान म्हणाले, शासनाने जनतेच्या मर्जीविरूद्ध तयार केलेल्या कोणत्याही नियम व कायद्याविरूद्ध शांततामय मार्गाने आंदोलन करणे हा नागरिकांना संवैधानिक अधिकार आहे. या अधिकारावर प्रशासन दबाव टाकून रोखू शकत नाही. सध्याचे केंद्रातील सरकार हे मनुवादी व अहंकारी सरकार आहे. मागील 70 दिवसांपासून दिल्ली येथे सुरू असलेल्या महिलांच्या आंदोलनस्थळी दूत पाठवून साधी चर्चाही सरकारला करावीसी वाटली नाही. हेच राज्यकर्ते संसदेमध्ये मुस्लिम महिलांच्या ट्रिपल तलाकच्या वेळी मात्र ढोंग आणून भाषण करीत होते. सरकार देशात जातीय अस्थिरता निर्माण करून नागरिकांच्या मनात द्वेष निर्माण करण्याचा प्रयत्न करीत असल्याचा आरोप त्यांनी केला. नागरिकत्व दुरूस्ती कायदा व भविष्यात येणारा एनआरसी व एनपीआर कायद्याची  अंमलबजावणी सुरू होईल. जनता जेव्हा कागदपत्रे घेऊन रांगेत थांबेल तेव्हा याच आंदोलनाला ’भव्य जनआंदोलन’चे रूप येईल. ज्याप्रमाणे सरकारचा नोटाबंदीचा निर्णय फसला त्याच प्रमाणे हा कायदा सुद्धा सरकारचा चुकीचा ठरणार आहे. या कायद्यानुसार कागदपत्रे दाखविण्यापेक्षा या कायद्याचा विरोध करून प्रसंगी दंड भरू किंवा तुरूंगात जाऊ अशी ठाम भूमिका स्विकारणे हे आपल्यासाठी हितकारक आहे. सध्या सुरू असलेल्या आंदोलनाची इतिहासात नोंद होईल. शासनाने आंदोलकांचा अंत पाहू नये. नागरिकांचा एवढा विरोध लक्षात घेता तात्काळ कायदा मागे घ्यावा, अशी मागणीही अब्दुर रहमान यांनी केली.
देशात 40 टक्के लोक गरीब
देशात 40 टक्के लोक अत्यंत गरीब आहेत. त्यांच्या शिक्षणाचा, रोजगाराचा व आरोग्याचा प्रश्‍न मार्गी लावण्यात अपयशी ठरलेल्या शासनाने जाणीवर्वूक सीएए, एनआरसी, एनपीआर आणला आहे. हा कायदा देशातील नागरिकांना अस्थिर करणारा आहे. त्यामुळे केंद्र शासनाने तात्काळ हा कायदा परत घेणे गरजेचे आहे. देशात कोट्यावधी तरूण हातात पदव्या घेऊन फिरत आहेत. त्यांना रोजगार नाही. जाती-धर्माच्या नावाखाली समाजाची दिशाभूल करून सरकार मूळ मुद्दयावरून लक्ष विचलित करण्याचा प्रयत्न करीत आहे. सीएए कायदा लागू करण्यात आला आहे. यात सर्वच जाती धर्मातील लोक भरडले जातील. सामाजिक सलोखा ही आपली परंपरा आहे. यासाठीच मानवतावादी लोकांनी एकत्रित येऊन या कायद्याला कडाडून विरोध करावा असे आवाहनही अब्दुर रहमान यांनी लातूर येथील सभेत केले.

Delhi
शेवटी विद्वेषाची होळी पेटलीच. ही होळी पेटली असे म्हणणे अयोग्य ठरेल, ती पेटवली गेली असे म्हणणे अधिक योग्य ठरेल. यावेळी थेट देशाची राजधानीच यासाठी निवडण्यात आली.  होळी पेटवण्याचा दिवसही अगदी विशेष निवडण्यात आला, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प भारताच्या भेटीवर येण्याचा! होळी पेटवण्याची तयारी दिल्ली निवडणुकीच्या वेळीच सुरू करण्यात  आली होती. केंद्रीय अर्थराज्यमंत्री, हिमाचल प्रदेशातील खासदार अनुराग ठाकूर ने ‘देश के गद्दारोन्को गोली मारो सालोंको’ ही जाहीर घोषणा निवडणुकीच्या काळात देऊन इंधनाची तयारी  करून ठेवली होती. त्याला अभिप्रेत असणारे गद्दार कोण हे सांगण्याची गरज नाही. अमित शहा यांनी पण अनेक भडकावू भाषणे केली. गिरीराज सिंग, आदित्यनाथ, संबित पात्रा यांचे  विषारी गरळ ओकण्याचे काम चालूच होते. याच काळात राजधानी दिल्लीतील शाहीन बागेत सी.ए.ए. विरोधात शेकडो लोग सत्याग्रह करीत होते. यात तहान-भूक, ऊन-थंडी यांची पर्वा न  करता रस्त्यावर ठाण मांडलेले आबाल वृद्ध मुस्लिमच नव्हते तर अनेकहिंदू अल्पसंख्याक, दलित, बहुजन आणि सुशिक्षित युवक युवती होते. बघता बघता ‘शाहीन बाग’ हा  सी.ए.ए.विरोधी आंदोलनाचा एक अहिंसक आणि प्रतिकात्मक चेहरा बनला.
देशाच्या कानाकोपऱ्यात‘शाहीन बाग’ आंदोलन उभे राहू लागले. फक्तआपल्या भवितव्यासाठी किंवा स्वत:च्या असुरक्षिततेच्या भीतीपोटी एखाद्या समाज समुहाने उभे केलेले हे आंदोलन  नव्हते. हे आंदोलन भारताचा आत्मा नष्ट करू पाहणाऱ्या संविधान विरोधी कायद्याच्या विरोधात उभे राहिले होते. देशाचे विभाजन आणि मतांचे ध्रुवीकरण करण्याचे षड्यंत्र भारतीय   जनता हाणून पाडीत होती. या आंदोलनाचा संयमी, राष्ट्रप्रेी, अहिंसात्मक, अराजकीय आणि धर्मनिरपेक्ष चेहरा हिंदुत्ववाद्यांना सलणारा होता. शाहीन बागेचा जालियानवाला बाग होणार  की काय अशी भीती त्याचवेळी वाटू लागली.
22 फेब्रुवारी 2020 रोजी दिल्ली येथील जाफराबाद येथे 500 मुस्लिम महिला सी.ए.ए. विरोधात धरणे धरण्यासाठी तेथील मेट्रोच्या पुलाखाली बसल्या. भाजपाच्या कपिल मिश्रा नामक  नेत्याने आधीच ठासून भरलेल्या इंधनाला काडी लावण्याचे कार्य थंड डोक्याने केले. 39 वर्षीय हे महाभाग आपच्या उमेदवाराकडून गेल्या विधानसभा निवडणुकीत पराभूत झाले. पण  मुळात त्यांची आई भाजपची नगरसेवक असताना आपचे बोटधरून ते राजकारणात आले. मोदी यांची थट्टा करीत आमदार म्हणून निवडून आले आणि केजरीवाल यांच्या मंत्रिमंडळात   कॅबिनेटमंत्री म्हणून स्थानापन्न झाले. पुढे त्यांनी केजरीवाल यांच्यावरच भ्रष्टाचाराचे आरोप केले. ‘आप’चे आमदार असताना भाजपाच्या व्यासपीठावर जायला सुरुवात केली, लोकसभा  निवडणुकीत भाजपचा प्रचार केला. यामुळे दिल्ली विधान सभेच्या सभापतींनी त्याचे सदस्यत्व रद्द केले. यानंतर त्याने भाजपामध्ये प्रवेश करून गेली विधानसभा निवडणूक लढवली  आणि पराभूत झाले. अशा या नेत्याने दिल्लीच्या पोलीस अधिकाऱ्यांच्या उपस्थितीत 23 फेब्रुवारी 2020 रोजी पोलिसांनाच दम भरला की जाफराबाद आणि चांद बाग येथील आंदोलकांना  एकतर हाकला नाहीतर डोनाल्ड ट्रम्प भारत दौऱ्यावरून परत जाताच आम्ही ते काम करू. आपल्या या भाषणाचा व्हिडिओ त्यांनी स्वत: ‘ट्विटर’वर टाकला. प्रत्यक्षात ट्रम्प जाण्याची  वाट न पाहताच या कामाची सुरुवात करण्यात आली. जाफराबाद मोकळे करण्यात येत आहे आणि आता पुन्हा दुसरी शाहीन बाग घडणार नाही असे ट्वीट त्याने टाकले. बघता बघता  दिल्ली पेटली. 48 माणसे गेली, त्यात एक पोलिस आणि एक आय.बी. अधिकारीही गेला. पोलिसावर तर गोळी झाडण्यात आली. अद्यापही हा गोळी झाडणारा आंदोलक सापडलेला नाही  (आणि तो सापडण्याची शक्यता नाही). शेकडो जखमी झाले, हजारो घरे आणि दुकाने जाळली गेली. पूर्व दिल्लीचे भाजपा खासदार गौतम गंभीर यांनाही कपिल मिश्राच्या भडक भाषणाचा  निषेध करावा लागला आणि अशा सर्व लोकांच्या अटकेची मागणी करावी लागली. दिल्ली जळत होती, माणसे मरत होती, पोलीस मूक आणि निष्क्रिय होते. काही ठिकाणी तर हिंदुत्ववादी गुंडांना मदत करीत होते. पोलीस दलाचे हिंदुत्वीकरण होत चालले आहे ही बाब अत्यंत घातक आहे.
हे घडत असताना ट्रम्प आणि परिवाराचे भव्य स्वागत करण्यात देशाचे पंतप्रधान मशगुल होते. मोदी यांनी सर्व राजनैतिक संकेत आणि सभ्यता झुगारून ह्युस्टन येथे ट्रम्प यांच्या  प्रचाराची सभा घेऊन ‘अब की बार ट्रम्प सरकार’असा  नारा काही महिन्यांपूर्वी दिला होता. भारतात येणाऱ्या राष्ट्र प्रमुख दर्जाच्या पाहुण्याचे स्वागत प्रथम देशाच्या राजधानीत करण्याचा  राज शिष्टाचार आणि संकेत असतो. तो झुगारून मोदी यांनी शेकडो कोटी रुपये खर्चून ट्रम्प यांचे अहमदाबादमध्ये भव्य स्वागत केले. अहमदाबाद नटवले, गरिबी झाकण्यासाठी उंच भिंती उभ्या केल्या. सावरकर, गोळवलकर, हेडगेवार, उपाध्याय, मुखर्जी आणि अगदी सरदार पटेलही बाजूला सारून ट्रम्प पती पत्नींना सर्व प्रथम महात्मा गांधींच्या साबरमती आश्रमात  सुत कताईसाठी नेले. शेरे पुस्तकात बहुतेक गांधी नावाचे स्पेलिंग चुकण्याच्या भीतीने ट्रम्प यांनी मोदींचे नाव लिहिले. तेथून दोघेही ट्रम्प यांच्या अमेरिकेतील निवडणुकीच्या प्रचारासाठी  अहमदाबाद येथे आयोजित सभेसाठी जगातील सर्वात मोठे मोंतेरो क्रिकेट स्टेडीयमवर गेले. सव्वालाख मोदी-ट्रम्प प्रेमी तेथे जल्लोष करीत होते. अमेरिकेतील भारतीयांसाठी हा संदेश  होता. तेथून ट्रम्प सहपरिवार आग्रा येथील शाहजहान राजाने बांधलेला ताज बघण्यासाठी रवाना झाले. दिल्ली पेटू लागली होती. रात्री ट्रम्प दिल्लीत पोहोचले. दुसऱ्या दिवशी ट्रम्प यांनी  राजघाटावरील गांधी समाधीला भेट दिली. अहिंसेच्या पुजाऱ्यावर ट्रम्प फुले वाहत होते आणि उत्तर-पूर्व दिल्ली हिंसेत होरपळत होती. ट्रम्प यांनी 70 बिलियन डॉलरचे करार पदरात  पाडून घेतले. हिंसेच्या आगीत माणसे मरत असताना राष्ट्रपती भवनात त्यांचे भव्य स्वागत झाले. राजेशाही थाटात त्यांना मेजवानी दिली गेली. राष्ट्रपती हा भारतीय प्रजासत्ताकाचा  घटनात्मक प्रमुख. भारतीय जनतेने त्यांना आपल्या घामातून दिलेल्या राजमहालात ही मेजवानी चालू असताना काही किलोमीटर अंतरावर आपल्या प्रजासत्ताकाचा आणि त्यातील  नागरिकांचा गळा घोटला जात असल्याचा त्यांना पत्ता लागला नव्हता. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष हे जगातील सर्वात बलाढ्य आणि धनाढ्य लोकशाहीचे प्रमुख. भारत हा जगातील सर्वात  मोठा लोकशाही देश. ही मेजवानी भारताच्या राजधानीत झोडत असताना भारतातील लोकशाहीचा गळा काही अंतरावर घोटला जात आहे याचे त्यांना वैषम्य नव्हते. हा भारताचा अंतर्गत  मामला होता. अमेरिकेतील भारतीय ‘बनिये’ आणि हिंदुत्ववादी यांची मते आणि व्यापारी करार पदरात पाडून घेणे एवढेच त्यांचे उद्दिष्ट होते. देशाचे गृहमंत्री दंगलग्रस्त भागाच्या  दिशेलाही फिरकले नाहीत. प्रचंड हिंसा आणि जाळपोळ झाल्यावर चार दिवसांनी पंतप्रधान मोदी जागे झाले.
हे सर्व घडत असताना दिल्लीचे मुख्यमंत्री केजरीवाल, त्यांचे मंत्रीगण आणि 62 आमदार जनतेला, ‘आम्ही तुमच्या इतकेच असहाय्य आहोत असे सांगत होते.’ त्यांची असहाय्यता हेलावून टाकणारी होती. काँग्रेस सरकारला हटवायला आणि भाजपा सरकारला आणायला कारणीभूत ठरणारे त्यांचे लोकपाल आंदोलन आम्हाला आठवले. वास्तविक जनलोकपालाची त्यांची कल्पना ही एक फसवी लोकशाहीवादी आणि हुकुमशाही राजवटीच्या कल्पनेचे दुसरे रूप होती. या आंदोलनात संघ परिवार अत्यंत संशयास्पदरीत्या प्रचंड प्रमाणावर सामील झाला  होता. आंदोलनाच्या व्यासपीठावर अखंड भारताचा भारत मातेच्या रूपातील नकाशा झळकला होता. तिरंगा नाचवला जात होता. व्यासपीठावर वावरणारे अनेक नेते आंदोलन संपताच  भाजपात मोठी पदे पटकावून स्वगृही परतले. आंदोलनाचे अध्वर्यू ‘प्रति महात्मा गांधी’ अण्णा हजारे मौनीबाबा बनले. संघाला मदत होईल अशावेळी मौन सोडत राहिले. अयोध्या  निकालावर, सी.ए.ए., एन.आर.सी., एन.पी.आर.वर केजरीवाल यांनी मौन स्वीकारले. जे.एन.यु., जामिया मिलियामधील विद्यार्थ्यांच्या दिशेलाही ते फिरकले नाहीत. आपच्या  सुरुवातीच्या काळात ते उठल्यासुटल्या आंदोलने करीत. मुख्यमंत्री बनूनही रस्त्यावर येत. आपली जनता होरपळत असताना ते किमान आपले मंत्रिमंडळ आणि आमदार घेऊन दंगलग्रस्त  भागात घुसून शांततेचे आवाहन करीत हिंडू शकले असते. हे शक्य नाही तर केंद्राकडे तातडीने लष्कराला पाचारण करण्याचा आग्रह धरू शकले असते त्यांच्याच पक्षाचा माजी आमदार,  मंत्री आणि विद्यमान भाजपा नेता कपिल मिश्राच्या अटकेची मागणी करू शकले असते. कदाचित त्यांनी जनतेच्या रक्षणासाठी हनुमान चालिसाचे पठण केले असावे. आता ते  दंगलग्रस्तांवर मदतीचा वर्षाव करतील. इतर विरोधी पक्षांचे नेतेही जनतेला वाचविण्यासाठी पुढे आले नाहीत. गेलेले निष्पाप जीव परत येणार नाहीत, जळलेले संसार पुन्हा उभे राहणार   नाहीत आणि दिल्लीच्या सहिष्णूतेवर लागलेला डाग कधी पुसला जाणार नाही. 1984 साली दिल्ली मध्ये इंदिरा गांधी यांच्या हत्येनंतर झालेले ‘शिखांचे हत्याकांड’ हा डाग कधीच पुसला  गेला नाही.2002 सालच्या गुजरात दंगलीचा मोदी-शहा यांच्यावरील कलंक कधीच पुसला जाणार नाही. काँग्रेसच्या महापातकाच्या आड दडून भाजपाने या दंगलीचे समर्थन करून चालणार नाही.
भूतकाळात एखाद्या राजकीय पक्षाने केलेले हत्याकांड हे वर्तानातील एखाद्या राजकीय पक्षाच्या हत्याकांडाचा नैतिक आधार बनू शकत नाही. अर्थात दिल्ली ही ‘ये तो सिर्फ झांकी है,  काशी मथुरा बांकी है’ असे ठरणार नाही ना, अशी भीती आम्हाला वाटत आहे. भविष्यातील वंशछेदाची, हॉलोकास्टची ही नांदी ठरू नये. भाजपच्या एक नेत्याने कालच म्हटले आहे की,  देशातील मुस्लिम आणि ख्रिश्चन यांना 31 डिसेंबर 2021 पर्यंत नाहीसे करू.
23 कोटी जनतेच्या शिरकाणाची ही भाषा व्यवहार्य आहे की नाही यापेक्षा अत्यंत घातक आहे हे विसरून चालणार नाही. एन.पी.आर. आणि एन.आर.सी. ही यासाठीची प्राथमिक फेरी  ठरू शकते. देशभर आंदोलने पेटून आणि बिहारासहित अनेकराज्यांनी नकार देऊनही मग्रूर अमित शहा अद्यापही मागे हटण्याची भाषा करीत नाहीत. फक्त मुस्लिम नाही तर कोट्यवधी अल्पसंख्याक हिंदूंच्या मनातही आपल्या भवितव्याची चिंता निमार्ण करणारी ही पावले आहेत. भारतीय राजकारणाला सत्ताधारी ज्या दिशेने नेत आहेत ती दिशा त्यांच्या मातृसंघटनेला,  संघाला जरी अभिप्रेत असली तरी ती राष्ट्रविघातक आहे, देशातील कोट्यवधी जनतेला ‘डिटेन्शन कँप’मध्ये सडायला लावणारी किंवा त्यांना दुय्यम नागरिकत्व देणारी आहे. जय श्री राम  किंवा भारत माता की जय किंवा जय भवानी जय शिवाजी या घोषणा अल्पसंख्याक जनतेच्या मनात हिंसेची भीती निर्माण करणाऱ्या ठरणे हा भारत नावाच्या विशाल हृदयी राष्ट्र  कल्पनेचा अंत आहे. क्रौर्य हा भारतीय प्रजासत्ताकाचा चेहरा बनू शकत नाही. भारतीय लोकशाहीचे सर्व स्तंभ ढासळत आहेत. न्यायव्यवस्थाही आता सत्ता धार्जिणी बनत आहे. द्वेषमूलक भाषणे करणाऱ्या सत्ताधारी नेत्यांवर कारवाईचे आदेश देणाऱ्या दिल्ली उच्च न्यायालयाच्या मुरलीधर या न्यायाधीशांची तातडीने बदली करण्यात आली. आता एकच मार्ग  शिल्लक आहे. या देशावर प्रेम करणाऱ्या सर्वांनी धर्म बाजूला ठेवून एक व्हायला हवे. उघडी कृश छाती घेऊन अनवाणी पायांनी नौखालीचा ज्वालामुखी विझवणारा निधडा महात्मा गांधी  आज आपल्यात नाही. पण आपल्यातील प्रत्येक जण त्याचा अंश बनू शकतो आणि ज्वालामुखीची एक-एक ज्वाळा विझवू शकतो.
दिल्लीतील दंगल विझत आहे. ही दंगल पोलिसांनी विझवली नाही. लष्कर येण्याच्या आत ती विझली. जनतेने आपली सदसद्वविवेकबुद्धी चेतवून ती विझवली. अनेक हिंदूंनी मुस्लिमांचे  रक्षण केले, त्यांना आसरा दिला. काही मुस्लिमांनी देवळे वाचवली. मानवतेची हत्या करणे जमले नाही. पण ही मानवता हिंदू मुस्लिमांची एकी घडवेल आणि ही एकी हिंदू राष्ट्राच्या आड येणारी असेल. सर्व धर्मीय एकी भारत उभा करेल पण हिंदू राष्ट्र नाही. ज्यांना भारत नको आहे आणि हिंदुस्थान हवा आहे त्यांना दंगली हव्या आहेत. दिल्लीतील ही दंगल एका  भयानक वाटचालीची सुरुवात ठरू नये !

- डॉ.अभिजित वैद्य
puja.monthly@gmail.com

माननीय सौबान (रजि.) यांच्या कथनानुसार, आम्ही पैगंबर मुहम्मद (स.) यांच्याबरोबर प्रवासात होतो. इतक्यात पैगंबरांवर ‘‘वल्ल़जीना यकनि़जूऩज़्जहबा वल-फ़िज़्ज़ता.’’ ही आयत   अवतरित झाली, तेव्हा आमच्यापैकी काहींनी म्हटले, ‘‘सोन्या-चांदीचा साठा करण्याच्या बाबतीत ही आयत अवतरित झाली. यावरून ज्ञात होते की ते गोळा करणे चांगली गोष्ट नाही.  कोणती साधन-संपत्ती गोळा करणे योग्य आहे हे जर आम्हाला माहीत पडले असते तर आम्ही ती गोळा करून ठेवली असती.’’ पैगंबर म्हणाले, ‘‘सर्वांत उत्तम खजिना अल्लाहचे  नामस्मरण करणारी जिव्हा आणि अल्लाहच्या कृतज्ञतेने भरलेले हृदय आणि सदाचारी पत्नी आहे जी ‘दीन’च्या मार्गावर चालण्यात पतीची साहाय्यक बनते.’’ (तिर्मिजी)

स्पष्टीकरण
या हदीसद्वारे माहीत होते की मुखाने अल्लाहचे नामस्मरण करणे आणि नामस्मरण म्हणजे कृतज्ञतेच्या भावनेसह केले जाणारे ईशनामस्मरण आणि हेदेखील माहीत झाले की आपल्या  धर्मश्रद्धाळू (दीनदार) पतीच्या संकटे व अडचणींमध्ये संयमाने राहणारी पत्नी धर्माच्या मार्गात आधार बनते. मार्गातील अडथळा बनत नाही, म्हणून खरोखरच अशी पत्नी अल्लाहची फार  मोठी कृपा आहे.

माननीय इब्ने उमर (रजि.) यांच्या कथनानुसार, पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले, ‘‘तुमच्यापैकी प्रत्येकजण निरीक्षक व संरक्षक आहे आणि तुमच्यापैकी प्रत्येकाला विचारले जाईल  त्या लोकांच्या बाबतीत जे तुमच्या देखरेखीखाली असतील. शासकदेखील संरक्षक आहे आणि त्यालाही त्याच्या प्रजेलाविषयी विचारणा होईल आणि पती आपल्या कुटुंबियांचा संरक्षक आहे  आणि पत्नी आपल्या पतीचे घर आणि त्याच्या मुलांची संरक्षक आहे आणि सेवक आपल्या मालकाच्या संपत्तीचा संरक्षक आहे, तर मग तुमच्यापैकी प्रत्येकजण संरक्षक आहे आणि  तुमच्यापैकी प्रत्येकाला त्या लोकांच्या बाबतीत विचारले जाईल जे त्याच्या संरक्षणात होते.’’ (मुत्तफक अलैहि)

स्पष्टीकरण
या हदीसचा हा भाग विशेष लक्ष देण्यायोग्य आहे कारण स्त्री आपल्या पतीचे घर आणि त्याच्या मुलांची संरक्षक आहे. या हदीसवरून स्पष्ट होते की पती आपल्या पत्नीला फक्त  खाऊपिऊ घालण्यापुरताच जबाबदार नाही तर तिचा धर्म व नैतिकतेचे रक्षण व संरक्षण करणे त्याचीच जबाबदारी आहे. पत्नीची जबाबदारी दुप्पट आहे. ती पतीचे घर व संपत्तीची  संरक्षक असण्याबरोबरच त्याच्या मुलांच्या शिक्षण व प्रशिक्षणाची विशिष्ट जबाबदारीदेखील तिच्यावर आहे, कारण पती उपजीविका प्राप्त करण्यासाठी अधिकांश घराबाहेर राहतो आणि  घरात मुले आपल्या मातांकडेच असतात, म्हणून मुलांचे संरक्षण आणि शिक्षण-प्रशिक्षणाची आणखी एक जबाबदारी त्यांच्या आईवर पडते.

मुलाबाळांचे अधिकार
सईद बिन अल-आस (रजि.) यांच्या कथनानुसार, पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले, ‘‘पिता आपल्या मुलाबाळांना जे काही देतो त्यापैकी सर्वोत्तम भेट म्हणजे त्याचे चांगले शिक्षण   व प्रशिक्षण होय.’’ (हदीस : जामिउल उसूल, मिश्कात) पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले, ‘‘आपली मुलेबाळे सात वर्षांची झाल्यास त्यांना नमाज अदा करण्याचा आदेश द्या आणि  जेव्हा ते दहा वर्षांचे होतील तेव्हा त्यांना नमाजकरिता मार द्या आणि या वयाचे झाल्यानंतर त्यांचे अंथरुण वेगळे करा.’’ (हदीस)

स्पष्टीकरण
या हदीसवरून स्पष्ट होते की मुले जेव्हा सात वर्षांची होतात तेव्हा त्यांना नमाजची पद्धत शिकविले आणि नमाज अदा करण्यास सांगितले पाहिजे आणि जेव्हा ते दहा वर्षांची होतील  आणि नमाज अदा करीत नसतील तर त्यांना मारदेखील दिला जाऊ शकतो. त्यांना हे समजाविले पाहिजे की तुमचे नमाज अदा न करणे आमच्या नाराजीचे कारण बनेल. या वयाला  पोहोचल्यानंतर मुलांचे अंथरुण वेगळे केले पाहिजे, अनेक मुलांनी एकाच बेडवर झोपू नये.

(९) आणि आम्ही दूत जरी अवतरला असता तरीदेखील त्याला मानवी रूपातच अवतरला असता आणि अशाप्रकारे यांना त्याच शंकेत गुरफटविले असते, ज्यात सध्या हे गुरफटलेले आहेत.७
(१०) हे पैगंबर (स.)! तुमच्या अगोदरदेखील कित्येक पैगंबरांचा उपहास केला गेला आहे, परंतु त्या  टवाळकी करणाऱ्या लोकांवर सरतेशेवटी तेच सत्य उलटल्याविना राहिले नाही ज्याचा  उपहास ते करीत होते.
(११) यांना सांगा, जरा पृथ्वीतलावर फेरफटका मारून पाहा, खोटे ठरविणाऱ्यांचा शेवट कसा झाला आहे.८
(१२) यांना विचारा, आकाशांत व पृथ्वीतलावर जे काही आहे ते कोणाचे आहे? - सांगून टाका, सर्वकाही अल्लाहचेच आहे,९ त्याने दया व कृपेची नीती स्वत:साठी अनिवार्य करून घेतली  आहे. (म्हणूनच तो अवज्ञा व उद्धटपणावर तुम्हाला लगेच पकडीत नाही.) पुनरुत्थानाच्या दिवशी तो तुम्हा सर्वांना अवश्य जमा करील. हे एक सर्वस्वी नि:संदिग्ध सत्य आहे. परंतु ज्या  लोकांनी आपणहून स्वत:ला विनाशाच्या धोक्यात टाकले आहे ते त्याला मानीत नाहीत.
(१३) रात्रीच्या अंधारात आणि दिवसाच्या उजेडात जे काही स्थिरावले आहे, सर्व अल्लाहचे आहे आणि तो सर्वकाही ऐकतो व जाणतो.
(१४) सांगा, अल्लाहला सोडून काय मी इतर कोणाला आपला पालक बनवू? त्या अल्लाहला सोडून जो आकाश व पृथ्वीचा निर्माता आहे. आणि तो उपजीविका देतो, उपजीविका घेत  नाही?१० सांगून टाका, मला तर हाच आदेश दिला गेला आहे की सर्वप्रथम मी त्याच्यापुढे आज्ञापालनार्थ मान तुकवावी, (आणि  ताकीद करण्यात आली आहे की कोणी अनेकेश्वरवादी  होत असेल तर होवो) तू कोणत्याही परिस्थितीत अनेकेश्वरवाद्यांत सामील होऊ नकोस.
(१५) सांगा, जर मी आपल्या पालनकत्र्याची अवज्ञा केली तर मला भय वाटते की एका मोठ्या (भयंकर) दिवशी मला शिक्षा भोगावी लागेल.
(१६) त्यादिवशी जो शिक्षेपासून वाचेल त्यावर अल्लाहने मोठीच दया केली. आणि हेच (उघड) स्पष्ट यश आहे.
(१७) जर अल्लाहने तुम्हाला एखाद्या प्रकारची हानी पोहोचवली तर त्याच्याशिवाय इतर असा कोणीच नाही जो तुम्हाला त्या हानीपासून वाचवू शकेल. आणि जर त्याने तुम्हाला एखाद्या  चांगल्या गोष्टीने उपकृत केले तर त्याला प्रत्येक गोष्टीचे सामथ्र्य प्राप्त आहे.
(१८) त्याला आपल्या दासांवर सर्वाधिकार प्राप्त आहे आणि तो बुद्धिमान व जाणकार आहे.


७) त्यांच्या आक्षेपांचे हे दुसरे उत्तर आहे. देवदूतांच्या प्रकट होण्याची प्रथम स्थिती ही असू शकत होती की तो लोकांसमोर आपल्या वास्तविक अनुभूतीरूपात प्रकट झाला असता परंतु  वर सांगितले गेले आहे की आता ती वेळ आलेली नाही. आता दुसरी स्थिती ही शिल्लक आहे की देवदूत मानवी रूपात यावा. याविषयी सांगितले गेले आहे की, जर देवदूत मानवी रूपात  आला तर त्याला अल्लाहने नियुक्त केले याबद्दल तुम्हाला तीच शंका येईल; जशी शंका तुम्हाला पैगंबर मुहम्मद (स.) यांना अल्लाहने पाठविण्याविषयी येत आहे.
८) म्हणजे गतकालीन लोकसमुदायाच्या पुरातत्व आणि ऐतिहासिक कथानक साक्षी देतील की सत्य आणि वास्तविकतेला झुगारून दिल्याने आणि असत्यावरच ठाम राहिल्यामुळे यांना कशाप्रकारच्या भयानक परिणामांना सामोरे जावे लागले.
९) ही एक सूक्ष्म वर्णनशैली आहे. प्रथम आदेश झाला की यांना विचारा जमिनीवरील व आकाशातील वस्तू कोणाच्या आहेत? विचारणाऱ्याने त्यांना विचारले आणि उत्तरासाठी थांबून  राहिला. संबोधित माणसे या मताशी सहमत आहेत. ते स्वत:हून सांगतील की सर्वकाही अल्लाहचेच आहे. त्यांच्यात चुकीचे उत्तर देण्याचे साहस नाही की खरे उत्तरसुद्धा ते देऊ इच्छित   नाही. कारण सत्य उत्तर दिले तर त्यांना भीती आहे की प्रतिपक्ष याचा अनेकेश्वरत्व विचारसरणीविरुद्ध पुरावा म्हणून उपयोग करतील. म्हणून ते या कारणाने कोणतेच उत्तर देऊ इच्छितच नाहीत. तेव्हा आदेश होतो की तुम्ही स्वत: हून म्हणा की सर्वकाही अल्लाहचे आहे.
१०) यात एक सूक्ष्म व्यंग आला आहे. अनेकेश्वरवादी लोकांनी अल्लाहशिवाय ज्यांना ज्यांना आपला ईश्वर बनवून ठेवले आहे ते सर्व ईश्वर आपल्या दासांना उपजीविका पूरविण्याऐवजी  उलटी त्यांच्याकडूनच उपजीविका प्राप्त् करण्यास बाध्य आहेत. एखादा फिरऔन ईशत्वाचा थाठ तोपर्यंत जमवू शकत नाही जोपर्यंत त्याला त्याचे दास कर आणि नजराणे देत नाहीत.  एखादे थडगे पूजनिय तेव्हाच बनते जेव्हा त्याचे उपासक त्या थडग्यावर भव्य घुमट बांधतात. एखाद्या देवीदेवतेचा दैवी थाट तोपर्यंत सजू शकत नाही जोपर्यंत त्याचे पुजारी त्याची मूर्ती   बनवून एखाद्या भव्य मंदिरात ठेवत नाहीत आणि तिला चांगल्या प्रकारे साजसज्जेच्या सामग्रीने सजविले जात नाही. अशाप्रकारचे सर्व बनावटी (नकली) ईश्वर स्वत: आपल्या दासांचे  (भक्तांचे) मुहताज (आश्रित) आहेत. परंतु विश्वात एकमात्र विश्वात्मक अल्लाह असा वास्तविक ईश्वर आहे ज्याचे ईशत्व (खुदाई) स्वयंभू आहे. तो कोणाच्याही मदतीचा मुहताज नाही उलट सर्व त्याचेच आश्रित (मुहताज) आहेत.

अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांचा दोन दिवसांचा भारत दौरा गेल्या आठवड्यात दिल्लीतील हिंसाचाराच्या पाश्र्वभूमीत पार पडला. अमेरिकेने भारतासोबत संरक्षण व सुरक्षा, व्यापार  व ऊर्जा क्षेत्रासंदर्भात तीन करार केले आहेत. संरक्षणाचा सुमारे तीन अब्ज डॉलरचा करार घोषित करण्यात आला तर व्यापाराबाबत चर्चा सुरू असून त्यावर अंतिम निर्णय घेतला जाणार   आहे, असे म्हटले जाते. आता ट्रम्प अमेरिकेच्या अध्यक्षपदाच्या निवडणुकीत आहेत. भारतातून अमेरिकेत जाऊन मतदार झालेल्यांची संख्या जास्त आहे. ट्रम्प यांना त्यांच्या मतांची  गरज आहे. त्यासाठीही ते भारतात येऊन गेले. खरे तर कोणत्याही देशाचा राष्ट्रप्रमुख भारतात आला तर तो एक तर दिल्लीत जायचा किंवा मुंबईत पायधूळ झाडायचा. पंतप्रधान  झाल्यापासून मात्र मोदी यांनी भारत भेटीवर येणाऱ्या राष्ट्रप्रमुखांना अहमदाबादला नेण्याचा सपाटा लावला आहे. भारत आणि अमेरिका दरम्यान सप्टेंबर २०१९ मध्ये स्थगित झालेला  व्यापारविषयक संवाद पुन्हा सुरू होणे ही एक स्वागतार्ह बाब आहे. दोन्ही देशांमध्ये स्वदेशी वस्तूंसाठीचा आग्रह वाढत असल्यामुळे तणाव आणखी वाढत आहे. भारत सरकार किंमत   नियंत्रणाचे नियम थोडे शिथिल करू शकते; परंतु किमतींवरचे नियंत्रण पूर्णपणे सोडू शकत नाही. भारतासाठी अमेरिका हा एक महत्त्वाचा गुंतवणूकदार आणि थेट परकीय गुंतवणुकीचा  मुख्य स्रोत आहे. व्यापार करार पक्का झाला तर आपण गुंतवणूक कराराकडे वळू शकतो. भारताने जपान आणि अन्य काही देशांबरोबरचे अंशत: व्यवहार रुपयांत करण्याचा निर्णय  घेतला आहे. अशाच प्रकारे आपल्या चलनाला प्रोत्साहन देत राहिल्यास डॉलरच्या मक्तेदारीला शह दिला जाईल आणि रुपयाचे अवमूल्यन थांबण्यास मदत होईल. परिणामी, अमेरिकेच्या  दबावाचा सामना करणे सोपे जाईल. जगातील पहिल्या क्रमांकाची अर्थव्यवस्था असणारी अमेरिका आणि दुसऱ्या क्रमांकाची अर्थव्यवस्था असणारा चीन यांच्यामध्ये गेल्या दोन वर्षांपासून  व्यापारयुद्ध सुरू आहे. हे युद्ध लवकर संपण्याच्या शक्यता दिसत नाही. अर्थात या युद्धाला सामरीक, भूराजकीय कोनही आहेत. या युद्धामुळे चीनकडून अमेरिकेला होणारी निर्यात कमी  होणार असल्याने भारताला एक प्रकारे संधीही आहे; पण भारताबाबतही ट्रम्प असा निर्णय घेण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. चीन-अमेरिका यांच्यामध्ये जशी व्यापार तूट आहे तशीच  ती अमेरिका आणि भारत यांच्या व्यापारातही आहे. भारत आणि अमेरिकेचा एकूण व्यापार सुमारे १०० अब्ज डॉलर असून त्यामध्ये व्यापार तूट २० अब्ज डॉलर्स इतकी आहे. चीनशी  असलेले व्यापार युद्ध संपल्यावर ट्रम्प भारताकडेही वक्रदृष्टी टाकतील का? भारतावरही असा दबाव टाकतील का? तशी शक्यता मात्र कमी आहे. कारण चीनशी असलेल्या व्यापारयुद्धाला  सामरिक आणि आर्थिक आधार आहे तसा भारताबरोबरच्या व्यापाराला नाही. चीन आणि अमेरिकेच्या व्यापारातील तुटीइतकी भारताबरोबरच्या व्यापारातील तूट मोठी नाही. दुसरी गोष्ट  म्हणजे चीनचा आर्थिक विकास आणि लष्करी विकास हा अमेरिकेच्या हितसंबंधांच्या विरोधात जाणारा आहे. भारताच्या बाबतीत असा प्रकार नाही. भारत अमेरिकेकडून शस्त्रास्रांची मोठी  आयात करतो. अलीकडेच भारताने ५ अब्ज डॉलर्सच्या शस्त्रास्त्रांचे करार केले आहेत. यामागे व्यापारतूट कमी करण्याचा उद्देश आहे. त्यामुळे चीनवर ज्या तीव्रतेने दबाव टाकला जात  आहे तितका भारतावर पडण्याच्या शक्यता कमी आहेत. असे असले तरी डोनाल्ड ट्रम्प हे अचानक धक्कादायक निर्णय घेणारे असे राष्ट्राध्यक्ष म्हणून जगभरात ओळखले जातात.  त्यामुळे भारताने याबाबत तयारी ठेवणे गरजेचे आहे. इराणवर निर्बंध आणल्यानंतर भारताने अमेरिकेच्या आग्रहाखातर इराणकडून तेलआयात पूर्ण थांबवली. यानंतर भारताने इतर देशांकडून तेलाची आयात करण्याची सुरूवात केली आहे. जागतिकीकरणाच्या प्रवाहात आपल्याला सर्वाधिक वाटा मिळवण्यासाठी धडपडणाऱ्या अमेरिकेच्या पारंपरिक राष्ट्रवादी परराष्ट्र  धोरणाला चालना देणाऱ्याच आहेत. या ठाम अर्थानेच ट्रम्प या सगळ्या घडामोडींकडे पाहात आहेत. एकीकडे ट्रम्प यांनी पुन्हा एकदा अमेरिकेच्या अध्यक्षपदी निवडून येण्यासाठीची मोहीम  अगदी धारधारपणे सुरू केली आहे. अशा रितीने रुढीवादी राष्ट्रीयत्वाच्या धोरणातून जी अमेरिका चीनसोबतच्या आजवरच्या व्यापारी धोरणांमुळे, तसेच चीनच्या व्यापार पद्धतींमुळे  अमेरिकेला नुकसान झाले आहे असा दावा करत आहे. पण, दुसरीकडे भारताचे विकसनशील देशाचे स्थान नाकारून, भारताला त्यापासून मिळणारे लाभ मिळू नयेत यासाठीचे प्रयत्न मात्र करते आहे. ट्रम्प यांचे प्रशासन अमेरिका-चीन व्यापार युद्धाची भीती दाखवू लागले आहेत. यातून ते पुन्हा पारंपरिक राष्ट्रवादाचा वापर करून आजवर चीन अमेरिका व्यापारात निर्माण  झालेली तफावत दूर करण्याचा प्रयत्न करत असल्याचा दावा करत आहेत. मात्र दुसऱ्या बाजुला भारतासारख्या नव्या भागिदारासोबत, ‘अमेरिका फस्र्ट’ हे धोरण राबवण्याचा अर्थ म्हणजे,  जागितक व्यापारविषयक व्यवस्थेत चीनसोबतचे व्यवहार करताना कोणत्याही आर्थिक सुधारणांची आवश्यकता न वाटून घेता, अमेरिकेच्या सत्ताधाऱ्यांनी केलेल्या चुका टाळण्याचा प्रयत्न  केला जात असल्याचे म्हणावे लागेल.

-शाहजहान मगदुम
मो.:८९७६५३३४०४

Muslim Lady
पुरूषांनी स्त्रीच्या फॅशनपेक्षा तिच्या पॅशनकडे लक्ष द्यावे, म्हणजे तिच्यातील अंगभूत पॅशनने ती तुमच्या घराचा महत्त्वाचा स्तंभ होण्याचे दायित्व यशस्वीपणे निभाऊ शकेल. आपल्या  कुटुंबातील स्त्री ही आपल्या कुटुंबाचे आधार स्तंभ म्हणून नेहमी आपल्या पाठीशी आहे. तरी घाबरू नका ! तिचा आधार घ्या आणि तिला आधार द्या (आधार कार्ड नव्हे) आणि जीवनात  यशस्वी व्हा ! महिला दिनानिमित हीच सर्व पुरूष मंडळींना विनंती !

स्तंभ म्हणजे काय? स्तंभ या शब्दाच्या 15 व्याख्या आहेत. प्रामुख्याने स्तंभ म्हणजे आधार देणारी वस्तू. स्तंभ म्हटले की डोळ्यासमोर येतो तो आपल्या लाडक्या तिरंग्यातील अशोक  स्तंभ, दिल्लीतील कुतूब मिनार, भीमा कोरेगावचा विजय स्तंभ, पण स्त्री समाजाचा स्तंभ कशी होऊ शकते? स्त्री आणि स्तंभामध्ये अशा कोणत्या समान गोष्टी आहेत ज्यामुळे तिला  स्तंभ म्हटले जाते? स्तंभ हा मजबूत असतो, तशी स्त्री सुद्धा मजबूत असते. म्हणायला स्त्रीला अबला नारी म्हणून कमकुवत समजण्यात येते. मात्र दिसतं तस नसतं. स्त्री दिसायला  जरी कमकुवत दिसली तरी तिच्या व्यक्तीमत्वात अनेक शक्ती लपलेल्या असतात. उदा. आपल्या मर्जीविरूद्ध केवळ आई-वडिलांच्या समाधानासाठी ते सांगतील त्या व्यक्तीबरोबर लग्न  करण्याचीच नव्हे तर ते निभाऊन दाखविण्याची शक्ती, आपल्या मनाविरूद्ध जावून पतील खुश ठेवण्याची शक्ती, आजकालच्या जिद्दी मुलांना सांभाळण्याची शक्ती, घरचे सगळे काम  करून परत ऑफिसचे काम करण्याची शक्ती, ऑफिसमधील आपले सहकारी आणि अधिकारी यांना तोंड देण्याची शक्ती, सासरच्या मंडळींचे मन जिंकण्याची शक्ती, अनाहुतपणे न  सांगता घरी आलेल्या पाहुण्यांचा पाहुणचार करण्याची शक्ती, शेजाऱ्याची काळजी घेण्याची शक्ती, मैत्रिणींसाठी वेळ काढण्याची शक्ती, विविध पाककला आत्मसात करून प्रत्यक्षात त्या  तयार करून घरच्या मंडळींना खाऊ घालण्याची शक्ती, काटकसरीने शॉपिंग करण्याची शक्ती, मुले नालायक निघाली तर आई-वडिलांचा सांभाळ करण्याची शक्ती, न कमाविणाऱ्या किंवा  दारूड्या पतीसोबत संसार करण्याची शक्ती, माणसे जोडण्याची शक्ती. एवढे सर्व करत असताना स्वत:कडे दुर्लक्ष करण्याची शक्ती. ह्या एक ना अनेक शक्तींचा समुचय म्हणजे स्त्री. जी की एका कुटुंबामध्ये एका स्तंभासारखी उभी असते.

स्तंभ आणि स्त्री मधले दूसरे साम्य
म्हणजे स्तंभ, ज्या प्रमाणे अनेक धातूंचा समुच्चय करून बांधण्यात येतो तसेच परमेश्वरांनी स्त्री नावाच्या या स्तंभाला अनेक धातू उदा. माया, करूणा, क्षमा, सहनशिलता यांच्या समुच्चयाने तयार केलेले आहे. स्तंभ आणि स्त्रीमध्ये तिसरे साम्य म्हणजे स्तंभ हे विजयाचे चिन्ह मानले जाते. स्त्री सुद्धा सगळ्या अडचणींवर मात करून स्वत:च नव्हे तर कुटुंबाला  सुद्धा विजयापर्यंत नेते. म्हणून स्त्री ही कुटुंबाचाच नव्हे तर देशाचा स्तंभ आहे, असे म्हटल्यास वावगे होणार नाही.
स्तंभाचे खूप प्रकार असतात. उदा. श्रद्धा स्तंभ. प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांच्या पत्नी ज्यांना उमहातूल मोमिनात (मुस्लिम समाजाची माता) म्हटले जाते आणि त्यांच्या सोबत काम  करणाऱ्या महिला ज्यांना सहाबियात म्हटले जाते, ते आणि त्यांची जीवन शैली हे आमचे श्रद्धास्तंभ होत. शिक्षणाचे स्तंभ. जिजाऊ, सावित्रीबाई फुले आणि फातेमा शेख यांचा आदर्श  आपल्या सर्वासमोर आहेत. करूणा स्तंभ म्हणून मदर तेरेसांचे उदाहरण ठळकपणे समोर येते. शौर्यस्तंभ म्हणून राणी लक्ष्मीबाई, नगरवाली राणी चाँदबीबी, रजिया सुलताना, चित्तोडची  पद्मावती यांना कसे बरे विसरता येईल. आंतरिक्षातील स्तंभ म्हणून कल्पना चावला आणि सुनिता विल्यम्स् यांचे उदाहरण जगासमोर आहे. धैर्याचे स्तंभ म्हणून श्रीमती इंदिरा गांधी  आणि किरण बेदी यांच्याकडे पाहता येईल. क्रिडा क्षेत्रातील स्तंभ म्हणून मेरी कॉम, सानिया मिर्झा, सायना नेहवाल, पी.सिंधू यांना दृष्टीआड करता येत नाही. आज आएएएसमध्ये  अन्ना मलहोत्रा व नेत्रहीन आयएएस प्रांजल पाटील यांच्यासारख्या अनेक महिलांनी देशाच्या प्रशासनामध्ये आपण प्रशासकीय स्तंभ आहोत, हे ही दाखवून दिलेले आहे. बोईंग सारखे  विमान चालवून एक यशस्वी कमर्शियल पायलट सरला ठकराल यांच्याकडे धाडसाचे स्तंभ म्हणून पाहता येईल. ही काही उदाहरणं झाली. विविध क्षेत्रामध्ये स्तंभाप्रमाणे पाय रोवून  आपल्या कार्याने जगाला सांभाळणाऱ्या ह्या स्त्रिया खरोखरच्याच स्तंभ आहेत की काय? असे वाटावे इतपत दृढता त्यांच्यात आहे. विशेष म्हणजे हे स्तंभ समाजाकडून काय मागतात?  दूसरं काही नाही. फक्त प्रेम, विश्वास आणि त्यांनी केलेल्या कामाचे कौतूक. आपण असे झाड पाहिले आहे काय की जे 20 ते 25 वर्षे एका जागी उभा राहते व नंतर त्याला दूसरीकडे  लावलं जातं तरीही ते छान वाढते, फुलं आणि फळं देते. नाही ना ! आपला अंदाज चुकीचा आहे. असा एक वृक्ष आहे ज्याचे नाव ’स्त्री वृक्ष’ आहे. परंतु दुर्दैवाने या वृक्षाला आजकाल  ’मनी प्लांट’ची वेल समजले जात आहे, जी की घरात शोभलीही पाहिजे आणि पैसेही देत राहिली पाहिजे. स्त्री ही समाजाचा अर्धा भाग आहे. जर का स्त्री भ्रुणहत्या नाही झाल्या तर   त्यांची संख्या पुरूषांपेक्षा जास्त होईल. अशा या अर्ध्या समाजाच्या गरजा आपल्याला जाणून घेता आल्या पाहिजेत. त्यांची पहिली गरज जन्माचा अधिकार. दूसरी गरज जगण्याचा  अधिकार. तिसरी गरज चांगलं पालन पोषणाचा अधिकार, चौथी गरज शिक्षणाचा अधिकार, पाचवी गरज तिच्या सन्मानाचा आणि अब्रुच्या रक्षणाचा अधिकार, सहावी गरज  हुंडाबळीपासून मुक्तीचा अधिकार. अरबस्थानामध्ये प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांच्या अगोदर नवजात मुलींना जीवंत गाडण्याची प्रथा होती. ती प्रेषित सल्ल. यांनी बंद पाडली आणि तिला  जगण्याचा अधिकार दिला. तिच्या चांगल्या पालन पोषणासाठी लोकांना प्रवृत्त केले आणि तिचे हक्क जे अल्लाहने तिला दिले ते अदा करण्याचे फरमान जाहीर केले. आज बहुतकरून  जगभरातील महिला निर्धोकपणे जन्म घेतात, शिक्षण घेतात आणि आपल्या समाजाला आधार देतात.
प्रेषितांच्या काळात एकटी स्त्री अंगभर सोने घेऊन रस्त्यावरून जात असे. तिला कोणाची भीती नसायची. बलात्कारासारखा प्रकार त्या काळात नावाला नव्हता. दारूला हराम करून स्त्रीयांना दारूड्या नवऱ्यापासून कायमची मुक्ती प्रेषित सल्ल. यांनी मिळवून दिली होती. पुरूषांनी स्त्रीच्या फॅशनपेक्षा तिच्या पॅशनकडे लक्ष द्यावे. म्हणजे तिच्यातील अंगभूत पॅशनने ती  तुमच्या घराचा महत्त्वाचा स्तंभ होण्याचे दायित्व यशस्वीपणे निभाऊ शकेल. आपल्या कुटुंबातील स्त्री ही आपल्या कुटुंबाचे आधार स्तंभ म्हणून नेहमी आपल्या पाठीशी आहे. तरी घाबरू  नका ! तिचा आधार घ्या आणि तिला आधार द्या (आधार कार्ड नव्हे) आणि जीवनात यशस्वी व्हा. महिला दिनानिमित हीच सर्व पुरूष मंडळींना विनंती.

- डॉ. सीमीन शेख, लातूर
8788327935

आयडीएल रिलीफ वर्कचे प्रशिक्षण शिबीर

कनवाड (अशफाक पठाण)
आपत्ती व्यवस्थापन ही काळाची गरज आहे. नैसर्गिक आणि मानवनिर्मित आपत्तींना सामोरे जायचे असेल तर प्रशिक्षित स्वयंसेवकच यात महत्त्वाची भूमिका बजावून जीवित व वित्त हानी रोखू शकतात. आयडीएल रिलीफ वर्कने पूरग्रस्त भागात प्रशिक्षण शिबीर घेऊन स्वयंसेवकांचा उत्साह वाढविला. त्यांना घटनास्थळाचे अनुभव घेता आल्याचे प्रतिपादन डॉ. सलीम खान यांनी केले.
    कोल्हापूर जिल्ह्यातील कुनवाड येथे 29 फेब्रुवारी ते 2 मार्च या कालावधीत आयडिएल रिलीफ वर्क आणि जिल्हाधिकारी कार्यालय कोल्हापूर यांच्या संयुक्त विद्यमानेे प्रशिक्षण शिबीर पार पडले. समारोप कार्यक्रमात डॉ. खान बोलत होते. मंचावर आयडिएलचे सचिव मजहर फारूक, जिल्हा आपत्तीनिवारण अधिकारी प्रसाद शंकपाळ, युथविंगचे राज्य संयोजक इम्रान खान, सरपंच बाबासाहेब आरसगोंडा उपस्थित होते. यावेळी शिबीराचा प्रारंभ कुरआन पठणाने झाला. तीन दिवस चाललेल्या प्रशिक्षणात विविध मार्गदर्शकांनी आपत्ती व्यवस्थापनाचे धडे दिले. यावेळी त्यांनी वेगवेगळ्या प्रकारच्या गाठी कशा बांधतात व त्यांचा आपत्तीच्या वेळी कसा उपयोग केला जातो? आपत्तीत जखमी झालेल्या लोकांना बँडेज कशा बांधाव्या? ऐन वेळेस स्ट्रेचर कसे बनवावे, याचेे प्रात्यक्षिक करवून घेतले. जखमींवर प्रथमोपचार कसा करावा, यासंबंधी सीपीआरच्या प्रशिक्षकांनी कृत्रिम शरिरावर प्रात्यक्षिक करून दाखविले. आपत्तीग्रस्त घरातून जखमींना कशा पद्धतीने बाहेर काढून सुरक्षित स्थळी कसे हलवावे? तसेच समुह व्यवस्थापना अंतर्गत कार्यकर्त्यांना छोटे-छोटे गट कसे तयार करावेत व त्या समुहांचा कसा उपयोग करावा? याचे प्रशिक्षण दिले. पूरसदृश्य -(उर्वरित पान 8 वर)
परिस्थितीत मदतीसाठी छोट्या-छोट्या होड्या कशा बनवाव्यात? हे दाखविले. कृष्णा नदीमध्ये मोटर आणि पॅडल बोट चालविण्याची कला शिकविली. ऐनवेळी आजूबाजूला उपलब्ध असलेल्या वस्तूंचा वापर करून पाण्यामध्ये बुडत असलेल्या लोकांना कसे वाचविता येईल, याच्या युक्त्याही सांगितल्या. तसेच सापांच्या विविध प्रजातींबद्दल माहिती देण्यात आली. शेवटच्या सत्रामध्ये आपत्ती निवारण कोल्हापूर आणि आयडीएल रिलीफ विंग यांच्या संयुक्त विद्यमाने या कार्यशाळेत सहभागी झालेल्या सर्व कार्यकर्त्यांना प्रमाणपत्र वितरित करण्यात आले. परीक्षा आणि स्पर्धेमध्ये उत्तीर्ण होणार्‍या कार्यकर्त्यांना बक्षीसेही प्रदान करण्यात आली. कुनवाड गावाचे सरपंच बाबासाहेब आरसगोंडा यांनी या कार्यशाळेत केलेल्या सर्व कामांचे कौतूक केले. मजहर फारूख यांनी कार्यकर्त्यांना प्रेरणा दिली व त्यांच्याकडून काय अपेक्षा आहे, याबद्दलही शेवटच्या सत्रात सविस्तर मार्गदर्शन केले. तसेच रऊफ पटेल, अल्ताफ मुल्ला आणि सागर सर यांनी कार्यकर्त्यांना मोलाचे प्रशिक्षण दिले. कार्यशाळेचे व्यवस्थापन अमोल बिरादार, शहराध्यक्ष एसआयओ कोल्हापूर अशफाक पठाण यांनी पाहिले. यावेळी महाराष्ट्राच्या विविध ठिकाणाहून 51 कार्यकर्त्यांनी आपला सहभाग नोंदविला होता.
    तीन दिवस चाललेल्या प्रशिक्षणात विविध मार्गदर्शकांनी आपत्ती व्यवस्थापनाचे धडे दिले. तसेच प्रात्यक्षिके करून घेतल्याने प्रशिक्षणार्थ्यांत उत्साह दिसून आला.

वजूदे ज़न से है तस्वीर-ए-कायनात मे रंग
इसी के साज से है जिंदगी का सोज-ए-दरूं
पा श्‍चिमात्य पुरूष फार चलाखअसतात, त्यांना ज्यांच्यावर वर्षभर अत्याचार करावयाचे असतात त्यांचा वर्षातून एक दिवस साजरा करतात. 8 मार्च त्याच दिवसांपैकी एक दिवस. हा आंतरराष्ट्रीय महिला दिवस म्हणून साजरा केला जातो. या दिवशी काही पोलीस स्टेशन, काही उड्डाने आणि काही कार्पोरेट कार्यालये संपूर्णपणे महिलांद्वारे संचलित केले जातात, त्यांना शुभेच्छा दिल्या जातात, महिलांच्या कामाचे गोडवे गायले जाते, त्यातही कॉमर्स पाहिले जाते, महिला दिनाचे महात्म्य सांगणार्‍या सुविचारांची कार्ड विकली जातात, कर्तृत्वान महिलांना बक्षीसे दिली जातात आणि महिला दिवस साजरा केल्याचे समाधान मानले जाते.
    या सर्व उत्साही वातावरणात एक कटू सत्य विसरले जाते ते म्हणजे महिला कितीही कष्टाळू का असेनात, बुद्धीमान, धाडसी, संयमी, दयावान, त्यागी का असेनात शेवटी त्यांचे मुल्यांकन त्यांच्या सौंदर्यावरूनच केले जाते. एकीकडे त्यांना देवी म्हणून महिमामंडित केले जाते तर दुसरीकडे त्या जन्मालाच येऊ नये, याचीही दक्षता घेतली जाते. समाज प्रतिगामी असो का आधुनिक, दोन्हीमध्ये महिलांचे शोषण केले जाते. महिला स्वातंत्र्याच्या नावाखाली त्यांच्यावर कामाचा अतिरिक्त बोजा लादला जातो, पुन्हा-पुन्हा आई बनण्याच्या त्यांच्या नैसर्गिक अधिकारापासून त्यांना वंचित केले जाते. दरवर्षीप्रमाणे या वर्षीही 8 मार्चला मोठ्या उत्साहात महिला दिन साजरा करण्यात आला. याच निमित्ताने समाजात महिलांचे नक्की स्थान कोणते? आणि त्यांच्या अधिकारांचे रक्षण फक्त इस्लामी व्यवस्थेमध्येच कसे शक्य आहे? या संबंधी थोडेसे विवेचन या आठवड्यात केल्यास ते अनाठायी ठरणार नाही, अशी खात्री असल्याने हा लेखन प्रपंच.
    समाजातील महिलांचे स्थान
    समाजात महिलांचे नक्की स्थान ठरविताना इस्लामखेरीज सर्व मानवी सभ्यतांचा गोंधळ उडालेला दिसून येतो. प्राचीन ग्रीक सभ्यतेमध्ये महिलेला ’पेंडोरा’ म्हणजेच वाईट गोष्टींची जननी समजले गेले तर रोमन संस्कृतीमध्ये त्यांना पतीची मिळकत समजण्याचा प्रघात होता. विशिष्ट अशा चुका केल्यास पतीला प्रसंगी आपल्या पत्नीची हत्या करण्याचा सुद्धा कायदेशीर अधिकार होता. सुरूवातीला ख्रिश्‍चन संस्कृतीमध्ये सुद्धा महिलांसंबंधी अतिशय नकारात्मक विचार प्रचलित होते. टुट्रिलियन नावाच्या ख्रिश्‍चन धर्मगुरूचे स्त्रियांसंंबंधी मत पुढील प्रमाणे होते, ”ती सैतानाचे प्रवेशद्वार आहे. ती वर्जित वृक्षाकडे घेऊन जाणारी आहे. ईश्‍वराचा कायदा मोडणारी आहे. ईश्‍वराच्या संकल्पनेपासून पुरूषाला दूर घेऊन जाणारी आहे.” या ठिकाणी वर्जित वृक्ष म्हणजे स्वर्गातील ते वृक्ष ज्याच्या जवळ सुद्धा फटकू नका, असा आदेश अल्लाहने आदम अलै. आणि हव्वा अलै. यांना दिला होता. आणि सैतानाने आई हव्वा अलै. यांना अमरत्वाचे आमिष दाखवून त्या झाडाची फळं चाखण्यासाठी आदम अलै. यांना प्रेरित केले होते. हा प्रसंग बायबल आणि कुरआन या दोन्ही ईश्‍वरीय ग्रंथांमध्ये आलेला आहे.           
    महिलांविषयी क्राईसोस्टम हा ख्रिश्‍चन धर्मगुरू म्हणतो की, ”एक आवश्यक अशी वाईट बाब, एक जन्मजात अस्वस्थता, एक आवडणारे संकट, एक कौटुंबिक संकट, एक उध्वस्त करणारे प्रेम, एक नटलेली आफत” महिलांबाबतचे हे दोन दृष्टीकोन ख्रिश्‍चन धर्माला मानणार्‍यांमध्ये सुरूवातीच्या काळात होते. मात्र औद्योगिक क्रांती व विज्ञानाच्या प्रगतीबरोबर चर्चची सत्ता कमी-कमी होत गेली व आज अशी परिस्थिती आहे की, आधुनिकतेच्या नावाखाली स्त्रियांना फक्त एक लैंगिक वस्तू समजले जात आहे. पॉर्न  सारख्या समाजघातक उद्योगाला इतकी समाजमान्यता मिळालेली आहे की, डायनासोर व आधारित ’ज्युरासिक पार्क’ चित्रपटांची निर्मिती करणारा हॉलीवुडचा जागतिक किर्तीचा दिग्दर्शक स्टीव्हन स्पिलबर्ग याची मुलगी निकोला हिने मागच्याच आठवड्यात पॉर्न स्टार म्हणून करिअर करण्याची घोषणा केलेली आहे. एकूणच महिलांचे स्थान समाजामध्ये काय असावे, हे आज 21 व्या शतकातसुद्धा जगाला ठरविता आलेले नाही, याला अपवाद फक्त इस्लामचा. 

इस्लाममध्ये महिलांना दिलेले अधिकार
    इस्लाममध्ये महिलांचे समाजामधील स्थान नक्की कसे असावे? याबद्दल कुरआनमध्ये सविस्तर मार्गदर्शन करण्यात आलेले आहे. विस्तार भयामुळे त्या संदर्भात एवढेच नमूद करणे पुरेसे आहे की, मुळात त्यांच्यावर घराचे व्यवस्थापन, मानव वंश वृद्धी आणि संस्कारिक नागरिकांचा देशाला अखंड पुरवठा करण्याची जबाबदारी दिलेली आहे व ही जबाबदारी जगातील सर्वश्रेष्ठ जबाबदारी आहे.
    इस्लाममध्ये महिलांना मिळालेल्या अधिकारांचे ढोबळ वर्गीकरण दोन भागांमध्ये करता येईल. एक-आर्थिक अधिकार, दोन- सामाजिक अधिकार. इस्लाम वगळता बाकी सर्व सामाजिक व्यवस्थांमध्ये एकतर महिलांना आर्थिक अधिकार दिलेले नाहीत जे अधिकार दिलेले आहेत ते कायद्याने दिलेले आहेत व्यवस्थेने नव्हे. त्यातही प्रत्यक्षात त्या अधिकारांचा त्यांना स्वत:साठी उपयोग करता येणार नाही, अशी व्यवस्था पुरूषांनी जागतिक पातळीवर करून ठेवलेली आहे. आजच्या आधुनिक काळातही अनेक कामकाजी महिलांचे एटीएम त्यांच्या नवर्‍याच्या ताब्यात असतात. महिन्याला मोजून मापून नवरा त्यांना स्वत:च्या खर्चासाठी पैसे देत असतो. महिलांना आर्थिक दृष्ट्या स्वतंत्र करण्याची चळवळ 18 व्या शतकात युरोपमधून सुरू झाली आणि आजमितीला ती सर्वत्र पसरलेली आहे. या चळवळीचा परिणाम असा झालेला आहे की, आता महिलांचे कमविणार्‍या जीवशास्त्रीय यंत्रामध्ये रूपांतर झालेले आहे. धर्माने जरी नाकारले असले तरी आज कायद्याने महिलांना वारसा हक्काचे व्यापक अधिकार मिळालेले आहेत. परंतु प्रत्यक्षात त्यांना हे अधिकार एक तर मिळत नाहीत किंवा मिळाले तरी त्यांचा त्यांना उपभोग घेऊ दिला जात नाही. या उलट इस्लाममध्ये महिलांवर थोडीशी बंधने घालून कुरआनने त्यांना अर्थप्राप्ती करण्याची परवानगी तर दिलेलीच आहे व त्या मिळकतीवर पतीचा कुठलाही अधिकार नाही, असे स्पष्टपणे म्हटलेले आहे. पत्नी कितीही कमाविणारी असो तिच्या आणि घराच्या खर्चाची जबाबदारी पतीवर टाकलेली आहे. याशिवाय, महेर आणि वारसा हक्काने संपत्ती मिळविण्याचा अधिकार 1441 वर्षापूर्वी बहाल केलेला आहे.
    सामाजिक अधिकारांचा जेव्हा संबंध येतो तेव्हा प्रत्येक मुस्लिम मुलीला आपला पती निवडण्याचा संपूर्ण अधिकार दिलेला आहे. तिच्या मर्जीविरूद्ध तिचा विवाह तिच्या आई-वडिलांना सुद्धा करता येत नाही. एवढेच नव्हे तर तिला विशिष्ट परिस्थितीमध्ये पतीपासून घटस्फोट (खुला) घेण्याचा अधिकारही इस्लामने दिलेला आहे. महिलांचे समाजामध्ये स्थान निश्‍चित करतांना कुरआनने खालीलप्रमाणे निर्देश दिलेले आहेत.
    ”1. पत्नीबरोबर उत्तम व्यवहार करा.” (सुने निसा आयत क्र. 19). 2. ”एकमेकांच्या संंबंधांमध्ये उदारतेला विसरू नका.” (सुरे बकरा आयत नं. 237).
    यात पतीला विशेष करून उदारतेचे पालन करण्यासंबंधीचे निर्देश दिलेले आहेत. यासंदर्भात अधिक स्पष्टीकरणासाठी एक प्रसिद्ध हदीस या ठिकाणी नमूद करण्याचा मोह सोडवत नाहीये. प्रेषित मुहम्मद (सल्ल.) यांनी म्हटले आहे की, ”तुमच्यापैकी चांगले पुरूष ते आहेत जे आपल्या पत्नींसोबत चांगला व्यवहार करणारे आणि आपल्या आपत्यांबरोबर उदारतेने वागणारे आहेत.”
    वर नमूद अधिकार हे, फक्त नावापुरतेच नसून जर कोणी ते नाकारत असेल तर ते हस्तगत करण्यासाठी महिलेला इस्लामी न्यायालयात संबंधितांविरूद्ध दाद मागण्याचाही अधिकार कुरआनने दिलेला आहे. याशिवाय विधवा आणि घटस्फोटीत महिलांना पुनर्विवाहाचा केवळ अधिकारच बहाल करण्यात आलेला नाही तर असे विवाह करण्यासाठी समाजाला उत्तेजन सुद्धा देण्यात आलेले आहे. पुनर्विवाहनंतर पूर्वीच्या पतीचा किंवा त्यांच्या कुटुंबियांचा कुठलाही अधिकार महिलेवर राहणार नाही, याचीही व्यवस्था केली गेलेली आहे. दिवाणी आणि फौजदारी कायद्यामध्ये केवळ साक्षीमध्ये अपवाद वगळता कुठलाही भेदभाव केलेला नाही. एक पुरूषाच्या साक्षी बरोबर दोन महिलांची साक्ष हा भेदभाव नसून त्यामागे निश्‍चित असे कारण आहे. ते काय आहे? या संबंधीचे विवेचन पुन्हा कधी तरी करूया.
    सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे महिलांना धार्मिक तसेच भौतिक शिक्षण घेण्याचा पुरूषांएवढाच अधिकार प्रदान करण्यात आलेला आहे. मात्र शिक्षणाच्या स्वरूपामध्ये थोडेसे अंतर जरूर केलेले आहे. या संबंधी जमाते इस्लामीचे संस्थापक सय्यद अबुल आला मौदूदी (रहे.) असे म्हणतात की, ”जहाँ तक तालीम व तरबियत का तआल्लुक है इस्लाम में औरत और मर्द के बीच कोई अंतर नहीं किया गया है. अलबत्ता स्वरूप में अंतर जरूरी है. इस्लामी दृष्टी से औरत की सही तालीम व तरबियत वो है जो उसको बेहतरीन बिवी, बेहतरीन माँ और एक बेहतरीन गृहिणी बनाए. उसका कार्यक्षेत्र घर है. इसलिए उसे विशेष रूप से उन विषयों की तालीम दी जानी चाहिए जो उस क्षेत्र में उसे ज्यादा फायदा पहूंचा सकते हैं. साथ ही वो ज्ञान भी उसके लिए आवश्यक है जो इन्सान को इन्सान बनानेवाले और उसके अख्लाक संवारनेवाले और उसकी नजर को व्यापक बनानेवाले हैं. ऐसी तालीम और ऐसी तरबियत हासिल करना हर मुसलमान औरत के लिए जरूरी है. इसके बाद अगर कोई औरत गैरमामुली ़जहेनी (बौद्धिक) योग्यता रखती हो और उन विषयों के अलावा दूसरे विषयों की तालीम भी हासिल करना चाहती हो तो इस्लाम उसके राह में रोडा नहीं बनता. बशर्ते की उन हदों से वो आगे न बढे जो शरियत ने औरतों के लिए मुकर्रर किए हुए हैं.” (संदर्भ : परदा, पान क्र.197).
    इस्लाम ने महिलांना जरी आर्थिक आणि सामाजिक अधिकार दिलेले असले तरी भारतीय उपमहाद्विपामध्ये या संदर्भात मुस्लिमेत्तरच काय स्वत: मुस्लिम स्त्री-पुरूषांमध्ये सुद्धा या अधिकारासंबंधीच्या जाणीवेची वाणवा आहे. त्यामुळे प्रत्यक्षात महिलांना अनेक अधिकार नाकारले जातात. मुलीच्या लग्नामध्ये जो केेलेला अनाठायी खर्च असतो त्यावरच तिची बोळवण केली जाते व त्या खर्चालाच तिच्या वारसा हक्काच्या संपत्तीचा खर्च मानला जातो. या संदर्भात मोठ्या प्रमाणात जनजागरण करण्याची खुद्द मुस्लिम समाजामध्येच आवश्यकता आहे. 

    महिलांचा खरा उद्धार
    महिलांचा खरा उद्धार कसा होईल? यासंदर्भात मौलाना सय्यद अबुल आला मौदूदी म्हणतात की, ”सिर्फ अधिकार ही नहीं इस्लामने औरतों पर इससे बडा जो एहसान किया है उसका तो अंदाजा नहीं किया जा सकता. मानव समाज का पूरा इतिहास इस बात पर गवाह है के, औरत का अस्तित्व दुनिया में जिल्लत (अपमानास्पद), शर्म (लज्जास्पद) और गुनाह का वजूद था. बेटी की पैदाईश बाप के लिए बडा ऐब और अपमान का कारण समझी जाती थी. ससुराली रिश्ते रूसवाई के रिश्ते समझे जाते थे. यहां तक की ’ससूर’ और ’साले’ जैसे शब्द इसी अज्ञानता के विचारों के तहेत आज भी गाली की तरह उपयोग में लाये जाते हैं. बहोतसी कौमों में इस रूसवाई से बचने के लिए लडकीयों को पैदा होते ही ़कत्ल कर देने का रिवाज आम हो गया था. आम लोगों को तो छोडिए धर्मगुरूओं तक में प्राचीन काल में मुद्दतों तक इस प्रश्‍न पर बहेस छिडी रही के, औरत इन्सान है भी के नहीं? और खुदा ने उसे आत्मा बक्षी है के नहीं? सदीयों के उत्पीड़न, अधिनता और विश्‍वव्यापी अपमान के बरताव ने खुद महिलाओं के ़जहेन (सोंच) में भी अपनी इज्जत की संवेदना मिटा दी थी. वो खुद भी इस बात को भूल गई थीं के, उनके लिए भी इ़ज्जत की कोई जगह है. पुरूष उन पर ़जुल्म करना अपना अधिकार समझता था तो वो उसके ़जुल्म को सहेना अपना कर्तव्य समझती थी. गुलामी की जहेनियत इस हद तक उसमें पैदा कर दी गई थी के, वो गर्व के साथ अपने आपको अपने पती की दासी कहेती थी.” (संदर्भ : परदा, पान क्र. 198)
    आपल्या देशातच नव्हे तर अनेक देशात आजही या स्थितीमध्ये फारसा फरक पडलेला नाही. अगदी अलिकडेच कन्या भ्रुण हत्येसंबंधी प्रसिद्ध किर्तनकार इंदुरीकर महाराज यांनी ’सम-विषम’ या अर्थाने सूचक विधान केले होते. ग्रामीण भागामध्ये आजही महिला आपल्या  पतीला ’मालक’ म्हणतात. एकीकडे आधुनिकतेच्या नावाखाली तिचे शोषण केले जाते तर दूसरीकडे पारंपारिक जीवन पद्धतीमध्ये संस्कृतीच्या नावाखाली तिचे शोषण केले जाते. 

स्त्रीच्या अस्तित्वाचा उद्देश्य
    कुरआनमध्ये म्हटलेले आहे की, ”आणि त्याच्या (अल्लाहच्या) संकेतचिन्हांपैकी (एक संकेतचिन्ह) हे आहे की त्याने (अल्लाहने) तुमच्यासाठी तुमच्यामधून पत्नी बनविल्या, जेणेकरून तुम्ही त्यांच्यापाशी संतोष प्राप्त करावा आणि तुमच्या दरम्यान प्रेम आणि करूणा उत्पन्न केली. निश्‍चितपणे यात बरीच संकेतचिन्हे आहेत, त्या लोकांसाठी जे मनन व चिंतन करतात. (कुरआन: सुरे रोम, आयत नं. 21)
    लैंगिक संतोष ही मानवासाठी ईश्‍वराने दिलेली सर्वात मोठी देणगी आहे. या एका संतुष्टीमधून ईश्‍वराने अनेक उद्देश्य साध्य केलेले आहेत. पहिला उद्देश्य स्त्री आणि पुरूषांच्या जीवनामध्ये संतोष आणणे, दूसरा उद्देश्य त्यांच्यापासून संतती निर्माण करून मानववंश पुढे चालविणे. ही दोन्ही उद्दीष्टे लग्न न करताही प्राप्त करता येतात. आजकाल पाश्‍चिमात्य देशातच नव्हे तर आपल्या देशातही लग्न न करताच ही दोन्ही उद्दीष्टे प्राप्त करणार्‍या जोडप्यांची संख्या कमी नाही. मात्र इस्लाम विवाहाला एवढे जास्त महत्त्व देतो की, विवाह व्यतिरिक्त या दोन्ही उद्दिष्टांना प्राप्त करण्यास निषिद्ध ठरवितो. एवढेच नव्हे तर विवाह व्यतिरिक्त ही उद्दीष्टे प्राप्त करण्याचा जर कोणी प्रयत्न केला तर त्याच्या भयंकर परिणामांची चेतावनी देतो व अशा लोकांना मृत्यूदंडाची शिक्षा फरमावितो. विवाहाशिवाय ही दोन्ही उद्दीष्टे प्राप्त करणार्‍या देशांमधील सामाजिक परिस्थिती किती वाईट झालेली आहे हे आपल्याला माहितच आहे. या संदर्भात विस्तार भयामुळे जास्त लिहिण्याचे टाळले आहे. या संदर्भात केवळ एकच गोष्ट नमूद करणे पुरेसे आहे की, अशा विवाहमुक्त संबंधातून जन्माला येणारी पीढि ही देशाच्याही उपयोगाची नाही आणि मानवतेच्याही उपयोगाची नाही. गुन्हेगारीचा जो आगडोंब आज जागतिक पातळीवर उसळलेला आहे तो विवाहशिवाय निर्माण होणार्‍या संस्कारहीन पीढिमुळे उसळलेला आहे, असे म्हटले तरीही चुकीचे ठरणार नाही.
    महिला आणि पुरूष दोहोंना लैंगिक संतुष्टी विवाहाच्या चौकटी बाहेर मिळविण्यासाठी अनेक गुन्हे करावे लागतात व अशा संबंधातून उदयास आलेली पीढि संस्कारहीन निपजते. हीच संतुष्टी जर विवाहाच्या चौकटीत मिळत असेल तर त्यातून निर्माण होणारी संतती ही संस्कारी, लोकहितकारीच नव्हे तर देशालाही उत्तम दर्जाचे नागरिक पुरविणारी ठरते. महिलांनी पादत्राणे निर्मितीच्या कारखान्यात जॉब करण्यापेक्षा घरात राहून आदर्श पीढिच्या निर्मितीच्या जॉबसाठी वाहून घेतले तर या ऐवढे दुसरे उपकार मानवतेवर दुसरे कुठलेच होणार नाही. हे विचार अनेकांना रूचणार नाही. प्रतिगामी आणि संकीर्ण वाटतील. मात्र कोणी मान्य करो अथवा न करो, सत्य हेच आहे. आज अमेरिकेसह जगभरात भारतीय तरूण आपल्या यशाची जी पताका फडकवत आहेत, त्यात त्यांच्या जुन्या पीढितील आई-वडिलांनी त्यांच्यावर केलेल्या संस्काराचा फार मोठा वाटा आहे. मागील काही वर्षांपासून जी संस्कार विहीन पीढि निर्माण होत आहे व त्यातून महिलांवर अत्याचार, गुन्हेगारी बोकाळली आहे, त्याचे हेच कारण आहे की, अलिकडच्या पीढितील जोडप्यांनी पारंपारिक वैवाहिक बंधने एक तर झुगारून दिलेली आहेत किंवा ती सैल केेलेली आहेत.
    शेवटी महिला दिनानिमित्त इस्लाममध्ये महिलांचे नेमके काय स्थान आहे? हे समजून घेण्यासाठी सय्यद अबुल आला मौदूदी यांचे परदा नावाचे अंतरराष्ट्रीय स्तरावर गाजलेले पुस्तक जे की हिंदीमध्ये ’परदा’ आणि मराठीमध्ये ’गोशा’ नावाने सुद्धा उपलब्ध आहे ते जरूर वाचावे. जमाते इस्लामीच्या स्थानिक कार्यालयामधून ते सहज मिळविता येते. ते मिळवून पूर्वगृह बाजूला ठेऊन प्रत्येकाने एकदा तरी नक्कीच वाचावे, असे हे पुस्तक आहे. मला विश्‍वासच नव्हे तर खात्री आहे की, हे पुस्तक वाचणार्‍याच्या मनामध्ये महिलांच्या समाजातील नक्की स्थानाबद्दल खरी जाणीव निर्माण झाल्याशिवाय राहणार नाही. हे पुस्तक जरी महिलांविषयी असले तरी ते पुरूषांनी वाचावे असे आहे. नि:संशय महिलांनाही स्वत:ची नव्याने ओळख करून घ्यावयाची असल्यास त्यांनीही हे पुस्तक नक्कीच वाचावे. महिला दिनानिमित्त सर्व महिलांना हार्दिक शुभेच्छा.

statcounter

MKRdezign

Contact Form

Name

Email *

Message *

Powered by Blogger.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget