Halloween Costume ideas 2015
February 2021


मजबूत समाज हे मजबूत कुटुंबाच्या समुच्चयाचे नाव आहे. मजबूत कुटुंब मानसिक आणि शारीरिकदृष्ट्या मजबूत लोकांमुळे बनते आणि असे लोक ईशपारायणतेच्या माध्यमातून घडतात. जगात असे कुठेच आणि कधीच घडले नाही की मजबूत समाज हा व्यसनाने पोखरलेल्या दुराचारी लोकांमुळे अस्तित्वात आला. इस्लामचे प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांच्या नेतृत्वाखाली सातव्या शतकात जरूर एक मजबूत समाज अस्तित्वात आला होता. पण त्यांच्यानंतर हळूहळू तो समाज लोप पावत गेला. परंतु, प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांनी ज्या प्रक्रियेद्वारे अरबांसारख्या रानटी समाजाचे रूपांतरण नैतिकदृष्ट्या मजबूत समाजात केले होत. ती प्रक्रिया शरीयतच्या रूपाने आज देखील अस्तित्वात आहे. स्वतः मुस्लिम समाज बऱ्यापैकी शरियतवर आचरण करत असल्यामुळे त्यांची कुटुंब व्यवस्था इतरांच्या तुलनेत मजबूत आहेत. म्हणूनच की काय मुस्लिम तरूण-तरूणी यांच्यामध्ये आत्महत्येसारख्या आत्मघाती कृत्यापासून ते व्यसनाधिनतेचे व अश्लिलतेचे प्रमाण अतिशय कमी आहे.

मात्र अलिकडे प्रगतीच्या नावाखाली जो काही भौतिकवाद समाजामध्ये बोकाळत चाललेला आहे त्यातून स्वार्थी समाज आकारात आलेला आहे. कुटुंबाचे अस्तित्व संकटात सापडलेले आहे. कुटुंबाला पर्याय म्हणून लीव इन रिलेशनशिपसारखी स्त्रियांवर अत्याचार करणारी अनैतिक पद्धत मोठ्या शहरात सुरू झालेली आहे. नव्हे रूढ झालेली आहे. पण ही पद्धत मजबूत कुटुंब तर सोडा लिव्ह इन मध्ये राहणाऱ्या जोडप्यांच्या नात्याला सुरक्षासुद्धा पुरविण्यास सक्षम नाही. इस्लामच्या दृष्टीने कुटुंब म्हणजे जबाबदारी, नात्यांचे रक्षण होय. म्हणूनच शरियतने वैध लग्नाशिवाय इतर पद्धतीने अस्तित्वात येणाऱ्या कुटुंबांना निषिद्ध ठरविलेले आहे. प्रसिद्ध इस्लामी विचारवंत अस्लम गाझी यांच्या मते मानवसमाजाचे सर्वांग सुंदर चित्र कुटुंबाच्या परिघामध्ये दिसून येते. यात पती-पत्नीचे एकमेकावरचे प्रेम, आई-वडिलांची कृपा, धाकट्यांवर प्रेम, मोठ्यांचा सन्मान, कुटुंबातील विवश किंवा दिव्यांग लोकांची मदत, वृद्धांचा आधार, अडी-अडचणींमध्ये एकमेकांच्या कामाला येणे, सर्वांशी चांगले संबंध ठेवणे, आनंद आणि दुःखाच्या क्षणात एकत्र गोळा होणे. थोडक्यात असे कुटुंब म्हणजे छोटा समाजच असतो. हा छोटा समाज जेवढा मजबूत आणि सुंदर असतो तेवढाच मोठ्या समाजासाठी उपयोगी आणि मदतीचा असतो. मानवी गरजा ह्या झुंडीतून पूर्ण होत नाहीत. त्यांना पूर्ण करण्यासाठी पावलो-पावली नातेवाईकांची गरज पडते. आणि मजबूत कुटुंबातूनच मजबूत नाती निर्माण होतात. ज्याप्रमाणे वर्षभर अभ्यास केल्यानंतर वार्षिक परीक्षेमध्ये विद्यार्थ्याच्या क्षमतेचा कस लागतो तसाच संकटाच्या समयी कुटुंबातील सदस्यांचा कस लागतो. कुटुंब मजबूत असेल तरच एकमेकाच्या सहकार्याने कुटुंबातील सदस्य त्या संकटावर मात करतात. नाती ही माणसाची मुलभूत गरज आणि अधिकार दोन्ही आहेत. ते आनंद आणि दुःख दोन्ही समयी उपयोगाला येतात. मात्र अलिकडे कुटुंब व्यवस्था खिळखिळी होत असतांना पाहतांना दुःख होते. 

ज्याप्रमाणे झाड आपल्या मुळांपासून तुटल्यावर वाळून जाते त्याचप्रमाणे कुटुंबाचे सदस्य कुठल्याही कारणांमुळे कुटुंबापासून लांब गेल्यामुळे वाया जाण्याची शक्यता वाढते. आज अनेक तरूण मुलं-मुली उच्च शिक्षणाच्या निमित्ताने आपले कुटुंब सोडून मोठ्या शहरात किंवा विदेशामध्ये राहतात. तेथे त्यांच्यावर कुटुंबाचे नियंत्रण नसते. त्यामुळे अशा मुलां-मुलींचे पाय घसरण्याची शक्यता जास्त असते. कुटुंब हे समाजाचे मूळ घटक आहे म्हणून होता होईल तितके हे मजबूत कसे राहील, यासाठी प्रयत्न करणे अत्यंत गरजेचे आहे. 

’’आणि त्याच्या संकेतचिन्हांपैकी ही आहे की त्याने तुमच्यासाठी तुमच्यामधून पत्नीं बनविल्या, जेणेकरून तुम्ही त्यांच्यापाशी संतोष प्राप्त करावा. आणि तुमच्या दरम्यान प्रेम आणि करूणा उत्पन्न केली,निश्चितच यात बरीच संकेतचिन्हे आहेत, त्या लोकांसाठी जे मनन व चिंतन करतात.’’ (सुरे अर्रूम : आयत नं. 21)

कोणत्याही श्रद्धावान कुटुंबाची सुरूवात एका मुलाच्या लग्नाच्या प्रस्तावाला एका मुलीने होकार दिल्याने होते. या प्रक्रियेद्वारे दोन कुटुंब एकत्र येतात आणि तिसऱ्या एका नवीन कुटुंबाची पायाभरणी होते. इस्लाममध्ये लग्नाची आवश्यकता पतीने पत्नीपासून संतोष प्राप्त करावा, या प्राथमिक हेतूने केलेली आहे. ज्याचे संकेत वर नमूद आयातीमध्ये दिलेले आहेत. याशिवाय, मानव वंशाचा विस्तार कुटुंब व्यवस्थेतून अपेक्षित आहे. वर नमूद आयातीमध्ये कुटुंबातील सदस्यांमध्ये आपसात प्रेम आणि करूणा ही ईश्वरीय देणगी आहे. या मजबूत पायावर एका नवीन कुटुंबाची सुरूवात होते आणि लवकरच त्या कुटुंबामध्ये मुलांच्या स्वरूपात नवीन सदस्यांचा प्रवेश होतो. सुरूवातीला दोघांवर आधारित असलेले कुटुंब पुढे विस्तारत जाते आणि स्वतंत्र कुटुंबाचे स्वरूप धारण करते. या कुटुंबातून चांगले चारित्र्यवान आणि सभ्य स्त्री-पुरूष निर्माण होणे आवश्यक असते, असे तेव्हाच शक्य असते जेव्हा कुटुंब नावाची ही प्राथमिक ईकाई ही मजबूत तर समाज मजबूत. 

जमाअते इस्लामी हिंद महिला विभागातर्फे येत्या 19 ते 28 फेब्रुवारी दरम्यान मजबूत कुटुंब मजबूत समाज या नावाने जी मोहिम सुरू झालेली आहे ती आजच्या काळाची गरज आहे. कारण कुटुंब व्यवस्थेचा ठिसूळ होत चाललेला पाया पुनःश्च मजबूत केल्याशिवाय आपला समाज मजबूत होणार नाही, हा महत्त्वपूर्ण संदेश या मोहिमेतून जाणार आहे. या मोहिमेला माझ्या मनःपूर्वक शुभेच्छा!  

- मिनहाज शेख, 

पुणे (९८९०२४५५५०)



सात वर्षांपूर्वी फेब्रुवारीच्याच महिन्यात गुजरातचे तत्कालीन मुख्यमंत्री नरेंद्र मोदी यांनी एका समारंभात प्रसून जोशींच्या एका कवितेच्या दोन ओळी फार आवेशाने एकवल्या होत्या. तेव्हा साऱ्या देशात सर्वत्र त्यांचे कौतुक होत होते. त्यात एक ओळ अशी होती…

“सौगंध मुझी इस मिट्टी की

मैं देश नहीं बिकने दूंगा।”

त्या वेळी मोदीजी पंतप्रधान होण्यासाठी अटापिटा करत होते. देशाच्या जनतेने त्यांच्यावर विश्वास ठेवून त्यांना पंतप्रधान बनवले. प्रधानसेवक झाल्यानंतरदेखील ते नेहमी या कवितेच्या ओळी आपल्या भाषणांमध्ये जोमाने बोलत असत आणि लोकांची करमणूक करीत असत. पण काळानुरुप त्यांच्या कथनी आणि करणीमध्ये बदल होत गेले. “नहीं बिकने दूंगा” म्हणतच त्यांनी देशातल्या मोठ्या सार्वजनिक कंपन्या आणि उद्योग विक्रीला काढले.

एक फेब्रुवारी रोजी केंद्रीय वित्तमंत्री यांनी २०२१-२२ सालचे सादर केलेले बजट याच शृंखलेतील एक कडी आहे. सध्याचे बजेट सादर करताना पंतप्रधानांनी जे मोठे उद्योग खाजगी व्यापाऱ्यांना देऊ केले आहेत त्यावरून एका कव्वालीची आठवण येते, 

"किया था तुमसे जो वादा निभा दिया हमने

तुम्हीरी बज्म में आकर दिखा दिया हमने।

हम लूटने आये हैं, हम लूट के जायेंगे।"

या कव्वालीमधील ओळींनुसार पंतप्रधानांनी सत्ता आल्यानंतर जे वचन दिले होते ते पूर्ण केले जसे या कवितेच्या कवी साहिर लुधियानवी यांनी पुढे म्हटले आहे तेही पूर्ण करणार आहेत. प्रधानसेवकांनी असेही आश्वासन दिले होते की “न खाऊंगा न खाने दूंगा” म्हणूनच सार्वजनिक उद्योगांपासून होणारी कमाई स्वतःही खात  नाहीत नि आपल्या मतदारांनादेखील खाऊ देत नाहीत. “न रहे बांस नबजे बांसुरी”. ह्या कंपन्या आपल्या मत्रमंडळींनी विकत घेतल्या आहेत. म्हणजे “आम के आम और गुठलियों के दाम”. भांडवलदार त्यांना विकत घेतल्यावर त्यांनी पक्षाला निधी पुरवणार नाहीत हे शक्यच नाही. त्यांनी वचनभंगाचा नुसता विचारदेखील आणला तर शहाजींची सीबीआय आणि ईडीच्या जाळ्यातून ते वाचणार नाहीत. प्रधानसेकांच्या काही वक्तव्यांचा आम्हाला विसर पडतो. एकदा ते म्हणाले होते की “व्यापार माझ्या नसानसांत भिनलेला आहे.” म्हणूनच खरेदी-विक्रीचा कारभार जोमाने चालू आहे. संघपरिवाराचे भोळेभाबडे लोक त्यांच्या या युक्तीला ओळखले नाहीत, भाजपची रणनीती अशी आहे की सार्वजनिक कंवन्या विकून टाकाव्यात. त्यातून होणाऱ्या मिळकतीवर निवडणुका लढवाव्यात. जर निवडणुकीत अपयश जरी आले तरी निवडून आलेल्या घोड्यांनाच विकत घ्यावे लागते. यासाठी कोट्यवधी रुपयांची तजवीज करावी लागते ते कुठून येतील? संघवाल्यांना हे गणित कळत नसल्याने ते बजेटमध्ये खाजगी कंपन्या विकण्याच्या प्रस्तावाचा विरोध करत आहेत. भारतीय मजूर संघाचे सचिव विनयकुमार सिन्हा म्हणतात, दोन सार्वजनिक क्षेत्रांतील बँका आणि एका विमा कंपनीच्या विक्री/खाजगीकरणामुळे स्वावलंबी भारताचे आकर्षण कमी होईल. दुर्दैव त्यांचे. त्यांना हे माहीत नसावे की स्वावलंबी भारत म्हणजे हत्तीच्या दातासारखे आहे. ते फक्त दाखवायचे असतात. त्या दातांनी खाता येत नसते. सिन्हा यांनी पुढे असेही म्हटले आहे की या बजेटवर संघाच्या कार्यकारिणीत चर्चा करणार आणि एक रणनीती आखली जाईल. संघपरिवाराची किव करावीशी वाटते. कारण सध्या ‘दात’ही त्यांचेच आहेत आणि ओठदेखील. अशा प्रकारचा बजेट जर काँग्रेसने सादर केला असता तर त्यांनी आकाशपाताळ एक केले असते. पण स्वतःच्याच पक्षाविरूद्ध सांगावे तरी काय आणि बोलावे तरी कसे! ते जे काही म्हणतात फक्त तेदेखील हत्तीच्या दातासारखेच.

रा. स्व. संघाच्या स्वदेशी जागरण मंचाने आयईएनएस ला सांगितले की शासनाने बीपीसीएलएम इंडिया, शिपिंग कार्पोरेशन ऑफ इंडिया, पवन हंस आणि बीईएमएल या कंपन्यांच्या खाजगीकरणाच्या निर्णयाचा पुनर्विचार करावा. पण त्यांनी यासाठी सरकारची निंदा केली नाही. कारण त्यांना त्याचे साहस नाही. त्यांनी जरी तसा विचारदेखील केला तर डॉ. प्रवीण तोगडियांसारखे त्यांचे ‘घर के ना घाट के’ झाले असते. म्हणूनच म्लणतात की सार्वजनिक क्षेत्रांतील बँका आणि विमा कंपन्यांच्या खाजगीकरणाचा निर्णय चिंताजनक आहे. खाजगीकरण न करता त्या कंपन्यांचा कारभार व्यवस्थित चालावा यासाठी प्रयत्न करायला हवेत.

पंतप्रधानांच्या काही वक्तव्यांना संघासहित सामान्य माणसांकडून सुद्धा चूक होते. त्यांनी असे म्हटले होते की मला पंतप्रधान नका बनवू. मला चौकीदार म्हणून नेमा. जनतेला वाटलं की ते कदाचित राष्ट्राची चौकीदारी करू इच्छितात. संघाचा असा गैरसमज झाला की देशाची नाही तर कमीतकमी त्यांची चौकीदारी जरूर करतील. हे दोन्ही समज चुकीचे ठरले. प्रधानसेवक पूर्वापारही आपल्या निष्ठावंत मित्रांचे चौकीदार होते, आजही ती भूमिका त्यांनी सोडलेली नाही. पण जेव्हा निवडणुकीपूर्वी “चौकीदार चोर है” ची घोषणा दिली जाऊ लागली तेव्हा त्यांनी त्याचे खंडन करीत हॅशटॅग लावून म्हटले होते की तुमचा चौकीदार भक्कमपणे उभा असून देशाचे रक्षण करीत आहे. जनतेला पुन्हा एकदा धोका पत्करावा लागला. निवडणुकीत यश मिळाल्यानंतर त्यांनी चौकीदारचा हॅशटॅग काढून टाकला आणि आपल्या मित्रांशी एकनिष्ठ झाले. ज्यांच्या निधी-देणग्यांद्वारे त्यांनी निवडणुका जिंकल्या होत्या. बजेटमध्ये जी खाजगीकरणाची तरतूद केली गेली ती त्यांच्या मित्रांच्या कृपाप्रसादाची परतफेड आहे.

मोदी सरकारला संघ असो की जनता कुणाच्या टीका-टिप्पणीने काही एक फरक पडत नाही. गेल्या सहा वर्षांमध्ये त्यांनी सार्वजनिक कंपन्यांमधील सरकारची भागीदारी विकून ३ लाख ५६ हजार कोटी रुपये जमा केले आहेत. गेल्या २३ वर्षांतील एकूण रक्कम या सहा वर्षांच्या तुलनेत कमीच आहे. मे २०१४ मध्ये सत्तारुढ झाल्यानंतर मोदी शासनाने आजपर्यंत १२१ कंपन्यांमधील सरकारचे भांडवल विकून टाकले आहे. १९९१ वर्षाच्या आर्थिक टंचाईच्या काळात तत्कालीन पंतप्रधान नरसिंह राव यांनी याची सुरूवात केली होती. त्यानंतरच्या ३० वर्षांमध्ये खाजगीकरणातून ४.८९ लाख कोटी रुपये शासकीय खजिन्यात जमा झाले आहेत. या सहा वर्षांमध्ये मोदी सरकारने ७४ टक्के खाजगीकरणाद्वारे सरकारी तिजोरीत जमा केले आणखी पुढच्या तीन वर्षांत अशाच रीतीने सर्व काही विकून देशाला कोणत्या परिस्थीतीत आणून सोडतील सांगता येत नाही. ‘सपुत’ आणि ‘कपुत’ मधला हा फरक आले. एक कमाई करून सोडून जातो आणि दुसरा भरमसाठ कर्ज सोडून जातो.


- डॉ. सलीम खान



प्राणप्रिय उधोजीराजे यांचे चरण'कमळी' कमळा नागपूरकरीण हीचा मानाचा मुजरा. खरं म्हणजे साष्टांग नमस्कारच घालणार होते, पण हल्ली साष्टांग नमस्कार घालण्याच्या नुसत्या कल्पनेनेच अंगावर काटा येतो, पोटात गोळा उठतो. खरं म्हणजे आजचा दिवस प्रत्यक्ष भेटून प्रेमाच्या 'मिनिमम कॉमन प्रोग्रॅम'वर युती करण्याचा! मीसुध्दा स्वतःच येणार होते 'मातोश्री'वर तुम्हाला प्रत्यक्ष भेटून 'कमळा'चं फुल द्यायला आणि परत एकदा 'प्रपोज' करायला. पण हल्ली काय एक माणूस फार मोठ्ठा झाला आहे बुवा! पूर्वी तुमच्या गळ्यात कॅमेरा असायचा, आता तर जिथे जाता तिथे तुमच्यावरच कॅमेरे रोखलेले असतात! (तरी शेवटी लोणारला मोबाईलनेच फोटो काढावा लागला ना?) त्यात आपला ब्रेकअप झाल्यापासून तुम्ही म्हणे गेटवरच्या गुरख्याला मला आत न सोडण्याची सक्त ताकीदच देऊन ठेवली आहे. मागे मी त्या रस्त्याने सहजच पायी फिरत होते तर मेला मागची ओळख विसरून, माझ्याकडे मारक्या म्हशीसारखा पाहत काठी आपटत होता. उगाच नको बाई अपमान म्हणूनच समक्ष आले नाही. आणि येऊन तरी काय करणार? तुमच्या तोंडावर मास्क, माझ्या तोंडावर मास्क. मी तुम्हाला प्रेमाने कमळाचं फूल देणार, तुम्ही निरसपणे त्याच्यावर सॅनिटायझर मारणार, मग हळूच ते नाकाला लावणार आणि मग त्या सॅनिटायझरच्या वासाने - - - नको ग बाई. असो.

हे गुलाबी कागदावरचं प्रेमपत्र (बघणाऱ्याला सरकारी वाटावं म्हणून) मुद्दामच खाकी पाकिटात टाकून पाठवतेय. आज आपल्या ब्रेकअप नंतरचा हा पहिलाच व्हॅलेन्टाईन डे ना! म्हणजे तसा दुसरा, पण पहिला आपल्या ब्रेकअपनंतर लगेच आला होता ना. मी तर धड त्या धक्क्यातून सावरलेसुद्धा नव्हते. त्या 'लॉ ऑफ ऍट्रैक्शन'वाल्यांचं ऐकून सारखं 'मी परत येईन. मी परत येईन.' घोकत बसले होते. काहीच उपयोग झाला नाही. मिसगाईड करतात मेले. बारामतीला राहतात की काय? जाऊ द्या. झालं गेलं 'मिठी'ला मिळालं! ('मिठी' म्हणजे 'ती'  मिठी नाही काही. आपल्या गावातल्या नदीचं नाव आहे ते!) आता विसरा ना गडे मागचा राग. मी थोडीशी गंमत करायला गेले तर तुम्ही लगेच डोक्यात राख घालून दुसरा घरोबा केलात. किती ओढाताण होतेय तुमची त्या नवीन (नवीन कसले मेले, सगळ्यांचाच दुसरा घरोबा आहे!) संसारात! मला नाही बाई बघवत. बाहेर पडा बघू त्या त्रांगड्यातून. आपण आपला मोडलेला संसार परत सुरू करू. हा व्हॅलेन्टाईन डेचा मुहूर्त चुकवू नका. मला आठवतं ना तुम्हाला आणि मामंजीना या व्हॅलेन्टाईन डेची किती चीड यायची ते! पण आता मामंजी नाहीत आणि बाळराजेही वयात आलेत! आता नाईट लाईफ काय की व्हॅलेन्टाईन डे काय तुम्हाला चालवून घ्यावेच लागतील! जाऊ द्या. माणसाला थोडं बदलावंच लागत, थोडी तडजोड करावीच लागते. आपणही थोडं बदलू या, थोडी तडजोड करू या, व्हॅलेन्टाईन डेचा मुहूर्त साधून.

ता. क. - पाकिटात किनई एक कमळाचं फुल ठेवलं आहे. तुमच्यासाठी.

फूल तुम्हे भेजा है खत में

फूल नहीं मेरा दिल है।

तुमचीच

कमळा नागपूरकरीण

*********

कमळे, 

तुझं पत्र आम्ही केराच्या टोपलीत फेकलं आहे (दोनदा वाचून). असं गुलाबी कागदावर दुसऱ्याची उचललेली गाणी लिहून मला परत नादी लावायचा प्रयत्न करू नको. ते असू देत, पण लक्षात ठेव संकट (कोव्हीडचं, आमच्या संसारावरचं नाही!) कमी झालं आहे पण अजून पूर्ण गेलेलं नाही. हात धुवत जा. तोंडावर मास्क लावत जा आणि अंतर राखत जा. तुझ्याशी परत संसार थाटण्याची मला (सध्यातरी) गरज नाही. किंबहुना मी तर म्हणेन की, (सध्यातरी) तो विषय नकोच.

उधोजीराजे


-मुकुंद परदेशी

धुळे, मुक्त लेखक,

संपर्क-७८७५०७७७२८



आज जवळपास वर्ष सव्वावर्षानंतर सकाळी लवकर उठून तयार झालो. (मागे वर्ष सव्वावर्षाआधी अशाच एका बंडखोर पहाटे उठून गनिमी कावा खेळलो होतो, पण - - - जाऊ द्या. नको त्या आठवणी.) मोठ्या साहेबांना भेटायला जायचं तर सक्काळी सक्काळीच जायला हवं की नको? याचक म्हणून कोणाच्या दारात जायचं असेल तर सक्काळी सक्काळीच जावं म्हणतात. तेव्हा माणसाचा मूड चांगला असतो, रिकाम्या हाती नाही यावं लागत म्हणे. ईश्वराला नमस्कार केला. आमच्या साहेबांना सद्बुद्धी द्या म्हणून विनंती केली. तसे आमचे साहेब मागचं विसरून पुढे जाणारे आहेत. (देवा नानांसोबत केलेली बोलणी विसरून ते उधोजीराजेंसोबत पुढे गेलेच की नाही?) माझ्याबाबतीतही ते मागचं विसरलेच असतील. केली असेल मी बंडखोरीला मदत, पण साहेबांची नाराजी कळल्याबरोबर आलो की नाही हातात पांढरे निशाण फडकवत छावणीत परत? आणि आताचीही माझी चूक कबूल करून मी चुकीची दोन्ही फळंही पदरात घेतली आहेत. मग कशाला दाखवतील ते मला 'कात्रजचा घाट'?

मला सांगा, अंगवस्त्र बाळगायची आपल्याकडे पूर्वापार चालत आलेली परंपरा आहे की नाही? पूर्वीच्या राजामहाराजांना सारखी भटकंती करावी लागत असे, मग श्रमपरिहार करण्यासाठी, विरंगुळ्यासाठी ते आपल्या पदरी अंगवस्त्रे बाळगत. समाजाचीही त्याला मुकसंमती असे. आणि महत्वाचं म्हणजे तेव्हाही बोरूबहाद्दरांची आणि दांडकेधारकांची जमात उदयाला आली नव्हती, म्हणून तेव्हा नको त्या गोष्टींचा बोभाटा होत नव्हता. आता आम्हालाही लोकांना 'सामाजिक न्याय' देण्यासाठी गावोगावी फिरावं लागतं. जीव नुसता शिणून जातो. मग थोडा विरंगुळा म्हणून समजा आम्ही एखादं अंगवस्त्र बाळगलं तर त्यात गैर काय? लोकांना 'सामाजिक न्याय' देणाऱ्याने स्वतःला न्याय देऊच नये का? हा कुठला न्याय झाला? आणि आम्ही कोणावर अन्याय केलेला नाही. जे झालं ते दोघांच्याही संमतीने झालं आहे! शिवाय जे दोघांच्या संमतीने झालं त्याची दोन्ही फळं आम्हीच सांभाळतोय!

मग अजून काय हवंय? आणि या आधी अशाच प्रकरणात आमच्याच पूर्वसूरींना 'जब …… किया तो डरना क्या?' म्हणून पाठीशी घालण्यात आल्याचा इतिहास काही फार जुना झालेला नाही. म्हणजे '- - - - मैं करू तो साला कॅरेक्टर ढिला है!' असं का?

मोठ्या साहेबांच्या घरी पोहोचलो तेव्हा ते अस्वस्थपणे दिवाणखान्यात येरझारा घालत होते. त्यांना तसे अस्वस्थपणे येरझारा घालतांना पाहून त्या एसी हॉलमध्येही मला दरदरून घाम फुटला. त्यांनी मला हातानेच बसायचा इशारा केला. त्यांची ती उग्र मुद्रा पाहून मी उभाच राहिलो. साहेबांच्या डोळ्यांतून, 'मार दिया जाय के छोड दिया जाय - - - - ?'चे सूर बाहेर पडत असल्याचा भास झाला!

'बोला, काही बोलण्यासारखं असेल तर बोला.' साहेबांचा धीरगंभीर आवाज उमटला.

'चूक झाली साहेब. पदरात घ्या.'

'तुम्ही घरचा पदर सोडून बाहेरचे पदर ओढायचे आणि वर आम्हाला सांगायचं की पदरात घ्या म्हणून!'

'चुकलो साहेब. माफी असावी.' शाळेतला मास्तरही असाच एका चुकीसाठी दहावेळा कान धरायला लावायचा.

'अरे, असे कसे चुकलात? लोक असलेली बायको लपवता आणि तुम्ही जिला लपवायची तिला लोकांसमोर आणता? मोठ्या लोकांकडून काही शिकत चला जरा.'

'तो पक्ष केव्हाच सोडला साहेब. चुकलो, पण दोन्ही मुलांची नैतिक जबाबदारी स्वीकारली आहे, साहेब.' 

'आधी अनैतिक कृत्यं करायची आणि मग नैतिक जबाबदारी स्वीकारायची! हे म्हणजे आधी सत्तेसाठी सेक्युलर पक्षांसमोर खांदे पाडायचे आणि नंतर मात्र खांद्यावर हिंदुत्वाचा झेंडा मिरवायचा अशातला प्रकार झाला. ते एक असू देत, पण आसपासचे सगळेच अणू-'रेणू' प्रेमाने भरून टाकण्याचा तुम्हाला कोणी कॉन्ट्रॅक्ट दिला होता का? प्रत्येक खुर्चीवर आपणच बसायला हवं का? दुसऱ्यांसाठी नको सोडायला काही जागा?'

साहेबांनी उठता उठता प्रश्न केला. उठतांना साहेबांचा उजवा हात आशीर्वाद दिल्यासारखा वर उठला होता आणि चेहऱ्यावर स्मित हास्य होते. मी प्रसन्न मुद्रेने बाहेर पडलो.

जाता जाता - आपला पॉली (टिकल) वूडमध्ये एकदम वट आहे. कोणाला ब्रेक हवा असेल तर द्या पाठवून. 'काम' पक्कंच करून टाकतो.

-मुकुंद परदेशी

धुळे, मुक्त लेखक,

संपर्क-७८७५०७७७२८



येवला (शकील शेख) 

जमाते इस्लामी हिंद महाराष्ट्र राज्य च्या वतीने दि 22 जानेवारी ते 31 जानेवारी 2021 अंधारातून प्रकाशाकडे  हा अभियान सप्ताह साजरा करण्यात आला. येवला शहर जमाअत ए इस्लामी हिंद च्या वतीने सदर सप्ताह विविध कार्यक्रमांच्या माध्यमातून साजरा करण्यात आला.

मस्जिद अल फुरकान मध्ये सदर सप्ताहाचा समारोप कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला. त्याप्रसंगी प्रमुख पाहुणे म्हणून औरंगाबादचे मौलाना नासिर पाशु, जमाअत ए इस्लामी हिंद नाशिक जिल्हा अध्यक्ष मौलाना फैरोज आजमी, डॉ मसररत अली शाह, मौलाना इस्माईल नदवी, शहर अध्यक्ष जमील अन्सारी आदी उपस्थित होते.

याप्रसंगी अंधारातून प्रकाशाकडे अभियानाचे स्वरूप व जमाअत ए इस्लामी हिंद महाराष्ट्र राज्य चे कार्यक्रम व उद्देश प्रस्तुत करण्यात आला.

कार्यक्रमच्या सुरवातीला मौलाना इस्माईल नदवी यांनी पवित्र कुरआनमधील सूरह (श्लोक) लोकांना सांगितले व त्याचे मराठी भाषांतर पत्रकार शकील शेख यांनी केले. मौलाना फैरोज आजमी यांनी जमाअत ए इस्लामीचे विविध अभिमान व उपक्रमांबद्दल माहिती दिली. तसेच सध्याच्या धार्मिक तेढीमुळे निर्माण होणाऱ्या नुकसानीबद्दल जागृत करण्याचा प्रयत्न केला. प्रत्येक धर्म हा शांती व सदभानेचे आचरण करण्यास शिकवतो. इस्लाममध्ये राष्ट्रप्रेम व इतर धर्माचा आदर करणे याला खूप महत्त्व आहे, असे त्यांनी मनोगत व्यक्त केले.

राहुल लोणारी यांनी जमाअत ए इस्लामीच्या उपक्रमाचे कौतुक केले व देशाला आज खऱ्या प्रकाशाची गरज आहे त्यासाठी आपण सर्व एक होऊन काम करू या असे आवाहन केले. सचिन सोनवणे यांनी कोरोना काळात ज्या प्रकारे मुस्लिम समाजातील लोकांनी मदत केली व इतर सर्व समाजाने जे काम केले ते फक्त माणुसकीचे दर्शन देणारे होते. समाजात जमाअत ए इस्लामीसारख्या संघटनेचा प्रसार जास्तीत जास्त प्रमाणात व्हायला हवा व आज मला मस्जिद परिचय या माध्यमातून माहीत झाले, असे सांगून त्याबद्दल आयोजकांचे आभार त्यांनी व्यक्त केले.

प्रकाश भाऊ यांनी आपले मनोगत व्यक्त करतांना सांगितले की मी माझ्या आयुष्यातील 25 वर्ष महावितरणमध्ये वायरमन या पदावर मुस्लिम भागात काम केले. परंतु ज्या प्रकारे आज मुस्लिम समाज जगासमोर दाखविला जातो तसे काही नाही. मुस्लिम समाज हा खूप भावुक व संस्कारी आहे. मला कधीही हिंदू म्हणून त्यांनी भेदभाव केला नाही. नेहमी सहकार्य केले व आदरही दिला.

अध्यक्षीय भाषणात मौलाना नासिर पाशु यांनी अंधारातून प्रकाशाकडे अभियान म्हणजे काय याचे विश्लेषण केले. अजानमध्ये काय पुकारले जाते आणि त्याचा मराठी अनुवाद काय आहे, लोकांना त्याबद्दल काय गैरसमज आहे याचे त्यांनी विश्लेषण करून त्यांनी अजानचे मराठी भाषांतर करून वर्णन केले. तसेच मस्जिदमध्ये काय काय होते, नमाज कशा पद्धतीने होते, इस्लाममध्ये पवित्रतेला काय महत्त्व आहे, नमाजसाठी शरीर कसे हवे, मन कसे हवे याचे विस्तृत वर्णन त्यांनी करून दिले.

याप्रसंगी रवींद्र करमासे, सुनील गायकवाड, मुकुंद आहिरे, वसंत घोडेराव अहिरे, बाबा मुशरिफ शाह आदींसह इतरही राजकीय, सामाजिक नेते, पदाधिकारी व कार्यकर्ते उपस्थित होते.

कार्यक्रमच्या शेवटी सचिन सोनवणे, सुनील गायकवाड, रवींद्र करमासे, राहुल लोणारी यांनी प्रमुख पाहुण्यांचे शाल देऊन सत्कार केला. सूत्रसंचालन व आभारप्रदर्शन अजहर शाह यांनी केले. कार्यक्रमाच्या यशस्वीतेसाठी शहर अध्यक्ष जमिल अन्सारी, शकील शेख, मुशताक अन्सारी, इम्रान शेख, मकसूद महेवी, फैसल अन्सारी, शफिक अन्सारी व इतर कार्यकर्त्यांनी परिश्रम घेतले.


"लोकांनी निवडून दिलेल्या सरकारचे निर्णय लोकोपयोगी नाहीत. लोकशाही हे अराजकतेचे एक सुखद रूप आहे. लोकशाहीतूनच हुकुमशाहीचा जन्म होतो." असे लोकशाहीचे जन्मस्थान म्हटल्या जाणाऱ्या अथेन्समधील तत्त्वज्ञ प्लेटो यांनी आजपासून 2400 वर्षांपूर्वी त्यांच्या 'द रिपब्लिक' या ग्रीक भाषेत लिहीलेल्या पुस्तकात म्हटले आहे. स्वातंत्र्याची एक अतृप्त ओढ एक प्रकारची निरंकुशता निर्माण करते. या स्वातंत्र्यामुळे बहुसंख्यांचा एक गट आणि मतभेदांचा जन्म होतो. यातल्या बहुतेकांच्या संकुचित विचारांमुळे त्यांना स्वतःपुढे इतर काही दिसत नाही. अशामध्ये नेता होण्याची इच्छा असणाऱ्याला या गटांना संतुष्ट करावे लागते. या लोकांच्या भावनांचा विचार करावा लागतो आणि ही परिस्थिती एखाद्या हुकूमशहाचा जन्म होण्यासाठी योग्य असते. कारण लोकशाहीवर काबू मिळवण्यासाठी तो जनतेला भ्रमात ठेवतो. इतकेच नाही तर कोणतीही बंधने नसणारे स्वातंत्र्य उन्माद असणाऱ्या जमावाला जन्म देते. असे झाल्यास लोकांचा शासकावरचा विश्वास कमी होतो. लोक अडचणीत येतात आणि त्यांच्यातल्या भीतीतल्या खतपाणी घालणाऱ्या आणि स्वतःला त्यांचा रक्षक म्हणवणाऱ्या व्यक्तीला समर्थन देतात. गेल्या काही काळातल्या डोनाल्ड ट्रंप यांच्यासारख्या नेत्यांच्या उदयामुळे 'द रिपब्लिक' मधल्या धोक्याच्या सूचना पुन्हा एकदा महत्त्वाच्या ठरल्या आहेत आणि भारतातदेखील वेगळी परिस्थिती नाही. अँड्य्रू सॅलिवान यांच्यासारख्या अनेक विश्लेषक आणि राजकीय भाष्यकारांनी बीबीसीच्या न्यूजनाईट या कार्यक्रमात प्लेटोंचे हे विचार मांडले होते. ते सांगतात, "अशा नेत्यांना सद्यपरिस्थितीची माहिती असते. आपले सर्व काही ऐकणाऱ्या एका गटावर ते वर्चस्व मिळवतात आणि त्याच गटामधल्या श्रीमंतांना ते भ्रष्टाचारी म्हणायला लागतात. शेवटी ते एकटे पडतात आणि गोंधळलेल्या - स्वतःमध्ये रमलेल्या जनतेला अनेक पर्यांयांपैकी एक निवडण्याचे आणि लोकशाहीच्या असुरक्षिततांपासून स्वातंत्र्य देतात. ही व्यक्ती स्वतःकडे सर्व प्रश्नांचे उत्तर असल्याचे सांगते. आणि एखाद्या प्रश्नाचा तोडगा या व्यक्तीकडे असल्याचे समजून जनता उत्साहात आली की ती या उत्साहाच्या भरात लोकशाही संपुष्टात आणते." सध्या भारतात शेतकरी आंदोलनाच्या अनुषंगाने नव्या राजकीय संस्कृतीचा विकास होताना दिसत आहे. नोव्हेंबर २०२० पासून सुरू झालेले शेतकरी आंदोलन हे एकमेव उदाहरण नाही.  २०१९ मध्ये केंद्र सरकारने नागरिकत्व कायद्यात बदल करून संविधानाच्या चारित्र्यावर प्रभाव पाडण्याचा प्रयत्न केला तेव्हा देशभरात आंदोलने झाली आणि त्या चळवळीत सामूहिक नेतृत्वाची संस्कृती विस्तारलेली दिसून आली. जगभरातील चळवळींच्या इतिहासात नोंदवलेल्या भारताच्या या दोन अद्वितीय चळवळींमधील सामूहिक नेतृत्वामुळे अनेक नवी आव्हाने निर्माण झाली आहेत,  कारण ते आपल्या राजकीय संस्कृतीच्या अनुभवाच्या पलीकडचे आहे. असे म्हटले जाऊ शकते की सामूहिक नेतृत्वाच्या संस्कृतीमुळे चळवळींना तोंड देण्यासाठी सरकारला आपल्या यंत्रणेची ताकद आणि प्रचार यांसारख्या डावपेचांवर अवलंबून राहावे लागले. सत्तेचे राजकारण नायकाभोवती फिरणाऱ्या संस्कृतीत विकसित झाले आहे. ब्रिटिश सत्तेच्या गुलामगिरीविरुद्धच्या आंदोलनाचे सामूहिक नेतृत्व देशाच्या विविध भागांत स्थानिक पातळीवर उदयास येत असल्याचे दिसते. सामूहिक नेतृत्वाची संस्कृती भारतीय प्रजासत्ताकासाठी नैसर्गिक मानली जाते. पण सत्तेचा जोर नेतृत्वाच्या राजकीय संस्कृतीवर राहिला. रिपब्लिकन संविधानाच्या अंमलबजावणीनंतर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आपल्या पहिल्या भाषणात म्हणतात, “२६ जानेवारी१९५० रोजी भारत हे स्वतंत्र राष्ट्र असेल. पण त्याच्या स्वातंत्र्याचे भवितव्य काय आहे? तो आपले स्वातंत्र्य टिकवून ठेवेल की पुन्हा गमावेल? भारत कधीच स्वतंत्र देश नव्हता असे नाही. त्याला उपलब्ध असलेले स्वातंत्र्य एकदाच हरवले होते. तो ते दुसऱ्यांदा गमावेल का? याच कल्पनेमुळे मला भविष्याची खूप काळजी वाटते.  भारतासारख्या देशात दीर्घकाळ लोकशाहीचा वापर न करणे ही लोकशाहीची जागा घेणारी पूर्णपणे नवीन गोष्ट मानली जाऊ शकते. या लोकशाहीसाठी छुपी लोकशाही टिकवून ठेवणे शक्य आहे, पण प्रत्यक्षात ती हुकूमशाही आहे.” भारतीय समाजात एकाच वेळी स्वातंत्र्याचा दावा सुरू झाला तेव्हा लोकशाही गमावण्याच्या धोक्याकडे डॉ. आंबेडकर का पाहत होते? सत्तेच्या संस्कृतीचा पाया सहसा समाजात प्रचलित असलेल्या संस्कृतीवर अवलंबून असतो. ब्रिटिश सत्तेच्या हस्तांतरणानंतर भारतीय समाजात प्रचलित असलेली ही संस्कृती सत्तेने बनली. नायकाची संस्कृती महान नायकाकडे विस्तारत असताना सर्व पातळ्यांवर सत्तेचे केंद्रीकरण कसे झाले आहे हेही आपण पाहू शकतो. डॉ. आंबेडकर आपल्या भाषणात लोकशाहीने व्यापलेल्या हुकूमशाहीच्या भीतीत भर घालतात, “निवडणुकीत मोठा विजय मिळाल्यास त्याच्या (हुकूमशाही) वास्तवाचा मोठा धोका असतो. लोकशाही टिकवून ठेवू इच्छिणाऱ्यांना जॉन स्टुअर्ट मिलचा इशारा लक्षात घ्या-  म्हणजे महान नायकाच्या चरणीही आपले स्वातंत्र्य समर्पित करू नका किंवा संस्था नष्ट करण्याचे सामर्थ्य देऊ नका.” इथे मर्यादित अर्थाने सत्ता घेऊ नये. सत्ता म्हणजे इथली संसदीय संस्कृती जी सर्व पक्षांमधील परस्पर स्पर्धा आहे. अशा पक्षांच्या नेतृत्वाखाली प्रशासकीय अधिकार संविधानाच्या रिपब्लिकन मूल्यांसाठी आणि योजनांसाठी आवश्यक असलेले कोणतेही आंदोलन स्वीकारण्यास तयार नाही. या आंदोलनांनी रिपब्लिकन भारताकडून अपेक्षा कायम ठेवल्या आहेत. प्रत्येक आंदोलन लोकशाहीसाठी उत्पादने तयार करते. सध्याच्या शेतकरी आंदोलनाच्या नेतृत्वाची संस्कृती रिपब्लिकन आहे, तर महान संसदीय संस्कृतीत शेतकऱ्यांच्या आंदोलनाची जाणीव आहे की शेतकरी आंदोलनामुळे हरियाणा आणि पंजाबमध्ये तीस जागा गमावल्या जाऊ शकतात. केवळ जागा गमावण्याच्या आणि नफ्यात आंदोलनाकडे पाहण्याची ही संस्कृती सत्ताधारी राजकीय पक्षांचा भाग आहे. लोकशाहीत समाज आपली अनुकूल रिपब्लिकन राजकीय संस्कृती विकसित करण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहे. अशामध्ये प्लेटोंचा एक विचार महत्त्वाचा वाटतो - "योग्य, विवेकी आणि विचारपूर्वक निर्णय घ्यावा, नीतीमूल्यांचे राज्य असावे, भावनांचे नाही."                                        

- शाहजहान मगदुम

कार्यकारी संपादक, 

मो.: ८९७६५३३४०४



सध्या महाराष्ट्र आणि कर्नाटक सीमावाद पुन्हा चिघळण्याची चिन्हे आहेत. मुंबईत काही दिवसांपूर्वी या विषयावर एका पुस्तकाच्या प्रकाशन समारंभावेळी मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी असे वक्तव्य केले की जोपर्यंत हे प्रकरण सर्वोच्च न्यायालयात प्रलंबित आहे तोपर्यंत सीमाभाग म्हणजे बेळगाव, कारवार व निपाणी आणि यातील ८०० गावं ज्यांचे कर्नाटकात विलीनिकरण करण्यात आले आहे, संपूर्ण सीमाभागाला केंद्रशासित करावे. त्यावर लगेच कर्नाटकचे उपमुख्यमंत्री लक्ष्मण सावदी यांनी प्रतिक्रिया देत अशी घोषणा केली की मुंबईलाच केंद्रशासित प्रदेश करण्यात यावे. मुंबईच्या या वादाशी काही संबंध नसताना असे वक्तव्य करणे म्हणजे भाजप सरकारचे केंद्रातील की कर्नाटक राज्यातील यामागे काही षड़्यंत्र असावे अशी शंका येते. महाराष्ट्र-कर्नाटकाच्या सीमावादाचा किंवा महाराष्ट्राच्या रचनेचा इतिहास फार जुना आहे. स्वातंत्र्यपूर्वीचा हा इतिहास आहे. १९४०-४५ च्या सुमारास संयुक्त महाराष्ट्र संघटनेची निर्मिती झाली होती. पण त्या वेळी दुसरे जागतिक युद्ध सुरू असताना यावर काहीही कार्यवाही केली गेली नाही. १९४६ मध्ये बेळगाव येथे आयोजित साहित्य संमेलनात पहिल्यांदा या बाबतीत ठराव पारित करण्यात आला. यासाठी एका समितीचे गठन करण्यात आले. या समितीचे अध्यक्ष जी. टी. मधोडकर होते आणि इतर सभासदांमध्ये केशवराव जेधे, शंकरराव देव आणि एस. एस. नार्वे यांचा समावेश होता. याच समितीद्वारे हा ठराव पारित करण्यात आला होता.

जुलै १९४६ मध्ये एका परिषदेचे आयोजन करण्यात आले होते आणि त्याचे आयोजक होते स. का. पाटील तर शंकरराव देव यांनी अध्यक्षपद भूषविले होते. या समितीत मराठवाडा आणि विदर्भातील प्रतिनिधींनी भाग घेतला होता. याच सभेत संयुक्त महाराष्ट्राचा ठराव पारित करण्यात आला. पट्टाभिसीतारामय्या यांच्या अध्यक्षतेखाली १९४६ मध्ये भाषावार प्रांतरचनेसाठी एका बैठकीचे आयोजन करण्यात आले होते. १७ जुलै १९४८ ला संविधान सभेचे अध्यक्ष एस. के. धार यांच्या अध्यक्षतेखाली एक आयोग केंद्र सरकारने नेमला होता ज्याद्वारे महाराष्ट्र, आंध्र आणि कर्नाटक राज्यांच्या रचनेवर विचार करण्यात आला. या आयोगाने १० डिसेंबर १९४८ रोजी आपला अहवाल सादर केला ज्यात म्हटले होते की भाषावार प्रांतरचना राष्ट्रीय हिताच्या विरूद्ध असेल. तरीदेखील काँग्रेस पक्षाने भाषावार प्रांतरचनेला संमती दिली. हा निर्णय पट्टाभिसीतारामय्या, प. जवाहरलाल नेहरू आणि वल्लभभाई पटेल यांनी घेतला होता. याच निर्णयाद्वारे १९५३ मध्ये आंध्र प्रदेश प्रांताची रचना करण्यात आली. नंतर याच वर्षी केंद्र सरकारने फजल अली यांच्या अध्यक्षतेखाली प्रांतरचना सुधार समिती स्थापन केली. फजल अली यांनी नागपूर, चांदा (चंद्रपूर), अकोला, अमरावती, पुणे आणि मुंबईचा दौरा करून आपला अहवाल सादर केला. १९५५ मध्ये हा अहवाल प्रसिद्ध झाला ज्यात म्हटले होते की मुंबई आणि विदर्भ अशा दोन प्रांतांची रचना करण्यात यावी. एक मुंबईसह कच्छ आणि सौराष्ट्रचा गुजरात प्रांत आणि दुसरा मराठवाडासह महाराष्ट्र ज्यात पश्चिम महाराष्ट्र आणि विदर्भाचा समावेश असावा. संयुक्त महाराष्ट्र समितीने हा अहवाल फेटाळून लावला. तरीदेखील १९५५ साली नेहरूंनी असा प्रस्ताव मांडला ज्याद्वारे तीन राज्यांचे गठन व्हावे- एक संयुक्त महाराष्ट्र ज्यात मराठवाडा आणि विदर्भ आणि दुसरे महा गुजरात ज्यात कच्छ आणि सौराष्ट्राचा समावेश व्हावा आणि तिसरे मुंबई प्रॉव्हिन्स ज्यात मुंबईसह उर्वरित महाराष्ट्राचा समावेश असावा. पण शंगरराव देव आणि धनंजय गाडगीळ यांनी मुंबईसहित मराठवाडा व विदर्भाचा संयुक्त महाराष्ट्राचा प्रस्ताव मांडला. तसेच सौराष्ट्र आणि कच्छचे महागुजरात राज्य निर्माण करावे असे म्हटले. पण ८ नोव्हेंबर १९५५ रोजी काँग्रेसने नेहरूंच्या प्रस्तावित तीन राज्यांचे समर्थन केले.

२० नोव्हेंबर १९५५ रोजी मोरारजी देसाई आणि स. का. पाटील यांनी संयुक्त महाराष्ट्र स्थापनेच्या विरोधात एका रॅलीचे आयोजन केले आणि लगेच दुसऱ्या दिवशी २१ नोव्हेंबर रोजी डाव्या पक्षांनी विधानसभेवरील मोर्चाचे आयोजन केले. पोलिसांनी या मोर्चावर गोळीबार केला यात १०६ नागरिक मारले गेले. हा गोळीबार फ्लोरा फाऊंटन (हुतात्मा चौक) येथे करण्यात आला होता. काँग्रेस पक्षाला डावलून इतर राजकीय पक्षांनी पुणे येथे संयुक्त महाराष्ट्र समितीची स्थापना केली. १९५५ मध्ये यशवंतराव चव्हाण एका प्रश्नाला उत्तर देताना म्हणाले होते की जर त्यांच्या समोर नेहरू आणि संयुक्त महाराष्ट्राचे दोन पर्याय निवडीसाठी दिले गेले तर ते नेहरूंचे समर्थन करतील.

१६ जानेवारी १९५६ रोजी नेहरूंनी मुंबईला केंद्रशासित प्रदेशाची घोषणा करताच सर्वत्र हिंसक आंदोलनास सुरुवात झाली. २२ जानेवारीला सी. डी. देशमुख यांनी पं. नेहरूंवर महाराष्ट्राशी वैरभाव करत असल्याचा आरोप करीत नेहरू कॅबिनेटमधील मंत्रीपदाचा राजीनामा दिला. ३ जून १९५६ ला नेहरूंनी पाच वर्षांसाठी मुंबईला केंद्रशासित प्रदेशाची घोषणा केली आणि मुंबईला महाराष्ट्राची राजधानी बनवण्यास नकार दिला. १० ऑगस्ट १९५६ रोजी लोकसभेत संयुक्त महाराष्ट्र आणि महागुजरातचा प्रस्ताव पारित करण्यात आला. मुंबईचा गुजरातमध्ये समावेश करण्यात आला होता. याविरूद्ध संयुक्त महाराष्ट्रने राज्यव्यापी चळवळ सुरू केली, सत्याग्रह करण्यात आले. शेवटी मुंबईसहित संयुक्त महाराष्ट्राला लोकसभेने मान्यता दिली. एक मे १९६० रोजी महाराष्ट्राची स्थापना झाली.

 -सय्यद इफ्तिखार अहमद



कोरोना काळानंतरचा अर्थसंकल्प सामान्य माणसासाठी लाभदायक असेल असे वाटले होते. मात्र हा अर्थसंकल्प महागाई वाढविणारा सादर केला असल्याच्या प्रतिक्रिया सामान्यजनांतून व्यक्त झाल्या. जवळपास एक वर्ष देश कोरोनाच्या सावटाखाली राहिला. यात सर्वात मोठी हानी मध्यमवर्गीय व गरीबांची झाली. त्यामुळे यातून बाहेर काढणारा अर्थसंकल्प सादर होईल असे वाटले होते. मात्र तसे झाले नाही. 

दरवर्षीप्रमाणे या वर्षीही 1 फेब्रुवारीला केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सितारामण यांनी वर्ष 2021-22 साठीचा अर्थसंकल्प जाहीर केला. याचे प्रमुख वैशिष्ट्य म्हणजे मध्यम वर्गीयांनी आयकरामधील स्लॅब बदलेल, अशीजी अपेक्षा व्यक्त केली ती फोल ठरली. म्हणजे आयकर जुन्याच स्लॅबप्रमाणे भरावा लागणार आहे. या अर्थसंकल्पाचे दूसरे वैशिष्ट्ये असे की, यामध्ये आर्थिक तुटीचे लक्ष्य 6.8 टक्के आणि गुंतवणुकीचे लक्ष्य 1.75 लक्ष कोटी ठेवण्यात आलेले आहे. यामुळे येत्या काही दिवसात महागाई नक्कीच वाढेल. 

या अर्थसंकल्पाचे आणखीन एक वैशिष्ट्ये असे की यामध्ये शिक्षणासाठी विशेष व्यवस्था केलेली आहे. मात्र ती पूर्णत्वास कसे जाईल, यावर शंका वर्तविली जात आहे. कारण नवीन शैक्षणिक धोरणाला प्रत्यक्षात लागू करण्यासाठी अर्थसंकल्पाचा सहा टक्के निधी आवश्यक आहे. तसे असतांना यावर्षी केलेली तरतूद ही कमी आहे. यात 100 नवीन सैनिक शाळांना मंजूरी दिली जाईल. विशेष म्हणजे त्यात खाजगी गुंतवणुकीचेही स्वागत केले जाईल. शिवाय उच्च शिक्षणासाठी एका नवीन आयोगाचे गठण केले जाईल. लेहमध्ये केंद्रीय विद्यापीठ उघडले जाईल. आदीवासींच्या इलाख्यामध्ये 758 एकलव्य शाळा उघडल्या जातील. एका शाळेवर 38 कोटी रूपये खर्च अपेक्षित असून, अनुसूचित जाती-जमातींसाठी 35 हजार कोटी रूपये शिष्यवृत्तीसाठी राखून ठेवण्यात आलेले आहेत. 

कोरोनाच्या पार्श्वभूमीवर आलेल्या या अर्थसंकल्पामध्ये आर्थिक तरतूद मागच्या अर्थसंकल्पाएवढीच असणार आहे. उलट यावर्षी त्यात ऱ्हास होण्याची शक्यता जास्त आहे. संरक्षणावर भरीव तरतूद न केल्यामुळे या क्षेत्राशी संबंधित लोक या अर्थसंकल्पाची आलोचना करत आहेत. रक्षा सामुग्रीमध्ये थोडीशी वाढ जरूर  करण्यात आलेली असून, 1.37 लाख कोटी यावर खर्च होतील. चीनचा आक्रमक व्यवहार लक्षात घेता यात मोठी वाढ अपेक्षित होती. 

या अर्थसंकल्पावर सर्वात जास्त टिका विनिवेशावरून होत आहे. चांगल्या-चांगल्या शब्दांचा वापर करून सरकारी कंपन्या विक्रीला काढण्याचा सरकारचा मनसुबा जनतेला आवडलेला नाही. दोन सरकारी बँक आणि जनरल इन्शोरन्स कंपनी खाजगी लोकांच्या हातात देण्याचा मानस या अर्थसंकल्पातून स्पष्ट होतो. एलआयसीचा आयपीओ आणून, आयडीबीआय बँक, बीपीसीएल, एअर इंडिया, बीईएमएल, पवन हंस यांना विकण्याचा सरकारी मानस जनमानसाला आवडणारा नाही. 

जुन्या विमानतळाच्या आणि रेल्वेच्या मालकीच्या जागा विकण्याचा सरकारचा मानसही टिकेस पात्र होत असला तरी जीएसटीच्या घटत्या उत्पन्नामुळे सरकारला हा पर्याय स्वीकारावा लागला असावा, म्हणून सरकारच्या या निर्णयाचे समर्थन करता येईल! 

वैद्यकीय क्षेत्राला भरपूर निधी दिला असून, मागच्या तुलनेत तब्बल 137 टक्क्यांची वाढ करण्यात आलेली आहे. स्पष्ट आहे कोरोनामुळे उद्भवलेल्या परिस्थितीवर मात करतांना आरोग्य क्षेत्राची जी दमछाक झाली ती भविष्यात होवू नये, यासाठी ही केलेली तरतूद आहे. कोरोना आला नसता तर 2.23 लाख कोटी रूपये आरोग्य क्षेत्राला कधीच मिळाले नसते. आता या निधीमुळे भक्कम झालेल्या आरोग्य क्षेत्राचा लाभ सामान्य माणसाला मिळाला तर त्यापेक्षा चांगले आणखीन काय असू शकेल? सर्वांनी स्वागत करावी, अशी ही तरतूद आहे. मागच्या काही वर्षांपासून आरोग्य क्षेत्राला ठरवून बकाल केलेल्या पापाचे प्रायश्चित म्हणून सरकारच्या या पावलाकडे बघावे लागेल. लसीकरणासाठी 35 हजार कोटी रूपये राखून ठेवण्यात आलेले आहेत. परंतु लस ही सुरक्षित आहे हा संदेश पटेल अशा पद्धतीने तळागाळातील लोकांना देण्यामध्ये अजूनतरी सरकारला यश आलेले नाही. अर्थमंत्री सितारमण यांनी दाखल केलेला अर्थसंकल्प संतुलित आहे असे म्हणण्यासारखी परिस्थिती आहे. जरी यात मध्यम वर्गीयांना काहीच सवलत मिळाली नसून, निर्गंतुणुकीचा भरपूर दुरूपयोग सरकार करू पाहते आहे, या दुर्गूणांसह या अर्थसंकल्पाकडे पाहिले तर तो ठीक आहे, एवढेच म्हणता येईल. 

अखिल भारतीय उर्दू शिक्षक संघटनेचे अध्यक्ष इलाहाजोद्दीन फारूखी यांच्या मते यावर्षी अल्पसंख्यांक कल्याण निधीला 219 कोटी रूपयांची कात्री लावली आहे. अल्पसंख्यांक मंत्रालयाचे बजेट 5 हजार 29 कोटी रूपयांवरून कमी करून 4810 कोटी करण्यात आलेले आहे. याचा थेट परिणाम अल्पसंख्यांक विद्यार्थ्यांचय वेगवेगळ्या शिष्यवृत्यांवर होईल. त्यांच्या शिष्यवृत्तया कमी करण्यात येतील.

अर्थसंकल्प धोकाधडी हाच...

माजी अर्थमंत्री पी. चिदंबरम या अर्थसंकल्पावर बोलताना म्हणाले,  अ बजेट लाइक नेव्हर बिफोर ! मात्र या अर्थसंकल्पाने लोकांची कधी नव्हे इतकी घोर निराशा केली आहे. द बजेट वॉज अ लेट डाऊन लाइक नेव्हर बिफोर. धोकाधडी हाच या अर्थसंकल्पाचा खरा चेहरा आहे.

ते लिहितात, या वर्षीच्या अर्थसंकल्पात ‘त्यांनी’ बढा-चढाके जे काही सांगितलं ती सगळी धोकेबाजी आहे. मोठी फसवणूक आहे. अर्थमंत्र्यांनी भारतीयांची फसवणूक केली आहे. विशेषत: गरीब, हातावरचं पोट असणारे, स्थलांतरित मजूर, शेतकरी या सगळ्यांची घोर फसवणूक या अर्थसंकल्पाने केली आहे. कोरोना महामारीच्या काळात अनेक उद्योग कायमचे बंद झाले, लोकांनी रोजगार गमावले, काहीजण अजूनही रोजगाराच्या शोधात आहेत; त्या साऱ्यांची धादांत फसवणूक करण्यात आली आहे. त्यांचीच कशाला सदनात अर्थमंत्र्यांचं भाषण ऐकणाऱ्या खासदारांचीही फसवणूक केली गेली आहे. पेट्रोल आणि डिझेलसह अनेक गोष्टींवर अधिभार लावला जाणार आहे याची त्या खासदारांनाही कल्पना नव्हती. पेट्रोलवर 2.50 रुपये आणि डिझेलवर 4 रुपये अधिभार हा सामान्य नागरिक, शेतकऱ्यांवर क्रूर घाला आहे. संघराज्य व्यवस्थेवरही हा घाला आहे कारण या अधिभारातून राज्याला महसूल वाटा मिळणार नाही.

दोन गोष्टींसंदर्भात तर हा अर्थसंकल्प सपशेल नापास झालेला आहे. एक म्हणजे संरक्षणासाठीची तरतूद आणि दुसरा म्हणजे आरोग्य. एकीकडे चीन डोळे वटारतो आहे, भारतीय भूभाग व्यापतो आहे असं असताना संरक्षण खर्चाचा उल्लेखही अर्थमंत्र्यांनी आपल्या भाषणात केलेला नाही. 2021-22 या वर्षासाठी संरक्षण खर्चात काहीही वाढ करण्यात आलेली नाही. 3,47,088 कोटी रुपये इतका खर्च नमूद करण्यात आला आहे, जो चालू वर्षीही 3,43,822 कोटी इतका आहे. दुसरा मुद्दा, आरोग्याचा. अर्थमंत्र्यांनी सादर केलेले आकडे पाहिले तर आरोग्य खर्चात महाप्रचंड वाढ केलेली दिसते. पण ही निव्वळ क्लृप्ती आहे. यंदा 94,452 कोटी रुपये इतकी तरतूद आरोग्यासाठी दिसते. पण या खर्चात गोळाबेरीज अनेक गोष्टी ढकलून चालू अर्थसंकल्पातला हा आकडा फुगवण्यात आलेला आहे. त्यात लसीकरणासाठीचा एकदाच होणारा खर्च 35 हजार कोटी त्याला जोडण्यात आला. वित्त आयोगाचे 49,214 कोटी रुपयेही आरोग्य खर्चाला जोडून देण्यात आलेले आहेत. इतकंच काय पाणीपुरवठा, मलनिस्सारण यावरचा खर्चही त्यात जोडून टाकण्यात आला आहे. त्यात महागाईचा दर पाहता, एकूण आरोग्यावर होणारा खर्च निरंक दिसतो. यातून काय आरोग्यासाठीच्या पायाभूत सुविधा उभ्या राहणार? या सरकारने देशाचा पुरता अपेक्षाभंग केलेला आहे.

एकंदर हा अर्थसंकल्प खिशाला चाट लावणारा असून, सरकारी जमिनींसाठी धोकादायक आहे. येणाऱ्या काळात अर्थसंकल्पाची कशी अंमलबजावणी केली जाते, याकडे लक्ष देवून पाहणे गरजेचे आहे. 



जोपर्यंत तीन कृषी कायदे परत होत नाहीत तो पर्यंत इथुन घरवापसी होणार नाही ‘बिल वापसी नहीं तो घर वापसी नहीं’ 40-50 फुट खोल खड्ड्यांमध्ये ह्या आंदोलनाला पुरण्यात येणार होते पण खालून हवेमुळे हे आंदोलन वर आलं पहिल्यापासून अधिक विस्तारले बळकट झाले दिल्लीच्या भोवती काँक्रिटच्या भिंती उभारल्या जात आहेत ह्या भिंती नसून किल्ले आहेत हे लोक स्वत:ला किल्लयांमध्ये बंदिस्त करून घेत आहेत  नीट कान उघडून ऐका ते भारताचे शेवटचे बादशाह आहेत तुम्ही संयमाने ठाम राहा  ह्या लोकांनी आंदोलनास दफन करण्याचे प्रयत्न केले तुम्ही घाबरू नका तेच स्वत: किल्ला बंद झालेले आहेत शेवटचा बादशाह आहे तो.

26 जानेवारीला काय घडले त्याची चौकशी केली जाईल  कुणी तिरंग्याचा अपमान केला त्याला सोडले जाणार नाही  जसे राम मंदीर बांधले तसेच काही करणार की ? आम्ही बोलणीसाठी तयार आहोत पण आमचे 40 गट आहेत त्या सर्वांशी बोलणी करावी लागेल  40 गटाच्या समितीशी बोलणी करावी लागले

कोरोना काळात आम्ही पोलिसांच्या काठ्या खात-खात शेतीचे काम केले सर्व भारतीयांना खाण्यासाठी अन्न मिळावं म्हणून कुणी उपाशी राहू नये यासाठी तुम्ही आम्हाला कधी खलिस्तानी तर कधी आतंकवादी म्हणत राहता तुम्ही उसाला भाव देत नाहीत, म्हणतात उसाचा भाव ठरवला आहे पण सांगत नाहीत आंदोलनस्थळी आमच्या पाण्याचा पुरवठा बंद केला पण  आम्ही खचलो नाही आपले कार्य करत राहिलो आम्ही पाणी आणले स्वत:च आम्ही जाणार नाहीत इथून तुम्हाला जेव्हा आम्हाला हटविण्याचे आदेश दिले जातील तेव्हा तुम्ही तुमचे कार्य करा आम्ही जाणार नाहीत या आंदोलनास संपवण्याचे काम होणार नाही सगळ्या जातीधर्माचे हे आंदोलन आहे प्रत्येक धर्मियांनी येथे लंगरची सोय केली आहे मुस्लिमांनीही लंगरची सोय केली शिख बांधवांचेही लंगर आहेत आम्ही सरकारशी बोलायला तयार आहोत तुम्ही म्हणता एका फोन कॉलच्या अंतरावर आहात आम्हाला बरे ते फोन नंबर द्या आम्ही बोलू ज्यानं तिरंग्याचा अपमान केला त्याची चौकशी करू. इथं सगळ्या ठिकाणांचे शेतकरी आलेले आहेत हरियाणा तर जणू रिकामाच झालेला असेल, पंजाबचे लोक आहेत, पश्चिम उत्तर प्रदेश, मध्यप्रदेश सगळीकडचे राजस्थानचेही शेतकरी आलेले आहेत कर्नाटकातून 2000 शेतकरी येणार आहेत  त्यांना थंडी सोसत नाही  त्यांची चांगली सोय करा इथं चादरी दिल्या जात आहेत त्याचा सम्मान करा आदरपूर्वक त्या परत करा जाताना आणि घरी गेल्यावर एका चादरी ऐवजी 10 चादरी तुम्ही वाटप करा नाहीतर इथं दिल्या नाहीत तर पुढच्या जन्मी शंभर चादरी द्याव्या लागतील तेव्हा मान, सन्मान ठेवा आणि तुम्ही चादरची वाटप करा दिल्लीला जाणाऱ्यांचा रस्ता रोखू नका, लोकांना ये-जा करू द्या त्यांची कामे त्यांना करू द्या तुम्ही आपले काम करा 

इथं विजय झाल्यावर थेट अमृतसरला जाणार बाकीचा कार्यक्रम नंतर ठरवला जाईल पाहा बजेट जाहीर झाला. जे शेतकरी आधी लाख दोन लाख रूपयांचे कर्जदार आहेत त्यांना अजून 2-3 लाख कर्ज पुरवठ्याची तरतूद केली आहे याचा अर्थ जाणून घ्या हे षडयंत्र आहे तुमच्या जमीनी-शेती बळकावण्याचं कर्ज ऐवजी चांगले भाव देण्याची तरतूद असती तर तुमच्या खर्चाची सोय झाली असती  तुम्हाला आपल्या कमाईस जगू द्यायचा नसून कर्जावर जगण्याचा त्यांचा घाट आहे जेणेकरून कर्ज परत करता येवू नये आणि तुमच्या शेतजमीनी त्यांनी ताब्यात घ्याव्यात, हे सर्व कार्पोरेट जगताचे षडयंत्र आहे त्यांनी मोफत कर्ज वाटपाची योजना चालविली आहे कर्जाची परतफेड होऊ नये आणि या बदल्यात तुमच्या शेतजमीनी त्यांनी बळे काढून घ्याव्या येत्या पंधरा वर्षात साऱ्या शेतजमीनी तुमच्या हातातून जातील त्यांनी दिल्लीची किल्लाबंदी केली  सभोवताली कुंपण लावली  शेतीत कुंपण लावण्यावर बंदी आहे पण त्यांनी दिल्ली भवतीचं कुंपण लावली हे कसे चालते  हरियाणा-पंजाब, यु,पी मध्यप्रदेश, राजस्थान, कर्नाटक सगळीकडची तरूण मंडळी आली म्हातारे घरी बसलेत  आंदोलनात ही सहभागी व्हा  शेतीचीही कामे करत रहा

इथून विजय यात्रा काढली जाईल 40 लाख ट्रॅक्टर साऱ्या देशात भ्रमण करतील प्रत्येक जिल्ह्यात आपल्या जिल्ह्यात ट्रॅक्टर रॅली काढायची आहे त्यांचा पुढच्या जिल्ह्यात तेथील शेतकरी ट्रॅक्टर रॅली काढतील 500 किमीचे     क्षेत्र मजबूत ठेवा दिल्लीला चोहोबाजूंनी बॅरिकेटिंग केली आहे अशी बॅरिकेटींग दोन देशांच्या सीमा दरम्यान केली जाते  याला काय म्हणावे  इतर लोकांना शेतकरी विषयी अडकावणं आमचा डाव आहे  लोकांमध्ये तुमच्या विषयी द्वेश निर्माण व्हावं म्हणून आम्ही येथून जाणार नाही एक तर विजय प्राप्तीचा जल्लोष करत जाऊ किंवा क्रांतीची सुरूवात करू तसे आम्ही जाणार नाही

- संपादक


gateway of india

सीमावाद न्यायालयात असेपर्यंत सीमाभाग, बेळगाव, कारवार आणि निपाणीसीसह केंद्रशासित प्रदेश घोषित करा असे वक्तव्य महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी केले असता दुसऱ्याच दिवशी कर्नाटकाचे उपमुख्यमंत्री लक्ष्मण साबदी यांनी मुंबईच केंद्रशासित प्रदेश करा अशी घोषणा केली. ’’महाराष्ट्र प्रशासनाने महाराष्ट्र-कर्नाटक सीमावाद, संघर्ष आणि संकल्प’’ हे पुस्तक प्रकाशित केले आहे. त्या पुस्तकाच्या प्रकाशन कार्यक्रमाप्रसंगी उद्धव ठाकरे यांनी हे वाचन केले होते. या समारंभात सहभागी झालेल्यांना या कार्यक्रमात अशी घोषणा केली. ’’रहेंगे तो महाराष्ट्र में नहीं तो जेल में’’

महाराष्ट्र-कर्नाटक सीमावादाला बराच जुना इतिहास आहे. सध्या कर्नाटक आणि केंद्रात भाजपची सरकारे असताना या वादाचे गंभीर स्वरूप पहायला मिळतील असे काही तज्ञांचे म्हणणे आहे. राज्याचे उपमुख्यमंत्री अजीत पवार यांनी कर्नाटकाच्या उपमुख्यमंत्र्यांकडे दुर्लक्ष करायला म्हटले आहे. शरद पवारांनी हा वाद सर्वोच्च न्यायालात प्रलंबित असताना न्यायालयात ठाम भूमीका मांडावी. न्यायालयातील हा लढा सीमावादातील अंतिम टप्पा असून, तसेच शेवटचे शस्त्र आहे. आपण अंतिम पर्वाच्या दिशेने आहोत. न्यायालयात राज्याची भूमिका ठामपणे मांडावी लागेल असे देखील त्यांनी सांगितले आहे. 

बेळगाव, कारवर आणि निपाणीसह 800 गाव कर्नाटकच्या ताब्यात आहेत. या सर्व भागाला महाराष्ट्रात सामिल करण्यासाठी महाराष्ट्र एकीकरण समितीद्वारे सारे मराठी  भाषिक गेली 60 वर्षे सातत्याने आंदोलन करत आहेत. मुंबईच केंद्रशासित प्रदेश करा अशा कर्नाटकच्या मंत्र्यांच्या वक्तव्याचा विरोध करत असताना त्यांनी त्या मंत्री महोदयांना सल्ला दिला की आधी त्यांनी या वादाचा नीट अभ्यास करावा. पुनर्वसन मंत्री विजय वडेट्टीवार म्हणाले की, देशात भाषावर प्रांतरचना झाल्यावर मुंबईचा कोणताच संबंध नसताना कर्नाटकाचे मंत्री साबदी यांना मानसिक उपचाराची गरज आहे. 

महत्त्वाचा प्रश्न असा की अशा टिका टिप्पणीने काही साध्य होणार आहे काय? सीमावाद सर्वोच्च न्यायालयात प्रलंबित आहे तो खटला सध्याचे केंद्र सरकार सत्तेत आहेत या दरम्यान निकाली काढण्यात आला तर निर्णय कुणाच्या बाजूने लागू शकतो हे आपण लक्षात ठेवले पाहिजे. कित्येक प्रकरणांमध्ये सर्वोच्च न्यायालयाचा निकाल जनतेला पटलेला नाही. तसेच काही सीमावादाच्या प्रकरणात झाले तर याचा बराच प्रभाव महाराष्ट्रावर इथल्या राजकारणावर पडणार. महाराष्ट्राच्या जनतेला ते स्वीकार्य असणार नाही. 

केंद्रात भाजपचे सरकार आल्यापासून मुंबईतील मोठमोठे उद्योग गुजरातकडे वळवळे गेले आहेत. राज ठाकरे यांनी असा देखील प्रश्न उपस्थित केला होता की बुलेट ट्रेनला अहमदाबादेशी म्हणजेच गुजरातशी जोडण्यामागे कारण काय आहे. अहमदाबाद ऐवजी मुंबई-दिल्ली किंवा मुंबई-चेन्नई असे का केले नाही. यामागचे उद्दिष्ट ज्यांचे त्यांना माहित पण आता जेव्हा कर्नाटकच्या मंत्र्यांनी मुंबईला केंद्रशासित प्रदेश करण्याची जी मागणी केली आहे त्यावरून पुढे जावून असेच काही घडणार का असा मोठा प्रश्न समोर येतो. याचे कारण असे की सध्याचे जे सरकार आहे त्याला देशाच्या नागरिकांशी त्यांच्या आशा आकांक्षाशी त्यांच्या ईच्छांशी काडी मात्र संबंध नाही. सरकारने एकदा कोणता निर्णय घेतला तो मागे घेतला जात नाही. अचानकच महाराष्ट्राचे विभाजन करून मुंबईला केंद्र शासित प्रदेश, विदर्भात स्वतंत्र आणि मराठवाडा पश्चिम मराठवाडा आणि उर्वरित भागात महाराष्ट्र केले जावू शकते. मुंबई कधी काळीही कर्नाटक राज्यात नव्हती. उलट कर्नाटकाचे काही जिल्हे, धारवाड आणि हुबळी यांचा समावेश तत्कालीन बॉम्बे प्राविन्समध्ये होता. मुंबईचा समावेश कर्नाटकात नव्हता. जसे नागरिकता संशोधन बिल, काश्मीरचा केंद्र शासित प्रदेश हा कायदा करण्यात आला आणि कृषी विषयक तीन कायदे जसे सरकारने लोकसभेत चर्चा न करता ध्वनी मतदानाने पारित करून घेतले. उद्या तसेच काही महाराष्ट्राच्या बाबतीतही घडू शकेल याची दखल घ्यावी लागेल. एकदा केंद्र सरकारने निर्णय घेतला की ते सरकार तसुभरही आपल्या भूमिकेत बदल करत नाही हे आपण पाहिलेच आहे. शेतकरी आंदोलनाबाबत काय होत आहे हे सारे जग पाहत आहे. सरकारने निर्णय घेण्याआधीच महाराष्ट्र सरकार आपल्या जनतेने सावधानता बाळगावी नसता कोणत्याही दुष्परिणामांना सामोरे जाण्याची पाळी येवू शकते. 

स्वातंत्र्यानंतर 72 वर्ष लोटून गेली आजवर कुणी विचारही केला नसेल की दिल्लीच्या सीमेवर तीन-तीन अडथळे उभे करण्यात आले आहेत जणू शेतकरी नव्हे परकीय शक्ती हल्ला करणार आहेत. काँक्रिटची भींत पुरेशी नव्हती की काय सडकेवर खीळे ठोकले आणि पुन्हा काटेरी तारांचे कुंपण लावण्यात सीमेवर सुद्धा इतकी दक्षता घेतली नसेल आणि कुणाच्या विरोधात ? देशाचा सर्वात महत्त्वाचा घटक शेतकरी देशातील सर्वात हलाखीच्या अवस्थेत राहणारा शेतकरी. त्या शेतकऱ्याला जणू शत्रू घोषित करून टाकले आहे. खरे पाहता एकीकडे दिल्लीची राज्यव्यवस्था तर दुसरीकडे सारे नागरिक असे युद्ध सदृश्य वातावरण सध्या देशात निर्माण झाले आहे.



जानेवारीला संध्याकाळी लातूरमध्ये ’अंधारातून प्रकाशाकडे’ या मोहिमे अंतर्गत भेटीगाठी घेत असतांना एक तरूण भेटला व म्हणाला, ’’मला व्यसन सोडायचे आहे, काही केल्या ते सुटत नाहीये. मला आश्चर्य वाटतं की मुस्लिम तरूण व्यसन करत नाहीत, त्यांना हे कसं जमतं? कृपया सांगाल का?’’

ही त्या सर्व प्रतिक्रियांपैकी उत्कृष्ट होती जी या मोहिमेअंतर्गत बहुसंख्यांक बांधवांशी भेटी दरम्यान दिली गेली होती. हा एक तरूण होता व व्यसन सोडू इच्छित होता. माझे सहकारी निसार सिद्दीकी यांनी त्याचे थोडेशे समुपदेशन केले पण तो घाईत होता. पुन्हा भेटण्याचे आश्वासन देवून व आमचा भ्रमणध्वनीक्रमांक घेवून तो अंबाजोगाईरोडच्या गर्दीत लोप पावला. तो पुन्हा भेटेल न भेटेल ही गोष्ट अलाहिदा पण त्याने माझ्या मनामध्ये विचारांचे एक वादळ अलगद सोडले होते, एवढे मात्र निश्चित.

अभियानामध्ये सर्वप्रकारच्या नागरिकांच्या भेटी घेण्याचा योग आला. आम्ही निस्वार्थ भावनेने समाज हितासाठी लोकांना भेटत असल्याचे लक्षात आल्याने अनेक नागरिकांनी आमच्यासमोर मन मोकळे केले. लोकं भरभरून बोलली. सर्वांच्याच मनामध्ये स्वतःबद्दल आणि स्वतःच्या कुटुंबाबद्दल काळजी होती. त्यांच्या चेहऱ्यावर सामाजिक मुल्यांच्या होणाऱ्या ऱ्हासाची चिंता स्पष्ट दिसत होती. नैतिक मुल्यांच्या ऱ्हासापासून स्वतःला व स्वतःच्या कुटुंबाला कसे वाचवावे? हे त्यांना कळत नव्हते. एका पोलीस बांधवाने तर असे सांगितले की, ’’आम्ही समाजाचे रक्षण करतोय पण समाज आमच्या कुटुंबाचे रक्षण करू शकेल, असे वाटत नाही.’’ 

समाज खालपासून वरपर्यंत नासत चाललेला आहे व ह्या नासण्याच्या प्रक्रियेपासून समाजाला वाचविण्याचा कोणताच मार्ग दिसत नाहीये, हे ही खरे. कारण सरकार काही करत नाही. सेवाभावी संस्था, सांस्कृतिक संघटनांच्या लक्षात समाजाच्या ऱ्हासाचे दुष्परिणाम व त्या दुष्परिणामाचा वाढता परीघ सर्वांनाच आपल्या कवेत घेईल. पुढच्या पिढ्यांना नासवत जाईल, ही बाब कोणाच्याच लक्षात येत नाहीये. ज्यांच्या लक्षात आलेली आहे ते हतबल आहेत. कारण ऱ्हासाची कारणे व्यवस्थेमधून निर्माण झालेली आहेत व मुठभर लोक व्यवस्थेशी लढू शकत नाहीत. म्हणून अशा निराशाजनक परिस्थितीमध्ये अंधारातून प्रकाशाकडे ही मोहिम तुम्ही हातात घेतली व आशेचा एक किरण निर्माण केला, याचे समाधान अनेक लोकांशी बोलतांना दिसून आले. 

अभियाना दरम्यान, अनेक सामाजिक समस्यांना जवळून पाहता आले. या समस्यांमध्ये सर्व समाजघटक सारखेच पीडित आहेत. कोणी कमी आहे कोणी जास्त आहे एवढाच काय तो फरक. सर्वात मोठी समस्या तरूणांमध्ये अश्लील सामुग्रीच्या वाईट प्रभावाची आहे. ही समस्या आता विद्यापीठ, महाविद्यालयांतून झिरपत माध्यमिक शाळांपर्यंत येऊन पोहोचली आहे. पालक चिंतीत आहेत की, ऑनलाईन्नलासेससाठी मुलांच्या हाती मोबाईल देणे गरजेचे आहे परंतु त्या मोबाईलमधील अश्लील सामुग्रीच्या वाईट परिणामांपासून आपल्या मुला-मुलींना कसे वाचवावे, हे त्यांना कळत नाहीये. या सामुग्रीमुळे तरूणच नव्हे तर सर्व वयोगटातील लोकांच्या लैंगिक अभिरूची आणि वर्तनामध्ये कमालीचे बदल झालेले आहेत. या सर्वाचा परिणाम म्हणून देशातील स्त्रिया असुरक्षित झालेल्या आहेत. या समस्येचे गांभीर्य ओळखून अ‍ॅड. कमलेश वासवाणी यांनी सर्वोच्च न्यायालयामध्ये इंटरनेटरवरून अश्लिल सामुग्री हटवावी यासाठी जनहित याचिका क्र. 177/2013 दाखल केली होती. तेव्हा केंद्र सरकारने न्यायालयात शपथ पत्राद्वारे ही सामुग्री हटविण्यास आपण असमर्थ असल्याचे कळविले होेते. यावरून या समस्येचे गांभीर्य ओळखता येईल. तसेच या समस्येचा सामना नागरिकांना स्वबळावर करावा लागणार आहे,  ही  अपरिहार्यताही आता लक्षात घ्यावी लागणार आहे. केवळ अश्लिलताच नव्हे तर इतर सर्व अनैतिक कृत्यांपासून तेच लोक सुरक्षित राहू शकतील ज्यांच्या ’नफ्स’ (स्व)वर त्यांचे पूर्ण नियंत्रण असेल. पण हे एवढे सोपे नाही. नफ्सवर नियंत्रण मिळविण्यासाठी भरपूर कष्ट करावे लागतात. एका विशिष्ट पद्धतीने स्वतःचे मानसिक प्रशिक्षण करावे लागते. त्यासाठी जेवढी प्रभावशाली आचारसंहिता इस्लाम देतो तेवढी प्रभावशाली आचारसंहिता जगात दूसरी उपलब्ध नाही.

भेटीगाठी दरम्यान वर नमूद समस्येखेरीज अंधश्रद्धा, अज्ञानता, व्यसनाधिनता, भांडण-तंटे, स्वार्थ, विश्वासघात, गृहकलह, नात्यातील अविश्वास, भ्रष्टाचार इत्यादी जुन्या समस्यांसुद्धा कायम असल्याचा अनुभव आला. शिक्षणामुळे सुद्धा त्यात फारसा फरक पडलेला नाही आणि पडणार देखील नाही, हे ही उमजले. कारण जगात शिक्षणाच्या नावाखाली जे काही शिकविले जाते त्यातून विद्यार्थी पैसा कसा कमवावा? याचे कौशल्य तर आत्मसात करतात मात्र नैतिक वर्तन कसे करावे? याचे कौशल्य आत्मसात करीत नाहीत. कारण त्यांना ते शिकवलेच जात नाही. माणूस म्हणून कसे वागावे? दुसऱ्यांच्या प्रती दया,करूणा, त्याग व निःस्वार्थ प्रेम  कसे करावे? यासंबंधीचे शिक्षण कुठल्याही विद्यापीठाच्या अभ्यासक्रमात सामील नाही. नैतिक वर्तनाचे महत्त्व त्यांना शिकविले जात नसल्या कारणाने समाजाचे सरळ दोन भाग पडलेले आहेत. एक - शोषक व दुसरा- शोषित. 

भौतिक प्रगतीबरोबर नैतिक प्रगती साधता न आल्याने जो समाज तयार झालेला आहे त्यातील लोकांच्या जीवनात तणाव निर्माण झालेला आहे किंबहुना तणाव त्यांच्या जीवनाचा अविभाज्य भाग बनलेला आहे. जीवनशैलीच अशी विकसित झालेली आहे की, शाळेतील विद्यार्थ्यांपासून वृद्धाश्रमातील वृद्धापर्यंत सगळ्यांना काही ना काही तणाव सोसावा लागत आहे. आरोग्यदायी समाजाचे हे लक्षण कदापि नव्हे. आज समाजामध्ये अनाचार माजलेला आहे. त्यातून समाजाचे नैतिक अधःपतन होवून त्याचा सर्वात जास्त फटका समाजातील स्त्रिया, मुले व अंतिम घटकाला बसला आहे व बसत आहे. 

आज साधारणपणे तरूण-तरूणी जैविक रूपाने तर आई-वडिल बनत आहेत परंतु आपल्या मुलांवर नैतिक संस्कार करण्यात ते सपशेल अपयशी ठरत आहेत. कारण ते स्वतःच नैतिक मुल्यांनी रिकामे आहेत.  परिणामी मूल्यहीन पिढी अस्तित्वात येत आहे व त्यांची संख्या पिढीगणिक वाढत आहे. 

उपाय

शंभर टक्के आदर्श समाज कधीच अस्तित्वात येवू शकत नाही. तसे पाहता आदर्श समाज म्हणायचे कशाला? हे अगोदर ठरवावे लागेल. तर त्याचे उत्तर असे की, ज्या समाजामध्ये बहुसंख्य लोक सभ्य, दयाळू, निर्व्यसनी, शोषणमुक्त, प्रेमळ, त्यागी, दुसऱ्यांचे अधिकार देणारे, कमकुवत गटाचे रक्षण करणारे असतील तो समाज आदर्श. असा समाज निर्माण करण्यासाठी समाजामध्ये नैतिक मुल्यांची जोपासणा करणे अनिवार्य ठरते. तसे पाहता नैतिकतेला जगात सर्वच ठिकाणी चांगले समजले जाते. प्रत्येक धर्मग्रंथांमध्ये नितीमत्तेचे उपदेश केलेले आहेत. परंतु वर्तनात नैतिकतेला प्रत्यक्षपणे लागू करण्याची जी परिणामकारक योजना इस्लाम देतो तशी दूसरी योजना जगात अस्तित्वात नाही. केवळ नैतिक आचरणाची महत्ता सांगितल्याने किंवा उपदेश केल्याने कोणताही समाज नैतिक होत नाही. इस्लाम त्यासाठी गल्लोगल्ली मस्जिदींची स्थापना करून दिवसातून पाचवेळा लोकांना त्यात बोलावून नमाजद्वारे तसेच रमजानचे 30 उपवास करवून घेऊन त्यांच्या अध्यात्मिकतेला बळ देतो. तेव्हा कुठे लोक नैतिक आचरणासाठी प्रोत्साहित होतात. तसेच अनैतिक आचरणातून मिळणारे लाभ सोडण्यास व नैतिक आचरणातून होणारे नुकसान सहन करण्यास तयार होतात. जोपर्यंत प्रत्येक नागरिकाला या उंचीवर आणले जाणार नाही तोपर्यंत आदर्श समाज निर्माण होणार नाही. आदर्श समाजाच्या निर्मितीची जबाबदारी कोणा एका गटाची नाही तर प्रत्येक नागरिकाची आहे. फक्त एकच उदाहरण देवून थांबतो की आज समाजामध्ये वृद्धांची समस्या इतकी जटील झालेली आहे की, वृद्धाश्रमापलिकडे त्यावर उपाय जगाला सुचलेला नाही. पण ही समस्या मुस्लिमांमध्ये नाही. याची जगाला आश्चर्य कसे वाटत नाही, याचेच आश्चर्य वाटते.  

मुळात मुस्लिम समाजामध्ये व्यसनाधिनतेचे प्रमाण कमी असणे, त्यांच्यात वृद्धांची समस्या नसणे, व्याजासारख्या मानवतेला काळीमा फासणाऱ्या आर्थिक आतंकवादापासून दूर असणे, महिलांवरील अत्याचाराचे प्रमाण कमी 

(उर्वरित आतील पान 7 वर)

असणे,कन्याभ्रुण हत्येचे प्रमाण नगण्य असणे या आणि यासारख्या अनेक गुण वैशिष्ट्ये असणाऱ्या मुस्लिम समाजाचे आदर्श समाज निर्मितीसाठी महत्त्वाचे योगदान आहे. आपल्या प्रिय देशाला महासत्ता बनवायचे असेल तर या आणि यासारख्याच आणखीन इतर गुणवैशिष्ट्यांना आपल्यामध्ये रूजवावा लागेल. त्याची सुरूवात आपल्या घरातून करावी लागेल. जेव्हा प्रत्येक घर अशा या गुणवैशिष्ट्यांनी संपन्न होईल तेव्हा आदर्श समाज आपोआपच निर्माण होईल आणि भारत नैतिकदृष्ट्या जगाचे नेतृत्व करण्यासाठी सज्ज होईल, यात शंका नाही. जय हिंद. 


- एम.आय. शेख


ali manikfan

अवघे आठवी पर्यंतच तुटपुंज शिक्षण. नावाच्या मागे कोणतीही पदवी  नसताना सागरी जीवशास्त्र, सागरी संशोधन, भूगोल, खगोलशास्त्र, सामाजिक विज्ञान, जहाज बांधणी, मासेमारी, फलोत्पादन सारख्या विषयातील तज्ञ म्हणून जगभर मान्यता मिळालेली आहे. ह्या शिवाय हिंदी, इंग्रजी, मल्याळम, अरेबिक, लॅटिन, फ्रेंच, रशियन, जर्मन, संस्कृत, तमिळ, पर्शियन, सिन्हालीसे आणि उर्दू भाषांवर प्रभुत्व आणि हा प्रवास इकडेच थांबत नाही तर हिंद महासागरात आढळणाऱ्या एका दुर्मिळ माश्याच्या जातीचं चक्क नाव हे त्यांच्या कार्यांचा सन्मान म्हणून ठेवलं गेलं आहे. त्यांच कार्य आणि कर्तृत्व इतकं मोठं आहे की त्यांनी बांधलेली बोट आज चक्क ओमान च्या संग्रहालयात मोठ्या मान सन्मानाने जतन केली आहे. त्यांच्या ह्या उत्तुंग कार्याची दखल भारत सरकारने घेताना त्यांचा 2021 सालच्या पद्मश्री सन्मानाने गौरव केला आहे. त्या संशोधकांच नाव आहे ’अली माणिकफन’. अर्थात हे नाव भारतीयांसाठी नवीन असेल कारण आपले हिरोच आणि ज्यांना आपण मोठी माणसं मानतो ते ठरवण्याचे आपले ठोकताळेच संपूर्ण चुकीचे आहेत. तर कोण आहेत हे अली माणिकफन? ज्यांच्यापुढे भलेभले लोकं नमस्कार करतात, ज्यांच्या कामाची आणि अभ्यासाची महती संपूर्ण जगात पोहचलेली आहे. ज्यांच्याकडे साधी मेट्रिक ची डिग्री नाही पण त्यांना कित्येक क्षेत्रातले मोठे लोक अली माणिकफन सर्वो च्च तज्ञ आहेत असं मानतात. 

अली माणिकफन हे मूळचे मिनीकॉय ह्या लक्षद्वीप बेटावरचे. 16 मार्च 1938 ला त्यांचा जन्म झाला त्यांच्या आई वडिलांनी त्यांना शिक्षणासाठी केरळ मध्ये पाठवलं. आठवी पर्यंत शिक्षण झाल्यावर त्यांच मन शिक्षणात रमल नाही. ते शाळा सोडून पुन्हा लक्षद्वीपला आले. तिकडे आल्यावर त्यांनी आपल्या आवडत्या विषयांचा अभ्यास सुरु केला आणि 1956 मध्ये ते शिक्षक म्हणून रुजू झाले. त्यानंतर त्यांनी क्लार्क म्हणून मिनीकॉय ह्या बेटावर नोकरी पत्करली. त्यांचा सागरी संशोधन मधला अभ्यास त्यांना 1960 साली सेंट्रल मरीन फिशरीज रिसर्च इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया इकडे घेऊन आला. इकडे त्यांनी सागरी जिवशास्त्र संशोधक डॉक्टर सनाथपन जोन्स ह्यांच्यासोबत सागरी जिवांचं संशोधन करायला सुरवात केली. डॉक्टर जोन्स कोणतंही शिक्षण  नसताना सागरी जीवांचा त्यांचा अभ्यास बघून अतिशय प्रभावित झाले. त्यांनी शोधलेल्या एका माशांच्या जातीला ’अबूडएफडूफ माणिकफन’ असं नाव दिलं गेलं. डॉक्टर जोन्स ह्यांनी प्रसिद्ध केलेल्या शोधप्रबंधाचे अली माणिकफन हे सहाय्यक लेखक होते.   

1981 साली आयरिश असणारा साहसी दर्यावदी टीम सेव्हरीन अली माणिकफन ह्यांच्याकडे मदत मागण्यासाठी आला. त्याला 1200 वर्षापूर्वी ज्या पद्धतीने अरब लोक जहाजातून व्यापार करायचे तश्या पद्धतीचं जहाज पुन्हा बनवायचं होतं आणि त्यातून सागरी प्रवास करायचा होता. 1200 वर्षापूर्वीच जहाज त्याच पद्धतीने आज कोणी बांधून देऊ शकेल ह्याचा शोध घेतल्यावर सगळ्यात पुढे नाव आलं ते अली माणिकफन ह्यांच. अली माणिकफन ह्यांनी हे काम एक आव्हान म्हणून स्वीकारलं. ओमान इकडे जाऊन तब्बल एक वर्षभर लाकडाने आणि काथ्या ह्या दोराचा वापर करत 27 मीटर लांबीचे एक शिडाच जहाज उभं केलं. ज्यात एक खिळा सुद्धा वापरला गेला नव्हता त्याच नाव ’सोहर’ असं ठेवण्यात आलं. साहसी दर्यावदी टीम सेव्हरीन ह्याने याच जहाजातून ओमान ते चीन असा 9600 किलोमीटर चा प्रवास केला. आपल्या ह्या सफारीला त्याने ’सिंदबाद सफर’ असं नाव दिलं. त्यांच्या आणि अली माणिकफन ह्याच्या कार्याची ओमान सरकारने नोंद घेताना  हे जहाज ओमान देशाचा सांस्कृतिक वारसा म्हणून ओमान इकडे संग्रालयात आजही जपून ठेवलं आहे.

अली माणिकफन यांच कार्य इकडेच संपत नाही तर पाण्याच नियोजन, सागरी जीवशास्त्रात माणसाच्या हस्तक्षेपामुळे होणाऱ्या बदलांचा विपुल अभ्यास केलेला असून त्यांच ह्या विषयावरच ज्ञान हे जगात नावाजलेलं आहे. खगोलशास्त्राचा अभ्यास करून त्यांनी एका नवीन चंद्राच्या प्रवासावर आधारित दिनदर्शिकेच निर्माण केलं. जगातील सगळ्या मुस्लिम धर्मातल्या लोकांनी एकच हिजरी दिनदर्शिका वापरावी ह्यासाठी त्यांचे प्रयत्न सुरु आहेत. अली माणिकफन सध्या वालूर, तिरुनेलीवेली, तामिळनाडू इकडे राहतात. तिकडे त्यांनी स्वतः 13 एकर जागा विकत घेऊन स्वतःची शेती फुलवली आहे. ते कोणत्याही कीटकनाशकांचा वापर करत नाहीत न कोणत्या खतांचा. आपल्याला लागणारी संपूर्ण इलेक्ट्रिसिटी ते स्वतः पवनचक्यांद्वारे निर्माण करतात. ज्या पवनचक्यांची निर्मिती सुद्धा त्यांनी स्वतः केली आहे. 

इतकं मोठं कार्य करूनसुद्धा ते एक साधं आयुष्य जगत आहेत. ना कुठला माज, ना कुठला गर्व पण वयाच्या 82 वर्षी सुद्धा काहीतरी नवीन करण्याची धडपड त्यांची सुरु आहे. आज त्यांच्या तिन्ही मुली शिक्षिका आहेत तर मुलगा दर्यावर्दी आहे. कोणतही शिक्षण नसताना आपल्या अभ्यासाने, कर्तृत्वाने, जिद्दीने अष्टपैलू अशी कामगिरी करून भारताचं नाव अटकेपार नेणाऱ्या अली माणिकफन यांचा गौरव भारत सरकारने 2021 सालातला पद्मश्री सन्मानाने केला आहे. त्यांच्याबद्दल लिहायाला घेतलं तर पान कमी पडतील इतकं अष्टपैलू कर्तृत्व त्यांच आहे. अली माणिकफन यांना आणि त्यांच्या कर्तुत्वाला माझा साष्टांग नमस्कार आणि त्यांच्या पुढील प्रवासासाठी शुभेच्छा. त्याच बरोबर अतिशय योग्य कर्तृत्वान भारतीय हिरोंची निवड करण्यासाठी भारत सरकारचं अभिनंदन. जय हिंद!!!

फोटो स्रोत :- गुगल  (पहिल्या फोटोत अली माणिकफन आणि दुसऱ्या फोटोत त्यांनी शोधलेल्या माशाचा फोटो) (https://vartakvinit.blogspot.com/2021/01/blog-post_30.html)


Samarkand

एकेकाळी म्हणजे रशिया येथील झार बादशाहांच्या सत्तेपूर्वी समरकंद नामक एक लहानसा देश होता. त्यावर मुस्लिम सैन्यांनी चढाई करून ते जिंकले होते. त्या वेळी तिथे एक रहस्यमय धर्माचे लोक राहात होते. आपल्या देशावर मुस्लिम सैन्यांनी हल्ला करून काबिज केल्याने ते दुःखी आणि रागावले होते. त्यांनी आपसात ठरवले की आपल्याकडील एका प्रतिनिधीला दमास्कस येथील मुस्लिम राजवटीचे अमीर-उल-मोमिनीन यांच्याकडे पाठवून त्यांना विनंती करावी. मुस्लिम लष्कराने आम्हाला अंधारात ठेवून कसा आमचा देश काबिज केला याची त्यांना माहिती देऊ.

यासाठी त्यांनी आपला प्रतिनिधी दमास्कसला पाठवला. त्याला अशी चिंता लागली की त्या मुस्लिम जगताचे सर्वेसर्वा अमीर-उल-मोमिनीनकडे जायचे कसे? त्याआधी त्यांचे अधिराज्य आशिया, आफ्रिका, यूरोप खंडांमध्ये होते. अशा अधिपती शासनकर्त्याकडे जायची त्याला भीती वाटू लागली. बऱ्याच खोट्या गोष्टी त्या वेळी त्या राजवटीबाबत प्रसिद्ध होत्या. लहानसहान चुकांना माफ केले जात नाही. त्यांना न आवडणारी गोष्ट जरी त्यांच्यासमोर कुणी बोलली तरी त्याला शिक्षा दिली जात असे. तो या गोष्टींमुळे विचलित आणि भयभीत अवस्थेतच कसाबसा दमास्कस येथे पोहोचल्यावर शहराच्या अलीशान इमारती पाहताच त्याच्यावर आणखीनच धाक बसला. चालता चालता एका भव्यदिव्य इमारतीसमोर जाऊन उभा राहिला. लोक त्या इमारतीतून बाहेर पडत होते, तर काही लोक आतमध्ये जात होते. कुणी कुणाशी बोलत नव्हते. तो प्रतिनिधी त्या इमारतीला राजाचा महाल समजत होता. पण इतक्यात भव्या इमारतीवर कुणाचा पहारा नसल्याचे त्याला दिसले. लोक स्वतंत्रपणे ये-जा करत होते. हे पाहून तो अचंबित झाला.

त्या लोकांमधून तोही चालू लागला. काय करावे त्याला सुचत नव्हते. एका अनोळखी इसमानं त्याला विचारलं, “काय हवंय? का आलात? कोण तुम्ही?”

याचं त्याने लगेच उत्तर दिलं, “मला खलीफांना भेटायचे आहे.”

एवढं सांगून तो स्वत:च घाबरू लागला. आपल्याकडून काही चुकलं की काय खलीफांचं नाव आदराणं म्हणायचं होतं की काय? अशा विचारांनी भिऊ लागला.

यावर तेथील माणसानं त्याला विचारलं, “मी तुला त्यांचं घर दाखवलं तर तुला आवडेल का?”

तो प्रतिनिधी म्हणाला, “म्हणजे हा त्यांचा महाल नाही वाटतं!”

“नाही, ही तर मशीद आहे. तुम्ही नमाज अदा केली का?” त्या अनोळखी व्यक्तीनं विचारलं.

तो प्रतिनिधी म्हणाला, “नाही. मला नमाज काय असते याची कल्पना नाही.”

यावर त्या अनोळखी माणसानं त्याच्या धर्माविषयी विचारलं. तो प्रतिनिधी म्हणाला, “मी समरकंदच्या काहिन पुरोहित लोकांच्या धर्माचं पालन करतो. ते सांगतात तसं करतो. धर्म काय असतो आणि काय नसतो याची मला कल्पना नाही.”

“तुमचा विधाता पालनकर्ता कोण?”

असं विचारल्यावर त्या प्रतिनिधीनं उत्तर दिलं, “समरकंद येथील धर्मस्थळातील भयभित करणारे देवता.”

“मग तुम्ही काही मागितल्यावर ते देतात काय आणि आजारी प़डल्यावर बरे करतात काय?”

प्रतिनिधी म्हणाला, “मला काहीही माहीत नाही.”

यावर त्या अनोळखी माणसानं समरकंदच्या त्या रहिवाशाला इस्लामविषयी सर्व माहिती दिली आणि म्हणाला, “चला आता मी तुम्हाला खलीफांचं घर दाखवतो.”

मशिदीच्या दुसऱ्या दरवाजातून ते दोघे बाहेर पडले आणि समोर एक सामान्य माणसाच्या घरासारखं एक घर होतं. समरकंदचा नागरिक म्हणाला, “तुम्ही मला इथं का आणलं? इथं तर ते गृहस्त मातीपासून भिंत बांधण्याचं काम करत आहेत.”

यावर दमास्कसच्या त्या नागरिकानं सांगितलं, “होय. हेच खलीफा आहेत.”

समरकंदचा प्रतिनिधी म्हणाला, “तुम्ही माझी चेष्टा करताय.”

तो माणूस म्हणाला, “नाही. मी अजिबात चेष्टा करत नाही. हेच अमीर-उल-मोमिनीन आहेत.”

दरवाजावर हाक दिल्यावर खलीफा स्वतः बाहेर आले. समरकंदच्या नागरिकाला येण्याचं कारण विचारलं असता त्याने सांगितलं, “आमच्या मर्जीविना मुस्लिम सैन्यानं आमच्या देशावर कबजा केलाय.”

हे ऐकल्यावर खलीफा यांनी एका कागदावर काहीतरी लिहून त्याला दिलं आणि म्हटलं, “हे पत्र तिथल्या राज्यपालांकडे द्या.”

बरेच दिवस चालत तो समरकंदला परतला. त्यानं आपल्या धर्मपंडितांना घडलेला सर्व प्रकार सांगितला. सर्वांना विश्वास नव्हता की असे काही घडू शकेल. ते पत्र देण्यासाठी तेथील लोक मशिदीत आले. आणखीन एक माणूस त्या मशिदीत आला. दुवळे व सामान्य माणसासारखे दिसणारे ते काझी होते. त्यांनी ते पत्र वाचलं आणि समरकंदच्या सत्ताधाऱ्यांना वोलाबून घेतले. तिथल्या धर्मपंडितांना आपला अहवाल त्यांच्यासमोर देण्यास सांगण्यात आलं.

तेव्हा ते धर्मपंडित म्हणाले, “यांनी आमच्या देशावर आमची संमती नसताना ताबा घेतला आहे.”

मग काझींनी मुस्लिम सत्ताधिकाऱ्याला विचारलं, “हे सत्य आहे काय?”

त्यावर त्यांनी उत्तर दिलं, “नाही. युद्ध धोक्याचेच नाव आहे.”

यावर काझींनी त्यांना विचारलं, “तुम्ही इथल्या लोकांना आधी इस्लाम ध्रम समजावून सांगितला होता काय?”

याचं उत्तर त्यांनी नकारार्थी दिलं.

काझींनी निर्णय दिला की मुस्लिमांनी या देशातून निघून जावे आणि त्यांचा देश त्यांना परत करावा.

नंतर मुस्लिम सैन्य तो देश सोडून बाहेर निघताना पाहून तिथल्या धर्मपंडितांना आश्चर्य वाटलं. म्हणाले, “असा जर हा धर्म असेल तर आम्ही तो स्वीकारण्याची घोषणा करतो.”

त्यानंतर तिथले सर्व नागरिक इस्लामी राजवटीत सामील झाले.


(संदर्भ – मासिक ‘जिन्दगी’, दिल्ली, लेखक- शेख अली तनतानवी यांच्या उर्दू भाषांतरावरून)

(संकलन : सय्यद इफ्तिखार अहमद)



एव्हीएम मशीनमध्ये मतांचे फेरबदल करून एकाच राजकीय पक्षाला निवडून आणता येते याबद्दबल आरोप प्रत्यारोप होत आले आहेत. एव्हीएमवर बंदी आणावी यासाठी राजकीय पक्ष, संघटनांनी न्यायालयाचे दारही ठोठावले आहे. त्यामुळे महाराष्ट्र विधानसभा अध्यक्ष नाना पटोले यांनी विधिमंडळाला एव्हीएमसह मतपत्रिकांचा पर्याय निवडणुकांत मतदारांना करण्यासाठी कायदा करावा, असे आवाहन केले आहे. हे पाऊल राज्यासह देशाला दिशादर्शकच ठरेल, असे वाटते.

 देशात एव्हीएम मशिनच्या दुरूपयोगाच्या अनेक घटना समोर आल्या आहेत. यावर गल्ली ते दिल्ली नागरिकांत चर्चा झडल्या. भाजपचा इव्हीएमद्वारे एकतर्फी विजय होत असल्याचा आरोप विरोधी पक्षांतील अनेकांनी केला. कोणी दबक्या आवाजात केला तर कोणी मोठ्या आवाजात केला. देशातील जवळपास सर्वच प्रादेशिक पक्षांनी एव्हीएमवर आक्षेप घेतला. 

सामान्य जनतेलाही वाटते की, एव्हीएममध्ये हॅकर्सद्वारे घोटाळा करता येतो. एका राजकीय पक्षातील नेत्याने खाजगी बैठकीत बोलताना सांगितले होते की, हॅकर्सने मला निवडणुकीत एव्हीएममध्ये घोटाळा करून मतदान कसे फिरविता येते याचे प्रात्यक्षित दाखविले होते. एव्हीएममध्ये घोळ करणे शक्य आहे. त्यामुळे तर सरकार मतपत्रिका नको म्हणत आहे. नेत्याच्या या बोलण्यात दम दिसला. हा नेता साधा सुधा नव्हता. वंचितांचा नेता आहे. महाराष्ट्रभर त्यांच्या सभा गाजल्या. याची देही याची डोळा त्यांनी या एव्हीएममध्ये होत असलेल्या फेरफाराचे प्रात्यक्षिकच पाहिल्याने मतपत्रिकेद्वारे मतदान हाच खरा पर्याय सध्या तरी दिसून येत आहे.  

विधानसभा निवडणुकीत मतदारांना ईव्हीएमसह मतपत्रिकांचाही पर्याय स्थानिक स्वराज्य संस्था व विधानसभा निवडणुकीत महाराष्ट्रातील मतदारांना ईव्हीएमव्यतिरिक्त मतपत्रिकेद्वारेही मतदान करण्याचा पर्याय देण्याच्या दृष्टीने महाराष्ट्र विधानमंडळाने कायदा तयार करावा, अशा स्पष्ट सूचना महाराष्ट्र विधानसभेचे अध्यक्ष नाना पटोले यांनी 2 जानेवारी रोजी दिल्या. इलेक्ट्रॉनिक यंत्राद्वारे होणाऱ्या मतदानावर भाजप वगळता सर्वच राजकीय पक्षांनी वारंवार आक्षेप घेतले आहेत. ते पाहता विधानसभा अध्यक्षांच्या सूचनेमुळे पुन्हा हा मुद्दा ऐरणीवर येणार आहे.

नागपूरचे प्रदीप महादेवराव उके यांनी यासंदर्भात विधानसभा अध्यक्षांकडे निवेदन तसेच याचिका सादर केली आहे. त्यासंदर्भात मंगळवारी विधानभवन, मुंबई येथे बैठकीचे आयोजन करण्यात आले होते. या वेळी वैद्यकीय शिक्षणमंत्री अमित देशमुख, आमदार अभिजित वंजारी, महाराष्ट्र विधानमंडळ सचिव राजेंद्र भागवत, राज्याचे मुख्य निवडणूक अधिकारी बलदेव सिंग आणि राज्याचे विधी व न्याय विभागाचे सचिव भूपेंद्र गुरव उपस्थित होते. अर्जदारातर्फे अ‍ॅड. सतीश उके यांनी भूमिका स्पष्ट केली.

घटनेच्या अनुच्छेद 328 प्रमाणे कायदा करण्याचे अधिकार

भारतीय राज्यघटनेच्या अनुच्छेद 328 प्रमाणे राज्यातील निवडणुकांबाबत कायदा तयार करण्याचे अधिकार विधानमंडळाला आहेत. विधानमंडळाला असलेल्या अधिकारानुसार आनुषंगिक कायदा तयार करून राज्यातील जनतेला ईव्हीएमव्यतिरिक्त मतपत्रिकेने मतदान करण्याचा पर्याय उपलब्ध करून देण्यात यावा, अशी मागणी अर्जदार उके यांनी केली. बैठकीत झालेल्या चर्चेत उपस्थितांनी विविध मुद्द्यांचा परामर्श घेतला. वैद्यकीय शिक्षणमंत्री अमित देशमुख यांनी जगातील अनेक प्रगत देशांनी ईव्हीएमला नाकारले आहे याकडे या वेळी लक्ष वेधले. विधानसभा अध्यक्ष नाना पटोले यांनी सर्व कायदेशीर बाबींच्या अधीन राहून यासंदर्भात कायदा तयार करण्याच्या दृष्टीने तातडीने कार्यवाही सुरू करण्यात यावी, अशा स्पष्ट सूचना विधी व न्याय विभागाच्या सचिवांना दिल्या.

2019 च्या विधानसभा निवडणुकीत तत्कालीन विद्यमान मुख्यमंत्री व उमेदवार देवेंद्र फडणवीस यांच्या मतदानाची टक्केवारी फक्त 48 टक्के होती. त्यानंतर आम्ही अनेक मतदारांशी संवाद साधून त्यांची मते जाणून घेतली असता त्यांनी ईव्हीएमवर अविश्वास व्यक्त केला,असे अ‍ॅड.सतीश उके म्हणाले. मतदारांच्या मते कोणालाही मतदान केले तर ते फडणवीसांनाच जाई. त्यापेक्षा मतदान न केलेलेच बरे, या भूमिकेतून ते मतदानाला गेलेच नाही. त्यातून मतदान पत्रिकेचा पर्याय असायला हवा, याची कल्पना पुढे आली. विधानसभा, पदवीधर तसेच स्थानिक स्वराज्य मतदारसंघात ईव्हीएमसोबतच मतदान पत्रिका असावी. असा कायदा केल्यास लोकांचा निवडणूक प्रक्रियेतील सहभाग वाढेल, असा विश्वास अ‍ॅड. सतीश उके यांनी व्यक्त केला.   

- बशीर शेख 



महाराष्ट्राची सत्ता जेव्हापासून देवेंद्र फडणवीस यांच्या हातातून निसटली आणि ती उद्धव ठाकरे यांच्या हातात गेली तेव्हापासून ते विचलित झाले आहेत. इतके की विरोधी पक्ष नेता म्हणून सरकारच्या कामांवर नजर ठेवत त्यांच्यातील चुकांना सभागृहात उपस्थित करण्याऐवजी ते फक्त उद्धव ठाकरे यांनाच आपल्या टिकेचे लक्ष्य करत आहेत. त्यांना मुख्यमंत्री पदी ”पुन्हा मीच”ची संधी मिळाली नाही ती उद्धव ठाकरेंमुळेच असे त्यांना वाटते. 

मग जेव्हा मुख्यमंत्री पदी कार्यरत असताना उद्धव ठाकरे यांनी जे काही केले, करत आहेत, करत राहतील त्या सर्वांचा दोष त्यांच्यावरच असा का? असे त्यांना वाटते. त्यांचे कार्य पाहून शासनाच्या कारभारावर त्याच्या उणीवांवर टीका करण्याचे आहे की त्यांना शासनाचा कारभार कसा असावा याची माहितीच नाही कुणाला माहित. 5 वर्षे त्यांनी राज्याचा कारभार एकमुखी हाताळला. इतर पक्षांशी आघाडी करून त्यांचे सरकार सत्तेत आले नव्हते. शिवसेनेशी त्यांच्या वैचारिक आणि राजकीय संबंधांचा इतिहास होता तरी देखील त्यांनी आपल्या कार्यकिर्दित कोणते मोठे कार्य राज्याच्या विकासासाठी केले असल्याची कुठे नोंद नाही. जसे ठाकरे यांनी राज्याची सुत्रे हाती घेताच कोरोनाच्या महामारीशी सामना करावा लागला आणि त्यातून ते यशस्वीरित्या पार पडले. अशा कोणत्या भयंकर समस्येला त्यांना सामोरे जावे लागले नाही. बरे झाले ही देखील राज्याच्या जनतेवर एक प्रकारची दैवी कृपाच होती. फडणवीसांच्या काळात असे काही उद्भवले असते तर नागरिकांचे काय झाले असते याची कल्पनाच केली जावू शकते. 

उद्धव ठाकरेवर इतर कोणते आरोप करता आले नसल्याने भ्रष्टाचाराचे जे सध्या केद्र सरकारचे शिष्टाचार झाले आहे, फडणवीस उद्धव ठाकरे यांनी कशी हिंदुत्वाची साथ सोडली फक्त हीच एकमेव टीका ते करत आले आहेत आणि करतही राहणार की काय असा प्रश्‍न पडतो. दुसरा प्रश्‍न असा की हिंदुत्व म्हणजे काय याचा अर्थ तरी त्यांनी आणि हिंदुत्ववाद्यांनी सांगायला हवे . नेमके काय केल्याने हिंदुत्व समजावे असा प्रश्‍न साहजिकच पडतो. उद्धव ठाकरे पूर्वीपासून हिंदुत्ववादी आहेत. आजही ते स्वतः म्हणत असतात की त्यांनी ती विचारधारा सोडलेली नाही तेव्हा उद्धव ठाकरे यांनी काय करावे, ज्यामुळे त्यांच्यावर हिंदुत्व सोडण्याची टीका करता येणार नाही हे फडणवीसांनी स्पष्ट सांगावे म्हणजे सर्वांना देखील हिंदुत्व म्हणजे काय हे समजता येईल. उद्धव ठाकरे यांच्या आजवरच्या काळात राज्यात एकही सांप्रदायिक दंगा झाला नाही म्हणूनसाठी उद्धव ठाकरे यांना दोषी धरायचे काय? तसे पाहता फडणवीस यांच्या काळात देखील कुठे दंगा झाला नव्हता. मग हिंदुत्व सोडल्याचा आरोप त्यांच्यावरही लावायचा का?

आपल्या धर्म, संस्कृती आणि सभ्यतेचे रक्षण करणे, त्यांचे संवर्धन करण्याचा सर्व धर्मियांचा अधिकार आहे. जसा तो हिंदु बांधवांचा आहे. तसाच मुस्लिम, ख्रिस्ती, शीख सर्वांचा आहे. पण आपल्या संस्कृतीच्या भल्यासाठी आपल्या धर्माच्या शिकवणी जोपासण्यासाठी परधर्मियांच्या धार्मिक भावना दुखावणं त्यांच्या शिकवणींची अवहेलना करणं. धर्माच्या कारणावरून परधर्मियांवर अन्याय अत्याचार करणं याला धर्म संस्कृती म्हणता येते काय? नकारात्मक विचारांनी कोणतेही काम करता येत नाही की उद्दिष्ट साकारता येत नाही. सकारात्मकतेबरोबरच कोणतीही विचारधारा सर्वसमावेशक असायला हवी. राष्ट्राच्या तमाम नागरिकांच्या हितासाठी सविस्तर कार्यक्रम असावा फक्त एकाच समाजाच्या संप्रदायाच्या हितासाठी कार्य करण्याने कोण नैतिक उद्दिष्ट साकार होत नसते. धर्माच्या बाबतीत अहंकार नाही कृतज्ञता असावी. अहंकाराचा शेवट हिटलर मुसोलीनी सारखा होतो. जिवांच्या भीतीपोटी लोक उघड बोलत नसले तरी ती हृदयात मानसिकतेत घर करून राहते.

दुसरे असे की हिंदुत्वाचा नेमका अर्थ म्हणजे काय? नागरिकांना राष्ट्राला देशोधडीला लावणे, शेतकर्‍यांना उपाशी ठेवून त्यांची कमाई धनदांडग्या उद्योगपतींना बहाल करणे, देशाला, राष्ट्राला, व्यवस्थेला, उद्योजकांच्या दावणीला बांधून, राष्ट्राची संपत्ती लुटारूंना बहाल करणं हे अभिप्रेत आहे काय?

न्यायव्यवस्थेला लाचारी पत्करायला, रोजगारांच्या संधी नष्ट करून कोट्यावधींना बेरोजगार करणे, आम जनतेवर हरप्रकारचे टॅक्स आकारणी करून कार्पोरेट जगताला कोट्यावधींची सूट देणे याला विकास म्हणतायत हिंदुत्वाच्या विचारधारेत म्हणजे एकंदर तमाम नागरिकांना गुलाम बनवणे असा तर याचा अर्थ होत नाहीना. उद्धव ठाकरे इथेच चुकले असतील त्यांनी असे काहीही केल नाही.

- संपादक



दिल्लीत काँग्रेस कार्य समितीची 22 जानेवारी रोजी बैठक झाली. पक्षांतर्गत निवडणुकांचा प्रश्‍न त्यात उपस्थित झाला. त्याला जोडूनच पूर्णवेळ अध्यक्ष हवा, अशी मागणीही झाली. म्हटले तर नेतृत्वाला पक्षातून आव्हान मिळाले आणि म्हटले तर पक्षामध्ये तरी किमान लोकशाही आहे, असे चित्र निर्माण झाले. मे 2019 मध्ये लोकसभा निवडणुकीतील पराभवानंतर राहुल गांधी यांनी अध्यक्षपद सोडले, तेव्हापासून सोनिया गांधी नेतृत्व करत आहेत. पक्षांतर्गत निवडणुका लवकर घ्या, मतदान घेऊन पूर्णवेळ अध्यक्ष निवडा, अशी काँग्रेसमधील एका गटाची मागणी आहे. तर, पाच राज्यांतील निवडणुकांनतर अध्यक्ष निवडण्याचा पक्षनेतृत्वाचा मानस आहे. यावरुन बैठकीत वादही झाला. पण, काँग्रेसमधील ही मतमतांतरे म्हणजे लोकशाही जिवंत असण्याचे लक्षण आहे. संभाव्य पक्ष नेतृत्वाविषयी मते मांडता येणे, काही मागण्या करता येणे, पक्षांतर्गत सुधारणा सुचवणे, ही सकारात्मक बाब आहे. हे पक्षांतर्गत बंड वा धुसफूसही नाही.

मानवी सभ्यतेला नव्या गोष्टी संघर्षातून मिळतात, असे मार्क्सवादी विश्‍लेषण आहे. ते मानले तर काँग्रेसमधील संघर्षाकडे उदार दृष्टीने पाहावे लागेल. एकचालुकानुवर्ती पक्षात असे काहीच घडत नसते. त्याला काही जण स्वयंशिस्त म्हणू शकतील, पण ती हळूहळू काचू लागते. पुढे हा काच बंडाचे रुप धारण करतो. मध्यंतरी काँग्रेसच्या बुर्जुर्गांनी लिहिलेल्या पत्राची पक्षनेतृत्वाने दखल घेतली आणि या नेत्यांशी चर्चासुद्धा केली. काँग्रेसमध्ये नव्या-जुन्यांचे सुरू असलेले मंथन लक्षवेधी आहे. पक्षात लोकशाही नसेल, तर सत्ता मिळाल्यावर काय होईल? काँग्रेसमध्ये घराणेशाही आहे. पण, या पक्षात लोकशाहीसुद्धा आहे. म्हणून शीर्ष नेतृत्वाला 23 नेते प्रश्‍न विचारू शकले. या नेत्यांनी पक्षांतर्गत प्रश्‍न चव्हाट्यावर आणल्याने त्यांच्याविषयी राग व्यक्त झाला, मात्र कारवाई झाली नाही. यामुळेच काँग्रेसला सर्वांना सामावून घेणार्‍या, वाहत्या प्रवाहाची उपमा दिली जाते. काँग्रेसमध्ये लोकशाही जिवंत असल्याचे दाखवणार्‍या ज्या गोष्टी घडत आहेत, तशा अन्य पक्षातही घडो. म्हणजे किमान बिग ब्रदर संस्कृतीचा जन्म तरी होणार नाही. आणि राष्ट्रवाद अन् देशभक्तीच्या उन्मादात कुणी लोकशाहीच्याच गळ्याला नख लावणार नाही. 


( साभार : दिव्य मराठी)


औरंगाबाद (प्रतिनिधी) 

ईश्‍वराने दिलेल्या मार्गदर्शनानुसार जगल्यास जीवन प्रकाशमय होईल. हे मानवजातीने स्विकारावे असे आवाहन मौलाना कलिम सिद्दीकी यांनी केले. 

जमाअते इस्लामी हिंद औरंगाबाद तर्फे तापडिया नाट्यमंदिरात आयोजित ’अंधारातून प्रकाशाकडे’ या अभियानातील प्रारंभिक कार्यक्रमात ते बोलत होते. मंचावर जमाअते इस्लामी हिंदचे प्रदेशाध्यक्ष रिजवानुर्रहेमान खान, सत्यपाल महाराज, औरंगाबादचे शहराध्यक्ष इंजि. वाजेद कादरी,  नौशाद उस्मान, मौलाना महेफुजूर्रहेमान आदी उपस्थित होते. 

प्रदेशाध्यक्ष रिजवानुर्रहेमान खान म्हणाले, अंधारातून प्रकाशाकडे जी मोहीम सुरू केली आहे याच्या माध्यमातून इस्लाम धर्माने मानव जातीसाठी जी शिकवण दिली त्यानुसार नवीन सकारात्मक उर्जा निर्माण करायची आहे. जीवन अमुल्य आहे. मृत्यूची वेळही अनिश्‍चित आहे. जीवनानंतर एक परलोक जीवन आहे. ज्यात आपल्याला आपल्या स्वामीपुढे जाब द्यायचा असल्याचे ते म्हणाले. शहराध्यक्ष इंजि.वाजेद कादरी म्हणाले स्वतंत्रता, समता, बंधुत्व, सामाजिक न्यायावर आधारित आदर्श समाज निर्माण करण्याचा प्रकाशमय मार्ग इस्लामने दिला आहे. अकोटचे सत्यपाल महाराज यांनी आपल्या खास शैलीत म्हणाले मला इथे येवून इश्‍वर भेटला. माणसाला माणूस म्हणून जीवन जगण्यासाठी ज्या नैतिक मुल्यांची गरज होती तो इस्लाम आहे. हा माणसाचा जन्मजात स्वभाव आहे. धर्माला घेवून भांडण्यापेक्षा प्रत्येकाने धर्मानुसार आचरण केले पाहिजे तर आपले जीवन प्रज्वलित होईल असे निवृत्ती महाराज घोडके यांनी मार्गदर्शन करताना सांगितले. 

कार्यक्रमाची सुरुवात मौलाना महेफुजुर्रहमान यांनी केलेल्या कुरआन पठणाने झाली. नौशाद उस्मानिया यांनी प्रस्ताविक भाषण केले. उस्मानपुरा गुरुद्वाराचे प्रमुख ग्रंथी खडकसिंग महाराज, संत तुकाराम महाराज आश्रमचे निवृत्ती महाराज, आकोटचे सत्यपाल महाराज, भन्ते अभयपुत्र, अमन कांबळे, मराठा सेवा संघाचे डॉ. रमेश पवार, मोहंमद समी यांनी मार्गदर्शन केले. प्रमुख उपस्थिती डॉ. शादाब मुसा, डॉ. हसीब अहमद, डॉ. सलमान मुकर्रम, फैजान काजी, फहीमुन्निसा बाजी उपस्थित होते. सुत्रसंचालन डॉ. इमरान अहेमद यांनी केले. कार्यक्रमात महिला व युवकांची उपस्थिती लक्षणीय होती.



जगभरात उत्सवाच्या नावाखाली भरपूर मद्यपान केले जाते. काहींचा तर रोजचीच दिनचर्या आहे. मद्याचा पहिला घोट घेतल्यापासून माणसाच्या शरीरावर अल्कोहोलचा प्रभाव सुरू होतो. दारूचा परिणाम सामाजिक, आर्थिक, राजकारण इत्यादी जीवनाच्या सर्व क्षेत्रांवर होतो आहे. त्यामुळे आपण आज अल्कोहोलचे आरोग्यावर होणारे दुष्परिणाम यावर चर्चा करू.

दाहक नुकसान

(Pancreas) यकृत हा एक अवयव आहे जो अल्कोहोलसह आपल्या शरीरातून हानिकारक पदार्थ तोडण्यास आणि काढून टाकण्यास मदत करतो. दीर्घकालीन अल्कोहोलचा वापर या प्रक्रियेमध्ये हस्तक्षेप करतो. यामुळे यकृत दाह आणि यकृत रोगाचा तीव्र धोका वाढतो. या जळजळांमुळे होणारी डाग सिरोसिस म्हणून ओळखली जाते. डाग ऊतकांची निर्मिती यकृत नष्ट करते. यकृत वाढत्या प्रमाणात खराब झाल्यामुळे आपल्या शरीरातून विषारी पदार्थ काढून टाकणे कठीण होते.

साखरेची पातळी

Liver and pancreas आपल्या शरीराच्या इंसुलिनच्या वापराचे आणि ग्लूकोजच्या प्रतिसादाचे नियमन करण्यास मदत करते. जेव्हा आपले स्वादुपिंड आणि यकृत योग्यरित्या कार्य करत नाहीत, तेव्हा आपण कमी रक्तातील साखर अनुभवण्याचा धोका पत्करता जी जीवघेणा असू शकते. खराब झालेले स्वादुपिंड देखील साखर वापरण्यासाठी पुरेसे इन्सुलिन तयार करण्यापासून शरीरास प्रतिबंधित करू शकते. यामुळे हायपरगिसेमिया किंवा रक्तात जास्त साखर होऊ शकते. यामुळे मधुमेहाचा धोका असतो आणि आधीच स्थापित मधुमेह गुंतागुंत होतो.

केंद्रीय मज्जासंस्था

आपल्या शरीरावर अल्कोहोलचा प्रभाव समजून घेण्याचा एक सोपा मार्ग म्हणजे तो आपल्या मध्यवर्ती मज्जासंस्थेवर कसा परिणाम करतो हे समजून घेणे. आपले समन्वय आणि अशा प्रकारे मेंदूवर परिणाम होतो हे प्रथम लक्षणांपैकी एक म्हणजे अस्पष्ट भाषण. अल्कोहोलमुळे आपला मेंदू आणि शरीर यांच्यातील संवाद कमी होऊ शकतो. हे समन्वय अधिक कठीण करते. संतुलित होण्यास आपणास कठीण वेळ येऊ शकेल. त्यामुळे वाहन चालविण्यावर निर्बंध.

अल्कोहोलमुळे आपल्या मध्यवर्ती मज्जासंस्थेचे अधिक नुकसान होते म्हणून आपण आपल्या पाय आणि हातांमध्ये सुन्नपणा आणि मुंग्या येणे संवेदना जाणवू शकता. अल्कोहोलमुळे आपल्या मेंदूला दीर्घकालीन आठवणी तयार करणे देखील अवघड होते. हे स्पष्टपणे विचार करण्याची आणि तर्कसंगत निवडी करण्याची आपली क्षमता देखील कमी करते. कालांतराने, मेंदूचे नुकसान (फ्रंटल लोब) होऊ शकते. मेंदूचे हे क्षेत्र इतर महत्त्वपूर्ण भूमिकांव्यतिरिक्त भावनिक नियंत्रण, अल्प-मुदतीची मेमरी आणि निर्णयासाठी जबाबदार आहे. तीव्र आणि गंभीर मद्यपान केल्यामुळे मेंदूत कायमचे नुकसान होऊ शकते. यामुळे वेर्निक्के-कोर्साकोफ सायकोसिस होऊ शकतो, मेंदूचा विकार.

व्यसन

काही लोक जे जास्त प्रमाणात मद्यपान करतात त्यांना अल्कोहोलवर शारीरिक आणि भावनिक अवलंबन वाढू शकते. मद्यपान करणे कठीण आणि जीवघेणे असू शकते. माघार घेण्याच्या गंभीर प्रकरणांमध्ये जप्ती, मतिभ्रम आणि डिलरियम येऊ शकतात.  

पाचक प्रणाली

अल्कोहोलचे सेवन आणि आपल्या पाचक प्रणालीमधील संबंध त्वरित स्पष्ट दिसत नाही. साइड इफेक्ट्स बहुधा नुकसान झाल्यावरच दिसून येतात. आणि जितके तुम्ही प्याल तितके जास्त नुकसान होईल. अल्कोहोल आपल्या पाचक मुलूखातील ऊतींचे नुकसान करू शकते आणि आपल्या आतड्यांना अन्न पचवण्यापासून आणि पोषक आणि जीवनसत्त्वे शोषून घेण्यापासून रोखू शकतो. म्हणून मद्यपान करणार्‍यांमध्ये खनिजे आणि जीवनसत्त्वे कमी असतात. अन्नामधून जीवनसत्त्वे आणि खनिजांचे शोषण करण्यात अडचण अशक्तपणास कारणीभूत ठरू शकते- अशी स्थिती जिथे आपल्याकडे हिमोग्लोबिन कमी आहे. जे लोक जास्त प्रमाणात मद्यपान करतात त्यांच्यामध्ये अल्सर किंवा मूळव्याध (हायड्रेशन आणि बद्धकोष्ठतेमुळे) सामान्य असतात.

कर्करोग

जे लोक जास्त प्रमाणात मद्यपान करतात त्यांना कर्करोगाचा धोका देखील असू शकतो. जे लोक वारंवार मद्यपान करतात त्यांना तोंड, घसा, अन्ननलिका, कोलन किंवा यकृतमध्ये कर्करोग होण्याची शक्यता असते. जे लोक नियमितपणे तंबाखू पितात आणि वापरतात त्यांना कर्करोगाचा धोका जास्त असतो.

पाचक आणि अंतःस्रावी ग्रंथी

जास्त मद्यपान केल्याने स्वादुपिंडामुळे तयार होणार्‍या पाचक एंजाइमची असामान्य सक्रियता होऊ शकते. या सजीवांच्या शरीरात निर्माण होणारे द्रव्य तयार होण्यामुळे स्वादुपिंडाचा दाह म्हणून ओळखले जाणारे जळजळ होऊ शकते. स्वादुपिंडाचा दाह एक दीर्घकालीन स्थिती बनू शकतो आणि यामुळे गंभीर परिणाम होऊ शकतात.

रक्ताभिसरण प्रणाली

अल्कोहोल आपल्या हृदय आणि फुफ्फुसांवर परिणाम करू शकते. जे लोक दीर्घकाळ मद्यपान करतात त्यांना मद्यपान न करणा र्‍यांपेक्षा हृदयाशी संबंधित समस्यांचा धोका जास्त असतो. मद्यपान करणार्‍या स्त्रियांना हृदयरोग होण्याची शक्यता जास्त असते.

रक्ताभिसरण प्रणालीच्या गुंतागुंतांमध्ये हे समाविष्ट आहे: 

उच्च रक्तदाब, हृदयविकाराचा झटका, हृदय अपयश, हृदय स्नायू कमकुवतपणा (कार्डिओमायोपॅथी) इ. अन्नामधून जीवनसत्त्वे आणि खनिजांचे शोषण करण्यात अडचण अशक्तपणा होऊ शकते. ही अशी स्थिती आहे जिथे आपल्याकडे लाल रक्तपेशी कमी असतात. अशक्तपणाचे सर्वात मोठे लक्षण म्हणजे थकवा.

रोगप्रतिकारक प्रणाली

जास्त प्रमाणात मद्यपान केल्याने आपल्या शरीराची नैसर्गिक रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होते. यामुळे आपल्या शरीरावर आक्रमण करणार्‍या जंतू आणि विषाणूंविरूद्ध संघर्ष करणे अधिक कठीण होते. जे लोक दीर्घ कालावधीत जास्त मद्यपान करतात त्यांना सामान्य लोकांपेक्षा न्यूमोनिया किंवा टीबी होण्याची शक्यता जास्त असते. जगभरातील टीबी प्रकरणांपैकी सुमारे 10% प्रकरणे अल्कोहोलच्या सेवनाशी संबंधित आहेत. मला असे वाटते की इतर कोणत्याही पदार्थात नुकसान संभाव्यतेचा असा बहुआयामी पोर्टफोलिओ नाही. तरीही अल्कोहोल हे जगातील सर्वात जास्त प्रमाणात मद्यपान केले जाते.

 आपण सध्या मद्यपान करत असल्यास, त्याबद्दल विचार करा आणि त्यापासून मुक्त होण्यासाठी मार्ग शोधा. डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. आपण अद्याप अल्कोहोलचे सेवन केले नसेल तर अभिनंदन! त्याला कधीही स्पर्शही करू नका.  

As an alcoholic, you will violate your standards quicker than you can lower them - Robbin Willliams, Weapons of Self Destruction.


- डॉ. आसिफ पटेल

statcounter

MKRdezign

Contact form

Name

Email *

Message *

Powered by Blogger.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget