Halloween Costume ideas 2015

Weekly Shodhan

Latest Post

नामोस्मरण आणि याचना


माननीय अबू मालिक (रजि.) आपल्या वडिलांपासून कथन करतात की वडील म्हणाले की जेव्हा एखादा मनुष्य इस्लामचा स्वीकार करतो तेव्हा पैगंबर मुहम्मद (स.) त्याला नमाज  शिकवित असत, मग त्याला म्हणत, ‘‘अशाप्रकारे दुआ करा- अल्लाहुम्मा... (शेवटपर्यंत) अर्थात हे माझ्या अल्लाह! तू माझे पाप क्षमा कर आणि माझ्यावर दया कर आणि मला  सरळमार्ग दाखव आणि खुशाली व उपजीविका दे.’’ (हदीस : मुस्लिम)
माननीय माननीय मुआ़ज बिन जबल (रजि.) यांच्या कथनानुसार,
पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी माझा हात पकडला आणि म्हणाले,
‘‘हे मुआज! मी तुझ्यावर प्रेम करतो.’’ मग म्हणाले, ‘‘तुला उपदेश करतो की प्रत्येक नमाजनंतर या दुआचे पठण करा, हे सोडू नका- ‘‘अल्लाहुम्मा... (शेवटपर्यंत) अर्थात- हे माझ्या  अल्लाह! तू माझी मदत कर, नामोस्मरणाच्या बाबतीत, आभाराच्या बाबतीत आणि उत्तम उपासनेच्या बाबतीत.’’ (हदीस : रियाजुस्सालिहीन, अबू दाऊद, निसई)
स्पष्टीकरण : म्हणजे ‘‘मला जीवनाच्या प्रत्येक क्षेत्रात तुझे स्मरण व्हावे, तुझा आभारी असावे आणि उत्तमोत्तम प्रकारे तुझी उपासना करावी, परंतु मी दुर्बल आहे, तुझ्या मदतीचा  गरजवंत आहे, तुझ्या मदतीशिवाय हे काम होऊ शकत नाही.’’
पैगंबर मुहम्मद (स.) प्रत्येक फर्ज नमाज (अनिवार्य नमाज) मध्ये (सलाम फिरविल्यानंतर) या दुआचे पठण करीत असत,
‘‘लाईलाहा... (शेवटपर्यंत) अर्थात- अल्लाहशिवाय कोणी उपासनेस पात्र नाही, तो एकमेव आहे, शासनात त्याचा कोणीही भागीदार नाही, संपूर्ण सत्ता त्याच्याच हातात आहे आणि तोच  स्तुती व कृतज्ञतेचा हक्कदार आहे, त्याला प्रत्येक गोष्टीवर प्रभुत्व प्राप्त आहे. हे अल्लाह! तू जे काही देऊ इच्छितो त्यास रोखणारी कोणतीही शक्ती नाही आणि ज्यापासून तू वंचित  करू इच्छितो, तो वस्तू देणारी कोणतीही शक्ती नाही. तुझ्या तुलनेत कोणाही वर्चस्ववाद्याचे वर्चस्व निष्प्रभ आहे. (हदीस : बुखारी)

उपासना


माननीय जाबिर बिन समुरा (रजि.) यांच्या कथनानुसार,
मी पैगंबर मुहम्मद (स.) यांच्याबरोबर नमाज अदा करीत होतो. पैगंबरांची नमाजदेखील जेमतेम असायची आणि प्रवचनदेखील जेमतेम असे, फार मोठीही नाही आणि अगदीच लहानदेखील नाही. (हदीस : मुस्लिम)
माननीय अबू कतादा (रजि.) यांच्या कथनानुसार,
पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले, ‘‘मी नमाजकरिता येतो आणि मनात इच्छा असते की फार उशिरापर्यंत नमाजचे नेतृत्व करावे, मग एखाद्या बालकाच्या रडण्याचा आवाज कानी  पडतो तेव्हा नमाज आटोपशीर करतो, कारण मला ही गोष्ट आवडत नाही की नमाज उशिरापर्यंत वाढवून बालकाच्या मातेला त्रास सहन करण्यास भाग पाडावे.’’ (हदीस : बुखारी)
स्पष्टीकरण : पैगंबर मुहम्मद (स.) यांच्या काळात महिलादेखील मस्जिदमध्ये येत होत्या आणि नमाज सामूहिकरित्या अदा करीत असत. त्यांच्यात लहान मुलांच्या मातादेखील  असायच्या. त्या मुलांना घरी ठेवून येणे शक्य नव्हते. या हदीसमध्ये लहान मुले आणि महिलांच्या बाबतीत वक्तव्य करण्यात आले आहे. यात त्या इमामांकरिता (नमाजचे नेतृत्व  करणाऱ्यांकरिता) बोध आहे जे अनुकरण करणाऱ्यांच्या (त्यांच्या मागे नमाज अदा करणाऱ्यांच्या) स्थितीकडे दुर्लक्ष करून नमाजमध्ये उशिरापर्यंत कुरआनमधील श्लोकांचे पठण  करतात.
माननीय ज़ियाद (रजि.) यांच्या कथनानुसार,
माननीय मुगीरा (रजि.) यांना वक्तव्य करताना ऐकले होते की पैगंबर मुहम्मद (स.) ‘तहज्जुद’च्या नमाजमध्ये उभे राहायचे इथपर्यंत की त्यांचे दोन्ही पाय सुजायचे. तेव्हा लोक म्हणायचे, ‘‘हे पैगंबर! इतका त्रास का म्हणून सहन करता?’’ उत्तरादाखल पैगंबर म्हणायचे, ‘‘मी (अल्लाहचा) कृतज्ञ भक्त बनू नये काय?’’ (हदीस : बुखारी)


(४८) (ईशदूतांनी पुन्हा आपल्या संभाषणाच्या ओघात म्हटले) ‘‘आणि अल्लाह त्याला ग्रंथ व विवेकाची शिकवण देईल, तौरात व इंजिलचे शिक्षण देईल.
(४९) आणि त्याला बनीइस्राईलसाठी आपला पैगंबर नियुक्त करील.’’ (आणि जेव्हा तो पैगंबर म्हणून बनीइस्राईलपाशी आला तेव्हा त्याने सांगितले) ‘‘मी तुमच्या पालनकर्त्याकडून  तुम्हापाशी संकेतचिन्ह घेऊन आलो आहे. मी तुमच्यासमोर मातीपासून पक्ष्याच्या आकाराचा एक पुतळा तयार करतो आणि त्याला फुंकर मारतो. तो अल्लाहच्या आदेशाने पक्षी बनतो.  मी अल्लाहच्या आज्ञेने जन्मजात आंधळ्याला व महारोग्याला बरे करतो आणि त्याच्या आज्ञेने मृताला जिवंत करतो. मी तुम्हाला सांगतो की तुम्ही काय खाता आणि आपल्या घरांत  काय साठा करून ठेवता. यात तुमच्यासाठी पुरेशी निशाणी आहे जर तुम्ही ईमानधारक असाल.४५
(५०) आणि मी ती शिकवण व त्या मार्गदर्शनाचे समर्थन करण्यासाठी आलो आहे जे यापूर्वीच्या तौरातमध्ये विद्यमान आहे,४६ आणि यासाठी आलो आहे की तुम्हासाठी काही अशा  वस्तूंना मी वैध करावे ज्या तुम्हासाठी निषिद्ध करण्यात आल्या आहेत.४७ पाहा, मी तुमच्या पालनकर्त्याकडून तुम्हापाशी संकेत घेऊन आलो आहे, म्हणून अल्लाहचे भय बाळगा आणि  माझी आज्ञा पाळा.

४५) म्हणजे या निशाण्या तुम्हाला याचा विश्वास ठेवण्यास पुरेशा आहेत की मी त्या अल्लाहचा पाठविलेला पैगंबर आहे जो या सृष्टीचा निर्माणकर्ता व प्रभुत्वशाली शासक आहे. अट ही  आहे की तुम्ही सत्य मान्य करण्यास तयार असावे व हटधर्मी असू नये.
४६) म्हणजेच मी अल्लाहकडून पाठवीला गेलो असल्याचे एक आणखी प्रमाण आहे. मी त्याच्याकडून पाठविला गेलो नसतो आणि एक खोटा दावेदार असतो तर स्वत:च एक नवीन धर्म स्थापन केला असता. माझ्या या चमत्कारांनी तुम्हा लोकांना मूळ धर्मापासून (जीवनपद्धती) हटवून माझ्या स्वनिर्मित धर्माकडे आकृष्ट करण्याचा प्रयत्न केला असता. परंतु मी तर  केवळ त्याच मूळ धर्माला (जीवनपद्धतीला) मान्य करतो आणि त्याच शिकवणीनुसार चालतो जी शिकवण माझ्यापूर्वीं अल्लाहच्या पैगंबरांनी दिलेली आहे. आदरणीय पैगंबर इसा (अ.)  तोच धर्म (दीन) घेऊन आले होते जे आदरणीय पैगंबर मूसा (अ.) आणि इतर पैगंबरांनी सांगितले होता, ही गोष्ट सद्य इंजिलमध्ये (बायबल)सुद्धा स्पष्टपणे आठवते. मत्तीच्या  उल्लेखानुसार पर्वतावरील प्रवचनात पैगंबर इसा (अ.) सांगतात, ``लोकहो, तुम्ही हे समजू नका की मी तौरात व इतर पैगंबरांच्या ग्रंथांना रद्दबातल ठरविण्यासाठी आलो आहे. रद्द  करण्यासाठी नव्हे तर पूर्ण करण्यासाठी आलेलो आहे.'' (५:१७) एका यहुदी (ज्यू) विद्वानाने आदरणीय पैगंबर इसा (अ.) यांना प्रश्न विचारला की धर्माच्या आदेशांपैकी सर्वप्रथम आदेश  कोणता आहे? उत्तर देताना इसा (अ.) यांनी सांगितले, ``तुम्ही आपल्या निर्माणकर्त्या प्रभुशी आपले मन, प्राण आणि बुद्धीने प्रेम करा. श्रेष्ठ आणि सर्वप्रथम आदेश हाच आहे आणि याचसमान दुसरा आदेश आहे की आपल्या शेजाNयावर आपल्यासारखे प्रेम कर. हेच दोन आदेश संपूर्ण तौरात आणि इतर ईशग्रंथांचे मूळाधार आहेत.'' (मत्ती २२ : ३७-४०) आदरणीय  पैगंबर इसा (अ.) आपल्या अनुयायांना उपदेश करतात, ``धर्मशास्त्री आणि धार्मिक विद्वान मूसा (अ.) यांच्या गादीवर बसलेले आहेत. म्हणून ते जे सांगतील ते करा आणि मान्य  करा. परंतु त्यांच्याप्रमाणे बनू नका कारण ते सांगतात परंतु करत नाहीत.'' (मत्ती २३ : २-३)
४७) म्हणजेच तुमच्या अज्ञानी लोकांचे अंधविश्वास, तुमच्या धर्ममार्तंडाचे धर्मविधी (कायदा) विषयी किस काढणे तसेच तुमच्या संन्याशी लोकांचा अतिरेक आणि मुस्लिमेतर लोकांचे  वर्चस्वशाली बनणे यामुळे मूळ अल्लाहरचित धर्मविधान (शरीयत) मधील प्रतिबंधात जी वृद्धी झाली आहे, मी तिला मोडून काढीन आणि तुमच्यासाठी त्याच वस्तू वैध आणि अवैध  ठरविन जे अल्लाहने तुमच्यासाठी वैध व अवैध ठरविल्या आहेत.

जमाअत-ए- इस्लामी हिंदची पार्श्‍वभूमी

कुव्वते फिक्रो अमल पहले फना होती है,
तब किसी कौम के शौकत का जवाल आता है

सहाव्या शतकामध्ये अरबस्थानातील मक्का शहर म्हणजे एक मोठी बाजारपेठ होती. तेथे एक काबागृह होते. ज्यात 360 मुर्त्या ठेवलेल्या होत्या. प्रत्येक कबिल्याची एक देवता होती. रोज एक कबिल्याचे लोक काबागृहात येवून आपल्या कुलदैवतीची पूजा करत. त्यांच्याकडून बकऱ्यापासून ते ऊंटापर्यंतचे रोज बळी दिल्या जायचे. मक्काच्या लोकांची जनावरे विकली जायची. मोफत मांस खायला मिळायचे. या कबिल्याचे लोक जेंव्हा मक्केत यायचे तेंव्हा भरपूर खरेदी करायचे. या उलाढालीतून मक्काची अर्थव्यवस्था वर्षागणिक सुदृढ व्हायची. सर्व काही सुरळीत चालू असतांना अचानक एका दिवशी त्यांच्यातील बनी हाशम कबिल्यातील एका तरूणाने गार-ए-हिरामधून बाहेर येऊन सबाची टेकडी गाठली व घोषणा केली की, ’ईश्‍वर एक आहे त्याचे नाव अल्लाह आहे. मी त्याचा प्रेषित (संदेश देणारा) आहे. मला जिब्राईल अलै. नावाच्या एका देवदूताने हा संदेश दिला आहे की यापुढे जगात मी दिलेला संदेश हाच अंतिम संदेश मानला जाईल व कयामत पर्यंत याच संदेशाप्रमाणे लोकांना जगावे लागेल. जे माझे म्हणणे मान्य करतील ते आपल्या या जीवनातही यशस्वी होतील व मृत्यू नंतरच्या जीवनातही यशस्वी होतील.’
    झाले! या घोषणेनंतर मक्कामध्ये एक सामाजिक भुकंप झाला. काही लोकांनी हजरत मुहम्मद सल्ल. वर तात्काळ विश्‍वास ठेवला मात्र बहुसंख्यांकांनी त्यांच्या ’एक ईश्‍वर’च्या संदेशाचा विरोध केला. हळू-हळू प्रेषित सल्ल. यांच्यावर नवीन-नवीन आयतींचा नुजूल (अवतरण) सुरू झाला व एक-एक गोष्ट हराम (निषिद्ध) होत गेली. दारू निषिद्ध झाली, व्याज निषिद्ध झाले, काय करावे व काय करू नये?, काय खावे, काय खाऊ नये? पासून तर काय चांगले काय वाईट, इथपर्यंतची एक आचार संहिताच प्रेषितांंनी लोकांसमोर मांडली. महिलांचे मोकळे (विनापरदा) फिरणे निषिद्ध झाले. थोडक्यात मानवी जीवनाला कलंकित करणाऱ्या सर्व गोष्टी निषिद्ध होत गेल्या. त्यांच्या या संदेशाची गोडी सदप्रवृत्तीच्या लोकांना लागू लागली व त्यांच्यावर विश्‍वास ठेवणाऱ्यांची संख्या दिवसेंदिवस वाढू लागली.
    सुरूवातीला त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करणाऱ्या मक्काच्या प्रस्थापितांना फार काळ दुर्लक्ष करणे परवडले नाही. जस-जशी प्रेषित सल्ल. यांच्याकडे लोकांची रीघ वाढू लागली तस-तशी मक्काची अर्थव्यवस्था ढासळू लागली. ऐकेश्‍ववादी व अनेकेश्‍वरवादी यांच्यात वितुष्ट निर्माण झाले. म्हणून सर्व कबिल्यांची एक संयुक्त  बैठक झाली व त्यात असे ठरले की प्रत्येक कबिल्याचा प्रतिनिधी असलेल्या सरदारांचे एक प्रतिनिधी मंडळ अबु तालीब (प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांचे चुलते) यांचेकडे जाईल व त्यांच्या समक्ष आपले म्हणणे सादर करील. जेणेकरून प्रेषित मुहम्मद (सल्ल.) यांना त्यांच्या मिशनपासून रोखण्याचा प्रयत्न केला जाईल. त्यांना विश्‍वास होता की जन्मापूर्वीच वडिलांचे निधन झाल्यामुळे प्रेषित सल्ल. यांचे लालन-पालन त्यांचे चुलते अबु तालिब यांनीच केले होते. प्रेषित सल्ल. त्यांचे म्हणणे कधीच टळणार नाहीत.
    ठरल्याप्रमाणे मक्कातील सरदारांचे एक प्रतिनिधी मंडळ संयुक्तरित्या अबु तालीब यांच्या भेटीला गेले व त्यांच्यासमोर कथन केले की, ”तुमचा पुतण्या मुहम्मद सल्ल. यांनी हे काय चालवले आहे? ते ईश्‍वर एक असल्याचे सांगत आहेत. स्वतःला प्रेषित म्हणून घेत आहेत. त्यांच्या कच्छपी लागून मक्कातील अनेक लोक धर्मभ्रष्ट होत आहेत. त्यांच्या या संदेशामुळे घरा-घरात भांडणे लागलेली आहेत. अनेक लोक आपल्या कुलदैवतांचा इन्कार करत आहेत. त्यामुळे मक्कामध्ये येणाऱ्या लोकांची संख्या घटत आहे. असेच सुरू राहिले तर आपली अर्थव्यवस्थाच धोक्यात येईल. तुम्हाला माहित आहे की, आपल्या कमाईचे प्रमुख स्त्रोत काबागृह आहे. आपल्या पुतण्याने त्याचाच विरोध सुरू केला आहे. हे असेच सुरू राहणे आपल्याला परवडणारे नाही. तुम्ही त्यांना आवरा नसता आम्हाला त्यांचा बंदोबस्त करावा लागेल.
    अबु तालीब एक प्रतिष्ठित गृहस्थ होते. पण सर्व काबिल्यांचे मिळून एक संयुक्त प्रतिनिधीमंडळ आल्याने त्यांचाही नाईलाज झाला. त्यांना काही बोलता आले नाही. त्यांनी सरळ प्रेषित सल्ल. यांना बोलावून घेतले व प्रतिनिधी मंडळाची थेट भेट घालून दिली. प्रतिनिधी मंडळाने त्यांच्या समोर तीन मुद्दे ठेवले.
1. तुम्हाला आम्ही आपला सरदार माणण्यास तयार आहोत. 2. तुम्हाला जर पैसा हवा असेल तर आम्ही सर्वजण तुम्हाला एवढे धन देवू की तुम्ही अरबमधील सर्वात श्रीमंत व्यक्ती व्हाल. 3. तुम्हाला कुठली स्त्री हवी असेल तर आमच्या कबिल्यातील कोणत्याही स्त्रीयांशी लग्न करू शकाल. आम्ही त्यांना तुमच्या स्वाधीन करू पण तुम्ही ईश्‍वर एक आहे आणि तुम्ही त्याचे प्रेषित आहात असे म्हणणे सोडून द्या. त्यावर प्रेषित सल्ल. यांनी सांगितले की, ” माझ्या एका हातात चंद्र आणि दुसऱ्या हातात सूर्य जरी दिला तरी मी माझ्या मिशनपासून ढळणार नाही. कारण मी जो संदेश देतोय तो माझ्या मनाप्रमाणे देत नाही तर अल्लाहच्या आदेशानुसारच देत आहे व यातच मानवतेचे कल्याण आहे.”
    हे विवेचन यासाठी मी वाचकांसमोर मांडलेले आहे की इस्लामी व्यवस्था ही कंपाऊंडेबल (तडजोडी योग्य) नाही. हे वाचकांच्या लक्षात यावे. ही व्यवस्था व्यक्तीगत व सामुहिक जीवनात अंगिकारल्याशिवाय मानवी कल्याण शक्य नाही. इस्लामच्या या मूळ शिकवणीचा भारतीय मुस्लिमांना विसर पडलेला आहे. शुद्ध इस्लामी व्यवस्थेचे जे महत्व जमाअत-ए- इस्लामीचे संस्थापक सय्यद अबुल आला मौदूदी (रहे.) यांच्या लक्षात 20 व्या शतकाच्या सुरूवातीला आले होते ते आजही बहुतेक मुस्लिमांच्या लक्षात आलेले नाही. म्हणून कलमा, नमाज, रोजा, जकात आणि हज या इबादतींनाच भारतीय मुस्लिम इस्लाम समजतो. निःसंशय ह्या पाचही बाबी इस्लामी व्यवस्थेच्या मुलभूत बाबी आहेत. पण इस्लाम इथेच संपत नाही तर या बाबीचा अंगिकार करून एक आदर्श समाजाची रचना करावी, समाजात चालू असलेल्या कुरीती संपवाव्यात, त्यांच्या जागी सुरीतींची प्रतिष्ठापणा करावी, वाईट गोष्टींचे उच्चाटण करावे व चांगल्या गोष्टी रूजवाव्यात, जेणेकरून एक नीतिमान समाज निर्माण होईल. हा इस्लामचा मूळ उद्देश आहे. यालाच कुरआनने ’अम्रबिल माअरूफ व नही अनिल मुनकर’ म्हटलेले आहे.
    हे काम कठीण आहे म्हणून साधारणपणे मुस्लिम समाज वर नमूद पाच तुलनेने सोप्या गोष्टींचेच पालन करतो. यामुळे इस्लाम ही फक्त त्यांची धारणा बनलेली आहे, श्रद्धा नव्हे. श्रद्धा असती तर त्यांनी कुरआन समजून घेऊन त्यानुसार आचरण केले असते. लग्न साध्या पद्धतीने केले असते, व्याज सोडून दिले असते, अश्‍लीलतेपासून दूर राहिले असते, दारूचा त्याग केला असता. इस्लामचा संदेश आपल्या देशबांधवांपासून लपवून ठेवला नसता. आपल्या वाणी, लेखीन आणि आचरणातून इस्लामचे कल्याणकारी रूप देशबांधवांसमोर मांडले असते. जमाअते इस्लामीच्या स्थापनेमागे इस्लामची स्थापना (अकामते दीन) हाच उद्देश होता. भारतीय मुस्लिम हे करण्यात अपयशी ठरले आहेत. म्हणून बहुसंख्य बांधवामध्ये मुस्लिमांबद्दल ठीक तसाच तिरस्कार निर्माण झालेला आहे जसा सातव्या शतकात प्रेषित मुहम्मद सल्ल. ) आणि त्यांच्या सोबत्यां (सहाबा रजि.) बद्दल सुरूवातीच्या काळात निर्माण झाला होता. जोपर्यंत मुस्लिम म्हणून आपण अल्लाहचा संदेश देशबांधवांपर्यंत शुद्ध स्वरूपात पोहचविणार नाही व त्याचे लाभ त्यांना ’याची देही याची डोळा’ दाखवून देणार नाही, त्यांचा तिरस्कार सहन करूनही त्यांच्यावर प्रेम करणार नाही, त्यांच्या हितासाठी यथाशक्ती निरंतर प्रयत्न करणार नाही, त्यांच्या हिंसक तिरस्काराचे उत्तर अहिंसक प्रेमाने देणार नाही तोपर्यंत ते आपल्याला एक प्रतिस्पर्धी धार्मिक गटच नव्हे तर शत्रू स्थानी समजतील व मुस्लिमांचे अधिकाधिक नुकसान करण्याचा प्रयत्न करतील.
    आज 21 व्या शतकातही आपल्या समोर परिस्थिती तशीच आहे जशी सातव्या शतकात प्रेषित (सल्ल.) व त्यांच्या सहाबा (रजि.) समोर होती. ज्याप्रमाणे त्या काळातही बहुसंख्यांक लोकांकडून अल्पसंख्यांक मुस्लिमांची मॉबलिंचिंग केली जात होती तशीच आजही केली जात आहे.
    अशा परिस्थितीही सब्र (संयम) ठेऊन, बहुसंख्यांकाडून होणारे अत्याचार सहन करूनही, प्रेषित सल्ल. यांनी त्यांच्या विषयी करूणा बाळगून त्यांना सत्यमार्ग दाखविला होता. अनेक सहाबा रजि. यांची शहादत पचवून, पावलो-पावली होणारा तिरस्कार सहन करूनही आपल्या प्रिय प्रेषित सल्ल. यांनी जसे मक्काच्या बिगर मुस्लिमांवर प्रेम केले होते, तसेच प्रेम आपल्याला आपल्या देशातील बहुसंख्य बांधवावर करावे लागेल. त्यांच्या हितासाठी सातत्याने प्रामाणिक प्रयत्न करावे लागतील. त्यांच्या प्रती करूणेचा भाव मनात ठेवावा लागेल. त्यांच्याशी सामाजिक संबंध प्रस्थापित करावे लागतील. त्यांच्या सुख-दुःखात फक्त सामिल होऊनच चालणार नाही तर त्यांचे दुःख निवारण करण्यासाठी सर्वशक्तीनिशी झटावे लागेल. फक्त मुस्लिम समाजाच्या कल्याणाची नव्हे तर समस्त भारतीय समाजाच्या कल्याणाची चिंता करावी लागेल. या खऱ्या इस्लामी अख्लाकचा परिचय मुस्लिम्मेतरांना करून द्यावा या उद्देशाने जमाअत-ए-इस्लामीच स्थापना करण्यात आली. एवढा व्यापक विचार साधारणपणे कुठल्याच मुस्लिम संस्थे, संघटनेकडून व्यक्त केला जात नाही. केला गेला तरी अमलात आणला जात नाही. हाच फरक इतर मुस्लिम संघटना आणि जमाअते इस्लामी हिंदमध्ये आहे.
    जमाअते इस्लामी हिंद आपल्या स्थापनेपासूनच बहुसंख्य बांधवांशी आपले संंबंध टिकविण्यासाठी प्रयत्नशील आहे. जमाअतचे विचार प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांच्या मूळ शिकवणीवर आधारित आहेत. ज्यात कृष्णवर्णीय आदिवासी ह.बिलाल रजि. यांनाही तेवढेच महत्व आहे जेवढे कुलीन हजरत उमर बिन खत्ताब रजि. यांना आहे. ह्याच समतेच्या विचारसरणीला देशबांधवांपर्यंत पोहचविण्यासाठी जमाअते इस्लामी आपल्या स्थापनेपासून प्रयत्नशील आहे. जमाअतची रचना व कार्य या संबंधी माहिती इन्शाअल्लाह पुढील अंकी समजून घेऊ. (क्रमशः)

 
- एम.आय. शेख
9764000737

कृषी महसूल हा मध्ययुगीन अर्थव्यवस्थेचे मुख्य स्त्रोत होते. मध्ययुगातील राजकीय तंटे देखील महसुली प्रदेशावरुनच होत असत. मोगलकालीन महसुली व्यवस्था दिल्ली सल्तनतीच्या प्रशासकीय संरचनेवर आधारीत होती. त्यावर इराणी आणि तुर्की महसुली व्यवस्थेचा प्रभाव होता. सुरुवातीला पारंपारीक भारतीय कृषी महसुल व्यवस्थेच्या मुळ रचनेत फारसे बदल झाले नाहीत. महसुली व्यवस्थेत सर्वप्रथम अल्लाउद्दीन खिलजी ने मोठे बदल केले . त्याने सुपीक आणि नापीक जमीनींमध्ये फरक करण्यास सुरुवात केली. समान महसुली करप्रणालीला दर्जावर आधारीत करप्रणाली बनवण्याचा प्रयत्न केला. त्याच्यानंतर मुहम्मद तुघलकाच्या काळात काही बदल झाले. पण तुघलकाने केलेल्या अर्थव्यवस्थेतील चमत्कारीक बदलाचा प्रभाव महसुली यंत्रणेवर जाणवू लागला होता. लोदीवंशाची सत्ता संपवून मोगल साम्राज्य स्थापणाऱ्या बाबर व हुमायुंला या व्यवस्थेत बदल करण्यास व प्रशासकीय संरचना निर्माण करण्यास मोठा कालावधी मिळाला नाही. त्यानंतर शेरशहा सुरीने संमतीपत्राची पध्दती आणली. महसुली अधिकारी शेतकऱ्यांकडून त्याचे महसूल घेताना संपूर्ण जमीनीची माहीती घेउन त्यावर शेतकऱ्याची स्वाक्षरी घेत असे. महसुल निर्धारीत करताना सामान्य रयतेशी ममत्त्वाने वागण्याची आज्ञा शेरशहा सुरीने आधिकाऱ्यांना दिली होती. त्याने दुष्काळाच्या काळात ‘रोजगार हमी’ सारखी योजना आणून महामार्गांचे निर्माण केले होते. शेरशहाच्या अकाली मृत्यूनंतर त्याच्या वारसांना त्याची हि व्यवस्था अबाधित ठेवता आली नाही. मात्र त्याचे स्वरुप कायम होते. अकबराच्या काळात या  व्यवस्थेला उर्जीतावस्था प्राप्त झाली. कृषी महसूल तथा अन्य प्रशासकीय क्षेत्रात अमुलाग्र बदल  करण्यात आले. अकबरानंतर जहांगीरने आदेश दिला की, “जकात, मीर बरही व तुमगा  ज्यामूळे प्रतिवर्ष आठशे मन हिंदुस्तानी तोलनाप्रमाणे, जे इराक चे आठ सहस्त्र मन होते. तितके सोने आहे. ( सोन्याच्या रुपात मुल्य) प्रजेला सोडण्यात येते. ज्यामुळे त्यांचे कष्ट कमी होतील.” आणि अनेक करांची रचना बदलली. शहाजहानने थोडेसे बदल करुन हि व्यवस्था पुर्ववत सुरु ठेवली. मात्र काही कर नव्याने लादले होते.  औरंगजेबाच्या काळात रयतेला सहाय्य व्हावे यासाठी अनेक कर समाप्त करण्यात आले होते. त्याने जिजिया लावण्याआधी काही कर बंद केले होते. आणि नैसर्गिक आपत्तीवेळी आणि दुष्काळामध्ये जिझियातून शेतकऱ्यांना सुट देण्याचे आदेशही देण्यात आले होते. औरंगजेबाचे शेतकरी धोरण स्पष्ट होण्यासाठी त्याच्या काळातील दोन फर्मान महत्त्वपूर्ण आहेत. त्यातील पहिला फर्मान हा रसिकदासच्या नावे दिला आहे. तर दुसरा फर्मान हा गुजरातचा दिवाण मोहम्मद हाशीम याच्या नावे काढलेला हा फर्मान आहे. हे दोन्ही फर्मान जदुनाथ सरकार यांनी त्यांच्या पाच खंडातील औरंगजेबाच्या इतिहासावरील ग्रंथात तिसऱ्या खंडात दिले आहेत.  आपण सुरुवातीला रसिकदासच्या नावे काढलेल्या फर्मानातील काही मुद्यांविषयी चर्चा करुयात.
शेतकऱ्यांचे कल्याण हे ध्येय, लागवडीचे मुल्य पाहून महसूल निश्‍चीती
औरंगजेबाने रसिकदासच्या नावे इसवी सन 166 मध्ये काढलेल्या फर्मानाच्या सुरुवातीला शेतकरी कल्याणाची भूमिका घेतली आहे. आणि जर कोणी शेतकरी सरकारने निर्धारीत केलेले महसूल मान्य करत नसेल तर त्याच्या लागवडीचे मुल्य ठरवण्याच्या त्याने सुचना दिल्या आहेत. त्याने जोर जबरदस्ती करुन महसूल गोळा करण्याची भूमिका या फर्मानात मांडली नाही.  तो म्हणतो, “ बादशाहच्या सर्व इच्छा आणि ध्येय, लागवड वाढविण्याकडे आणि शेतकऱ्यांचे व बहुतांश लोकांचे जी निर्मात्याची अनुपम निर्मिती आहे व ठेव आहे, यांचे कल्याण व्हावे या दिशेने आहे. बादशहाचे परगणा आणि जहागीरदार यांच्या कार्यालयात चौकशी करुन प्रतिनिधीने दरबारास अहवाल दिला आहे की, बादशहाच्या परगण्याचे अमिन यांनी चालू वर्ष सुरु होण्याचे वेळी गेल्या वर्षीचे आणि येणाऱ्या वर्षाचे उत्पन्न, लागवडीची क्षमता असलेला भाग शेतकऱ्यांची स्थिती आणि क्षमता व अन्य मुद्दे लक्षात घेउन अनेक गाव परगण्याचा महसूल निश्‍चित केला आहे आणि जर कोण्या खेड्याचे शेतकरी मान्य करत तर हंगामाच्या वेळी प्रत्यक्ष पाहाणी करुन वा पिकाचे मुल्य निश्‍चित करुन त्यांनी महसूल निर्धारीत करावा. काही खेड्यात जेथे शेतकरी हे आर्थिकदृष्ट्या त्रासलेले आणि कमकुवत आहेत त्यांनी  1/2,1/3,2/5 किंवा आधिक वा कमी महसूलाच्या पिकाचे विभाजन करुन लागवड करण्याची पध्दत अवलंबिली आहे. वर्षाच्या शेवटी त्यांनी नियम आणि परंपरेनुसार जमा केलेल्या रोख व महसुलाची नोंद असलेली नोंदवही स्वतःचे परिक्षण, करोडीची (आधिकारी) मान्यता, चौधरी आणि कानुनगो यांच्या स्वाक्षरीसह बादशाही दफ्तर कार्यालयास पाठविली परंतू त्यांनी लागवडीचे वर्णन आणि खरिप व रब्बी हंगामात घेतल्या गेलेल्या धान्याची सविस्तर माहिती, गतवर्षी कोणते धान्य कीती प्रमाणात घेतले, गतवर्षी घेण्यात आलेले उत्पादन आणि यावर्षी घेण्यात आलेले उत्पादन यात कीती प्रमाणात कमी आली आहे, काय फरक झाला आहे, उत्पादन वाढले की कमी झाले, भाडेपट्टेदार - लागवड करणारे व इतर यांच्यातील फरकासह खेड्यात शेतकरी कीती आहेत याची नोंद पाठविली नाही. अशी कागदपत्रे प्रत्येक महालाच्या वास्तव वस्तुस्थितीचे प्रदर्शन करतात आणि मग तेथे काम करणारा अधिकारी जो कमी प्रमाणात झालेला पाउस, थंड वाऱ्याचे संकट, धान्याची उणीव किंवा महसूल बसविल्यावर अन्य काही कारणाने लोकांच्या विनंतीवर महसुलाची रक्कम कमी करतो.
प्रत्येक गावातील पीक आणि लागवडीच्या स्थितीची चौकशी करुन त्यांनी जर बारकाईने विचार केला आणि त्यांनी स्वत- लागवड योग्य जमीन लागवडीखाली आणण्यास, उत्पादन वाढविण्यास आणि एकूण प्रमाणित महसूल वाढविण्यासाठी झटून काम केले तर सर्व परगणा लागवडीखाली येईल आणि तेथील रहिवासी संपन्न होतील. मग कोणतेही अरिष्ट आले तर लागवडीची समृध्दी महसुलाचे मोठे नुकसान होण्यापासून टाळेल.  बादशहा हुकुम जारी करतात की, तुमचे दिवाण आणि अमिन यांच्या अधिकाराखालील परगण्यातील प्रत्येक खेड्यातील वास्तव परिस्थिीतीची चौकशी करायलाच हवी, म्हणजे कोणत्या मर्यादेपर्यंत लागवड योग्य जमीन आहे? या एकूण शेतजमीनींपैकी कीती प्रत्यक्ष लागवडीखाली आहे आणि कीती प्रत्यक्ष लागवडीखाली आहे आणि कीती भाग नाही ? प्रत्येक वर्षाच्या धान्याचा महसूल कीती आहे ? जमीन लागवडीशिवाय पडून राहण्याचे कारण काय आहे ?” या फर्मानातून शेतकऱ्यांच्या दृष्टीने महत्वाच्या असणाऱ्या अनेक बाबींचा विचार अत्यंत सुक्ष्मपध्दतीने औरंगजेबाने केला असल्याचे दिसून येते. रसिकदासच्या नावे काढलेल्या संपूर्ण फर्मानात हि बाब सातत्याने जाणवत राहते.
जास्तीत जास्त क्षेत्र लागवडीखाली आणि सिंचनाखाली आणण्याची भूमिका
औरंगजेबाने या फर्मानात लागवडीखालील जमीनींचे क्षेत्र वाढवण्याचे आदेश दिले आहेत. त्यासाठी ओसाड भागात विहीरी खणून, जुन्या विहीरींचे जिर्णोध्दार करुन जमीनी सिंचनाखाली आणण्याची भूमिका देखील या फर्मानात त्याने मांडली आहे. तो म्हणतो, “  हे देखील शोधून काढा की अकबर बादशहांच्या काळात दिवाणी प्रशासनात महसूल जमा करण्याची पध्दत काय होती? त्या प्रशासनात चुंगीचा कर सारखाच होता कींवा बादशाहाच्या प्रशासनाखाली तो वाढविण्यात आला होता कीती गावे लागवडीखाली आणि कीती गावे ओसाड होती ? ओसाड राहण्याची कारणे काय होती? या सर्व प्रकरणांत चौकशी केल्यानंतर योग्य आश्‍वास आणि वचने देउन, योग्य जमीन लागवडीखाली आणण्यास आणि चांगल्या प्रतीचे धान्याचे उत्पादन वाढविण्यास त्यांनी तयार व्हावे यासाठी तुम्ही स्वतः झटून प्रयत्न करा. जेथे कोठे उपयोगात नसलेल्या विहीरी असतील असतील त्या दुरुस्त करा आणि नवीन सुध्दा खोदा त्याचा ( शेतीचा ) महसूल अशा रितीने निश्‍चीत करा की रयत केलेला सर्व खर्च मिळवू शकेल आणि रयतेवर जुलूम न करता योग्यवेळी सरकारी महसूल जमा करता येईल.
प्रत्येक वर्षी गावांतील शेतकऱ्यांची संख्या, लागवडीखाली आणि लागवडीखाली नसलेली जमीन, विहीरीच्या पाण्याने आणि पावसाच्या पाण्याने सिंचन होत असलेली जमीन, प्रथम दर्जाचे आणि दुय्यम दर्जाचे पीक, लागवड योग्य शेतीची लागवडीसाठी असलेली व्यवस्था, प्रथम दर्जाचे पीक वाढवण्यासाठी केलेले प्रयत्न, अनेक वर्षे ओसाड राहिलेली गावे कृषी संस्कृतीत आणण्यास प्रयत्न, पूर्वीच्या अंमलात कोणते हुकूम देण्यात आले आहेत, नुकतेच संपलेल्या वर्षी एकत्रित करण्यात आलेले रुपये यांचा सविस्तर अहवाल कागदपत्रात नोंदवून कागदपत्रे अचूक करावेत. हे कायदे आणि कार्यप्रणाली ही तुर्कीश वर्षाच्या शरद ऋतुच्या प्रारंभी, हुकूमतीच्या आठव्या वर्षी प्रस्थापित करण्यात आली आहे. आणि या मार्गाने काम करा. तर जहागीरदाराच्या महाल आधिकाऱ्यांना असेच वागण्यास उत्तेजन द्या. ”
    चांगल्या दर्जाच्या खाद्यान्नासाठी सर्व क्षमतेचा वापर करा या संपूर्ण फर्मानात औरंगजेबाने लागवड योग्य जमीनीचे क्षेत्र वाढवण्याच्या आपल्या भूमिकेचा सातत्याने पुनरुच्चार केला आहे.  शेतकरी जर नापीक कींवा अन्य कारणाला कंटाळून गाव सोडून पळून गेला असेल तर त्याला पुन्हा गावात आणण्यासाठी प्रयत्न करावेत. चांगल्या दर्जाचे खाद्यान्न निर्माण करण्यासाठी संपूर्ण क्षमतांचा वापर करण्याचा आदेश या फर्मानात नमूद आहे. या फर्मानाच्या उत्तरार्धात तो म्हणतो, “ प्रत्येक वर्षीच्या प्रारंभी गावात जाउन शेतकऱ्यांची आणि नगरांची संख्या आणि लागवडीखाली आणलेला प्रदेश यांची चौकशी करावी. शेतकरी जर त्यांच्या गावी असेल तर त्यांच्या स्थितीच्या अनुसार पेरा वाढविण्याचा आणि गेल्या वर्षीच्या उत्पादनात वाढ करण्यासाठी आणि दुय्यम दर्जाच्या खाद्यान्नापासून चांगल्या दर्जाच्या खाद्यान्नासाठी त्यांनी आपल्या क्षमतेचा चांगला वापर करुन कोणतीही  लागवडयोग्य जमीन वाया जाउ देउ नये यासाठी अमिलांनी झटून प्रयत्न करावेत. जर कोणी शेतकरी पळून गेला असेल तर त्यांनी त्याचे कारण शोधून काढावे. त्याने आपल्या पुर्वीच्या जागी यावे यासाठी अमीलांनी कठोर परिश्रम करावे. तसेच सर्व दिशांतून शेतकऱ्यांना समजावून आणि धीर देउन एकत्र करावे असे उपाय योजा की ज्यामूळे पडीक जमीनी लागवडीखाली येतील”
महसुल आकारणीत रयतेवर जुलुम करुन आधिक रक्कम वसूल करु नका
मध्ययुगीन काळात शेतकऱ्यांचे शोषण करुन जबरदस्तीने अत्याधीक महसूल वसूल करण्याच्या अनेक घटना घडल्या आहेत. काही राज्यकर्त्यांच्या काळात अविचारीपणाने महसूलाची जास्त आकारणी करण्यात आल्याचेही दिसून येते याबाबतीत औरंगजेब सजग दिसतो. अनेकवेळा महसूल एकरकमी देणे शक्य नसायचे तेंव्हा त्याची हप्त्यांमध्ये वसूली करण्यात यावी तथा रयतेवर महसूल आकारणीवेळी जुलुम करु नये असे या फर्मानात म्हटले आहे, “ महसूल निश्‍चित केल्यानंतर वसूली करण्यात यावी आणि निश्‍चीत केलेल्या वेळी प्रत्येक परगण्यासाठी निश्‍चीत केलेल्या महसूलाच्या हप्त्याप्रमाणे वसूली करण्यात यावी. तुम्ही स्वतः प्रत्येक आठवड्यास अहवाल मागून घेतला पाहिजे आणि तुम्ही स्वतः मुकर्रर केलेला भाग थकबाकीत राहणार नाही यासाठी आग्रह करा. जर योगायोगाने महसूलाचा पहिला भाग वसूल झाला नसेल तर तो दुसऱ्या भागात वसूल करावा. तिसऱ्या भागाच्या वेळी थकबाकी शिल्लक राहायला नको.
    रयतेची स्थिती आणि क्षमता यानुसार राहिलेल्या थकबाकीचे योग्य भागात विभाजन करावे. शेतकऱ्यांनी वचन दिल्याप्रमाणे करोडीने ( आधिकारी) महसूलाचे भाग वसूल करावे यासाठी आग्रह करा आणि ते वसूल करण्याच्या व्यवस्थेची तुम्ही स्वतः माहिती घ्या. म्हणजे झालेला महसूल अमिलाची लबाडी किंवा निष्काळजीपणा यामुळे बुडीतामध्ये पडणार नाही. जेव्हा तुम्ही स्वतः परगण्याची स्थिती पाहण्यासाठी खेड्यात जाल तेंव्हा पिकाची स्थिती आणि स्वरुप , रयतची क्षमता आणि महसुलाची रक्कम पहा जर प्रत्येक व्यक्तीस विभागून देण्यात आलेला महसूल न्या आणि बरोबर आहे, तर ते रास्त आणि चांगले आहे , परंतू जर चौधरी किंवा मुकादम किंवा पटवारी यांनी जलूम केला तर शेतकऱ्यांची समजूत काढा आणि शेतकऱ्यांचे नुकसान त्यांना परत करा” (उर्वरित पुढील अंकात... क्रमशः)


- सरफराज अ. रजाक शेख
अ‍ॅड. गाजीउद्दीन रिसर्च सेंटर


मीडियामध्ये हा एक अपप्रचार केला जातो की, भारतीय मुस्लिम हे फक्त कुरआनप्रणित नियमच मानतात, इतर कोणतेही संविधान ते मानतच नाही. याला आधार म्हणून ते तलाक व शहाबानो प्रकरणाचा संदर्भ जोडतात. मुस्लिमांचे संवैधानिक अधिकार हिरावून घेण्यासाठी हा खोटा प्रचार केला जातो.  आता वास्तविकता काय आहे ते बघू या.
सर्वात पहिले ’संविधान नाकारणे’ म्हणजे नेमकं काय, ते स्पष्ट झाले पाहिजे. एखादा नियोजित कायदा पारीत होण्यास विरोध करणे म्हणजे संविधान नाकारणे होय का? मग मागील काँग्रेस सरकार ’दंगलप्रतिबंधक कायदा’पारीत करणार होते, पण भाजपसहित सर्वच हिंदुत्ववाद्यांनी त्याला विरोध केला आणि तो कायदा पारीत होऊ शकला नाही. याचा अर्थ सगळेच हिंदू संविधान विरोधी आहेत का? मग सरकार आणू इच्छित असलेले तलाकविरोधी विधेयक पारीत करण्यास अनेक मुस्लिम विरोध करत असतील तर मुस्लिम संविधानविरोधी असल्याचे कसे काय सिद्ध होते?
    न्यायालयाचा एखादा निर्णय पटला नसेल आणि तो रद्दबातल ठरविण्याकरिता एखादा समाज पुनरविचार याचिका टाकत असेल किंवा संसदेने तो निर्णय फिरवावा म्हणून एखादा नवीन कायदा बनवावा याकरिता संवैधानिक मार्गाने आंदोलन करत असेल तर तो समाज संविधानविरोधी सिद्ध होतो का? मग ऍट्रॉसिटीविषयीच्या न्यायालयीन निर्णयावर असहमती दर्शवून तो निर्णय संसदेत कायदा बनवून तो फिरवावा, यासाठी बहुजन समाज आंदोलन करत असेल तर समस्त बहुजन समाज संविधान विरोधी मानावा का? न्यायालयीन निर्णयाची वाट न पाहता स्वतःच बाबरी उध्वस्त करणाऱ्यांमुळे समस्त हिंदू समाजाला संविधानविरोधी ठरवायचं का? नाही, तर मग शहाबानोविषयी न्यायालयीन निर्णय संसदेत नवीन कायदा पारीत करवून त्याला उलटा फिरवित असेल तर मुस्लिम समाज हा संविधानविरोधी कसा काय होऊ शकतो.
    एखादा धर्मगुरू किंवा संघटना जर संविधान मानत नसल्याचं एखादं वाक्य म्हणत असेल तर ती त्याच्या समस्त समाजाची भुमिका मानली जाऊ शकते का? असे जर असेल तर मग भाजपामंत्री हेगडेंनी घटना बदलण्याची मागणी केली होती. करणीसेना, सेंगर यांनी तर टिव्ही 9 वर चक्क आम्ही घटना मानत नसल्याचं घोषित केलं होतं. मग ही भुमिका समस्त हिंदू किंवा ब्राह्मण समाजाची मानावी का? मग हाच तर्क मुस्लिम समाजाला का लागू होऊ नये?
वास्तविकता ही आहे की, बाबासाहेबांनी संसदेत जेंव्हा पहिल्यांदा घटनेला सादर केलं, तेंव्हा मुस्लिम नेते कमरूद्दीन यांनी सर्वात आधी उभे राहून त्या घटनेचं अनुमोदन केले होते आणि बाबासाहेबांचे अभिनंदन केले होते. म्हणजे मुसलमानांनी या घटनेला सर्वात आधी स्वीकारलं आहे. मसुदा समितीच्या पाचपैकी एक सदस्य मौलाना हसरत मोहानी होते. म्हणजे संविधाननिर्मितित वीस टक्के वाटा मुस्लिमांचा आहे. एखादा समाज आपला घटनादत्त अधिकार वापरून त्याच्या धर्मग्रंथातल्या त्या परंपरा ज्या बहुसंख्याकांशी विसंगत आहेत, त्यावर आचरण करणे म्हणजे  घटना नाकारणे नव्हे तर घटनेवरच आचरण करणे होय. उदाहरणार्थ वायुसेनेतला शिख सैनिक दाढी ठेऊ शकतो, मुस्लिम वायुसैनिक नाही. जैन पुरूष साधू आणि हिंदू जारवा आदिवासी पुरूष व महिला, नागा साधू नग्न राहू शकतात, इतर नाही. शिख तलवार वापरू शकतो, इतर नाही. संयुक्त हिंदू कुटूंबियाला करसवलत आहे, इतरांना नाही. गोव्यात एखाद्या हिंदू पुरूषाला मुलीच असतील, मुलगा नाही तर तो दुसरं लग्न करू शकतो, इतर करू शकत नाहित. असे अनेक धर्मियांचे पर्सनल लॉ आहेत. पण फक्त मुस्लिमांच्याच पर्सनल लॉचा असा काही अपप्रचार केला जातो की, जणु फक्त त्यांनाच वेगळे कायदे आहेत. म्हणून असे अजिबात म्हणता येणार नाही की मुस्लिम हे संविधानाला मानत नाहीत.

- नौशाद उस्मान
औरंगाबाद
9029429489

समकालीन राजकारणाने धर्माचे पांघरून घेतलेले आहे. मग ते साम्राज्यवादी देशांची कच्च्या तेलाच्या संसाधनांवर ताबा मिळविण्याचे राजकारण असो की दक्षीण आशियायी देशांमध्ये जन्मावर आधारित असमानता लादण्याचे राजकारण असो. दोघेही धर्माच्या कुबड्यांचा वापर करीत आहेत. पाकिस्तान शिवाय अनेक पश्‍चिम आशियायी देशांमध्ये इस्लामच्या नावावर सामंतवाद व एकाधिकारवादाचे पोषण केले जात आहे. म्यानमार आणि श्रीलंकेमध्ये बौद्ध धर्म हा राजकारणाचा चेहरा बनलेला आहे. भारतात हिंदुत्वाचा वापर उदारवाद आणि समानतेसाठी उठणाऱ्या आवाजाला शांत करण्यासाठी केला जात आहे. अशा प्रकारे संकिर्ण आणि कट्टरवादी राजकारण नेहमीच कलाकार आणि रचनात्मक कार्यात संलग्न असलेल्या व्यक्तींना निशाना बनवित आहे. गझलच्या मैफिलीमध्ये उत्पात केला जातो, चित्रपटगृहांवर हल्ले केले जातात. नाटकांना रोखले जाते. प्रदर्शन करणाऱ्यांच्या विरोधात हंगामा केला जातो. पुस्तकांवर प्रतिबंध लावण्याचा आग्रह केला जातो. धर्म आणि राष्ट्रवादाच्या नावाखाली कलाकार, लेखक इत्यादींकडून माफी मागण्याची मागणी केली जाते.
    बॉलीवुडची सिनेतारका प्रियंका चोप्रा ही एका अमेरिकी टीव्ही सिरयल काँटिकोमध्ये काम करीत आहे. याच्या एका भागात प्रियंका चोप्राचे पात्र भारत-पाकिस्तान शिखर वार्तेच्या आयोजनास्थळी एक भारतीय हिंदू आतंकवादीकडून अणुबॉम्ब स्फोट करण्याच्या षडयंत्राला असफल करते. यामुळे काही हिंदू ब्रिगेडच्या भावना दुखावल्या गेल्या. यासंदर्भात हिंदू सेनेने जनतेकडे अपील केले की जनतेने प्रियंका चोप्राच्या चित्रपटांना जावू नये. त्यांनी प्रचार केलेल्या जाहिरातीच्या मालांचा बहिष्कार करावा. हिंदू सेनेने भारत सरकारशीही आग्रह केला की, सरकारने प्रियंकाची नागरिकता काढून घ्यावी.’ प्रियंकाने या हल्ल्यासमोर तात्काळ शरणागती पत्करली. तिने ट्विट केले की, मला या गोष्टीचं फार दुःख आहे की क्वॉन्टिकोच्या अलिकडच्या भागामुळे काही लोकांच्या भावना दुखावल्या गेल्या आहेत. असा करण्याचा माझा कुठलाही इरादा नव्हता आणि भविष्यातही राहणार नाही. मी खऱ्या मनाने क्षमा मागते. मला भारतीय नागरिक असल्याचा अभिमान आहे आणि तो कधी बदलणार नाही” बॉलीवुडची एक दुसरी अभिनेत्री पूजा भट्ट ने मात्र प्रियंकाला साथ दिली आणि एक कलाकार म्हणून तिच्या अभिव्यक्तीच्या स्वातंत्र्याचा बचाव केला.
    अलिकडे चित्रपट, सिरियल, कादंबऱ्या इत्यादींमध्ये नेहमीच मुस्लिम चरित्रांना आतंकवादी म्हणून सादर केले जाते. अशा परिस्थितीत क्वान्टिकोच्या एका भागात एका हिंदूला आतंकवादी दाखविण्यात आलं. तर त्यावर एवढा गहजब करण्याची काय आवश्यकता आहे? हा काय एवढा मोठा गुन्हा आहे की त्यासाठी संबंधित कलाकाराच्या नागरिकत्वाला रद्द करण्याची मागणी केली जावी. हिंसा आणि दहशतवाद यांना धर्माशी जोडण्याची प्रवृत्ती 9/11 च्या डब्ल्यूटीसी हल्ल्यानंतर सुरू झाली. खरी परिस्थिती तर अशी आहे की, या आणि अन्य दहशतवाद करणाऱ्या गटांना अमेरिकेनेच हत्यार आणि प्रशिक्षण उपलब्ध करून दिले होते. जेणेकरून सोव्हिएत संघाच्या अफगानिस्तानवरील कब्जा उठविण्यासाठी ते गट लढाया करतील. त्यांनाच धर्मयोद्धा बनविण्यासाठी इस्लामच्या त्या संस्करणाचा उपयोग केला गेला जो सऊदी अरबमध्ये प्रचलित आहे. ही सारी योजना वॉश्गिंटनमध्ये बनली आणि तेथूनच कार्यान्वित झाली. दहशतवादीकृत्यांना इस्लामच्या नावावर मान्यता देण्यात आली. अमेरिकेच्या मीडियाने
इस्लामिक टेररिझम असा नवीन शब्द तयार केला आणि पहिल्यांदा एका धर्माला दहशतवादाशी जोडले. जगामध्ये दहशतवादी सर्वच धार्मिक गटांचे आहेत. अशाच पद्धतीचे दहशतवादी हल्ले हिंदू राष्ट्रवाद्यांकडून झाल्यानंतर हिंदू आतंकवाद किंवा भगवा आतंकवाद सारखे शब्द उपयोगात आणले जावू लागले. आता साध्वी प्रज्ञा आणि आसिमानंद सारख्या लोकांना जमानत मिळाल्यावर ही मागणी जोर धरत आहे की, ज्या लोकांनी या शब्दाचा उपयोग केला होता त्यांनी क्षमायाचना करावी.
    मालेगावमध्ये सन 2008 मध्ये झालेल्या विस्फोटांचा तपास तत्कालीन एटीएसप्रमुख हेमंत करकरे यांनी केली. तेव्हा असे लक्षात आले की, विस्फोटामध्ये आणलेली मोटारसायकल हिंदूत्ववादी प्रज्ञा ठाकूरच्या मालकीची होती. जसजसा तपास पुढे जात होता तसतसे अन्य हिंदूंची नावे पुढे येत होती. ज्यात कर्नलप्रसाद पुरोहित, मेजर उपाध्याय, स्वामी दयानंद व स्वामी आसीमानंद इत्यादींची नावे प्रामुख्याने पुढे आली. त्यातील बहुतेक हिंदू राष्ट्रवादी संघटन आणि आरएसएसशी संबंधित होते. तपासानंतर या लोकांना अटक करण्यात आली आणि आरएसएसच्या दोन पूर्व प्रचारकांना अजमेर स्फोटासाठी जबाबदार धरून कोर्टाच्या मार्फतीने जन्मठेपेची शिक्षाही सुनावण्यात आली. साध्वी प्रज्ञा, पुरोहित आणि आसीमानंद यांना जमानतीवर सोडण्यात आले. आसीमानंदने तर एका न्यायाधिशासमोर कबुली जबाब दिला होता की त्यांनीच आतंकवादी हल्ल्यांची योजना बनविली होती. दयानंद पांडेच्या लॅपटॉपमधून आपत्तीजनक सामुग्री मिळाली होती. सुनील जोशी जो की या टीमचा एक सदस्य होता, ची हत्या करण्यात आली. आणि असे भासविण्यात आले की त्याची हत्या यासाठी झाली की त्याने साध्वी प्रज्ञाबरोबर शारीरिक संबंध प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न केला होता. एकंदरित झालेल्या तपासात आणि पुढे आलेल्या पुराव्यानंतरही 2014 साली झालेल्या केंद्रातील सत्तांतरानंतर या सगळ्यांनाच जामीन मिळाला. सत्य कधी पुढे येईल का?
    एक महत्वपूर्ण बाब ही की, या प्रकरणातील सरकारी वकील रोहिनी सॅलीयन यांनी आरोप लावला होता की त्यांनी साध्वी आणि अन्य आरोपींसंंबंधी नरमाईची भूमिका घ्यावी असा त्यांच्यावर दबाव आणण्यात आला होता. यामुळे या गुन्ह्या आणि गुन्हेगारांना शिक्षा देण्यासंदर्भात अनेक प्रश्‍न उभे राहतात. 1993 च्या मुंबई बॉम्बस्फोटासंबंधित प्रकरणात रूबिना मेमन या स्त्रीला केवळ यासाठी जन्मठेप सुनावण्यात आली की स्फोटामध्ये वापरण्यात आलेली कार तिच्या नावावर पंजीकृत होती. मात्र मालेगाव स्फोटात वापरण्यात आलेली मोटारसायकल साध्वी प्रज्ञाच्या नावावर होती तरी तीला जामीन मिळाला.
    मागील काही दिवसांपासून देशात जे काही होत आहे ते अत्यंत चिंताजनक आहे. शंभुलाल रेगर याने अफराजुलला लवजिहादच्या नावावर अत्यंत क्रूरपणे मारून टाकले. तरीपण रेगरच्या परिवारासाठी निधी जमा केला गेला. प्रोफेसर कलबुर्गी आणि गौरी लंकेश यांच्या हत्या हिंदू संघटनांशी संबंधित लोकांनी केल्याचे पुढे आलेले आहे. प्रियंका चोपरा सारख्यांना आपल्या करिअरसाठी क्षमा मागून विरोधापासून स्वतःचा बचाव करावा लागत आहे. मात्र मोठा मुद्दा आहे की, धर्म आणि राजकारणाच्या या दलदलीमध्ये ओढणाऱ्यांपासून स्वतःचा कसा बचाव करता येईल. 

- राम पुनियानी

(इंग्रजीतून हिंदी भाषांतर अमरिश हरदेनिया आणि हिंदीतून मराठीत एम.आय. शेख, बशीर शेख यांनी केले. )


निकले किसी के गम में, वो आंसू तलाश कर,
एहसास का एक नन्हा सा जुगनू तलाश कर
जिससे महक उठे, तेरी दुनिया व आखिरत
किरदार के रविश में वो खुशबू तलाश कर

 
अशा ओळी वाचताना सरळ स्वत:ला चपराक मारून घ्यावी असे वाटते़  याचा काय अर्थ लावावा, आपल्या सापेक्ष लागलेला अर्थ आपल्या स्वत:लाच उलट तपासायला भाग पाडतो़ आपलाच आपल्याशी संवाद सुरू होतो़ जागतिकीकरणाच्या प्रचंड वेगवान जगता संवादाची साधने वाढली तरी संवाद-सुसंवाद कितीसा होतो? संवाद हरवलाच आणि संवेदनाही! या वेगवान तडाख्यात मेंदू-बुद्धीचा चेंदामेंदा करणाऱ्या भांडवली हुशार खेळाचे आपण सर्वसामान्य बळी पडलो़ वेदना सर्वत्र असल्या तरी संवेदना मात्र बधीर करण्याचा उजवाडाव सफल झाला़  भावूक आणि भावनाशील यातल्या अंतराची गोष्टच कळेनाशी झाली़ वर्तमान भवतालात काहीही कितीही अमानवी, क्रुर, भयाण घडो तरी डोळ्यांत टिपूस थेंब पाझरणे दुर्मिळ झाले़ अगदी परवाच्या पिडीत बालीकेची बातमी वाचताना - ऐकताना तंदूरी चिकनच्या टेस्टवर आपली कल्चरल मिजासी मारणारे मित्र मग नकोसे वाटतात़
    गल्लीतली एखादी व्यक्ती मयत झाली की दु:खाचा पाझर गल्ली मोहल्यातल्या प्रत्येक घराला फुटायचा़ रेडीओ, ट़िव्ही़ बंद, चूल ही बंद असायची़ आता असे चित्र दिसते का ग्रामीण भागातून? उत्तर नाही़ शेजारच्या सुख:दुखात सहभाग आणि गोतावळ्यातला उमाळा आटलायच़  आजकाल मेलेली व्यक्ती कोणत्या जातीची, पंथाची, गटाची, धर्माची याच्या चर्चेने दु:ख बाजूला सरत!
    पाळणाघर ते वृद्धाश्रम हा प्रवास याच कोलाहलातला! आर्थिक कारणांनी स्वकेंद्री बनलेली माणूसघाणी संकुचित मानसिकता, जात, धर्म अस्मितांचे घट्ट होत जाणारे उदात्तीकरण, मानवता संपली की काय? हा भेसूर प्रश्‍नच समोर सैतानासारखा उभा़ पण हा सैतान निर्माण करण्याच कार्य इथल्या जातीवादी, द्वेषमुलक संघ- संघटनांनी अगदी भूतकाळापासून केलय़़ त्याचं आज वर्तमानात हे भयावह क्रौर्य दिसतंय!
     सरंजामी व्यवस्थेला बळकटीच देईल अशा प्रतिमा, प्रतिके, मुद्दे, इतिहास धर्मसंस्था, शिक्षण, उद्योग-सांस्कृतिकता यांना सातत्याने चालना देत़ दलित मुस्लिम यांना अधिकाधिक भ्रामक जगात घुमवित राहण्याचे षडयंत्र भारी रचले गेले, रचले जात आहेत़ द्वेषांचे मनोरे आणि धर्मभावनिकतेचा अवास्तव गाजावाजा करत सत्तेच्या पोळीवर ताव मारण्याचा जिनिअस भंपकपणा आजही सुरूच आहे़ सर्वसामान्यांच्या संवेदनशीलतेलाच नष्ट करून, नसलेल्या वेदनांवर व्यक्त होण्यास इथली व्यवस्था भाग पाडते आहे़ धार्मिक धु्रवीकरणाचे भावनिक मुद्दे, त्यावर कशाही प्रकारे संवेदना व्यक्त करणारे सर्व़़ मूळ मुद्दा रोजी रोटी आणि शांततेचा, तो मात्र दुर्लक्षित! ‘विकास’, ‘प्रगती’च्या फेकू गप्पांत विशेष वर्गसमूह, धर्मसमुह सातत्याने पददलीत, उपरा ठरवण्याचे सर्वतोपरी यंत्रणा कार्यरत आहेत़
     बांधावरच्या शेतकऱ्यांच्या आत्महत्यांवर डोळ्यात वेदनांनी पाणी येत न येत तोच पाणी फाऊंडेशनच्या सत्कार्याचा सुसाट सुकाळ येतो़ आज परिश्रमपूर्वक आनंद पेरणारा ‘आमिरखान’ कालापावेतो द्वेषपात्र देशद्रोही होता़ भिंती, छावण्या उभ्या करायच्या, पाडायच्या, पुन्हा घट्ट करायच्या, त्यावर सामान्य नागरिकांशी सायकॉलजीकली खेळायचं वा!!
    आण्णांपासून... अटकेत असणाऱ्या बाबाबुवांची खोगीरभरती गेल्या पाच सात वर्षात वर आणि राजकीय अध्यात्म, अध्यात्मीक राजकारणांचं रूप घेत़़ बहुरूपींनी इथल्या नागरिकांच्या भक्ती श्रद्धेची टवाळीच केली़ श्रद्धेची चेष्टा करत संवेदना संपवलीय. गॅस सब्सिडीपासून खोट्या इतिहासापर्यंतचे धादांत बेफिकीर दाखले, कोट्यावधी खर्च करणाऱ्या फकिराने दिले आणि पुन्हा भक्तगण भाऊक झाले़ ही नाटकी खोटी संवेदनशीलता! विचारवंताच्या हत्या, सत्यावर होणारे भ्याड हल्ले, दंगलीच्या निमित्ताने होणारे प्राथमिक आणि नंतर असे मनांचे विभाजन, हे असह्य आणि प्रचंड दुरावा करणारे ठरत गेले़
    शैक्षणिक बदलांच्या धाडसी निर्णयांपासून, छद्मी इतिहासाच्या मांडणीपर्यंत, तसेच सांस्कृतिक हस्तक्षेप करताना अघोषित आणीबाणीची चर्चा व्हावी असाही व्यवस्थेचाच पूरक मार्ग!  ‘काला’या सिनेमावर होणारी सकारात्मक-नकारात्मक चर्चा ते ‘संजू’तून कलात्मक पद्धतीने देशभक्तीची मांडणी़ रजनीकांतच्या ऐवजी आमिरने केला असता सिनेमा किंवा ‘संजू’ ऐवजी ‘माय नेम इज खान’ चा शाहरूख असता त्यात तर? केवळं भारतीय म्हणून ताठ मानेने जगता यावं वाईट-असत्याशी झगडा करताना, व्यवस्था परिवर्तनासाठी संघर्ष करताना प्रामाणिकपणे उभ्या ठाकणाऱ्या मूठभर लोकांच्या मध्येही महापुरूषांची वाटणी घालूऩ़ नवी मुल्ये निर्माण करण्याच्या गोबेल्सखेळात सत्तापिपासू तज्ञ आहेत़ 
    त्यामुळेच प्रियंका, निर्भया, दिव्या, आसिफा, संस्कृती मंदसौर मधील इथल्या अमानवी घटनांवर देखील आज मानवी संवेदनाच्या पातळीवर कुणीच बोलत नाहीत़ कॅन्डल मोर्चाला कितीही सकारात्मक घेतलं तरी ही रांग अशीच चालू राहीली की काय अशी भितीही दृढ वाटते़ शासक व भांडवलदार वर्गधर्म समुहाने सामान्यांच्या वेदनांवर भरभरून बोलायचं, म्हणून आमच्या नसलेल्या वेदनांचे सोहळे साजरे करायचे आणि मुख्य दु:खाला बगल द्यायची हा आधुनिक वसाहतीचा सुंदर मार्ग हे निर्माण करताहेत़
     निवडणुकांचे मौसम परतू लागलेत़ आता स्थलांतरित पक्षी सहिष्णूतेचे गाणे गातील, गोड काड्यांनी सुंदर घरट्याचं नवं स्वप्न दाखवतील़ पक्ष्याचे थवेच्या थवे आपला गट, आपली आघाडी तयार करतील ‘हम बुलबुले हैं इसके ये गुलीस्ताँ हमारा’ (आपल्याला) बरे वाटेल़़    आपली विचारपूस जिव्हाळ्याचे झाली की आपण भावनिक होऊन रडू... मन-मत वळेल़...  पण... आंसू जपून ठेवा, घाई नको! डॉक्टर्स डेच्या शुभेच्छा कफिल अहमदला देवू़. 1 जुलै ला शहीद हमीदला आठवू़ आपल्याच किरदारमध्ये खरी खुशबू तलाश करू़ !



- साहिल शेख
कुरूंदवाड (कोल्हापूर) 9923030668

statcounter

MKRdezign

Contact Form

Name

Email *

Message *

Powered by Blogger.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget