Halloween Costume ideas 2015
2019

वसमत
 उपवास शारीरिकदृष्ट्या खूप चांगले असतात. त्यामुळे शरीर सदृढ व निरोगी बनण्यास मदत होते, असे प्रतिपादन डॉ.दिग्रस मॅडम यांनी व्यक्त केले. ते जमाते इस्लामी हिंद महिला शाखा व जीआयओ वसमत यांच्या संयुक्त विद्यमानाने मार्कंडेय समाज मंदिर परिसरात आयोजित ईद मिलन कार्यक्रम प्रसंगी त्या बोलत होत्या.
प्रमुख पाहुणे म्हणून रेखा सिताराम म्यानेवार, डॉ. मसारे मॅडम, डॉ. वैशाली दिग्रसे मॅडम, डॉ. खराटे मॅडम,सौ. क्यातमवार मॅडम व इतर महिला मंडळ उपस्थित होत्या. यावेळी कार्यक्रमाच्या प्रमुख मार्गदर्शक आएशा पठाण यांनी रमजान व ईद बद्दल मार्गदर्शन करताना सांगितले की, रोजा किंवा रमजान हे फक्त उपाशी राहण्याचे नाव नसून आत्मचरित्र निर्माण करण्यासाठी अनिवार्य करण्यात आले आहे. या दरम्यान जकात, सदका, फित्रा याद्वार समाजातील गरिबांना लाभ देवून गरीबी निर्मुलनाचा प्रयत्न केला जातो. श्रीमती पवार मॅडम म्हणाल्या, ईद मिलनसारख्या कार्यक्रम समाजातील दूरी संपविण्यासाठी आवश्यक आहे. इस्लाम धर्माची शिकवण इतर धर्मीयांना तसेच इतर धर्माबाबत मुस्लीम लोकांना माहिती व्हावी, परस्पर सामंजस्य निर्माण होणे गरजेचे आहे. अशा कार्यक्रमांद्वारे माहितीचे आदानप्रदान होते. कार्यक्रमाच्या आयोजना नगरसेवक सिताराम ज्ञानेश्‍वर साहेब व दुर्गा देवी मंडळ यांचे मोलाचे सहकार्य लाभले. यावेळी जमात-ए-इस्लामी हिंद महिला शाखेच्या वतीने उपस्थितांचे आभार व्यक्त करण्यात आले.

मानवी संस्कृतीमध्ये नैतिकता, सभ्यता, समजदारपणा, भल्या-बुऱ्याची जाण, सद्सद्विवेकबुध्दी, हे विचार समाविष्ट करीत पूर्वापार जीवनाची वाटचाल होत राहिलेली आहे. मात्र सध्या  अवती-भवती सातत्याने घडणाऱ्या विविध प्रकारच्या विकृत घटनांनी माणसाला माणसाचीच भीती वाटावी, अशी स्थिती निर्माण केली आहे. जम्मूमधील कथुआ येथे एका अल्पवयीन  बालिकेवर झालेले अनन्वित अत्याचार, बलात्कार आणि खून प्रकरणात नुकतीच तिघांना जन्मठेपेची तर आणि या आरोपींना वाचवण्यासाठी सोयीस्कर भूमिका घेणाऱ्या तिघा पोलिसांना  पाच वर्षे तुरुंगवासाची शिक्षा ठोठावण्यात आली. या प्रकारातील पीडित बालिका बाकरवाल या भटक्या, गुराखी समाजातील होती. या समाजाला कठुआतून हुसकावून लावण्यासाठी हे  नृशंस कृत्य करण्यात आले, असे पोलिसांनी सप्रमाण सिद्ध केले. या प्रकरणातील मुख्य आरोपी सांझीराम एका देवस्थानाचा प्रभारी आहे. अवघ्या आठ वर्षांच्या बालिकेवर- तिचा  हरवलेला घोडा शोधून देण्याचे आमिष दाखवून- देवस्थानातच डांबून ठेवले गेले आणि तिच्यावर वारंवार बलात्कार केला गेला. बेशुद्धीचे औषध पाजले गेले आणि हालहाल करून मारण्यात  आले. ‘जंगलचा कायदा प्रचलित असल्यासारखेच या प्रकरणातील आरोपी वागले’ असे उद्गार न्यायाधीशांनी काढले, त्याला ही पाश्र्वभूमी आहे. या शिक्षेमुळे त्या अजाण बालिकेला न्याय  मिळाला, असे बिलकूलच म्हणता येणार नाही अथवा हा विषय नजरेआड करता येणार नाही. त्याचे कारण म्हणजे या प्रकरणात जे काही घडले आहे ते आज आठवले की या  एकविसाव्या शतकात ‘मुलगी शिकली, प्रगती झाली!’ असे निव्वळ फलक लावण्याचे देखावे करणारा हा समाज महिलांच्या सन्मानाची कशी धुळधाण करतो, तेच स्पष्ट होते. कथुआ येथे  ही घृणास्पद घटना घडली, त्याच सुमारास उत्तर प्रदेशातील उन्नाव; तसेच गुजरातेतील सुरत आदी ठिकाणीही लहान मुलींवरील अत्याचाराच्या घटना घडल्या होत्या आणि त्यामुळे  देशभरात संतापाची लाट उसळली. असे काही झाले, की राज्यकर्ते कायद्यातील तरतुदी बदलण्याच्या मागे लागतात. याहीवेळी तसेच घडले. मोदी सरकारने अल्पवयीन मुलींवरील  बलात्कारासाठी फाशीच्या शिक्षेची तरतूद असलेला कायदा केला. केंद्रीय गृह खात्याने २०१६ नंतर ‘नॅशनल क्राइम रेकॉर्डस ब्यूरो’चा अहवालच प्रसिद्ध होऊ दिलेला नाही. त्यामुळे गेल्या  तीन वर्षांत अशा अत्याचाराची किती प्रकरणे घडली आणि तेव्हा नेमके काय घडले, याचा तपशील उपलब्ध नाही. मात्र, हा निकाल आला, नेमक्या त्याच सुमारास अलीगड येथे एका  तीन वर्षांच्या बालिकेवर अमानुष अत्याचार करून तिचा बळी घेतल्याची घटना उजेडात आली आहे. उत्तर प्रदेशबरोबरच मध्य प्रदेशातही अशा काही घटना घडल्या आहेत. पीडितांना  न्याय मिळेल का याविषयी संदेह वाटल्याने खटलाही जम्मू-काश्मीरबाहेर पंजाबमध्ये (पठाणकोट) वर्ग करण्याचा आदेश सर्वोच्च न्यायालयाला द्यावा लागला. प्रत्येक स्तरावर समाजातील  दुभंगरेषा किती ठळक होऊ लागल्या आहेत, याची अस्वस्थ करून सोडणारी जाणीव कठुआ प्रकरणाने करून दिली. जिवाचे भय वाटल्याने पीडित मुलीच्या गरीब आईवडिलांना आणि  दत्तक पालकांना (मुलीचे मामा) कठुआ सोडून दूर कारगिलमध्ये जावे लागले. या प्रकरणाच्या निमित्ताने अल्पवयीन मुलांवरील बलात्काराचा मुद्दाही गांभीर्याने समोर आला. गेल्या पाच   वर्षांमध्ये या प्रकारांमध्ये दुपटीने वाढ झालेली आहे. एका आकडेवारीनुसार, एकूण बलात्कार पीडितांपैकी जवळपास ४० टक्के अल्पवयीन असतात आणि त्यांतही जवळपास अध्र्या  प्रकरणात १५ वर्षांखालील मुली या पीडित ठरलेल्या आहेत. कथुआतील घटनेला आणखी एक पदर होता आणि तो धार्मिक विद्वेषाचा. या प्रकरणानंतर आरोपींच्या समर्थनार्थ झालेल्या  मेळाव्यात जम्मू-काश्मीरच्या तत्कालीन संयुक्त सरकारमधील भारतीय जनता पक्षाचे दोन मंत्री सामील झाले होते. त्याचे संतप्त पडसाद उमटल्यानंतर अखेर भाजपला त्यांचे राजीनामे  घ्यावे लागले होते. आता अलीगडमधील अशा घटनेलाही तसाच रंग देण्याचा प्रयत्न होत असून, तो अत्यंत अश्लाघ्य असाच आहे. या साऱ्या पाश्र्वभूमीवर खऱ्याअर्थाने खंबीर भूमिका  घ्यायला हवी ती समाजानेच. वाढणारा स्वार्थ आणि कमी होणारी संवेदनशीलता हे एक आव्हानच आज समाजासमोर उभे राहिल्याचे वास्तव यानिमित्ताने समोर आले आहे, असे  म्हटल्यास अतिशयोक्ती ठरणार नाही. बलात्कारासारखे अमानवीय कृत्य करणारे नराधम राक्षसी वृत्तीचे आहेतच..त्यांना रोखण्यासाठी कठोर पाऊले उचलण्याची गरज आहेच. मात्र  कुठल्याही नीती-नियमाची पर्वा न करता बलात्कारासारख्या जधन्य आरोपातील आरोपींच्या समर्थनासाठी रस्त्यावर उतरणारी झुंडशाही मनोवृत्तीही अत्यंत घातक म्हणावी लागेल.  अत्याचारांचा हा कुरूप आलेख नुसता देशाचे सामाजिक स्वास्थ्य बिघडविणारा नाही तर माणसाच्या माणूसपणावर प्रश्नचिन्ह निर्माण करणारा आहे. त्यामुळे याला कुठेतरी आवर घातला   गेला पाहिजे. माणसातील माणूसपण जिवंत ठेवण्यासाठी यापुढे प्रयत्न करावे लागतील. विकृतीने बेभान झालेला माणूस जर असाच नृशंसतेचा कडेलोट करत राहिला तर मानव समाज  मानवी मूल्यांच्या ऱ्हासाच्या तळाशी जाईल, यात शंका नाही.

-शाहजहान मगदुम
मो.:८९७६५३३४०४,
Email: magdumshah@eshodhan.com

ह. जाबीर (रजी.) कथन करतात की, प्रेषित ह. मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले, ‘‘सर्वोत्कृष्ट वाणी अल्लाहचा ग्रंथ (कुरआन) आणि सर्वोत्कृष्ट चारित्र्य मुहम्मद (स.) यांचे चारित्र्य होय.’’  (हदीस - मुस्लिम)
मा. अनस (रजी.) यांचे निवेदन आहे, मला प्रेषित (स.) यांनी सांगितले, ‘‘हे माझ्या प्रिय मुला! जर तू अशाप्रकारे जीवन पार पाडू शकशील की, तुझ्या मनात कोणाचे अनिष्ट चिंतन  नसावे तर असेच जीवन व्यतीत कर. मग फर्माविले, ‘‘आणि हीच माझी पद्धती आहे. (की माझ्या मनात कोणासाठी खोट नाही) आणि ज्याने माझ्या आचरण शैलीशी प्रेम राखले तर  नि:संशय त्याने माझ्याशी प्रेम राखले आणि ज्याने माझ्याशी प्रेम राखले, तो जन्नतमध्ये माझ्या सोबत राहील. (हदीस - मुस्लिम)

प्रेषितांशी प्रेम राखणे म्हणजे....
मा. अब्दुल्ला यांचे निवेदन आहे की, एक मनुष्य प्रेषित (स.) यांच्याजवळ आला आणि तो प्रेषित (स.) यांना म्हणाला, ‘‘मी तुमच्याशी प्रेम राखतो. प्रेषित (स.) यांनी सांगितले, ‘‘जे  तुम्ही बोलता, त्यावर विचार करा. त्याने तीन वेळा म्हंटले की ईश्वराची शपथ, मी तुमच्याशी प्रेम राखतो. यावर प्रेषित ह. मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले, ‘‘जर तुम्ही आपल्या  बोलण्यात सच्चे असाल तर दारिद्र्य आणि तंगीचा मुकाबला करण्यासाठी शस्त्रे जमा करा. जे लोक माझ्याशी प्रेम राखतात, त्याच्या दिशेने गरीबी, भूक, तंगी, पुरापेक्षा जास्त वेगाने  सरसावून येतात. (हदीस - तिर्मिजी)

भावार्थ
एखाद्याशी प्रेम करणे व त्याला प्रिय बनविण्याचा अर्थ काय असतो? हाच की त्याच्या पसंतीस आपली पसंत, आणि त्याच्या नापसंतीस आपली नापसंत ठरवून घेणे. ‘प्रिय’ ज्या  मार्गावरून चालतो त्यास आपला जीवनमार्ग बनवावे. त्याच्या सानिध्यासाठी, प्रसन्नतेसाठी सर्वस्व अर्पण केले जावे. आणि बलिदानासाठी, प्राणार्पण करण्यासाठी सदैव तत्पर असावे.  प्रेषित मुहम्मद (स.) यांना प्रिय बनविण्याचा अर्थ त्यांचे एक एक पाऊलचिन्ह व प्रत्येक मार्ग चिन्ह जाणून घ्यावे व त्यानुसार चालावे. प्रेषित (स.) यांनी ज्या मार्गात आघात सहन  केले, त्या मार्गात आघात सोसण्याचा दृढ संकल्प केला जावा. ‘गारे हिरा’ ही प्रेषित (स.) यांचा मार्ग आहे आणि ‘बद्र व हुनेन’ देखील त्यांचा मार्ग आहे. सत्य धर्माच्या मार्गावर  चालण्याचा परिणाम स्रfरद्र्य, तंगी, उपासमार, इत्यादि गोष्टीचा मारा होईल. आर्थिक आघात हा सर्वात मोठा आघात आहे. याचा मुकाबला फक्त अल्लाहवर भरवसा आणि अल्लाहशी  प्रेमाने केला जाऊ शकतो. इमानधारक मनुष्य अशा वेळी हा विचार करतो की अल्लाह माझा कार्यसाधक आहे. तो माझा पाठीराखा आहे. मी निराधार नाही, आणि शेवटी मी एक गुलाम  आहे. गुलामाचे काम फक्त आपल्या मालकाची आज्ञा पाळणे, त्याच्या मर्जीनुसार चालणे, अशा प्रकारचे विचार करणे प्रत्येक संकटाला सोपे करते. सैतानाच्या प्रत्येक शस्त्राला निष्काम  करून टाकते. प्रेषित (स.) यांनी असे सांगितले की, ‘‘तुमच्यापैकी कोणताही मनुष्य (अपेक्षित दर्जाचा) ईमानधारक होऊ शकत नाही, जो पर्यंत मी त्याच्या नजरेत, त्याचा पिता, त्याचे  पूत्र, आणि सर्व माणसापेक्षा अधिक प्रिय न व्हावे. (हदीस - बुखारी, मुस्लीम)
मनुष्य इतर सर्वांचे प्रेम आणि निकडींना बाजूला सारून केवळ प्रेषित (स.) यांनी दाखविलेल्या मार्गावर चालण्यास तयार होईल, तेव्हा समजून घ्या की तो खऱ्या अर्थाने मोमीन  (ईमानधारक) आहे.

(१२०) तो या लोकांना अभिवचन देतो आणि यांना आशा दाखवितो,१४९ परंतु शैतानाची सर्व अभिवचने फसवणुकीशिवाय दुसरे काहीच नाही.
(१२१) या लोकांचे ठिकाण नरक आहे ज्यातून सुटकेचा कोणताही मार्ग यांना सापडणार नाही.
(१२२) उरले ते लोक ज्यांनी श्रद्धा ठेवली व सत्कृत्ये केली तर त्यांना आम्ही अशा उद्यानात दाखल करू ज्यांच्या खालून कालवे वहात असतील आणि ते तेथे सदासर्वदा राहतील. हे  अल्लाहचे सत्यवचन आहे, आणि अल्लाहपेक्षा आपल्या वचनात अन्य कोण सच्चा असू शकतो?
(१२३) कर्मफळ तर तुमच्या इच्छेवरही अवलंबून नाही व ग्रंथधारकांच्या इच्छेवरदेखील नाही, जो कोणी दुष्कर्म करील त्याचे तो फळ भोगील आणि अल्लाहविरूद्ध त्याला कोणी समर्थक  व सहाय्यक लाभणार नाही
(१२४) आणि जो कोणी सत्कृत्य करील मग तो पुरुष असो अथवा स्त्री जर तो श्रद्धावंत असेल तर असेच लोक स्वर्गामध्ये दाखल होतील आणि त्यांचा हक्क यत्किंचितदेखील हिरावून घेतला जाणार नाही.
(१२५) त्या माणसापेक्षा अन्य कोणाची जीवनपद्धती उत्तम असू शकते ज्याने अल्लाहसमोर मान तुकविली आणि आपली वर्तणूक चांगली राखली आणि एकाग्र होऊन इब्राहीम (अ.) च्या  पद्धतीचे अनुकरण केले, त्या इब्राहीम (अ.) च्या पद्धतीचे ज्याला अल्लाहने आपला मित्र बनविला होता.
(१२६) आकाशांत व पृथ्वीत जे काही आहे ते अल्लाहचे आहे१५० आणि प्रत्येक वस्तू अल्लाहने व्यापिली आहे.१५१
(१२७) लोक तुमच्याकडे स्त्रियांसंबंधी आदेश (फतवा) विचारतात१५२ सांगा, अल्लाह तुम्हाला त्यांच्यासंबंधी आदेश देतो आणि त्याचबरोबर त्या आदेशांची आठवण करून देतो जे  पूर्वीपासून तुम्हाला या ग्रंथात ऐकविले जात आहेत,१५३ अर्थात ते आदेश जे त्या अनाथ मुलींसंबंधी आहेत ज्यांचे हक्क तुम्ही अदा करत नाही१५४ आणि ज्यांच्याबरोबर विवाह   करण्यापासून दूर राहता (अथवा लालसेपोटी तुम्ही स्वत: त्यांच्याशी विवाह करू इच्छिता),१५५ आणि ते आदेश जे त्या मुलांविषयी आहेत जे बिचारे काहीच बळ राखत नाहीत,१५६  अल्लाह तुम्हाला आदेश देतो की अनाथांसाठी न्यायावर दृढ राहा आणि जे काही चांगले तुम्ही कराल ते अल्लाहच्या माहितीपासून गुप्त राहणार नाही.





१४९) शैतानाचे सर्व व्यवहार हे आशा आणि वायद्यांवर चालत असते. शैतान मनुष्याला व्यक्तीश: किंवा सामूहिकरित्या एखाद्या चुकीच्या मार्गावर घेऊन जाऊ इच्छितो तेव्हा मनुष्यापुढे  एक निराधार आशा ठेवतो. कोणाला वैयक्तिक आनंद आणि सफलतेची आशा देतो, कोणाला राष्ट्रीय उत्थानाची अभिलाषा तर कुणाला मानवजातीच्या कल्याणाचा विश्वास तर कोणाला  सत्यापर्यंत पोहचण्याच्या दृढ विश्वासाचे गाजर दाखवितो. कोणाला हा शैतान पटवून देतो की अल्लाहचे अस्तित्व कोठे आहे किंवा परलोक कोठे आहे? तुम्हाला तर मरून मातीच व्हायचे  आहे. शैतान लोकांच्या मनात विश्वास सदृढ करतो की परलोक असला तरी त्याच्या पकडीतून अमुक बाबाच्या कृपादृष्टीने किंवा अमुक अमुकामुळे सुटका होईल. तात्पर्य जो कोणी ज्या  आशेवर आणि खोट्या वचनांवर धोका खातो, त्याच्यासमोर तेच ठेवतो आणि गळाला अटकवतो.
१५०) म्हणजे अल्लाहपुढे स्वत:ला समर्पित करणे आणि उदंडता आणि मनमानीपासून स्वत:ला रोखून धरणे. हाच सर्वांपेक्षा जास्त चांगला मार्ग आहे आणि वास्तविकतेच्या अगदी  अनुकूल आहे. अल्लाह जमीन व आकाशांचा व त्यांच्यातील सर्व वस्तूंचा मालक आहे. म्हणून मनुष्यासाठी सत्यवर्तन तर हे आहे की त्याच्या (अल्लाहच्या) उपासनेसाठी आणि  आज्ञाधारकेसाठी तत्पर व्हावे आणि उदंडता सोडावी.
१५१) म्हणजे मनुष्य अल्लाहपुढे स्वत:ला समर्पित करत नाही तसेच स्वच्छंदता आणि उदंडतेपासून दूर राहात नाही तर असा मनुष्य अल्लाहच्या पकडीतून कधीही सुटू शकत नाही.  अल्लाहचे सामथ्र्य त्याला चोहोकडून घेरून आहे.
१५२) येथे हे स्पष्ट केले गेले नाही की स्त्रियांविषयी लोक कोणता धर्मादेश (फतवा) विचारत होते. परंतु आयत १२८ ते १३० मध्ये जो धर्मादेश दिला आहे, त्यावरून प्रश्नाचे स्वरुप त्वरित कळून येते.
१५३) विचारले गेलेल्या मूळ प्रश्नाचे हे उत्तर नाही तर लोकांच्या प्रश्नांकडे लक्ष देण्यापूर्वी अल्लाहने त्या आदेशांच्या पालनासाठी पुन्हा जोर दिला आहे जे याच अध्यायाच्या प्रारंभी  अनाथ मुलींच्या बाबतीत मुख्यत: आणि अनाथ मुलांविषयी सामान्यत: देण्यात आले आहेत. यावरून स्पष्ट होते की अल्लाहच्या दृष्टीत अनाथांच्या हक्कांना फार महत्त्व आहे.
१५४) संकेत त्या आयतकडे आहे ज्यात म्हटले गेले आहे, ``जर अनाथांशी अन्याय होण्यापासून भीत आहात, तर ज्या स्त्रिया तुम्हाला पसंत पडतील..........'' (कुरआन ४ :३)
१५५) `तर्ग़बुन अन् तन् किह हुन -न' चा हासुद्धा अर्थ होतो, ``तुम्ही त्यांच्याशी विवाह करण्यात रूची ठेवता'' आणि असासुद्धा अर्थ होतो, ``तुम्ही त्यांच्याशी विवाह करण्यास इच्छुक  नाहीत.'' माननीय आएशा (रजि.) याविषयी तपशील देतात, ``ज्यांच्या जबाबदारीमध्ये अशा अनाथ मुलीचे संगोपण होते आणि ज्यांच्याकडे आईवडिलांनी सोडलेली संपत्ती ठेवलेली असे,  ते या मुलींवर अनेक प्रकारचे अत्याचार करीत असत. जर मुलगी श्रीमंत आणि सुंदर असेल तर ते स्वत: तिच्याशी विवाहबद्ध होण्यास इच्छुक असत. महेर आणि उदरनिर्वाह भत्ता न  देता तिच्या संपत्तीपासून व सौंदर्याचा गैर प्रकारे फायदा उठवित. ती मुलगी जर कुरूप असेल तर स्वत:सुद्धा लग्न करीत नसत आणि दुसऱ्यालासुद्धा तिच्याशी लग्न करू देत नसत   जेणेकरून त्या मुलीच्या हक्कांची (संपत्तीची) मागणी दुसऱ्याने कधीही करू नये.
१५६) त्या आदेशांकडे संकेत आहे जे याच सूरहच्या १ ते १० आयतीमध्ये अनाथांच्या हक्कांविषयी दिले आहेत.

डॉ.अलीम शेख यांचा गौरव : रूग्णाने केला अनोखा सत्कार

लातूर (सालार शेख)
माणुसकीचे नाते प्रत्येकाने आपल्या मनात ठेउन गरजवंतांना सहकार्य केले तर नक्कीच मानवकल्याणाचे हित साधता येते. निःस्वार्थपणे केलेल्या सेवेचा मोबदला न मागता ईश्‍वराकडून मिळत असतो. याची प्रचिती 9 जून रोजी लातुरात आली.
    लातूर येथील कव्हा नाका येथे डॉ. अलीम शेख (बीएएमएस) यांचे रोशन क्लिनिक आहे. डॉ. शेख हे प्रत्येक रूग्णास बरा करण्याचे अटोकाट प्रयत्न करतात. अशावेळी रूग्णांकडे पैसे नसले तरी ते उपचार करण्याचे सोडत नाहीत. माणुसकी जपणे त्यांच्यातील अंगभूत गुण. शहराच्या जवळच असलेल्या कव्हा येथील एका रूग्णास त्यांनी वर्षानुवर्षे विनामुल्य वैद्यकीय सेवा दिली. या रूग्णानेही डॉक्टरांचे ऋण फेडले पाहिजे, ही मनोभावना मनात ठेवून पैसे येताच ईद मुबारक म्हणत डॉक्टरच्या अख्या कुटुंबाला भरआहेर व डॉक्टरांना सोन्याची अंगठी केली़
    कव्हा येथील सीताबाई सारगे यांची परिस्थिती जेमतेम होती़ त्यांनी आपल्या संधीवातावरील उपचारासाठी मोठ्या शहरात जाण्याचा सल्ला दिला जात होता़ अशावेळी लातूर शहरातील कव्हा नाका स्थित रोशन क्लिनिकचे डॉ़ अलीम इस्माईल शेख यांनी विनामुल्य एक दोन वेळा नव्हे तर वर्षानुवर्षे उपचार केले़  शेवटी त्या आजारातून बर्‍या झाल्या़ त्यांनी डॉक्टरांची आठवण ठेवली़ सीताबाई यांची जमीन शेततळ्यात गेली होती़ त्याचे पैसे येताच सीताबाईंनी ईदचे औचित्य साधून डॉक्टरांच्या कुटुंबाला भर आहेर करून सोन्याची अंगठी दिली़
    यावेळी रूग्ण सीताबाई सारगे पुढे म्हणाल्या, मला मृत्यूच्या दाडेतून डॉ़ अलीम यांनी बाहेर काढले़  मी गंभीर आजारी असताना बर्‍याच डॉक्टरांकडे गेले़ मात्र त्यांनी माझ्यावर उपचार करण्याऐवजी सोलापूर, हैद्राबाद, मुंबई आदी ठिकाणी जाण्याचा सल्ला दिला. आर्थिक परिस्थितीही चांगली नव्हती. माझे कुटुंब घाबरून गेले होते़ अशात डॉ़ अलीम शेख यांना दाखविण्याचा सल्ला मिळाला़ आम्ही त्यांच्याकडे गेलो़ त्यावेळेस त्यांनी आजार व त्यासंबंधीची संपूर्ण माहिती घरच्यांना दिली़ डॉ़ अलीम यांच्या उपचारामुळे मी बरे झाले़  आमची आर्थिक परिस्थिती हलाकीची होती़ कधी कधी उपचाराला पैसे नसायचे़ डॉ़ अलीम हे स्व:खर्चाने औषधी गोळ्या द्यायचे़ कधी त्यांनी पैशाअभावी उपचार करायचे सोडले नाही़ त्यांच्या सर्व कुटुंंबांनी माझी सेवा केली़ आज आजारपणातून बरे झाले आहे़ माझ्या कुटुंबाने डॉ़ अलीम शेख यांचा सहकुटुंब सत्कार करायचे ठरवले व आज सत्कार करून मला फार आनंद झाल्याचे सीताबाई सारगे म्हणाल्या़ यावेळी नगरसेवक अजित पाटील कव्हेकर म्हणाले, निस्वार्थ भावनेने केलेली सेवा सर्वकाळ लक्षात राहते़ डॉ़ शेख यांचा लौकिक मी ऐकून आहे़ आज रूग्णांची डॉक्टरांप्रती असलेले प्रेम पाहून फारच आनंद झाला़     या सत्कार सोहळ्याला नगरसेवक अजित पाटील कव्हेकर, नीळकंठ पवार, नेताजी मस्के, सालार शेख, मुलगा गोपाळ सारगे, मुलगी मंगल इर्ले, नदीम शेख, सद्दाम शेख, आबेद पठाण, शोएब शेख, इस्माईल शेखसह परिसरातील नागरिक उपस्थित होते़

आपण ज्या घरात वास्तव्य करतो त्या घराला घरपण स्त्रीच बहाल करते. एखाद्या व्यक्तीची साधी झोपडी आहे, तिला घरपण एक सुशील सुसंस्कृत स्त्री निर्माण करून देते, तर एखाद्या महालरूपी घराला संस्कारहीन स्त्री ’घर’ राहू देत नाही. म्हणून घराचे घरपण निर्माण होते ते स्त्रीमुळे आणि घरपणाचे अस्तित्व संपुष्टात येते तेदेखील स्त्रीमुळेच. पण इस्लाम सांगतो की स्त्रीने घराला घरपण बहाल केलेच पाहिजे आणि ते तिचे कर्तव्य आहे. एखादे घर बाहेरून प्रचंड शोभिवंत असेल, पण आतमध्ये वास्तव्य करणारे जर सैतानी वृत्तीचे असतील तर त्याला घर म्हणता येत नाही. म्हणून घर म्हणजे नेमके काय आणि ते कोणामुळे निर्माण होते याविषयी थोडे पाहू या.
    ”घर असावे घरासारखे, नकोत नुसत्या भिंती,
    तेथे असावा प्रेम जिव्हाळा, नकोत नुसती नाती.”

    या काव्यपंक्तीवरून चार भिंतीचे घर होत नाही तर त्याच घराची माया, प्रेम, वात्सल्य, जिव्हाळा, स्नेह यांचा वावर असायला पाहिजे. पोकळ नाती असून त्याचा काहीही उपयोग नाही. त्या नात्यांमध्ये प्रेमाची उब असायला हवी. ज्या घरात प्रेमाची उब मिळत नाही, वात्सल्याची शितलता सुखावत नाही, नात्यांतील स्नेह जाणवत नाही, जिव्हाळ्यातील गोडवा सुखवत नाही, त्याला घर कसे म्हणायचे? घर भिंती बांधल्याने तयार होत नाही, तर घर त्या घरातील स्त्रिया आणि त्यांच्या नातेवाईकांशी असणार्‍या सद्वर्तनाने तयार होते. कारण पूर्णवेळ घराची देखभाल करणारी मुख्य स्त्री घराच्या संसाराचा कणा असते. जसा माणूस त्याच्या पाठीच्या कण्यावर उभा असतो, तसा संसाराचा कणा स्त्री आहे. जर एखाद्या व्यक्तीच्या पाठीच्या कण्याचा आजार झाला तर ती व्यक्ती खाली वाकून चालते अगदी, तसेच स्त्री जर दुबळी, अज्ञानी, अशिक्षित असेल तर प्रपंचही तसाच चालतो. म्हणूनच म्हटले आहे, ”शिकलेली आई घराला पुढे नेई.” इस्लामने तर शिक्षण अनिवार्य केले आहे, मग ती मुलगी असो वा मुलगा. कसलाही भेदभाव न करता शिक्षण देणे हे अनिवार्य केले आहे. मुलींसाठी शिक्षण व स्त्रीचा फार मोठा सन्मान इस्लामने हजारो वर्षांपूर्वी केला आहे.  अशा अनेक प्रकारे स्त्रियांचा इस्लामने सन्मान केला.
    स्त्रियांवर होणार्‍या अन्याय-अत्याचाराविरूद्ध व स्त्रियांच्या गुलामीविरोधात सर्वप्रथम इस्लामने आवाज उठविला. जगात स्त्रियांना उच्च स्थान देणारा अरबस्थान हा सर्वप्रथम देश ठरला. इस्लामच्या तत्वज्ञानात स्त्री-पुरूष दोघांमध्ये थोडाही फरक केला नाही. पुण्य करणारे सर्वच स्वर्गात जातील त्यात कोणताही भेदभाव होणार नाही किंवा अन्याय होणार नाही, मग ती स्त्री असो वा पुरूष. इस्लामने दानधर्म (जकात)  याला महत्त्व दिले आहे. इस्लाममध्ये जी व्यक्ती आपली विधवा व घटस्फोटित मुलीचा सांभाळ करते ते सर्वात मोठे दान आहे. कारण विधवा व घटस्फोटित स्त्रीला आपल्या पित्याशिवाय कोणीही दूसरा पर्याय नसतो. अशा परिस्थितीत तर त्या विधवा, घटस्फोटित सत्रीचा (मुलीचा) सांभळ केल्यास ते सर्वात मोठे दान (पुण्य) ठरते. घटस्फोटित स्त्री वडिलाशिवाय दुसर्‍या कोणाकडे जाऊच शकत नाही. अशा वेळी तिला आधार देण्यासाठी व तिचा सांभाळ करण्यासाठीच या कार्याला पुण्यकार्य म्हटले आहे.
    ”एखाद्या सद्वर्तनी, सुशील (पतिव्रता) स्त्रीवर व्याभिचाराचा तसेच चारित्रहीनतेचा आरोप करणे म्हणजे माणसाला संपविणार्‍या सात गुन्ह्यांपैकी एक आहे. अशा प्रकारचा गंभीर गुन्हा करणार्‍या इसमास कोणत्याही प्रकारची साक्ष गृहीत न धरता 80 फटके मारावेत.” वरील विवेचनावरून हे लक्षात येते की आपल्या स्वार्थासाठी अथवा राग-मत्सरासाठी एखादी व्यक्ती स्त्रीची बदनामी करून आपला राग व्यक्त करण्याचा प्रयत्न करील अथवा आपली मनिषा (इच्छा) पूर्ण करण्यासाठी स्त्रीची बदनामी करून आपला स्वार्थ साधेल, अशा प्रकारचे किस्से होऊ शकतात व एखाद्या चारित्र्य संपन्न, सुशील, सुसंस्कृत निरपराधी स्त्रीची अवहेलना, बदनामी, चारित्र्यहीनता होत असेल किंवा एखादी व्यक्ती तसे भासवत असेल तर त्याला त्याने सादर केेलेली कोणतीही साक्ष मान्य न करता 80 फटके (चाबकाने) मारावेत. ही शिक्षा फर्मावत असताना ज्या स्त्रीवर आरोप कला आहे ती स्त्री सद्वर्तनी (पतिव्रता) आहे का, ते पाहणे जरूरीचे आहे. इस्लामने स्त्री व पुरूषाचे कार्यक्षेत्र जरी वेगवेगळे ठेवले असले तरी स्त्रीला कार्य करण्यासाठी मुभा देण्यात आलेली आहे. धर्माच्या मर्यादेत राहून कार्य करणे म्हणजे आपले कार्य नीतीमत्तेला धरून असावे, तसेच ते आपल्या चारित्र्यात बाधा आणणार नाही याची काळजी घ्यावी. कारण इस्लामने स्त्रीच्या चारित्र्याला अनन्यसाधारण महत्त्व दिलेलेे आहे. म्हणून स्त्रियांना कुरआनने शिक्षण अनिवार्य केले आहे. जर एखाद्या स्त्रीने कुरआनचे शिक्षण घेऊन त्यानुसार आचरण केले आणि ती म्हातारी होऊन मरण पावली तर ती स्वर्गात गेल्यानंतर तरूण होईल, असे प्रतिपादन पैगंबर मुहम्मद (स.) यांचे आहे. याच्याच उलट जी स्त्री आपल्या मिळालेल्या आयुष्यात (मृत्यू पश्‍चाताच्या जीवनाची परीक्षा) दांभिकपणे वागेल, बदवर्तन करेल, तिला अंतिम महाप्रलयाच्या दिनी (न्यायनिवाड्याच्या दिवशी) शिक्षा होणारच, यात सुतभरदेखील शंका नाही. एवढेच नाही तर अनेक देवांची उपासना करणे हेदेखील नरकयातनेचे आमंत्रण ठरविले आहे. म्हणून इस्लामने (स्त्री-पुरूष) फक्त आणि फक्त इस्लाम धर्मास मानावे, इस्लाम धर्माचे शेवटचे पैगंबर मुहम्मद सल्ल. यांना मानावे, तसेच त्यांचे धर्मांचे आणि मानवजातीस योग्य असणारे सर्व विचार सर्व लोकांपर्यंत पोहचवावेत (फक्त मुस्लिम लोकांपर्यंत नाही), असे करणे पुण्यकर्म समजले जाते. याशिवाय इतर देवांची आराधना करणे, अनेकेश्‍वरत्व जोपासने हेदेखील दांभिक कृत्याच्या बरोबरीचे कृत्य आहे. इस्लाम जसा स्त्रीचा सन्मान करतो तसाच तो त्यांना काही मर्यादादेखील घालतो. सर्व बाबतीत इस्लामने स्त्री-पुरूषांना समान दर्जा देऊनसुद्धा दोघांत स्त्रीचे स्थान उच्च समजावले आहे. आणि जो पुरूष स्त्रीशी अत्यंत आदराने वागतो तो उत्तमोत्तम पुरूष होय. जसे पुरूषांना स्त्रियांशी आदराने वागावयास सांगतो, तसेच स्त्रीलाही दुसर्‍या स्त्रीशी सन्मानाने वागण्याची ताकीद केली आहे. मग ती स्त्री कितीही गरीब वा कितीही श्रीमंत असो, तिने इतर स्त्रियांची टिंगल (चेष्टा) करू नये. आपसात बोलताना टोमने मारू नयेत. एकमेकींचा वाईट नावाने उल्लेख करू नये (शिव्या-शाप), तसेच एकमेकीचीं चहाडी-चुगली करू नये, असे वागणार्‍या स्त्रीचा इस्लाम विरोध करतो. इस्लामने स्त्रीला बालपणी पित्याच्या, तारूण्यात पतीच्या व वृद्धापकाळात पुत्राच्या संरक्षणात राहण्यास सांगून त्यांच्यासमोर आपली मते मांडण्यास मुभा दिली, तर त्यास पुरूषांनी स्वातंत्र दिले. तसेच तिला गृहकार्यात मुबलक प्रमाणात अधिकार दिले. सर्वच स्त्रिया कपटी, पापी, दोषी, दुर्गुणी असतात असे नाही. त्याचबरोबर विवाह करताना स्त्रीचे वय पुरूषापेक्षा कमीच असले पाहिजे असाही धर्माचा काही संकेत नाही. याचे उदाहरण म्हणजे पैगंबर मुहम्मद (सल्ल.) यांचे पहिल्या विवाहाच्या वेळी वय 25 वर्षे तर त्यांची पत्नी माननीय खदीजा यांचे वय 40 वर्षे होते. या विवाहामध्ये वधू वरापेक्षा तब्बल 15 वर्षांनी मोठी होती. त्या विवाहास गैर समजले नाही. सारांश, सध्या मुस्लिमांमध्ये (फक्त भारतात) वधू वरापेक्षा लहानच असायला पाहिजे असा जो गैरसमज पसरला आहे तो साफ चुकीचा आहे. कारण वय कमी अधिक असले तरी चालते, मात्र ते संबंध विवाहाच्या माध्यमातून मान्य झालेले असावेत.
    विवाहाने दोघांना (पती पत्नींना) काही अधिकार प्राप्त होतात व ते बजावणे हे त्यांचे उत्तरदायित्व आहे. म्हणजेच स्त्री-पुरूषांचे एकमेकांवर अधिकार आहेत. तसेच वैवाहिक संबंधातूनच झालेली संतती इस्लाम वैध समजतो. संततीचे संगोपन करीत असताना त्या संततीत ईशपरायणता आणि परलोकीचे सृष्टीच्या प्रति शुभचिंतक बनून वृद्धींगत व्हावी. मुलाचे पालनपोषण, संगोपन मुलांशी संवाद करा, त्यांना सदाचार शिकवा, मुलांना रागाऊ नका, त्यांना ताकीद आहे की प्राण्यांनादेखील अपशब्द वापरू नका. मुलांच्या खोट्या वागण्या-बोलण्याचे समर्थन करू नका, मुलांना खोटे बोलू देऊ नका, स्वतःही कोणाशी खोटे बोलू नका, मुलांना मारू-झोडू नका, त्यांना शिक्षा करू नका, मुलांवर आरोप करू नका, असे वर्तन आपण आपल्या मुलांशी केले तर ती बिघडणार नाहीत तर चांगलीच घडतील. हे सर्व मुलांना अगदी लहान वयापासून शिकवावे लागते व लहान मुल जास्त काळ आईजवळ असतात, त्यामुळे अप्रत्यक्षपणे ही जबाबदारी पुरूषांपेक्षा अधिक स्त्रियांची आहे. म्हणजे पुरूषांनी काहीही जबाबदारी स्वीकारायची नाही असे नाही.
    सुशील स्त्रीच्या चारित्र्यावर (व्यभिचाराचा) जसा आरोप करायचा नाही याची सूचना इस्लामने केली तसेच स्त्रीने आपले चारित्र्य सांभाळावे. व्याभिचाराचा विचारदेखील मनात यायला नको. व्याभिचार म्हणजे स्त्री-पुरूष यांनी विवाह न करता वैवाहिक जीवन (शारीरिक संबंधासह) जगणे म्हणजेच व्याभिचार होय. व्यभिचार ही अत्यंत वाईट बाब आहे. ती धार्मिकदृष्ट्या पापाची व दुष्कृत्याची गोष्ट आहे. प्राचीन काळापासून आजपर्यंत या बाबीला समाजाची मान्यता नाही. उलट ही बाब लज्जास्पद आहे. म्हणून इस्लामने समाजाला व्याभिचारापासून दूर ठेवण्याचा प्रयत्न केला आहे. इस्लामने विवाह एक धार्मिक विधी जरी समजले असले तरी तो एक करार असून दोघांनी एकमेकांशी एकनिष्ठ राहण्याची प्रतिज्ञा घ्यावी लागते. याची सुरूवात सर्वात अगोदर इस्लामने केली आहे.

कर सकते थे जो अपने जमाने की इमामत
वो कोहना दिमाग अपने जमाने के हैं पैरो

कारणे काहीही असोत, एक गोष्ट निश्‍चित आहे की, बहुसंख्य मुस्लिमांनी कुरआन आणि हदीसचा वैज्ञानिक दृष्टीकोणातून अभ्यास केलेला नाही, मात्र सामाजिक शास्त्रांचा अभ्यास वैज्ञानिक दृष्टीकोणातून केलेला आहे. त्यामुळे त्यांना असे वाटते की, इस्लाम हा (अल्लाह क्षमा करो) बुरसटलेल्या विचारांचा जुना धर्म आहे, आधुनिक जगामध्ये त्याचा फारसा उपयोगी नाही. वस्तुस्थिती नेमकी याच्या उलट आहे, मात्र ती जनसामान्यांपर्यंत पोहोचविण्यात मुस्लिम कमी पडलेले आहेत. उदाहरणार्थ मानवाधिकारांचाच विषय घ्या ! याला आधुनिक देणगी समजले जाते. खरे पाहता मानवाधिकारची संकल्पना सर्वप्रथम प्रेषित मुहम्मद (सल्ल.) यांनी सातव्या शतकातच मांडली. या संदर्भात फारशी चर्चा कधीच केली जात नाही. हा एक दुर्लक्षित विषय आहे म्हणून या आठवड्यात याच विषयावर चर्चा करूयात. 
मानवाधिकार
    आजच्या आधुनिक जगामध्ये मानवाधिकारांना प्रचंड महत्व आलेले आहे. जगाने मानवाधिकारांचे आंतरराष्ट्रीय घोषणापत्र ज्याला युनायटेड डिक्लेरेशन ऑफ ह्युमन राईट्स म्हटले जाते व ज्या योगे मानवाधिकारांची जपणूक करण्याची सभ्य समाजाने लेखी संमती देऊनही, जीला काडीची किमत दिली जात नाही, नावापुरते का होईना 1976 मध्ये संयुक्त राष्ट्र संघामध्ये मंजूर करण्यात आले. मात्र वाचकांना कदाचित आश्‍चर्य वाटेल की मानवाधिकारांची इस्लामी सनद प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांनी दहाव्या हिजरीमध्ये, हज्जतुल विदा (अंतिम हज) जो की सातव्या शतकात संपन्न झाला. तेव्हा दीड दोन लाख मुस्लिमांसमोर जारी केली होती.
    म्हणजे पाहा! मानवाधिकारांचा परिचय आधुनिक जगाला 1976 साली झाला, मात्र मुस्लिम जगाला त्याचा परिचय सातव्या शतकातच झाला होता. मग विचार करा! आधुनिक कोण? 1976 साली ज्यांना मानवाधिकाराची जाणीव झाली ते की, सातव्या शतकात ज्यांना या अधिकारांचे महत्त्व कळाले ते? याचा निर्णय मी वाचकांच्या सद्सद्विवेकबुद्धीवर सोडतो.
    अंतिम हजच्या वेळेस म्हणजे फेब्रुवारी 632 मध्ये अराफातच्या मैदानात, जे की मक्का शहरापासून 20 किमी अंतरावर आहे, प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांनी प्रचंड जनसमुदायासमोर जे भाषण दिले होते ते इस्लामी इतिहासामध्ये आंतरराष्ट्रीय मानवाधिकारांची इस्लामी सनद म्हणून अजराजमर झालेले आहे. त्या भाषणाचा एक-एक शब्द कानामात्र्याच्या फेरफाराशिवाय दीड दोन लाख लोकांनी जगासाठी जपून ठेवलेला अमूल्य असा ठेवा आहे. प्रेषित सल्ल. यांनी उच्चारलेल्या प्रत्येक शब्दाचे पुनरूच्चारण हजरत बिलाल रजि., सफवान बिन उमय्या रजि व अन्य शेकडो बुंलंद आवाज मुतकब्बीरां (पुनरूच्चारक) च्या मदतीने केले गेले. कारण त्या काळात ध्वनीक्षेपकाचा शोध लागलेला नव्हता. प्रेषित सल्ल. यांनी आपल्या उंटणीवर स्वार होऊन या मानवाधिकारांच्या जाहीर नाम्यांतील कलमांचे निर्देश दिलेले होते.
    खरे पाहता ते शब्दबद्ध निर्देश आज सुद्धा जसेच्या तसे अनेक भाषांमध्ये उपलब्ध आहे व ते इतके महत्वाचे आहे की, प्रत्येक मुस्लिमाने ते निर्देश फ्रेम करून आपल्या घरात दर्शनी भागात लावले पाहिजे. त्यातील कलमांचे पुन्हा-पुन्हा वाचन केले पाहिजे. त्यामधील एक-एक शब्द मुखोद्गत केला पाहिजे. कुठल्याही परिस्थितीत ही सनद नजरेआड होणार नाही याची व्यवस्था केली पाहिजे. एवढेच नव्हे तर त्या सनदेतील प्रत्येक अनुच्छेदाचे प्रत्यक मुस्लिमाने पालन केले पाहिजे. जेणकरून सामाजिक सलोखा राखण्यात मदत होईल. मुस्लिम समाज एक आदर्श समाज बनेल व त्यांच्याकडे बघण्याचा जगाचा दृष्टीकोणसुद्धा बदलून जाईल. याबाबतीत किमान माझ्या मनामध्ये तरी शंका नाही.
    प्रेषित सल्ल. चे ते ऐतिहासिक भाषण
”अल्लाहशिवाय कोणी ईश्‍वर नाही. तो एकमेव असून त्याचा कोणी भागीदार नाही. अल्लाहनं आपलं वचन पूर्ण केलं. त्यानं आपल्या भक्तास मदत केली आणि एकट्यानं एकत्रित आलेल्या सगळ्या खोट्या शक्तींना पराभूत केलं.”मानवांनो! मी सांगतो ते ऐका, मला नाही वाटत आपण पुन्हा एकत्रित येऊ. मला एक वर्ष लाभेल असेही मला वाटत नाही.
    आजचा हा दिवस, हा महिना, हे ठिकाण पवित्र आहे. तसेच लोकहो! सर्वांचं जीवन (रक्त) आणि मालमत्तेचा आदर करा, ते पवित्र आहेत. लक्षात ठेवा, तुम्हा सर्वांना अल्लाहच्या हुजूरात हजर व्हायचंय. तुमच्या कर्माची मग तिथं विचारपूस होईल. कुणाचं नाहक रक्त सांडू नका. घराघरांचा नाश करू नका. तिथं सर्व कर्मांची झडती द्यावी लागेल.
    अज्ञानकाळात झालेल्या खुनांचा सूड घेणं आता रद्द होतंय. सर्वप्रथम मी आपल्या परिवाराच्या खुनाचा बदला माफ करून टाकतो. हारिसचा मुलगा रबीआच्या खुनाचा सूड घेतला जाणार नाही.
    मानवानों! अल्लाहनं तुम्हाला एकाच पुरूष आणि एकाच स्त्रीपासून जन्म दिलाय. तुमच्या जमाती आणि टोळ्या बनवल्या एकमेकांच्या ओळखीसाठी. पण अल्लाहपाशी तुमच्यापैकी तोच प्रतिष्ठित आहे जो सदाचारी असेल.
    सारे मानव आदमची संतती आहे. आदम यांना चिखलमातीपासून निर्माण केलंय. कुणा अरबास अरबेतरावर प्रभुत्व नाही की अरबेत्तर अरब माणसापेक्षा प्रतिष्ठित नाहीत. तसच काळ्या माणसाला गोर्‍या माणसावर आणि गोर्‍या माणसाला काळ्या माणासवर प्रतिष्ठा नाही. अज्ञानकाळातल्या सगळ्या प्रतिष्ठा मी माझ्या पायाखाली तुडवित आहे. कुरैशच्या लोकांनो ! अल्लाहनं तुमच्या खोट्या अहंकारास नष्ट करून टाकलं. तुमच्या बापजाद्यांच्या पराक्रमांवर घमेंड करण्याला काही अर्थ नाही.
    सावकारी निषिद्ध झाली. व्याजबट्टयाचा व्यवहार निषिद्ध झाला. सर्वप्रथम मी माझे चुलते अब्बास यांचं व्याज रद्दबातल करतो.
    लोकहो! तुमच्या पत्नींचे तुमच्यावर काही अधिकार आहेत, तसचं तुमचे त्यांच्यावर हक्क आहेत. आपल्या पत्नीबाबत अल्लाहचं भय बाळगा. अल्लाहस वचन देऊन तुम्ही त्यांना आपल्या भार्‍या (पत्नी) स्वीकारल्या आहेत. त्यांच्याशी सहानुभूतीनं, नरमाईनं, दयेनं वागा, कठोरपणे नका वागू.
    कुणा स्त्रीनं आपल्या पतीच्या संपत्तीतून त्याच्या अनुमतीशिवाय काही देणं हे वैध नाही. तुमच्या पत्नीवर तुमचा हा अधिकार आहे की त्यांनी अशा कुणा व्यक्तीस घरी बोलवू नये ज्यास तुम्ही पसंत करीत नाही. त्यांनी आपल्या शीलाचं रक्षण करावं. जर त्यांनी तसं केलं नाही तर तुम्ही त्यांना शिक्षा करू शकता; पण सौम्य प्रकारची. त्यांच्या खाण्या-पिण्याची व्यवस्था करा.
    पाहा ! माझ्यानंतर तुम्ही परत भरकटू नका. आपसांत रक्त सांडू नका. कुरैशच्या लोकांनो! तुमच्या मनांवर या जगाचं ओझं घेऊन तुम्ही अल्लाहसमक्ष उभं राहावं आणि दुसर्‍यांनी सत्कर्म घेऊन यावं असं होऊ नये. तसं झालं तर मी तुमच्या काही कामी येणार नाही.
    कोणी विश्‍वास करून तुमच्याकडे अमानत ठेवली तर विश्‍वासघात करू नका. दिलेलं वचन पाळा, सारे मुस्लिम एकमेकांचे भाऊबंद आहेत. दुसर्‍यानं तुम्हाला काही राजीखुशीनं दिलं तर ते घ्या. त्याच्या मर्जीशिवाय त्याच्या मालाल हात  लावू नका. अन्याय करू नका.
    अल्लाहनं ज्याचे त्याला हक्क दिलेत. आता कोणी कुणाच्या बाबतीत मृत्यूपत्र करू नये.
    ज्याच्या बिछान्यावर बाळानं जन्म घेतला असेल ते बाळ त्याचंच. ज्यानं व्यभिचार केला त्यास दगडानं ठेचून मृत्यूदंड दिला जाईल. त्यांचा हिशेब अल्लाहपाशी होईल.
    कोणी आपलं कुळ बदलू नये. दुसर्‍यास आपला पिता मानू नये. कोणी असं केल्यास त्याचा अल्लाह धिक्कार करील.
    कर्ज घेतल्यास ते परत करा. कोणी भेटवस्तू दिल्यास तुम्हीही द्या.
    मी तुमच्या दरम्यान एक वस्तू सोडून जातोय. तिला घट्ट धरल्यास तुम्ही कधी मार्गभ्रष्ट होणार नाही. ती ’कुरआन’ आहे! धर्माच्या बाबतीत अतिरेक करू नका. तुमच्या पूर्वीच्या लोकांचा यामुळेच विनाश झाला.
    लोकहो ! ऐका. आकाश आणि पृथ्वीची निर्मिती झाली, त्याचवेळी आता काळ लोटून आलाय. अल्लाहनं ज्या वेळी आकाश आणि पृथ्वी निर्माण केली त्या वेळी वर्षाचे बारा महिने ठरवले आहेत. यात चार महिने आदरणीय आहेत. हा (इस्लाम) धर्म कायमस्वरूपी आहे. लक्षात ठेवा. माझ्यानंतर नाकारणारे होऊ नका. एकमेकांच रक्त सांडू नका. सैतान आता निराश झालाय. प्रार्थना करणारे (नमाज अदा करणारे) त्याची पूजा करणार नाहीत; पण तो तुम्हाला एकमेकांविरूद्ध उभं करील.
    प्रेषित मुहम्मद (सल्ल.) यांनी परत विचारलं, ” हा कोणता महिना?” लोकांनी उत्तर दिलं, ” हा आदरणीय महिना.”
    प्रेषित म्हणाले, ”हा महानतम हजयात्रेचा दिवस आहे. तुमचं रक्त, तुमची मालमत्ता, तुमची अब्रू, हा दिवस, हा महिना आणि या शहरासमान पवित्र आहेत.”
    प्रेषितांनी त्या लोकांना विचारलं,” मी तुम्हाला अल्लाहचा संदेश पोचता केला?”
    सगळे लोक एका सुरात म्हणाले, ”होय, अल्लाहचे प्रेषित !
    त्यावर प्रेषित (स.) म्हणाले, अल्लाह! मी तुझा संदेश पोचता केला, माझं कार्य पूर्ण केलं. तू साक्षी आहेस. आणि मग म्हणाले, जे आज इथं हजर आहेत त्यांनी हा संदेश जे इथं हजर नाहीत त्यांना पोचवावा. जे इथं आहेत, कदाचित त्यांच्यापेक्षा जे इथं नाहीत ते हा संदेश चांगल्या रीतीनं ओळखतील आणि लक्षात ठेवतील.
    तुमचे जे गुलाम, सेवक आहेत त्यांच्याशी चांगलं वागा. तुम्ही खाता तेच त्यांना द्या. तुम्ही घालता तसेच कपडे त्यांना द्या. त्यांनी चूक केल्यास माफ करा. मी अल्लाहचा संदेश पोचवला. अल्लाह! तू साक्षी आहेत.
    ऐका! तुमच्यावर जर एखाद्या काळ्या ऍबिसीनियन (निग्रो) गुलामाला जरी प्रमुख नेमलं गेलं तर त्याचं पालन करा. जर तो अल्लाहच्या ग्रंथानुसार निर्णय घेत असेल तर !
    मानवानो! आपल्या विधात्याची उपासना करा. पाच वेळा नमाज अदा करा. महिनाभर रोजे ठेवा. आपल्या संपत्तीतून जकात अदा करा, खुश दिलानं. आपल्या अल्लाहच्या घराची हजयात्रा करा. आपल्या प्रमुखाचं पालन करा. तुम्ही स्वर्गात प्रवेश कराल. आणि पाहा! एकानं केलेल्या अपराधापायी दुसर्‍याला जबाबदार धरलं जाणार नाही. बापानं केलेल्या गुन्ह्याची शिक्षा त्याच्या मुलाला की मुलानं केलेल्या गुन्ह्यांची शिक्षा त्याच्या बापाला दिली जाणार नाही.
    लोकहो! माझ्याविषयी तुम्हाला विचारलं जाईल (अल्लाहपाशी) तेव्हा तुम्ही काय उत्तर द्याल?
    लोक म्हणाले, तुम्ही अल्लाहचा धर्म आम्हास पोचता केला याची आम्ही साक्ष देऊ. आपण प्रेषित्वाची जबाबदारी पार पाडली, आमचं भलं केलं.
    लोकांचं हे बोलणं ऐकून प्रेषितांनी आपलं बोट आकाशाकडे उंच केलं आणि तीन वेळा उच्चारलं, ”अल्लाह! तू साक्षी आहेस. अल्लाह ! तू साक्षी आहेस. अल्लाह ! तू साक्षी आहेस.” (संदर्भ ः प्रेषित मुहम्मद (स.) नवयुगाचे प्रणेते पेज नं. 407, लेखक सय्यद इफ्तेखार अहमद).

- एम.आय.शेख

अत्याधिक श्रीमंती आणि अत्याधिक गरीबी या दोन्ही अवस्थांमध्ये माणसं गुन्हेगारीकडे वळत असल्याचे इतिहासामध्ये अनेक दाखले आहेत. सततची नापिकी, अपुरा पाऊस, सरकारी अनास्था इत्यादी कारणांमुळे देशामधील विशेषतः महाराष्ट्रामधील शेतकरी अतिशय दयनीय अवस्थेत जगत आहेत. महाराष्ट्राच्या संसाधनांचे विशेषतः पाण्याच्या वितरणाचे विषम वाटप मागील सरकारांनी केल्यामुळे महाराष्ट्राचा पश्‍चिम भाग सुजलाम सुफलाम तर मराठवाडा आणि विदर्भ हा कायम दुष्काळग्रस्त असतो. या पापामध्ये सामील मागील व वर्तमान काळातील शासन आणि प्रशासनातील लोक, त्यांची असंवेदनशील वृत्ती आणि भ्रष्टाचार कारणीभूत आहेत. हजारो शेतकर्‍यांच्या आत्महत्या झाल्यानंतरसुद्धा कुठल्याही पक्षाला या प्रश्‍नाकडे गांभीर्याने पाहण्याची संवेदना झालेली नाही, हे आपल्या लोकशाहीचे दुर्दैव. केवळ वरवरचे उपाय करून, काही पॅकेज जाहीर करून, वीजबिल माफ करून शेतकर्‍यांचे हित केल्याचे समाधान शासनात बसलेले लोक करून घेतात. मात्र यामुळे बळीराजाची परिस्थिती काही बदलत नाही. आता तर त्यांची तरूण पीढि गुन्हेगारीकडे वळत असल्याचे धक्कादायक वास्तव समोर आलेले आहे. खालील बातमी वाचून कुठल्याही सहृदय माणसाच्या हृदयामध्ये कालवाकालव झाल्याशिवाय राहणार नाही.
    ”दुष्काळी परिस्थितीमुळे आर्थिक स्थिती डबघाईला आल्याने गुन्हा केल्याची कबुली अटक करण्यात आलेल्या तिघांनी दिली दिली आहे. अमोल विक्रम मोरे (20), समाधान त्रिंबक दौंड (23, दोघे रा. गणेशनगर, येरवडा), संदीप राजेंद्र मोरे (28, रा. शेलपिंपळगाव, ता. खेड) अशी अटक केलेल्या तिघांची नावे आहेत. हे तिघेही उस्मानाबाद जिल्ह्यातील रहिवासी आहेत.  वरिष्ठ पोलिस निरीक्षक उत्तम तांगडे यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, गावाकडे दुष्काळ पडल्यामुळे तिघांना मोठी आर्थिक अडचण भासू लागली. त्यांना शेतात पाईपलाईन टाकायची होती. यासाठी तिघांनी मिळून पाईपने भरलेला टेम्पो चोरण्याचे ठरवले. संदीप मोरे सध्या शेलपिंपळगाव येथे शिक्रापूर रोडवर राहतो. त्याच्या घरासमोर अनेक वाहने थांबतात. 6 जून रोजी तिघांनी मिळून फिनोलेक्स पाईपने भरलेला टेम्पो हेरला. टेम्पोवर भास्कर श्रीपतराव लांडगे हे चालक होते. तिन्ही आरोपींनी रात्री पावणेबाराच्या सुमारास चाकण शिक्रापूर रोडवर टेम्पो अडवला. आम्ही फायनान्सचे लोक आहोत. तुमच्या गाडीचा हप्ता थकलेला आहे, असे सांगून दोघांनी भास्कर यांना त्यांच्या दुचाकीवर नेले. तर तिसर्‍या आरोपीने पाइपने भरलेला टेम्पो थेट उस्मानाबादला गावाकडे नेला. टेम्पो चालक भास्कर यांना इतर दोघांनी काही वेळानंतर दिघी येथे सोडून दिले. त्यांच्याकडून मोबाईल फोन देखील हिसकावून नेण्यात आला होता. याबाबत भास्कर यांनी चाकण पोलिस ठाण्यात जाऊन घडलेल्या प्रकाराबाबत माहिती दिली होती. त्यावरून गुन्हा दाखल करण्यात आला होता.
    चाकण पोलिसांसह पिंपरी-चिंचवड गुन्हे शाखा युनिट एकचे पथक या गुन्ह्याचा समांतर तपास करत होते. वरिष्ठ निरीक्षक तांगडे यांना या गुन्ह्यातील संशयितांची माहिती खबर्‍याकडून मिळाली होती. त्यानुसार येरवडा बीडी चाळ भागात सापळा रचून तिघांना ताब्यात घेण्यात आले. त्यांच्याकडे कसून चौकशी केली असता त्यांनी पाइपने भरलेला टेम्पो त्यांच्या मूळ गावी येरमाळा व वाशी येथे ठेवल्याचे सांगितले. पोलिसांनी उस्मानाबाद जिल्ह्यातील येरमाळा व दळवेवाडी येथे जाऊन टाटा टेम्पो व त्यामधील नऊशे फिनोलेक्स पाईप असा एकूण 11 लाख 29 हजार 512 रुपयांचा ऐवज जप्त केला. चोरलेल्या पाईपपैकी काही पाईप आरोपी त्यांच्या शेतात पाईपलाईन करण्यासाठी वापरणार होते. तर राहिलेले पाईप आणि टेम्पो विकणार असल्याचेही तपासात उघड झाले आहे.” (संदर्भ ः म.टा.ऑनलाईन 11 जून 2019).
    वास्तविक पाहता शेतकर्‍यांची ही मुलं अट्टल चोर असती तर त्यांनी टेम्पोसहीत त्यातील फिनोलेक्स पाईप चोरीचा माल घेणार्‍यांना विकला असता. त्यांनी तसे न करता त्यातील पाईप शेतामध्ये वापरण्याचा प्रयत्न केला. त्यांचा प्रयत्न यशस्वी जरी झाला असता तरी त्यांनी अचानक पाईपलाईन केल्यामुळे त्यांची चोरी उघडी पडलीच असती. अशी ही दुर्दैवी परिस्थिती आहे. वास्तविक पाहता शेतकर्‍यांच्या या तिन्ही मुलांना पोलिसांनी सहानुभूती दाखवायला हवी. तसेच सरकारनी यांच्यावरचा खटला बिनशर्त मागे घेऊन आपण आणि आपल्या पूर्वाश्रमीच्या सरकारांनी केलेल्या गुन्ह्याचे प्रायश्‍चीत घ्यायला हवे.

- मीना नलवार
9822936603

राम पुनियानी

आपण एका अशा कालखंडातून जात आहोत ज्यात सामाजिक आणि घटनात्मक मुल्यांचे पुन्हा-पुन्हा उल्लंघन होत आहे. मागील काही वर्षांपासून दलितांवरील वाढलेले अत्याचार आणि गोरक्षेच्या नावाखाली अल्पसंख्यांकांच्या झुंडीकडून झालेल्या हत्यांच्या घटनांमुळे सगळा समाज हादरून गेला आहे. या सगळ्यामागे जातीय राजकारणामध्ये वाढ करण्याचा उद्देश आहे. हे संकीर्ण जातीय राजकारण धार्मिक ओळखीवर आधारित आहे. 2019 च्या लोकसभा निवडणुकीत मोदींना जबरदस्त जनादेश मिळाल्याच्या कारणामुळे परिस्थिती आणखीन खराब होईल, या शंकेचा इन्कार केला जाऊ शकत नाही. सत्तेमध्ये परतल्यानंतर मोदींनी आपल्या भाषणात जे काही म्हटलेले आहे ते अत्यंत चिंताजनक आहे. त्या भाषणातून भविष्यात काय वाढून ठेवलेले आहे, याचे संकेतसुद्धा मिळालेले आहेत. मोदी म्हणाले, ”या निवडणुकांनी छद्म धर्मनिरपेक्षवाद्यांच्या खोट्या दाव्यांना उघडे पाडलेले आहे. ते आता पुन्हा देशाला भ्रमित करू शकणार नाहीत. या निकालांनी त्यांचा धर्मनिरपेक्षतेचा मुखवटा टराटरा फाडला आहे.  आणि हे दाखवून दिलेले आहे की, धर्मनिरपेक्षतेचे दूसरे नाव अल्पसंख्यांकांचे तुष्टीकरण आहे.” ते पुढे म्हणाले की, ”धर्मनिरपेक्षतेचा दावा करणार्‍या पक्षांनी अल्पसंख्यांकांना धोका दिलेला आहे. त्यांच्यासोबत कपट केलेले आहे.” मोदींच्या या विधानाला विजयाच्या नशेत मस्त एका अतिउत्साही व्यक्तीने केलेले विधान समजून दुर्लक्ष करता येणार नाही. धर्मनिरपेक्षतेचा अंत हा जातीयवादी राजकारणाचे लक्ष्य राहिलेले आहे. हे सत्य आहे की, धर्मनिरपेक्षतेच्या संकल्पनेच्या क्रियान्वयानामध्ये अनेक त्रुटी होत्या. धर्मनिरपेक्षतेच्या नावाखाली शहाबानोच्या खटल्यामध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने दिलेल्या निर्णयाला पलटने आणि बाबरी मस्जिदीचे दरवाजे उघडणे सारख्या गंभीर चुका केल्या गेल्या. परंतु, असे म्हणणे की, अल्पसंख्यांकांचे तुष्टीकरण झालेले आहे, एकदम खोटे आहे. गोपालसिंग, रंगनाथ मिश्रा आणि सच्चर समितीच्या अहवालातून एक गोष्ट लक्षात येते की, देशातील मुस्लिमांची सामाजिक आणि आर्थिक परिस्थिती फक्त खराबच नाही तर ती दिवसेंदिवस आणखीन खराब होत चाललेली आहे.
    मुस्लिम समुदायातील काही कट्टरपंथी तत्वांचा जरी काही फायदा झाला असला तरी सर्वसाधारण मुसलमान आर्थिक दृष्टीने दयनीय अवस्थेमध्ये पोहोचलेला आहे. हा समाज स्वतःला असुरक्षित समजत आहे. आपल्याला या गोष्टीवर चिंतन करावे लागेल की, आपण आपल्या देशात धर्मनिरपेक्षतेच्या तत्वज्ञानाला जमिनीवर प्रत्यक्षात का लागू करू शकलो नाही.
    धर्मनिरपेक्षतेच्या अनेक व्याख्या आहेत. भारतीय संदर्भात, ”सर्व धर्म समभाव” ही धर्मनिरपेक्षतेची सर्वात स्विकार्य व्याख्या आहे. सोबतच देशाचा धार्मिक विषयांमध्ये हस्तक्षेप न करणे आणि धर्माचा राज्यकारभारामध्ये कुठलाही हस्तक्षेप नसणे हा सुद्धा धर्मनिरपेक्षतेचा भाग आहे. धर्मनिरपेक्षता लोकशाहीचे मूळ अवयव आहे. दोघांना वेगळे केले जावू शकत नाही. या संदर्भात काही उदाहरणं दिली जावू शकतात. जेव्हा सोमनाथ मंदिराच्या पुनर्निमाणाची मागणी काही लोकांनी केली, तेव्हा गांधीजींनी म्हटले होते की, हिंदू समुदाय असे करण्यासाठी सक्षम आहे. त्यांचे शिष्य नेहरू त्यांच्याच दाखविलेल्या मार्गावर चालत राहिले. नेहरूंनी धरणे, कारखाने आणि विद्यापीठांना आधुनिक भारताचे मंदिर म्हणून संबोधले. गांधीजींनी धर्मनिरपेक्षतेची अत्यंत सारगर्भीत व्याख्या करतांना लिहिले होते की, ”धर्म आणि राष्ट्र वेगवेगळे असतील. मी आपल्या धर्मात विश्‍वास ठेवून त्यासाठी मी आपला जीवही ओवाळून टाकीन. परंतु, हा माझा व्यक्तिगत विषय आहे. राज्याचे याच्याशी काही देणेघेणे नाही. राज्य जनतेच्या भौतिक प्रगतीची देखरेख करील.”
    सामाजिक विज्ञानाचे एक तज्ज्ञ लेखक राजीव भार्गव यांच्या मतानुसार, ”धर्मनिरपेक्षता केवळ भेदभाव, धार्मिक वर्चस्व आणि विकृती उदाहरणार्थ बहिष्कार, दमन आणि घृणा यांचा विरोध करते. एवढेच नव्हे तर ती प्रत्येक धार्मिक समुदायाच्या आतील (महिला, दलित आणि आपल्या विचाराशी सहमत नसलेल्या लोकांवरील) वर्चस्वाचाही विरोध करते. भारतात धर्मनिरपेक्षतेचा मार्ग सोपा नाही. ही अवधारणा इंग्रजांच्या काळात उदयास आलेल्या वर्गाच्या माध्यमातून आली. ही औद्योगिकरण, संचार, साधनांचा विकास आणि आधुनिक शिक्षणाच्या प्रसारासोबत अस्तित्वात आली. या वर्गांनी देशात होत असलेल्या समग्र परिवर्तनाला भारताच्या निर्मितीची प्रक्रिया म्हणून तिच्याकडे पाहिले. भगतसिंह, डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर आणि महात्मा गांधीसारख्या महान लोकांनी धर्मनिरपेक्षतेला आपली राजकीय विचारधारा आणि एका सुदृढ समाजाच्या निर्माणाच्या संघर्षाचा आधार बनवला. हे लोक भारतीय राष्ट्रवादाचे समर्थक होते. या उलट अस्त होणारे समुदाय. उदा. राजे, रजवाडे आणि जमीनदारांनी या सामाजिक परिवर्तन आणि आपल्या वर्चस्वाच्या समाप्तीच्या संभावनेला घाबरून जातीय राजकारणाचा आधार घेतला. धार्मिक राजकारण पुढे चालून दोन धारांमध्ये विभाजित झाला. तो म्हणजे हिंदू जातीयता आणि मुस्लिम जातीयता. हे दोन्ही गट क्रमशः हिंदू राष्ट्र आणि मुस्लीम राष्ट्राच्या निर्मितीचे स्वप्न पाहू लागले. या संदर्भात प्रा. बिपिनचंद्र लिहितात जातीयता, धार्मिक समुदायांना राष्ट्राचा पर्याय मानते. भारतात जातीयतेच्या राक्षसाने आक्राळ विक्राळ रूप धारण केलेले आहे.जातीयवादी विचारधारेची अशी मान्यता आहे की, एका धार्मिक समुदायाच्या सर्व सदस्यांचे हित समान असतात आणि ते दुसर्‍या समुदायाच्या हितापेक्षा वेगळे असतात आणि म्हणूनच एक धार्मिक समुदाय दुसर्‍या धार्मिक समुदायाचा नैसर्गिक प्रतिद्वंद्वी असतो. जातीय राजकारणाचे समर्थक मानतात की, दूसरा समुदाय आपल्या समुदायासाठी संकट आहे. हे राजकारण धार्मिक समुदायांच्या आत उच्चनीचतेचा सुद्धा पडदा टाकते. शिवाय, जातीअंतर्गत आणि लैंगिक पदक्रम कायम ठेवू इच्छिते.
    भारतात वाढते जातीय राजकारण धर्मनिरपेक्ष मुल्यांसाठी एक मोठे आव्हान आहे. पाकिस्तानात तर मुस्लिम जातीयवादी शक्ती अगदी सुरूवातीपासूनच मजबूत होती. भारतात मात्र ती मागच्या चार दशकात मजबूत झाली आहे. आणि यासाठी जातीय हिंसेतून जन्माला आलेले धार्मिक ध्रुवीकरण, राम मंदिर, लव जिहाद, घर वापसी आणि पवित्र गाय सारखे ओळखचिन्ह जातीयवादाला खतपाणी घालत आहेत. जातीयता देशाच्या धर्मनिरपेक्षतेवरील मोठे संकट आहे. हे संकट देशाला खर्‍या अर्थाने धर्मनिरपेक्ष बनू देत नाही. जातीयवादाच्या विघटनकारी राजकारणाला प्रोत्साहन देणारे मोठे कारण देशाच्या धर्मनिरपेक्षकरणाच्या प्रक्रियेला समाप्त न होवू देणे. धर्मनिरपेक्षता अशी एक प्रक्रिया आहे ज्यामुळे लोकशाही जसजशी वाढत जाते तेव्हा समाजातील पुरोहित आणि जमीनदार वर्गाच्या हातातील सत्ता आणि वर्चस्व समाप्त होत जाते.
    भारतात इंग्रजांच्या शासनामुळे राष्ट्रीय आंदोलनात उर्जा म्हणून मुख्य स्वरूपात त्यांचा विरोध करण्यामध्ये खर्ची झाली. राजा आणि जमीनदार ज्यांच्यासोबत नंतरने उच्च मध्यम वर्गाचा एक भाग त्यात जोडला गेला. हे वर्ग पुढे पडद्यामागे गेले मात्र त्यांचा प्रभाव संपुष्टात आला नाही. हेच लोक पुढे चालून जातीयवादी राजकारणाचे ध्वजवाहक बनले. याच राजकारणाने शेवटी देशाचे विभाजन घडवून आणले आणि समाजात अनेक नकारात्मक प्रवृत्तीला जन्माला घातले. परंतु, एवढे निश्‍चित की, जातीयवादी शक्ती भारताच्या बहुलतावादी आणि विविध वर्णी चारित्र्याला कधीही संपुष्टात आणू शकणार नाहीत. त्यांचा पराभव निश्‍चितपणे होईल. 
    (या मूळ इंग्रजी लेखाचे हिंदी भाषांतर अमरिश हरदेनिया यांनी हिंदीतून मराठीत भाषांतर एम.आय. शेख, बशीर शेख यांनी केले.)

रमजानमध्ये स्वत:ची थुंकीसुद्धा गिळायची नसती का हो? दिवसभर पाणीसुद्धा पित नाही का तुम्ही? तुम्ही लोकं रात्रभर खात असता का? अशा अनेक प्रश्नांची उत्तरे रमजान महिन्यात  अमुस्लिम बांधवाकडून हमखास विचारली जातात. हे ऐकून थोडीशी चिडचीड होते, तरीही गैरसमज दूर करण्यासाठी अनिच्छेनं अशास्त्रीय प्रश्नांची उत्तरं द्यावी लागतात. कधीकधी उत्तरं  देताना स्वत:बद्दल लाज वाटू लागते. कारण, रमजानच्या बाबतीत असलेले गैरसमज अजूनही अमुस्लिमांमधून काढू शकलेलो नाही. तर उलटपक्षी केवळ शिरखुर्मा आणि खाऊच्या  व्यंजनापुरता रमजान माहिती असतो. क्वचित एखादाच असतो जो मोहल्ल्यात येऊन रमजान समजून घेतो. तसं सध्या सोशल मीडियामुळे माहितीची देवाण- घेवाण झपाट्यानं वाढलीय.  त्यामुळे रमजान, बकरईद, मुहर्रमचं महत्त्व सांगणारी मॅसेज् सिझनवारी मोबाईलची मेमरी व्यापत असतात. त्यामुळे माहितीत भर पडलीय. याआधी फक्त जाडजूड पुस्तकातच ही  माहिती धूळ खात पडायची. या माहितीजालानं अनेकांच्या माहितीत मोठी भर टाकलीय. अजुनही माहिती स्वपुरतीच मर्यादित आहे.
महिनाभरात मोहल्ल्यात आनंदाचं वातावरण असतं. या महिन्यात घरांत महिला मंडळाचं काम बरंच वाढतं. भल्या पहाटे तीनच्या सुमारास घरातल्या महिलांचा दिवस सुरू होतो.  मध्यरात्री होणाऱ्या ‘तहज्जुद’च्या नमाजनंतर महिला सहरीच्या कामाला लागतात. सहरी म्हणजे, रोजा ग्रहण करण्यापूर्वीची न्याहरी किंवा जेवण. त्यासाठी प्रॉपर स्वयंपाक केला जातो.  स्वयंपाक तयार होताच गाढ झोपलेल्या मंडळींना उठवायची जबाबदारीदेखील गृहणीच सांभाळते. आंघोळीब्रश आटोपल्यानंतर सहरीचं जेवण घेतलं जातं. आमच्या लहाणपणी सहरी   आटपायला फजरची अजान व्हायची. अर्थात फजरची अजान ही सहरी संपवण्याची प्रमाणवेळ समजली जायची. आता मात्र, रमजानचे विशेष टाईम-टेबल कार्ड पहिल्याच दिवशी वितरीत केले जातात. त्यात सहरी आणि इफ्तारची प्रमाणवेळ दिलेली असते. योग्य वेळेवर सहरी आणि इफ्तार व्हावीत असा पायंडा आहे.. साधारण साडे-चार पावणेपाचपर्यंत सहरीची वेळ  असते. गाढ झोपेतून उठल्यावर जेवण जातं का? हादेखील प्रश्न असतो. त्यामुळे अपरिहार्यपणे सहरी करावीच लागते. झोप आवरली नाही आणि सहरीची वेळ संपली की उपाशीपोटीच  रोजा ग्रहण करावा लागतो. मेट्रो शहरात हे टाईमटेबल जरासं वेगळं असतं.. शहरी व्यस्तता लक्षात घेता वेळेत आठ-दहा मिनिटाचा फरक असतो. फजरच्या नमाजनंतर दिवस  सूर्यास्तापर्यंत कुरआनचं पठण केलं जातं. महिनाभरात जास्तीतजास्त वेळा कुरआनचं अध्ययन व्हावं असा अलिखित नियमच असतो. महिनाभरात साधारण तीन ते चार वेळा अख्खं  कुरआन वाचलं जातं. तसंच नमाजही किमान पाच वेळा तरी पठण केली जावी.. यालाच इबादत म्हणतात. आमच्या लहानपणी मित्रांत जास्तीतजास्त इबादत कोण करेल याची स्पर्धा   लावली जायची. आजही घरची ज्येष्ठ मंडळी मुलांमध्ये धार्मिकता रुजवण्यासाठी अशी स्पर्धा लावतात.
घरातली जी मंडळी रोजा नाही त्यांच्यासाठी सकाळचा चहा-नाष्टा वेळेवर देणं ही घरातल्या गृहिणीची जबाबदारी.. तसेच त्यांच्यासाठी दुपारचं जेवणही गृहिणींना वेळेवर तयार करावं  लागतं. नसता सासू-सासऱ्याची दिवसभर कटकट सुरू असते. संध्याकाळ सरता इफ्तारची तयारी गृहिणीलाच करावी लागते. इफ्तारच्या अखेर वेळेपर्यंत गृहिणी किचनमध्ये स्वयंपाक  करत असते. इफ्तारला कच्च्या (पेंड) खजूराला जास्त महत्त्व असते. दिवसभराचा रोजा गोड खाऊनच इफ्तार करायचा असतो. खजूर नसले की काहीतरी हलकं खाऊन इफ्तार केला  जातो. एखादं खजूर खाऊन दोन घोट पाणी पिणं. त्यानंतर काहीतरी न्याहरी घेणं हा इफ्तारीचा बेसिक नियम आहे. अन्यथा बकाबका खाल्यानं अपचणाचे त्रास सुरू होतात. तसेच  रिकाम्या पोटी जास्त पाणी पिल्यानं उलट्या व मळमळ होते. इफ्तारनंतर एखाद्या तासानं व्यवस्थित जेवायचं असतं. इफ्तारनंतर जेवणाची तयारी शेवटी घरातल्या स्त्रीचीच  जबाबदारी.. रात्री तरावीह म्हणजे विशेष नमाज होते. या नमाजमध्ये ३० दिवसात कुरआनचे दोन ते तीन सिपारे पठण केले जातात. त्यामुळे ही नमाज साधारण तासभर  चालते.  नमाजनंतर घरातली सर्वांची जेवणं आटोपल्यानंतर महिलांना खरकटं स्वच्छ करुन झोपण्यास रात्रीचे बारा वाजतात. मग परत सकाळी उठून सहरीची तयारी.. उफ्फ किती ही मरमर एका स्त्रीची..!
महिनाभर आधीच रमजानची तयारी सुरू असते. घरातल्या सर्व वस्तू घासून-पुसून स्वच्छ केल्या जातात. घरातलं धुणं काढलं जातं. घर-दुकानाला रंग-रंगोटी केली जाते. महिनाभर  घरखर्चासाठी हात थोडासा सैलच केला जातो. घरात या महिन्यात बाहेरुन येणाऱ्यास आदरातिथ्य करण्यास मोठं महत्त्व आहे. घरात येणारा प्रत्येक पाहुणा आणि आप्तस्वकीयांना  इफ्तार करवल्याशिवाय जाऊ न देणं हे रमजानचं वैशिष्ट्य आहे. या महिन्यात खातीरदारी वा मेहमान नवाजीचं वेगळं महत्त्व असतं. असं सांगितलं जातं की, रमजान महिन्यात  उपाशींना जेवू घालणं मोठ्या सत्कर्माचं काम आहे. रोजेदारांना इफ्तार करवणं म्हणजे मोठं पुण्य समजलं जातं. असं म्हंटलं जातं की, घरात येणारा प्रत्येकजण रिज्क घेऊनच येतो.  त्यामुळे महिनाभर इफ्तार पाट्र्या रंगत असतात. बड्या प्रशस्त हॉटेलपासून ते एखाद्या टुरीस्ट हबला जाऊन इफ्तार पाट्र्या दिल्या जातात. घरात इफ्तारच्या मोठ्या जेवणावळी आणि  पंगती बसवल्या जातात. मोठ्या आत्मियतेनं रोजेदारांना इफ्तार करवला जातो. इफ्तारनंतर जेवण आणि अनेकदा सहरीचीसुद्धा व्यवस्था केली जाते. सहरी आणि इफ्तार करवणं   बरकतीचं अर्थात पुण्याचं मानलं जातं. महिनाभर मोहल्ल्यातून मस्जिदीमध्ये रोजेदारांसाठी पकवानाच्या थाळ्या पाठवल्या जातात. यात अमुस्लिमांची संख्यादेखील मोठी असते. महिनाभर घराघरातलं वातावरण आधात्मिक होऊन जातं. घरातली मनोरंजनाची साधनं याकाळात बंद केली जातात. घरात प्रत्येकजण कुरआन आणि सिपारेंचं पठण करत असतो.  (कुरआन ३० दीर्घ खंडांमध्ये विभागले आहे. यातून ३० छोटी-छोटी पुस्तिका तयार केली आहेत. याला सिपारे म्हणतात. सिपारे वाचायला आणि हाताळायला कुरआनपेक्षा सोयीचे असते.)  घरातली ज्येष्ठ मंडळी हातात तसबीरी घेऊन अल्लाहचा जप करत असतात. मोहल्ल्यातल्या मस्जिदी नमाजच्या पाचही वेळा भरुन जातात. रमजान काळातले शुक्रवार विषेश महत्त्वाची  मानले जातात. यादिवशी छोट्या ईदसारखं वातावरण असतं. जुमाला सामूहिक नमाजनंतर शांती आणि भरभराटीसाठी विशेष दुआ केली जाते. रमजान हा केवळ रोजा म्हणजे उपाशी  राहण्याचा महिना नाही, तर हा आत्मशुद्धीचा महिना समजला जातो. महिनाभर अन्न-पाणी वर्ज्य करुन स्वत:चीच परीक्षा घेतली जाते. उपाशी राहणं हे केवळ रमजानचा हेतू नाही.
तर रोजा ग्रहण करुन अल्लाहची आराधना करावी. उपाशी राहून आपल्या इंद्रिय शक्ती आटोक्यात आणता याव्यात. आपल्या नफ्स अर्थात उमाळ्या मारणऱ्या इच्छांना तिलांजली देता  यावी, त्यावर विजय मिळवता यावा. यासाठी रमजानचं विशेष महत्त्व आहे.
महिनाभरात सदाचार ग्रहण करावेत. वाईट विचार आणि कर्मांना थारा न देता चांगले आचरण करावं, हा सुप्त हेतू रमजानचा आहे. रोजा स्थितीत केवळ उपाशी राहून झोपा काढणे किंवा आराम करण्यास मनाई करण्यात आलीय. रोजा स्थितीतही आपली दिनचर्या थांबू न देता कामं करत राहावीत. असा नियम घालण्यात आला आहे. आपण वर्षभर बकाबका खातच  असतो, किमान महिनाभर तरी शरीरातील अवयवांना आराम मिळावा हादेखील शास्त्रीय हेतू रमजानमागे असतो.
रमजानच्या शेवटच्या दहा दिवसाचं खूप महत्त्व आहे. या काळात इबादतचा कालावधी वाढवला जातो. तसेच रोजे मीस होऊ नये याची विषेश काळजी घेतली जाते. २० दिवसांत  आध्यात्मिक वातावरण तयार झाल्यानं, महिना संपतोय याची रुखरुख जाणवायला लागते. त्यामुळे महिन्याचे खास क्षण राखून ठेवण्यासाठी वेगवेगळ्या क्ऌप्त्या योजल्या जातात. या  दिवसात कुटुंबातले परगावी असलेले सदस्य मुळगावी परत येतात. नातवं आणि मुलींना खास बोलावणं पाठवून आणलं जातं. आणि महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्याचं खास सेलेब्रेशन  सुरू होतं. खरेदी आणि हॉटेलिंगची आठवडाभर धूम असते. कुटुंबातील अनेक जण जमा झाल्यानं सहरी आणि इफ्तारी कौटुंबिक मेळावाच असतो. अलिकडे हॉटलिंगचं फॅड वाढलं तसं  इफ्तारच्या पद्धतीदेखील बदलल्या आहेत. सुरवातीला फक्त हे फॅड महानगरापुरतं मर्यादित होतं. पण आता हे फॅड छोट्या शहरापर्यंतही येऊन पोहचलंय. छोट्या शहरात व्हेजनॉनव्हेज  खानावळी इफ्तारीचं 'खास इंतजाम' करतात. त्यात इस्लामी ढंगाच्या खानावळीत तर रुबाबच वेगळा असतो. इफ्तारीसाठी हॉटेलची खास सजावट केली जाते. मित्र-मंडळी तसेच घरातलं  अख्ख कुटुंब इफ्तार पार्टीसाठी हॉटेलला जातात. तसेच फँक्शन हॉलमध्ये खास इफ्तार पार्टीचं आयोजन केलं जातं. मित्र-परिवार आणि नात्यातल्या मंडळींना खास मेजवानी दिली जाते.  तसेच मदरसा आणि आश्रमशाळेतील मुलांना इफ्तारी आणि सहरीची सोय केली जाते. ईदनंतर दुसऱ्या दिवशी किंवा त्या आठवड्यातल्या एका ठराविक दिवशी अख्ख कुटुंब ‘बासी ईद’  साजरी केली जाते. त्यासाठी संपूर्ण कुटुंब टूरिस्ट हब किंवा शहरातील सार्वजनिक गार्डनला जातात. यातून कौटुंबिक आनंद मिळवणं हाच हेतू असतो. मुस्लिम राष्ट्रात तर रमजानसाठी  महिनाभराची सुट्टी जाहीर केली जाते. आपल्याकडे तर खास रमजानसाठी उर्दू शाळांची वेळ अध्र्यावर आणली जाते. रमजान महिना खाऊच्या वेगवेगळ्या पदार्थासाठीदेखील ओळखला  जातो. घरात तर महिनाभर खाद्यपदार्थाची रेलचेल असते. दिल्ली, हैदराबाद, औरंगाबाद, भोपाळ, लखनऊ, मुंबई, म्हैसूर ही शहरं रमजानच्या विशेष खाद्यपदार्थासाठी प्रसिद्ध आहेत.. चवीष्ठ नॉनव्हेजची असंख्य प्रकार रमजान महिन्यात विशेष आकर्षणं असतात, हैदराबादला हरीस आणि हलीम, औरंगाबादला फालुदा, मुंबईला मालपोवा, दिल्लीला पराठे रात्रभर  ग्राहकांच्या सेवेत रुजू असतात. हॉटेलमध्ये सहरीची खास सोय केलेली असते. दिल्लीला चांदणी चौक, मुंबईला महंमद अली रोड, औरंगाबादला बुढ्ढी लेन, हैदराबादला चारमिनार अशी  प्रसिद्ध ठिकाणं आहेत. जिथं खवैय्यांसाठी विशेष मेजवानी असते. दुसरीकडे मार्केटची रमजानला वेगळी तयारी सुरू असते. खरेदीदाराच्या पसंती व आवडीनिवडी लक्षात घेता मार्केट  सजवलं जातात. खाद्यवस्तु, कपडे आणि दागीण्यांची रेलचेल ग्राहकांना मार्केटकडे खुणावत असते. ईदला नवा कपडा घालणं सुन्नत समजलं जातं. सुन्नत म्हणजे शुभ, तसं नवीन  कपडे घालावी अशी सक्ती किंवा अट नाहीये. प्रत्येक जण आपल्या कुवतीनुसार कपड्यांची खरेदी करतो. त्यामुळे घरात ईदला लग्नघरासारखी कपड्यांची खरेदी होते. पुरुष मंडळी  पठाणी, शेरवानी, कुडता-पायजमाला पसंती देतात. तर महिलांकडून जरीदार आणि टिकल्यांच्या वस्त्रांची मुख्यत्वे निवड केली जाते. पंजाबी ड्रेस आणि साडी या महिलांसाठी सदाबहार  वस्त्रे मानली जातात. यासह रोज वापरण्यासाठी एखाद-दुसरा ड्रेस हमखास ईदला घेतला जातो. घरात-दुकानावर तसेच ऑफीसवर काम करणारे एकूण सर्व सव्र्हंटलादेखील रमजानमध्ये  कपडे घेतली जातात. जाळीदार टोप्या, उच्च दर्जाची अत्तरं रमजानचं खास आकर्षण असते. हजारो रुपये टोप्या आणि अत्तरांवर खर्च केली जातात.
रमजान महिन्यात मोठ्या प्रमाणात दान-धर्म केला जातो. वर्षभरातील जकात या महिन्यात काढली जाते. जकात काढणे म्हणजे, आपल्या कमाईतून गरीबांसाठी विषेश समभाग काढला  जातो. दर माणसी विशिष्ट ठराविक रक्कम जकात म्हणून काढली जाते. पैसा, कपडे, स्रfगणे, धान्य आणि गरजेच्या वस्तु या स्वरुपात ही जकात काढली जाते. जकात काढण्याचं एक  महत्त्वाचं कारण म्हणजे, समाजातील आर्थिक दुबळ्या गटांना इद साजरी करण्याचा आनंद मिळावा. त्यासाठी प्रत्येकांनी आपल्या कमाईचा विशिष्ट भाग आर्थिक दुबळ्या गटांसाठी  काढायचा असतो. ही जकात स्थावर मालमत्ता, रोकड आणि स्रfगण्यांच्या मार्केट व्यॅल्यूएशनवर ठरवली जाते. ईद-उल-फितरची नमाज होण्यापूर्वी जकात आर्थिक दुबळ्या गटांपर्यत पोहचवणं बंधनकारक असते.
शिरखुर्मा हे ईदचं वेगळंच आकर्षण असतं. शत्रूता विसरुन सर्वांना ईदच्या भेटीगाठी घेतल्या जातात. जुनी विखुरलेली नाती ईदला सावरली जातात. नवी नाती जुळवण्यासाठीदेखील ईदची  निवड केली जाते. घरातल्या बच्चेकंपनी आणि लहान बहिणींना ईदी म्हणजे भेटवस्तु दिल्या जातात. ईदला पाहुणे आणि मित्र-मंडळींना आग्रहानं बोलावलं जातं. त्यांचा विशेष पाहुणचार  केला जातो. घरात बोलावून शिरखुर्मा, गुलगुले आणि लज्जतदार फुड खाऊ घातले जातात. तसेच येणाऱ्या प्रत्येकाला वेगवेगळ्या व्हरायटीची अत्तरं लावली जातात. महिनाभर रोजा  असल्यानं अशक्तपणा येतो. हा अशक्तपणा घालवण्यासाठी शिरखुर्म्यात मुख्यत्वे ड्रायफ्रूटचा वापर केला जातो. दोन तीन वाट्या शिरखुर्माचं शरबत घेतल्यास तरतरी वाटायला लागते.  ईदच्या दिवशी मित्र आणि पाहुण्यांना विशेष जेवणावळीदेखील दिल्या जातात.

-कलीम अजीम, अंबाजोगाई

सर्वप्रथम अल्लाहचे आभार ज्याने रमजान सारखा पवित्रोत्तम महिना दिला. अन्य सर्व महिन्यांपेक्षा या महिन्याचे विशेष हे की याचे आगमन व गमन दोहोंसाठी मुसलमान उत्कंठेने   वाट पहात असतात आणि उत्कंठाही लाभाशिवाय थोडीच असते. तेव्हा हे असे लाभ तरी कोणते हे पाहणे उद्बोधक ठरते. या महिन्यातील लक्षवेधी बाबी – १) कुरआनचे नाजिल होणे,  २) रोजे, ३) शबे कद्र, ४) तरावीह आणि ५) जकात. या पाचमधील जकातचे महत्त्व ‘सलातुज्जकात’ या शब्दातूनच स्पष्ट होते. म्हणजेच नमाजबरोबरच जकातचे महत्त्व अल्लाहनेच  स्पष्ट केले आहे. तर रोजास मी जबाबदार आहे असे स्पष्ट करून कोणासही या बीबत कसलाही फरक करण्यास वाव नाही, भले हज जीवनात शक्य होवो न होवो हजचे महत्त्वही सारखेच.
येथे विचार प्रस्तुत आहे तो रमजानचे रोजे, जकात यांचा आइ म्हणून रमजानचे विशेषत्व वर स्पष्ट केले. नंतर काहीसे रोजाकडे वळावेरोजापासून आरोग्य सुदृढ होण्यास मदत होते हे
सर्वश्रुत आहे, सर्वमान्यही आहे. आरोग्य ही बाब केवळ व्यक्तीपुरती मर्यादित नसून त्याला सामाजिक महत्त्व आहे आणि ते म्हणजे चारित्र्य. मुसलमान चारित्र्यवान असतील आणि   म्हणूनच त्यास अल्लाहने बरगुजीदा कौम म्हणून घोषित करतानाच अशा चारित्र्यासाठी त्याने एक मंत्रही दिला तो तत्तकुन म्हणून अर्थात तकवा. एकदा का हा तकवा आत्मसात केला  की जीवन मग ते या भूतलावरील असो की मरणोत्तर ते यशस्वी असाच खुलासा कुरआनात आढळतो आणि तो मान्य असण्यास कोणतीही अडचण असू नये असे वाटते. कारण तकवा  म्हणजे अल्लाहप्रती प्रेम व भीती. म्हणजेच जे मी करत आहे, बोलत आहे, जो विचार माझ्या मनात चालला आहे, या सर्वांना अल्लाह जाणत असतो. सृष्टीतील प्रत्येक चीजवस्तूचा तो  मालक आहे. यात मानवही आलाच.
मानवाचा मालक अल्लाह व मानव हा त्याचा बंदा. आपण कोठेही नोकरी करत असलो किंवा इतर कोणताही धंदा-उद्योग, अल्लाहचे भय असेल तर भ्रष्टाचार होणे नाही. भ्रष्टाचार  म्हणजे तरी काय जो आचार भ्रष्ट तो भ्रष्टाचार! तो या तकवामुळे टळत असतो. असा हा तकवा उपलब्ध होण्यासाठीच हे रोजे. मी चुकून खायचे प्यायचे म्हटले तरी ते शक्य होत  नाही. अल्लाह हे जाणतो व आपला बंदा आपल्या कसोटीला उतरला याची नोंद बंद्याचे आमालनाम्यात एकदा का झाली की माझ्या कौमचा हा विश्वासू आपला अनुयायी खास जाणून  शिफारसयोग्य ठरतो. कारण त्याने चारित्र्य जपबले आहे. चारित्र्याचे सर्टिफिकेट जसे या भूतलावर लागते तसे ते दुसऱ्या जगतात म्हणजे मरणोत्तर ठिकाणी पाहिजे असते आणि ते  सर्वांनी येथूनच प्राप्त करून घ्यायचे असते. असे हे प्रमाणपत्र साध्य करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे रोजा होय. ज्यातून तकवाही लाभतो व चारित्र्याचे प्रमाणपत्रही लाभते. यापेक्षा  कोणास अधिक ते काय हवे.
सर्टिफिकेट कोणतेही असो ते प्राप्त करण्यापोटी काहीतरी कष्ट घ्यावे लागतात आणि आपण अशा प्रमाणपत्रासाठी पात्र असल्याचे सिद्धही करावे लागते. अशी सिद्धता आपण तकवा  धारण केल्यास आपले काम सोपे होते. जसे रोजामुळे खोटे बोलणे विसरून जातो, कुविचारांना, कुकर्मांना थारा देत नसतो. साहजिक आपले मनावर हळूहळू का होईना ताबा मिळविणे  शक्य होते.सतत महिनाभर रोजाचे हेच कारण आहे. मात्र केवळ रोजे ठेवायचे म्हणून ठेवले तर अल्लाह यश न देता आपण उपाशी राहण्याचे, तहान सोसण्याचेच काम केले, जे  निरर्थक ठरते. आपला तकवा तसे करू देत नाही. अल्लाहच्या बंद्याचे भल्यासाठीच हे रोजे आहेत हे यावरून स्पष्ट व्हावे. याच महान मानवाने आपले बजेट सुनिश्चित करावे व  त्यानुसार अल्लाहला अपेक्षित असलेला त्याग मग तो पैशांच्या रूपात असो की धान्य-कपड्यांच्या, गरजूंना अशा त्यागातून मुक्त करण्याची संधी साधतानाच आपले चारित्र्याचे प्रमाणपत्र  साध्य करण्यासही भरीव मदत मिळते. हे कार्य करताना तसेच रोजे करताना आपण आपले नातलग याचे रोजे व्हावेत त्याचे जीवन उंचावे याचाही विचार मनी असतो. जो इस्लामचा   एक अविभाज्य घटक आहे. अर्थात सामान्यत: आपण रोजासाठी उठलो, शेजारी काय स्थिती आहे हे पाहतोच ना! सहरी-इफ्तारसाठी जी देवाणघेवाण होते ती प्रेम व ऋणानुबंधाचे  वाढीसाठीच असते. आणि हेच ऋणानुबंध सामाजिक बंधुता, एकोपा यासही दृढ करते. शबे कद्रचे महत्त्व तर न्यारेच. कारण या एका रात्रीचे इबादतीस एकहजार रात्रींच्या इबादतीचे  इनाम यांतून ते स्पष्ट होते. वर नमूद केलेल्या बाबींबरोबरच आम्हाला हे ज्याद्वारे प्राप्त करण्याचा मार्ग सापडतो तो कुरआन आणि कुरआन नाजिल झाले तो महिना रमजान आणि  म्हणून रमजान व त्यातील रोजे हे अल्लाहची मर्जी संपादन करण्यासाठी उपयुक्त आहेत. तसेच जकातही. आपण हे ज्या महिन्यात मिळते तो महिना रमजान. म्हणून त्याचे आगमनासाठीही उत्कंठा आणि हे जे प्राप्त झाले त्याचे आभार मानण्यासाठी, आनंद व्यक्त करण्यासाठी लगतच ईदच्या चंद्रदर्शनाची तेवढीच उत्कंठा. याच उत्कंठेतून समस्त बांधवांस  रमजान मुबारकबरोबरच ईद मुबारक!

-बशीर मोडक, रत्नागिरी

प्रेषित ह. मुहम्मद (स.,) यांनी फर्माविले आहे की, ‘‘ज्या व्यक्तीने ईमानपूर्वक आणि अल्लाहकडून मोबदला मिळावा या आशेवर ‘लैलतुल  कद्र’ (शबे कद्र) मध्ये इबादत (प्रार्थना) केली, त्याचे सर्व गुन्हे (पाप) माफ केले जातील.’’ (हदीस– बुखारी)

भावार्थ
ज्याप्रमाणे पावसाचा हंगाम शेतकऱ्यांसाठी फार मोलाचा असतो, त्याचप्रमाणे अल्लाहची निकटता सामीप्य प्राप्त करण्यासाठी इस्लामी शरिअतने ठरविलेल्या खास वेळा, खास दिवस व  खास रात्री अत्यंत मोलाच्या असतात. उदा. रात्री तहज्जुदच्या नमाजची वेळ, शुक्रवारचा दिवस, रमजानचा महिना, अरफातचा दिवस वगैरे. त्याचप्रमाणे ‘कद्र’ची रात्र, अल्लाहची प्रसन्नता  प्राप्त करण्यासाठी अत्यंत योग्य व अनुकूल अशी रात्र आहे. म्हणूनच रमजान महिन्याच्या शेवटच्या दहा रात्रीमध्ये तिचा शोध घेण्यास प्रेषित (स.) यांनी फर्माविले आहे.

माननीय ह. आयेशा (रजि.) निवेदन करतात, प्रेषित ह. मुहम्मद (स.) यांनी फर्माविले आहे, ‘‘शबे कद्र’चा रमजान महिन्याच्या शेवटच्या दहा दिवसात, विषम रात्रीमध्ये (२१, २३, २५,  २७, २९ वी रात्र) शोध घ्या. (हदीस- बुखारी) ठराविक रात्र यासाठी दर्शविली गेली नाही की तिच्या शोधाची आवड निर्माण व्हावी. लोकांनी काही रात्री अल्लाहच्या इबादतीमध्ये व्यतीत  करावे. या दृष्टीने ‘अ‍ेअतिकाफ’ मागील हिकमत ही स्पष्ट होते. जो रमजानच्या शेवटच्या दशकामध्ये केला जातो. आता प्रश्न उद्भवतो की जगाच्या एका भागात रात्र असताना, इतर  भागात दिवस असतो. मग इतर भागातील लोकांना ‘कद्र’चे फायदे कसे मिळेल? याचे उत्तर असे की, शरीअतने ज्यावेळेला लाभदायक ठरवून इबादतीसाठी निश्चित केले आहे,  त्याबाबतीत स्थानीक वेळा प्रमाण मानली जाईल. त्यामुळे शबे ‘कद्र’चा लाभही स्थानीक वेळ प्रमाणित मानल्याने, शिल्लक राहतो आणि जगातील सर्व भागातील इबादत करणाऱ्यांना तो  मिळू शकतो. ‘रुह’ने अभिप्रेत ‘रुहूल अमीन’आहेत. ही हजरत जिब्रईल (अ.) यांची पदवी आहे. त्यांचा उल्लेख विशेषकरून यासाठी केला गेला आहे की ते फरिश्त्यांचे (देवदुतांचे) सरदार  आहेत. त्यावेळची परिस्थिती नजरेसमोर यावी, जेव्हा फरिश्ते अल्लाहचा संदेश घेऊन उतरत होते. प्रत्येक आज्ञा घेऊन उतरतात याचा अर्थ हा आहे की, ‘शबे कद्र’मध्ये फरिश्ते अकारण  उतरले नव्हते. उदा. कुरआनच्या पाच आयतींना ज्या सुरए ‘अलक’च्या सुरुवातीच्या आयती आहेत उतरविणे, मक्केमधील ‘हिरा’ गुहेत उतरणे, ह. मुहम्मद (स.) यांच्यावर अल्लाहची  वह्यी (संदेश) उतरवून, त्यांना प्रेषितत्वाची वस्त्रे देणे, त्याच्यामध्ये वह्यी ग्रहन करण्याची व तिला योग्य प्रकारे वाचण्याची पात्रता निर्माण व्हावी म्हणून त्यांना आपल्या हृदयांशी धरून  कवटाळणे, याशिवाय कल्याण व समृद्धी उतरविण्यासंबंधी देवदुतांना जे आदेश दिले गेले होते, त्यापैकी प्रत्येक आज्ञेचे त्यांनी योग्यप्रकारे पालन केले. कुरआन उतरविण्याच्या समयी  आकाशावर कडक पहारे बसविण्यात आले होते. शैतानांनी व्यत्यय आणू नये, त्यांना आकाशात काही ऐकण्याची संधी मिळू नये म्हणून पहारे बसविले होते. कुरआन अवतरण्यापूर्वी  कोणालाही ही खबर नव्हती की अल्लाहचा संदेश अवतरणार आहे. अशाप्रकारे अल्लाहने त्या रात्री (कद्र) कुरआन उतरविले तिला सर्व प्रकारच्या संकटापासून सुरक्षित राखण्याची व्यवस्था  केली होती. त्या रात्रीला पूर्णपणे शांततेची रात्र बनविले होते. ही मंगलरात्र पवित्र कुरआनच्या उद्घाटनाची रात्र होती, जी ‘शबे कद्र’ म्हणून साजरी केली जाते. ‘कद्र’च्या रात्री  सायंकाळपासून ते पहाटेपर्यंत शांततेचा व समृद्धीचा वर्षाव होत असतो आणि म्हणूनच ही संपूर्ण रात्र इबादतीस पात्र आहे. या रात्री जो ग्रंथ अवतरण झाला (कुरआन) तो ही पूर्णपणे शांततेचाच ग्रंथ आहे, कुरआन हा मानवजातीस शांततेचा संदेश आहे. याचा स्वीकार करणारे भौतीक जगात शांततेचे जीवन जगतील आणि परलौकीक जीवनात त्यांना चिरस्थायी शांतता  लाभेल.

(११३) हे नबी (स.)! जर अल्लाहची कृपा तुमच्यावर नसती व त्याची दया तुमच्यासोबत नसती तर त्यांच्यातील एका गटाने तुमचा गैरसमज करण्याचा निश्चय केला होता. खरे पाहाता  वस्तुस्थिती अशी होती की ते स्वत: आपल्याव्यतिरिक्त इतर कोणाचा गैरसमज करीत नव्हते आणि तुमचे काही नुकसान करू शकत नव्हते.१४२ अल्लाहने तुमच्यावर ग्रंथ व विवेक  अवतरित केला आहे. आणि तुम्हाला ते सर्व काही ज्ञात करून दिले आहे जे तुम्हाला माहीत नव्हते, आणि त्याची कृपा तुम्हांवर मोठी आहे.
(११४) लोकांच्या गुप्त कानगोष्टींमध्ये बहुधा काहीही भले असत नाही, परंतु होय, जर कोणी दानधर्मासाठी गुप्तरित्या प्रवृत्त केले अथवा एखाद्या पुण्यकार्यासाठी अथवा लोकांच्या  व्यवहारात सुधारणा घडवून आणण्यासाठी एखाद्याला काही सांगितले तर अर्थातच ही चांगली गोष्ट आहे. आणि जो कोणी अल्लाहची मर्जी संपादन करण्यासाठी असे करील त्याला  आम्ही मोठा मोबदला प्रदान करू.
(११५) परंतु जो कोणी पैगंबराच्या विरोधात वंâबर कसेल आणि श्रद्धावंतांचे मार्गानुकरण करण्याऐवजी इतर मार्गाचे अनुसरण करील तेही अशा परिस्थितीत की त्याच्यावर सरळमार्ग  स्पष्ट झाला असेल तर त्याला आम्ही त्याच मार्गावर चालवू जिकडे तो स्वत: वळला१४३ आणि त्याला नरकामध्ये झोकू जे अत्यंत वाईट ठिकाण आहे.
(११६) अल्लाहजवळ फक्त१४४ अनेकेश्वरत्वासाठी क्षमा नाही. याखेरीज इतर सर्व काही माफ होऊ शकते, ज्याला तो माफ करू इच्छितो. ज्याने अल्लाहबरोबर इतर कोणाला भागीदार  केले तो तर मार्गभ्रष्टतेत फारच लांब भरकटत गेला.
(११७) ते अल्लाहला सोडून देवदेवतांना उपास्य बनवितात, ते त्या विद्रोही शैतानाला उपास्य बनवितात.१४५
(११८) की ज्याला अल्लाहने धिक्कारग्रस्त केले आहे. (ते त्या शैतानाची आज्ञा पाळत आहेत) ज्याने अल्लाहला सांगितले होते, ‘‘मी तुझ्या दासांकडून एक निश्चित वाटा घेऊनच  राहीन,१४६
(११९) मी त्यांना बहकवीन, मोहपाशात  अडकवीन व मी त्यांना आदेश देईन व ते माझ्या आज्ञेने जनावरांचे कान चिरतील.१४७ व मी त्यांना आज्ञा करीन व ते माझ्या आज्ञेने  अल्लाहच्या संरचनेत फेरबदल१४८ करतील.’’ त्या शैतानाला ज्याने अल्लाहऐवजी आपला वाली व पालक बनविला तो उघडपणे तोट्यात आला.




१४२) म्हणजे ते खोटे बोलून तुम्हाला भ्रमात पाडण्यात सफल झाले तरी आणि न्यायाविरुद्ध आपल्या बाजूने निर्णय प्राप्त् करून स्वत:चेच नुकसान करून घेतले असते. पैगंबर मुहम्मद  (स.) यांचे काहीच नुकसान झाले नसते कारण अल्लाहजवळ अपराधी ते लोक ठरले असते; पैगंबर मुहम्मद (स.) नव्हे. अधिकाऱ्याला धोका देऊन जो मनुष्य आपल्या बाजूने निर्णय  प्राप्त् करतो तो खरे तर स्वत:ला धोका देतो. त्याला वाटते की यामुळे सत्य आपल्या बाजूला झाले. अल्लाहजवळ सत्य ज्याचे आहे त्याचेच राहाते आणि न्यायालयीन अधिकाऱ्यांना  धोक्यात टाकून निर्णय लावण्याने वास्तविकतेवर काहीच प्रभाव पडत नाही. (पाहा सूरह २, टीप १९७)
१४३) वरील दाव्यामध्ये अल्लाहने जे मार्गदर्शन केले (दिव्य प्रकटन) त्या आधारावर पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी विश्वासघात करणाऱ्या मुस्लिमाविरुद्ध आणि त्या निरपराध यहुदीच्या  बाजूने निर्णय दिला. तेव्हा त्या दांभिक मुस्लिमाला अज्ञानतेने असे घेरले की तो पैगंबर मुहम्मद (स.) व इस्लामला सोडून मदीना येथून निघून मक्का येथे गेला आणि विरोधकांशी  हातमिळवणी करून इस्लाम विरोधात उभा राहिला. या आयतमध्ये त्याच्या या कुकर्माकडे संकेत आहे.
१४४) या आयतीत उपरोक्त वार्ताक्रमाला सुरु ठेवून सांगितले गेले आहे की आपल्या अज्ञानतेच्या उन्मादात हा मनुष्य ज्या वाममार्गावर गेला आहे तो कसा मार्ग आहे आणि ज्या भल्या  लोकांचा सहवास सोडून त्याने ज्या लोकांचा सहवास मिळवला ते लोक कशाप्रकारचे आहेत?
१४५) शैतानाला तर या अर्थाने कोणीही उपास्य बनवित नाही. त्याची पूजाअर्चा केली जात नाही आणि त्याला अल्लाहचे स्थान दिले जात नाही. त्याला उपास्य बनविण्याची पद्धत म्हणजे  मनुष्य आपल्या मनाचा लगाम शैतानाच्या हातात देतो आणि शैतान जिकडे चालवितो तिकडे मनुष्य चालू लागतो. जणूकाही मनुष्य शैतानाचा दास आहे आणि शैतान त्याचा ईश्वर.  म्हणजेच कोणाच्या आदेशांचे विचार न करता केलेले पालन आणि त्याचे अंधानुकरण करणे म्हणजेच त्याची उपासना करणे आहे आणि जो मनुष्य अशाप्रकारचे आज्ञापालन करतो तो   खरेतर त्या माणसाची उपासना करतो ज्याला त्याने अल्लाहव्यतिरिक्त आपला स्वामी बनवून त्याची आज्ञाधारकता स्वीकारली आहे.
१४६) म्हणजे त्यांच्या वेळेत, त्यांच्या मेहनतीत आणि प्रयत्नात त्यांच्या सामथ्र्य आणि योग्यतेत, त्यांच्या संततीत आणि संपत्तीत आपला वाटा घेईन. आणि त्यांना धोका देऊन त्यांना या सर्व वस्तूंपैकी माझ्या मार्गात मोठा हिस्सा लावण्यासाठी मजबूर करील.
१४७) अरबांमध्ये प्रचलित अंधविश्वासांपैकी एकाकडे हा संकेत आहे त्यांच्याजवळ ही रूढी रूढ होती की जेव्हा उंटीण पाच किंवा दहा पिल्लांना जन्म देत असे तेव्हा तिचे कान फाडून  आपल्या आराध्य देवाच्या नावाने तिला सोडून देत असत. अशा वेळी त्या उंटिणीपासून काहीएक काम घेणे हराम समजले जात असे. त्याचप्रमाणे ज्या उंटाच्या वीर्यापासून दहा पिल्लं  होत असत, त्यालासुद्धा देवाच्या नावावर सोडून दिले जाई. कान फाडणे याची निशाणी होती की हे जनावर देवाला सोडलेले आहे.
१४८) `अल्लाहच्या संरचना' मध्ये परिवर्तन करण्याचा अर्थ वस्तूंच्या मौलिक संरचनेत परिवर्तन करणे नाही. जर याचा अर्थ हा घेतला तर पूर्ण मानवसभ्यताच शैतानाच्या अपहरणाचे  फळ समजले जाईल. कारण सभ्यता तर नाव त्या प्रयोगांचे आहे ज्यांना मानव अल्लाहनिर्मित वस्तूंमध्ये करीत असतो. वास्तविकपणे येथे ज्या परिवर्तनाला शैतानी कृत्य म्हटले गेले  आहे ते म्हणजे मानवाने वस्तूंपासून ते काम घ्यावे ज्याच्यासाठी अल्लाहने त्या वस्तूंची निर्मितीच केली नाही. तसेच काही वस्तूंपासून ते काम घेऊ नये की ज्याच्यासाठी त्या वस्तूंची   निर्मिती अल्लाहने केली आहे. दुसऱ्या शब्दांत ती सर्व कामे मनुष्य आपल्या व वस्तूंच्या स्वाभाविकतेविरुद्ध करतो आणि ते सर्व प्रकार जो मनुष्य निसर्गाविरुद्ध करतो, अशी ती सर्व  कामे मनुष्य शैतानाच्या मार्गभ्रष्टतेत ढकलणाऱ्या आंदोलनांचा परिणाम आहे. उदा. लूत यांच्या समाजातील लोकांची कुकृत्ये, बर्थकंट्रोल, संन्यास, ब्रह्मचर्य, पुरुष आणि स्त्रियांना वांझोटे  बनविणे, पुरुषांना हिजडे बनविणे, स्त्रियांना त्या सेवेपासून मुक्त करणे जी त्यांना निसर्गाने बहाल केलेली आहेत. स्त्रियांना त्या क्षेत्रात ढकलून आणणे ज्याच्यासाठी पुरुषांना निर्माण  केले आहे. हे आणि असे अनेक कर्मे शैतानाची चेलेमंडळी जगात करीत आहेत; वास्तविकपणे याचा हा अर्थ निघतो की हे लोक सृष्टीनिर्मात्या प्रभुच्या कायद्यांना चुकीचे ठरवून त्या  ईशआदेशात सुधारणा करू इच्छितात.

कोणत्याही समाजातील प्रत्येक व्यक्तीचे जगणे एकमेकांना सहकार्य लाभत नसेल तर जगणे शक्यच होणार नाही. त्यासाठी प्रत्येक माणसाने समाजहितासाठी आपले योगदान देणे  गरजेचे आहे. जसे एका माणसाविषयी हे विचार लागू आहेत, तसेच कोणत्याही समाजासाठी धार्मिक समुदायासाठी देखील हे सूत्र लागू पडते, ज्या देशात, समाजात, शहरात वा  गल्लीमोहल्ल्यात जे जे लोक एकमेकांच्या सहवासात राहातात त्यांनी एकमेकांच्या अडीअडचणी, समस्या सोडविणे, गरजा पूर्ण करणे अनिवार्य ठरते आणि असे करताना जात, धर्म, भाषा, भौगोलिक सीमा अशा कोणत्याही मानवी मर्यादांचे बंधन घालता येत नाही. रमजान मानवाच्या चारित्र्यात वाढ करणारे एक उत्तम प्रशिक्षण आहे. हा महिना मानवाच्या नैतिक  प्रशिक्षणाचा महिना आहे. आज सगळीकडे विविध रूपांमध्ये कुकर्मे मोठ्या प्रमाणात होताना दिसतात. संपत्ती आणि लैंगिकतेच्या आकांक्षेची पूर्तता करण्याच्या उद्देशाने माणूस प्रत्येक  प्रकारचे वैध-अवैध कृत्य करण्यास विवश आहे. त्याच्या ऐहिक आकांक्षांच्या उद्देशाचा थांगपत्ताच नाही. व्यक्तीची चारित्र्यिक निर्मिती झाल्यास या नैतिक समस्यांचे कायमस्वरूपी  निराकरण होऊ शकते आणि या चरित्र निर्मितीचा संदेश घेऊन येत असतो रमजानचा महिना. या महिन्यात ईश्वराचा प्रत्येक भक्त ईश्वरी प्रेरणेने, स्वेच्छेने कोणत्याही प्रकारच्या  जबरदस्ती व लालसेविना आपला जास्तीतजास्त वेळ कुरआन पठण,  गरिबांना दानधर्म, सत्कर्म, सद्चिंतन इत्यादींचे आचरण करण्यात मग्न असतो आणि हाच चांगल्या सामाजिक  परिवर्तनाचा पाया आहे. पवित्र कुरआन हा धर्मग्रंथ सर्व मानवजातीकरिता मार्गदर्शक म्हणून अवतरला गेला आहे. यात दानधर्म, एकमेकांचे प्रत्येक बाबीत सहकार्य देण्यासंबंधी जे आदेश  आलेले आहेत त्यात धार्मिक वा इतर कोणतेच निर्बंध घालण्यात आलेले नाहीत. जकात देणे हे योगदान प्रत्येक मुस्लिमावर, ज्याचे ठराविक वार्षिक उत्पन्न असेल, अनिवार्य केले गेले  आहे. जकातमधून प्राप्त होणारे धन कोणकोणत्या लोकांच्या हितासाठी खर्च करावे याची सविस्तर माहिती कुरआनमध्ये सांगितली गेली आहे. यात कुठेही असा उल्लेख नाही की जगातचे  धन फक्त मुस्लिम समाजातील लोकांसाठीच खर्च करावे. गरजवंत, प्रवासी, दरिद्री, गुलाम, कैदी कोणत्याही धर्माचे, संस्कृतीचे असोत, त्याच्या हितांसाठी मुस्लिमांनी खर्च करावे असे  कुरआनचे स्पष्ट आदेश आहेत. रमजानचे रोजे मुस्लिमांवर अनिवार्य ठरविताना त्यांच्यात हे ईशभय निर्माण करण्यासाठी, ज्यांचा संबंध समाजाच्या बांधिलकीशी आहे, अनिवार्य केले  गेले आहेत असे म्हटले आहे. जर रमजानचा उद्देश पूर्ण होत नसेल आणि त्याकडे हे लोक (मुस्लिम) दुर्लक्ष करीत असतील तर या महिन्याचा खराखुरा लाभ त्यांना मिळणार नाही.  स्वत:चे जीवन यशस्वी करायचे असेल तर समाजासाठी योगदान आणि लोककल्याणाची कामे करणे अनिवार्य आहे. हाच या रमजान महिन्याचा संदेश दरवर्षी मुस्लिमांना दिला जातो.  रमजानच्या संपूर्ण महिनाभर रोजे करणाऱ्या रोजेदारास अल्लाहकडून विशिष्ट प्रकारचा कृपावर्षावाचे बक्षीस मिळत असते. या आनंदास द्विगुणीत करण्यासाठी रमजानुल मुबारक  संपताच ईद साजरी करण्यात येते. तो आनंदाचा दिवस काही औरच असतो. ईदचा दिवस अत्यंत खुशीचा, प्रसन्नतेचा व उत्साहाचा आहे आणि ईदची नमाज ही खुशीची नमाज आहे.  इस्लाममध्ये आनंद आणि दु:खाची एक स्पष्ट धारण आहे. जसे- अल्लाह कोणत्या गोष्टींमुळे प्रसन्न होतो आणि कोणत्या गोष्टींमुळे अप्रसन्न याचे भान एक सच्चा मुसलमान आपल्या  प्रत्येक कामात ठेवत असतो. एखाद्याची गरज भागविण्यात अथवा गरजवंताची मदत करण्यात जो आनंद मिळतो तो माणसाला अंतर्गत सुख प्रदान करीत असतो. हा आनंद  ज्ञानेंद्रियांच्या अनुभूतीपेक्षा कितीतरी पटीने शक्तिशाली, स्थायी व फार काळ टिकणारा प्रदान करीत असतो. ईदचा आनंद इस्लामच्या याच सर्वव्यापी चिरप्रसन्नतेच्या निश्चितीचा  (अवधारणेचा) एक भाग आहे. जकात म्हणजे आपल्या संपत्तीतील अडीच टक्के हिस्सा दीन-दुबळ्यांना, वाटसरू, गरजवंत व नातेवाईकांना दान करणे होय. गोरगरिबांना आपल्या  बरोबरीने जी काही खरेदी करता येईल अशा भावनेने जो कोणी जकात अदा करतो त्या व्यक्तीची ईद खऱ्या अर्थाने परमोच्च आनंदाच्या दिशेने प्रवास करते आणि त्यास गंतव्य स्थान प्राप्त होते. ‘ईदुल-फित्र’मध्ये अल्लाहकडून आपल्या दासाला हेच सर्वकाही मिळत असते. त्यामुळेच ईदचा हर्षोल्हास इतर आनंदोत्सवांपेक्षा पूर्णत: वेगळा असतो. ईदच्या दिवशी आपणास  उत्तमता, स्वच्छता, सहिष्णूता आणि आपसातील सहकार्याचे उच्च दर्शन घडते आणि हाच ईदचा खरा अत्यानंद असतो. दुसऱ्यांकरितादेखील आनंदाचे साधन असतो तोच आनंद  अल्लाहला प्रिय असतो. ईद गरीब-श्रीमंत अशा सर्व थरांतील लोक एकत्रितपणे साजरी करतात. एकमेकांना आलिंगन देऊन ईदच्या शुभेच्छा देतात आणि वंचितांना मदतीचा हात पुढे करतात. अशा रीतीने समाजातील प्रत्येकाच्या आनंदास नव्हे तर अत्यानंदास पारावार राहत नाही! अल्लाह आम्हा सर्वांना सत्कर्मांचा मार्ग अवलंबिण्याची शक्ती देवो.
-शाहजहान मगदुम
मो.:८९७६५३३४०४,
Email: magdumshah@eshodhan.com

मशिदीवरील लायटिंग, रोषणाई, नमाजींची वर्दळ वगैरे आपण स्वत: एखाद्यावेळी मुस्लिम मोहल्ल्यातून जातांना अनुभवली असेल. त्यावेळी आज विशेष काय आहे असे तिथे कुणाला विचारले असता, ’आज बडी रात है’ असे वाक्य आपण एखाद्या वेळी ऐकले असाल. तेव्हा ही बडी रात नेमकी असते काय याबद्दल आपण पाहू या.
      रमजानच्या ज्या रात्री निसर्गकर्त्याकडून प्रेषित मुहम्मद सल्लम यांना कुरआनचा पहिला संदेश ”इकरा (वाचा/शिका)” मिळाला, ती रात्र ”लैलतुल कद्र (महानतेचि रात्र/महान रात्र/महारात्र)” म्हणून घोषित करण्यात आली आहे. याला शब-ए-कद्र देखील म्हणतात, ज्याचा अर्थ तोच होतो. परंतु आपल्या देशात सर्वसाधारणपणे याला ”बडी रात” म्हणतात. या रात्रीत केलेल्या भक्तीचे पुण्य हजारो महिने केलेल्या भक्तीएवढे मिळते. ”आम्ही याला (कुरआनला) कद्रच्या रात्री अवतरले आहे. आणि तुम्हाला काय माहीत, ’कद्र’ची रात्र काय आहे?  कद्रची रात्र हजार महिन्यांपेक्षा अधिक उत्तम आहे. फरिश्ते आणि रूह (जिब्रिल) त्यात आपल्या पालनकर्त्याच्या आज्ञेने प्रत्येक आदेश घेऊन उतरतात. ती रात्र पूर्णत: ’शांती’ आहे. उष:काळापर्यंत.”                  - कुरआन (97:105)
    हे खरे आहे की, या रात्रीत ती ऐतिहासिक घटना घडली आहे, ज्या घटनेने जगाला पालटून दिलं, ते म्हणजे या रात्रीत ईश्‍वराकडून प्रेषितांवर कुरआन अवतरित होण्यास सुरुवात झाली. याच कुरआनची शिकवण देऊन प्रेषित मुहम्मद सल्लम यांनी अरबस्थान आणि पूर्ण जगात क्रान्ती घडविली. हेच कुरआन वाचून मुलींना जिवंत पुरणारे अरब स्त्रीचा सम्मान करू लागले, आपल्या मुलींनाही शिक्षण देऊ लागले, विवस्त्र राहून काबा गृहाला प्रदिक्षणा घालणारे पुरेपूर कपडे नेसू लागले, आफ्रिकन हबशींना शूद्र समजणारे त्यांना समतेची वागणूक देऊ लागले. त्याचे पडसाद पाश्‍चात्य आणि पौर्वात्य देशांतही पडून अनेक परिवर्तनवादी चळवळी सुरु झाल्या. या जागतिक क्रान्तीची सुरुवात मात्र याच महात्रिपासून झाली होती. म्हणून हजार महिन्यात जे काम झालं नाही, ते या एका रात्रीत झालंय. कारण प्रारंभ हेच अर्ध यश असते. कदाचित म्हणूनच या रात्रीत केलेली उपासना हजारो महिने केलेल्या उपासनेसमान आहे. पण ही महारात्र रमजानच्या नेमक्या कोणत्या तारखेला येते, ते स्पष्ट नाहीये. याची तारीख प्रेषित मुहम्मद सल्लम यांना माहीत होती. एकदा या रात्रीची तारीख लोकांना सांगण्यासाठी प्रेषित घराबाहेर निघाले असता, बाहेर दोन माणसांत भांडणं सुरु झाले होते. त्यावेळी अल्लाहने त्यांना त्या तारखेचा विसर पाडला आणि प्रेषित या महारात्रीची तारीख विसरून गेले. याविषयी प्रेषितपत्नी आदरणीय आयेशा सिद्दिका सांगतात कि, प्रेषितांनी म्हटलंय - ”रमजानच्या शेवटच्या दहा दिवसांच्या विषम तारखांमध्ये या महान रात्रीचा शोध घ्या.” - संदर्भ: हदीस (प्रेषित वचन) बुखारी शरीफ (खंड-3, भाग-32, हदीस क्र. 234). म्हणजे रमजानच्या 21, 23, 25, 27 आणि 29 या पाच विषम तारखांच्या  रात्रींपैकी कोणती तरी एक रात्र ”शब ए कद्र” असू शकते. या पाच रात्रींना उर्दूत ”ताक (विषम) रात्र” देखील म्हणतात. या पाचही रात्री मशिदीत रोजच्या नमाजव्यतिरिक्त रात्री उशिरापर्यंत वयैक्तिगतरित्या अतिरिक्त (नफील) नमाज पढली जाते, काही लोकं रात्रभर जागरण करून अल्लाहचं नाम:स्मरण करतात. बर्‍याच जागी रात्रभर ”मुताअला-ए-कुरआन” (कुरआनची चिकित्सा करण्याकरिता केलेले अध्ययन) केले जाते. तर काही ठिकाणी मशिदीत समाज प्रबोधनाचे कार्यक्रम घेतले जातात. यात प्रवचने, बोधपर भाषणं, ईशस्तवन (हम्द) किंवा प्रेषित महती (नात) गायिली जाते. हे सर्व पाचही विषम रात्रींना यासाठी केले जाते कि, यापैकी जी कोणती रात्र ”शब ए कद्र” असेल त्या रात्रीच्या भक्तीचे पुण्य हजार रात्रीएवढे मिळेल म्हणून. तसेच त्या महारात्रीशिवाय इतर चार रात्री केलेली भक्तीदेखील वाया जाणार नाहीये. परंतु काही विचारवंत ही महारात्र 27 रमजानचिच असल्याचा अनुमान व्यक्त करतात. म्हणून भारत देशात बहुसंख्य लोकं फक्त रमजानच्या 27 व्या रात्री म्हणजे 26 वा रोजा असतो त्या दिवसाच्या रात्रीच जागरण करून मशिदीत अतिरिक्त नमाज पढतात. मात्र आता जनजागरणाने लोकं पाचही रात्री उपासना करू लागले आहे. खरं म्हणजे त्या रात्रीची वास्तविक तारीख फक्त अल्लाहलाच ठाऊक आहे. लोकांनी त्याचा शोध घेण्यासाठी पाचही रात्री जास्तीत जास्त उपासना करावी, याचसाठी कदाचित अल्लाहने प्रेषितांना त्या रात्रीच्या तारखेचा विसर पाडला असावा. याविषयी मौलाना अबुल कलाम आजाद म्हणतात -
    ”हे इमानवंता! तू ज्या महारात्रीचा रमजानच्या विषम रात्रीत शोध घेतोस, त्या रात्री जो ग्रंथ (कुरआन) अवतरण्यास सुरुवात झाली होती, त्या ग्रंथावर जर तू आचरण करणे सुरु केले तर तुझ्या आयुष्याची प्रत्येक रात्र ही महारात्र ठरू शकते.” अशी ही क्रान्तिकारी रात्र आपल्यापैकी प्रत्येकाचे आयुष्य पालटून ते प्रत्येक दृष्टीने समृद्ध करू दे, हीच अल्लाहशी प्रार्थना, आमीन!

- नौशाद उस्मान

17व्या लोकसभेच्या निकालांची घोषणा झालेली आहे आणि नवीन सरकारने कार्यभार सांभाळलेला आहे. लोकशाहीमध्ये निवडून आलेले प्रतिनिधी फक्त त्या लोकांचे नसतात ज्यांनी त्यांना मतदान केले, उलट ते सर्वांचेच प्रतिनिधी असतात. आम्ही नवीन खासदारांकडून अशी अपेक्षा करतो की, ते जात, धर्म आणि वर्ग यांच्या पलिकडे जावून भारताच्या प्रगती आणि विकासासाठी काम करतील. आपल्या घटनात्मक जबाबदारीला ते गंभीरपणे आणि प्रामाणिकपणे पूर्ण करतील. दुर्दैवाने निवडणुकांच्या प्रचारादरम्यान ज्या प्रकारची भाषा वापरली गेली, ज्या पद्धतीने फूट पाडण्याचा प्रयत्न केला गेला ते वाईट होते. आम्हाला आशा    
आहे की निवडणुका संपल्यानंतर त्या सगळ्या गोष्टी विसरल्या जातील आणि निवडून आलेले लोकप्रतिनिधी आपल्या जबाबदारीची संवेदना लक्षात घेऊन आपले कर्तव्य बजावतील. देशातील गरीब आणि अल्पसंख्यांक यांच्या सुरक्षेची आणि विकासाची जबाबदारी या सरकारची आहे. सरकारनी आपल्या कृतीतून याबाबतीचा विश्‍वास निर्माण करावा की, त्यांचे अधिकार सुरक्षित आहेत, अशी अपेक्षा जमाअत-ए-इस्लामी हिंदचे राष्ट्रीय अध्यक्ष सय्यद सआदतुल्लाह हुसैनी यांनी प्रसिद्धीपकाद्वारे नुकतीच व्यक्त केली आहे.
    ते पुढे म्हणतात, भारतासारख्या खंडप्राय देशात वेगवेगळ्या संस्कृती, देशाच्या एकात्मतेसाठी , राजकारण आणि प्रगतीसाठी आवश्यक आहेत. शासनकर्त्यांनी समाजाच्या प्रत्येक घटकाला सोबत घेऊन चालले पाहिजे. त्यांच्या विचारांचा सन्मान केला पाहिजे. त्यांच्या हिताचाही विचार केला पाहिजे. या क्षमता शासनकर्त्यांनी स्वत:मध्ये निर्माण कराव्यात. त्यांनी स्वत:ला कुठल्या विशिष्ट समाज घटकाचे प्रतिनिधी न मानता सगळ्या देशाचे प्रतिनिधी म्हणून काम करावे. आता दुसर्‍यांदा जेव्हा त्यांनी सत्ता सांभाळलेली आहे तेव्हा आता त्यांची ही जबाबदारी आहे की, एक जबाबदार पक्षाचे सदस्य म्हणून आपली प्रतीमा त्यांनी उंचावण्याची काळजी घ्यावी. ज्यावर देशातील सर्व समाज घटक, विशेषत: गरीब, वंचित आणि अल्पसंख्यांकसुद्धा विश्‍वास ठेवतील.
    देशात शांततेचे वातावरण निर्माण करणे, न्यायाची स्थापना करणे यासाठी जमाते इस्लामी हिंद तर्फे शक्य तेवढे सहकार्य सरकारला देण्याचे मी आश्‍वासन देतो. आम्ही विरोधी पक्षांच्या नेत्यांकडूनही अपेक्षा ठेवतो की, त्यांनी गंभीरपणे स्वत:चे आत्मपरीक्षण करावे. देशाची परिस्थिती त्यांच्याकडून अधिक गांभीर्याची अपेक्षा करते. राजकीय पुढार्‍यांनी आणि पक्षांतर्फे जाती-पातीचे राजकारण आणि त्यासाठी नियमांची पायमल्ली केल्याने देशाची हानी झालेली आहे. आम्ही देशातील सर्वसाधारण नागरिकांना सुद्धा अपील करतो की, शासनाकडून योग्य कामगिरी करून घेण्यासाठी ते सुद्धा आपली सार्थक भूमिका वठवतील. एक सुसंस्कृत आणि प्रगतीशील लोकशाही प्रधान समाजात राहण्यासाठी मतदारांची भूमिका मत दिल्यानंतर संपत नाही, तर सुरू होते. सर्वसाधारण नागरिक आणि नागरी समुहांची ही जबाबदारी आहे की, राज्यकर्त्यांच्या चुका वेळीच त्यांच्या लक्षात आणून द्याव्यात. शिवाय ही पण जबाबदारी त्यांच्यावर आहे की, देशात घटनेचे आणि कायद्याचे राज्य राहील याची खात्री करावी. लोकशाही संस्था आणि लोकशाही मुल्य सुरक्षित राहतील. तसेच सर्व समाजघटकांना न्याय मिळेल. आम्ही देशाच्या मुस्लिमांना आठवण करून देऊ इच्छितो की, त्यांची भूमिका खरे पाहता एक संदेश वाहकाची आहे. निवडणुकींच्या निकालांपेक्षा आमच्यासाठी लक्ष देण्यासारखा विषय समाजातील बदलणारी परिस्थिती आहे. ज्या प्रकारे समाजात इस्लाम आणि मुस्लिमांच्या विषयी गैरसमज वाढत आहे, त्यामुळे समाज दुभंगत आहे, त्याचे परिणाम निवडणुकांवरही झालेले आहेत आणि नुकत्याच अस्तित्वात आलेल्या सरकारवरही झालेले आहेत. त्यामुळे या परिस्थितीमध्ये आपण इस्लामचे खरे प्रतिनिधी बणून देशबांधवांच्या जवळ जावून त्यांची मनं जिंकायचा प्रयत्न करायला हवा. मोठ्या प्रमाणात इस्लामचा परिचय देशाला करून देण्याची आपली जबाबदारी आपण पूर्ण करायला हवी.
    आपल्याला आपल्या चारित्र्य आणि सामुहिक वर्तनाने इस्लामची साक्ष द्यावी. इस्लामी मुल्यांवर आधारित जडण-घडण आणि विकासाचा एक नमुना देशबांधवांसमोर ठेवण्यासाठी आपल्याला भरपूर योगदान द्यावे लागेल. शिवाय अल्लाहकडून ही अपेक्षाही ठेवली पाहिजे की, या परिस्थितीमधूनही तो चांगला मार्ग काढेल. कदाचित ही परिस्थिती आपल्या सर्वांना आपल्या जबाबदारीची आठवण करून देण्यासाठी आणि मुस्लिमांमध्ये जागृती निर्माण करण्यासाठी अल्लाहने घडवून आणली असेल. आज आपण जर का एक जबाबदार इस्लामचे प्रतिनिधी म्हणून स्वत:कडे पाहू. तर इन्शाअल्लाह निश्‍चितच ही परिस्थिती उज्ज्वल भविष्याची पूर्वपीठिका असू शकते, असेही ते म्हणाले.

सत्ताधिशांनी डाव जिंकला. ’जिंकला’यासाठी की हार, पराभव, अपयशावर आता ’विश्‍लेषणांच्या बखरी’ लिहिल्या-बोलल्या जाताहेत. सामान्याला केवळ जैसे थे काळ काळा आहे, म्हणून जगण्याच्या आशादायी उजेड जपत सामान्यांची ससेहोलपटी धडपड सुरूच आहे, ती राहील हमेशा.
    सरळ साध्या रस्त्यावरच्या घामेजल्या माणसाचा चेहरा मात्र संध्याकाळच्या खाण्यापिण्याची, चुल पेटण्याची आशा करणाराच भेटला. रोजा खोलने की दावत कुठे आहे? किंवा कुणापर्यंत ईदसाठीचा बाजार नकळत पोहचवता येईल अशा बातांनीच माझ्याभोवतीचे आवाज ठळक होत आहेत. राजकीय जाणीवा, शैक्षणिक महत्व आणि सामाजिक समजेच्या कमतरतेमुळे धर्मसमुह मानसिकतेचा चांगुलपणा सर्वसामान्य मुस्लिम मिरवताना दिसतोय. उद्याच्या कसल्याच चांगल्यावाईट गोष्टीची पर्वा न करता आला दिवस ढकलण्याची डीफॉल्टेड मनोवृत्ती किमान मुस्लिम धर्मवृत्ती कॉमन आहे.
    ’धर्म’ म्हणून गडद अधोरेखित करणार्‍या बर्‍याच उजव्या डाव्या चळवळींनी जमेल तशा उपयोगीता मुल्यावर साध्या मुस्लिम समुहाचे महत्त्व मापले आहे. इबादत ते बरकतचा सहज प्रवास करणार्‍या श्रीमंत मुसलमानाच्या जगण्याचे वेगळेपण काही वाटत नाही. केवळ ’धर्म’ म्हणून लोकसमुदायाला परिघाबाहेर ठेवायचे हाच सातत्याचा उपक्रम फायदेशीर पडला सर्वांच्या. त्यातल्या खालच्या तळातल्या, धर्म अनुयायी, सहिष्णू, समाजाच्या सर्व क्षेत्रात राबत्या मुस्लिम माणसाला मात्र वंचित उपेक्षित म्हणूनही दुर्लक्षित करण्याचा अट्टहास सगळीकडे समसमान सुरूय.
    स्वत: ’रोजा’ असतानाही उन्हात ’सरबत’ किंवा फळांचा गाडा ढकलणारा, ठेल्याटपरीवर काम करणारा, विटा वाहणारा, ट्रक-गाड्या चालवित, हमाली करणारा, इतर सर्वांनाच सेवेच्या भावाने मदतीला येणारा मुस्लिम ’धर्म’ किंवा ’नागरिक’ ’वंचित’ म्हणून अधोरेखित केला जात नाही. सरळ अशांचा अनुल्लेखाने सलग मारा करून सतत इकडून तिकडूनही मुस्लिम म्हणजे आम्ही म्हणतो तसेच हा कट्टरहट्ट प्रभावशाली ठरतोय. त्याच्याविषयी बोलणार्‍या लिहिणार्‍याची ताकद खूप कमी आणि तोकडी पडत आहे. मांडणीच्या वैचारिक पातळीवर आपल्या स्वत:च्या मोठेपणाचा बॅकलॉग भरू पाहणार्‍या सगळ्याच विचारवंतांनी सरसकट मुस्लिम ही संज्ञा एककल्ली देशव्यापी वापरली आहे. प्रादेशिक प्रश्‍न, लोक-गावगाड्याशी त्याच संध्याकाळात जगणं, इथल्या एकूण जाणीवांशी त्याची सरळमिसळ आणि पुन्हा माणूस किंवा नागरिक म्हणून जगण्याची धडपड. यावरच नव्याने मांडा-भांडायला हवे. घामेजलेल्या शर्टवर अत्तराचे थेंब आले. त्याग संयमाच्या शिकवणीने चेहरा नुरानी झाला. फुललेल्या बाजारपेठा आणि रिकामे खिसे किंवा मुठ्ठीभर स्वप्नांच्या दुनियेतला हा तवंगरबादशहा.
    याच्या जगण्याला सगळ्यांनीच ठेचलय. एकीकडे शोकसभेसारखं वातावरण का पसरलय. लोकसभेच्या निकालानंतर त्याला त्याचे प्रश्‍न किंवा उत्तर नाही कळतंय. राबणार्‍याला येणारी ईद अधिक गोड व्हावी, एवढीच किमान अपेक्षाय. घरातल्यांच्या चेहर्‍यावरचा ईदीचा आनंद लख्खपणे सुखकर असावा. गावगाड्यातल्या मित्रांनी शिरखुरमा - बिर्याणीचा आनंदे आस्वाद घ्यावा. त्याला गळामिठी ईद मुबारक म्हणत बाबरीपूर्व माणुसकीचा रंग काळजापर्यंत पोहचावा एवढीच कळकळ. पण सगळ्या अठवळ कल्लोळात साध्वी साक्षीने हायजॅक केलेल्या मेंदू आणि गल्लीतील निकालानंतर आलेले कुत्सित हास्य यांने तो दुखावतोय हे ही खरं. अशा सगळ्या रोजमर्रा घटनांचा कोलाहल मांडतानाच मला मात्र डॉ. पायलची संघीजातीय कुचेष्टेतून घडलेली स्वहत्या त्रास देतेय. त्याहीपेक्षा अधिक या शोषितांच्या बाजूने उभा राहणारा कुठल्याही विचारधारेच्या माणसाच मोठेपण जाणवतंय. पण मोहसिनच्या हत्येला पाच वर्ष पूर्ण होताना चळवळ्यांच्या आधाराची धुसर आशा ही करवत नाही. का नाही उभा राहत कोणती? चिकित्सेच्या पातळीवर येऊन तोडण्याची भाषा वाईटच... पण जोडण्यासाठीची सामान्याची धडपड मुस्लिम म्हणून एकतर्फी अपवाद काही चांगले घडते. नजिबचा तर आता विषयच नको! स्पेसिफाईड उदोउदोच्या गोंधळात माझ्या दुवेचा आवाज मी मिसळू देणार नाही. ईदची दुवा.. माणूसपणाचा दुवा सांधणारीच आहे, ती तशीच असेल. मोहसिन किंवा अगदी परवा गोरक्षकांच्या झुंडीने तुडवल्या गेलेल्याच्या घरात ईद असेल, दुवा होईल.
पण त्याच दुवेतले अश्रू खरे असतील.
’तुमने देखे नहीं हँसते हुए आँसू लेकिन
हमने रोते हुए ओठों पे हंसी देखी है”

- साहिल शेख

जळगावची राहणारी 26 वर्षीय पायल तडवी हिने 22 मे रोजी स्वत:ला फाशी लावून आपली जीवनयात्रा संपविली. सकृतदर्शनी ही एक आत्महत्या आहे. परंतु, ही आत्महत्या नसून सामाजिक हत्या आहे. समाजातील तीन सवर्ण महिला डॉक्टरांनी ज्या तिच्या वरिष्ठ डॉक्टर होत्या. यांनी तिच्याशी केलेल्या भेदभावपूर्ण व्यवहारामुळे पायलने आत्महत्या केली. तिच्या आत्महत्येस तिन्ही डॉक्टर जबाबदार असून, समाजातील उच नीचतेची भावना अजून संपलेली नाही, ह्याचे हे द्योतक आहे. असे म्हटले जाते की, भेदभाव ग्रामीण भागात असतो शहरामध्ये नसतो. परंतु, उच्च विद्याविभूषित मुंबई राहणार्‍या नायर हॉस्पिटलमध्ये रेसिडेंन्स डॉक्टर म्हणून काम करणार्‍या लोकांमध्ये सुद्धा भेदभावाची, उच्चनीचतेची मानसिकता ठासून भरलेली आहे, हे या घटनेवरून दिसून येते.
    आदिवासी भिल्ल समाजातून येणार्‍या पायल तडवीने आपल्या कमी वयामध्ये अपार कष्ट करून एमबीबीएस पूर्ण केले होते. तिला एस.टी. कोट्यामधून एम.डी.साठी प्रवेश मिळाला म्हणून चिडून तिच्या सहकारी महिला डॉक्टर्सनी तिचा पावलोपावली अपमान केला. म्हणून रोहित वेमुलासारखे तिने स्वत:लाच जगातून संपविण्याचा निर्णय घेतला. हा व्यवस्थेने केलेला खून आहे. सामाजिक हत्या आहे. म्हणायला तिन्ही डॉक्टर्सना अटक झालेली आहे. परंतु, त्यांना शिक्षा होईल याची शक्यता कमीच आहे. कारण पोलिसांमध्येसुद्धा सांप्रदायिक भेदभाव राखणार्‍यांची संख्या कमी नाही. ते पायलला न्याय मिळवून देतील, याची शक्यता कमी आहे. अ‍ॅट्रॉसिटी अ‍ॅक्टखाली दाखल झालेले बहुतेक गुन्हे याच कारणामुळे सुटतात.

statcounter

MKRdezign

Contact Form

Name

Email *

Message *

Powered by Blogger.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget