Halloween Costume ideas 2015
Latest Post

हिंगोली येथील विद्रोही सांस्कृतिक चळवळ आयोजित १४ व्या विद्रोही साहित्य संमेलनाचे संमेलनाध्यक्ष प्रा. डॉ. प्रल्हाद लुलेकर यांच्या अध्यक्षीय भाषणाचा संपादित अंश...


विद्रोही साहित्य संमेलनाचा आरंभ होऊन दोन दशके झाली. हे चौदावे साहित्य संमेलन हिंगोली येथेसंपन्न होत आहे. विद्रोही सांस्कृतिक चळवळीची अपरिहार्यता म्हणून विद्रोही साहित्य  संमेलनाची चळवळ सुरु झाली. वर्तमानातील अशांत, अस्वस्थ आणि असमाधानी समाजाचा आक्रोश आणि आकांत, सामुहिक स्वरुपात अभिव्यक्त करण्याचा हेतू यामागे आहे. सध्या  समाजात पूर्वापार चालत आलेल्या पारंपरिक व्यवस्था नव्या पेहरावासह समाजाचे शोषण करीत आहेत. जात, वर्ण आणि धर्म या व्यवस्था नव्या रुपात अधिक आक्रमक झाल्या आहेत.  सामान्य माणसाच्या जगण्याचा अवकाश कमी होतो आहे. तथाकथित प्रस्थापित व्यवस्था नवे बुरखे परिधान करून भूलभूलय्या निर्माण करते आहे. त्यात प्रस्थापित शोषकांचे स्वार्थ  दडलेले आहेत. त्यामुळे सामान्य माणूस सर्वाथाने नागवला जातो आहे.
लोकशाही व्यवस्थेतही सारी शस्त्रे प्रस्थापित सत्तेच्या हाती एकत्रित केंद्रित झाली आहेत. जात आणि धर्माने माणसाचे विखंड केले. आता जात आणि धर्माच्या टोकदार अस्मितेने माणसे  एकमेंकांविरूद्ध लढायला उभी केली. प्रत्येक माणसाला अशा लढण्याशिवाय पर्याय नाही अशी स्थिती निर्माण केली. एका बाजूला आर्थिक दृष्ट्या बलदंड माणसे सत्तेच्या बळासह मैदानात  आहेत. त्यांच्या बाजूने राजकीय, धार्मिक, जातीय, सामाजिक, सांस्कृतिक सत्ता उभी केली आहे. आणि हेच सारे योग्य आहे असा आभास निर्माण केला आहे. त्यामुळे  माणसामाणसांमधील अंतर वाढले आहे. दुसर्या बाजूला आर्थिक दुबळे असलेले शस्त्रहीन जग आहे. हे बहुजनांचे जग प्रस्थापितांनी निर्माण केलेल्या तुच्छतेमुळे जातीय आणि धार्मिकदृष्ट्या टोकदार अस्मितांसह माणसाला आपसात झुंजायला भाग पाडत आहेत. बहुजन आपसात झुंजत राहतील असे धुमसते वातावरण निर्माण केले आहे. एकलव्य शंबुकापासून  हे विभाजनाचे बीज पेरले. त्या बीजाचे आता ठायीठायीच्या विशाल विषवृक्षात रुपांतर झाले आहे. अभिजनांच्या मानसिक क्रौर्याने कळस गाठला आहे. लोकशाही जातीय आणि धर्मिक  बहुमतावर चालते असा नवा अलिखित चेहरा समाजाला दिला.
या भिषण वास्तवाला संपवून नवे जीवन घडवण्याचा प्रयत्न लोकशाही  व्यवस्थेने करायला पाहिजे. मात्र भीषण अग्नितांडवात अधिक तेल ओतण्याचे काम सहिष्णुतेच्या नावाने नित्य  चालले आहे. ’आपण फार सहिष्णू आहेत,’ ’जगात सर्वात अधिक सहिष्णू आम्हीच आहोत’ असे वारंवार सांगितले जाते. जे वारंवार सांगितले जाते हे सत्य नसते. उलट असत्य हेच  सत्य आहे सांगण्यासाठी वारंवार सहिष्णू असल्याचे ढोल वाजवले जात आहेत. आपण आपला विवेक जागवला पाहिजे आणि हे खरे आहे का? इतिहासासह वर्तमान तपासून आपली  सहिष्णूता सिद्ध होते का? याचा शोध घेतला पाहिजे. बहुसंख्यांक माणसे सामाजिक, राजकीय, सांस्कृतिक, आर्थिक, धार्मिक दृष्टीने शस्त्रहीन, सत्ताहीन आहेत. त्यामुळे ती दुबळी  आहेत. ती निमूटपणे खाली मान घालून जगतात. त्याला सहिष्णूता म्हणायचे असेल तर ’स्वातंत्र’ नसलेली सहिष्णूता आमच्यात आहेच. मात्र उर्वरित शस्त्रधारी सत्ता असलेली  प्रस्थापित मुखंड सहिष्णू आहेत का? हे तपासणे महत्वाचे आहे. ज्यांच्या हाती सामाजिक, राजकीय, धार्मिक, जातीय आणि यामुळे आलेली आर्थिक सत्ता सहिष्णू नाही त्याचे प्रत्यंतर  रोजच येते. जात आणि धर्माची उन्मादी असहिष्णूता आमचे जीवन नासवते. त्याचे काही उत्तरदायित्व प्रस्थापित तथाकथित स्वीकारतील का? महात्मा गांधी हत्या करणारे सहिष्णू  आहेत असे म्हणणे कोडगेपणाचे ठरते. इंदिरा गांधी आणि राजीव गांधी यांची हत्या करणारे कोणत्या सहिष्णू प्रकारचे आहेत? नरेंद्र दाभोलकर, गोविंद पानसरे, कलबुर्गी, गौरी लंकेश  यांच्या हत्या सहिष्णू भारतीयांनी केल्या आहेत असे मानायचे का? सामान्य बहुजनांचा आवाजच संपवण्याचे हे कारस्थान सहिष्णूतेचा वेगळा अवतार समजावे लागेल. जगाच्या  शब्दकोशातील सहिष्णूतेचा अर्थ बदलावा लागेल असे वातावरण सध्या आहे.
विशेष म्हणजे मानसिक
गुलाम झालेल्या बहुजनांचा बहुजनांच्या विरोधात वापरण्याचे कौशल्य मनुसंस्कृती समर्थकांनी विकसित केले आहे. आपले शोषण होते आहे आणि त्यासाठी आपला वापर केला जातो हे  न कळणारे हे गुलाम असतात. अशा मानसिक गुलामीत असणार्या बहुजनांना हेच Skill India आहे आणि Startup India आहे. एकलव्याचा अंगठा मागण्यापेक्षा एकलव्यच संपला पाहिजे असे  कारस्थान रचले जाते आहे. त्यातून हैद्राबाद विद्यापीठात जानेवारी २०१६ मध्ये संशोधक विद्यार्थी रोहित वेमुला आणि दिल्लीच्या जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठात मार्च २०१७ मध्ये  संशोधक विद्यार्थी मथुकृष्णन जीवनांथामिन यांच्या आत्महत्या घडवून आणल्या. अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती, इतर मागास वर्गीयांच्या शिक्षणाची दारे पुन्हा बंद करण्याचे हे  प्रयत्न आहेत. या प्रश्नाचे अभ्यासक आणि अर्थतज्ञ डॉ. सुखदेव थोरात, एस.सी., एस.टी., ओ.बी.सी. यांच्या हिताला बाधा आणणाऱ्या केंद्र सरकारच्या निर्णयाबद्दल म्हणतात, ’केंद्रीय विद्यापीठाच्या प्रत्येक प्राध्यापकाकडे एम.फिल. किंवा पीएच.डी.च्या फक्त सहाच विद्यार्थ्यांना प्रवेश दिला जावा असा नियम करण्यात आला. हा निर्णय एस.सी., एस.टी., ओ.बी.सी.  विद्यार्थ्यांच्या हिताच्या पूर्णपणे विरोधात होता. या नियमामुळे केंद्रीय विद्यापीठातील प्रवेशामध्ये मोठी घट झाली. उदाहरणार्थ, जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठात २०१६-१७च्या ५०२ वरून  एकूण प्रवेशांची संख्या २०१७- १८ मध्ये १३० वर घसरली. त्याचप्रमाणे एस.सी.च्या विद्यार्थ्यांना घेण्याचे प्रमाणही घसरले. २०१६- १७मध्ये १४१ विद्यार्थ्यांना प्रवेश देण्यात आला होता.  हा आकडा २०१७-१८मध्ये ३७ पर्यंत खाली आला. एस.टी.च्या विद्यार्थ्यांच्या प्रमाणतही अशीच घट झाली आणि या कालावधीत ७५ वरून १६ वर घसरली; तर ओ.बो.सी. विद्यार्थ्यांच्या  संख्येत याच कालावधीत २६५ वरून ७६ पर्यंत घट झाली. हे समजून घेतले तर सरकारचे धोरण मागासवर्गीयांच्या विरोधात आहे हे लक्षात येते. एकूण प्रवेशाच्या ७०ज्ञ् जागा कमी केल्या. अघोषित शिक्षणबंदी घालण्याचा हा प्रकार संतापजनक आहे. जे शिक्षण दिले जाते त्यात घटनात्मक मूल्यांचा संबंध आहे का? याचा शोध घेतला पाहिजे. कुठल्याही ज्ञानाचा  आणि विज्ञानाचा बौद्धिक परिणाम होणार नाहीत असे अभ्यासक्रम ठरवून लादले जातात. तरूण वयातच बौद्धिक आणि मानसिक गुलाम करण्यात येत आहे.
इतिहासच सोयीप्रमाणे सांगण्याचा सामुहिक प्रयत्न होतो आहे. इतिहासाचे हे विकृतिकरण जाणीवपूर्वक होते आहे. शहरांची नावे बदलण्याचा दुराग्रह यातूनच आला आहे. हिंदूमुस्लिम भेदनीती हा राजकारणाचा मुद्दा केंद्रस्थानी आणला जातो. ग्रामीण माणसाच्या भ्रामक प्रतिष्ठेच्या कल्पना, ग्रामीण भागातील काही मानवी समूहाला अजिबात नसलेले स्थान, शेतीचे वाढत  चाललेले प्रश्न, पावसाची लहरी स्थिती, पाण्याची कमी होत चाललेली पातळी, शहरालगतची कमी होत चाललेली जमीन, रोजगाराचे कमी होणारे प्रमाण, त्यामुळे शेतीवरील वाढलेला  बोजा, यांत्रिकीकरणनागरीकरणामुळे ग्रामीण माणसाची बदलत चाललेली मानसिकता, या आणि या सारख्या प्रश्नांनी ग्रामीण जीवन ग्रासले आहे. विविध योजनांचा मिळणारा लाभ  परिवर्तनासाठी आहे असे समजण्याऐवजी हा लाभ मोफतचा आहे अशी समजण्यात झालेली गफलत फारच विचित्र स्थिती निर्मिणारी ठरली. कमालीची चांगली शेती करणारे मूठभर शेतकरी आणि कमालीची तोट्यात शेती करणारे बहुसंख्य शेतकरी, बँकांच्या पतपुरवठ्याच्या मर्यादेनंतर सारे काही सावकाराच्या हवाली करणारा शेतकरी आणि आपल्या आशा- आकांक्षाच्या पूर्ततेसाठी विश्वासार्हता नसलेल्या राजकारण्याच्या मागे लागलेला शेतकरी सतत ’कंगालाचे अर्थशास्त्र’ अधिक पक्के करतो आहे. देशभर ३ लाखावर शेतकर्यांनी आत्महत्या  केल्या आहेत. अलिकडे या आत्महत्येचे कुणालाच काहीच वाटत नाही. टोमॅटो कांद्यापासून ऊस-कापसापर्यंत सारेच बेभाव चालले आहे. कर्जमाफीच्या Online खेळात त्याला अडकवले जाते.
या दृष्टीने आम्ही साहित्यासंबंधी आणि साहित्य संमेलनाविषयी स्वतंत्र भूमिकेतून विचार केला पाहिजे. ’आमचा आम्हीच विचार केला पाहिजे’ आणि ’आमचे आम्हीच लिहिले पाहिजे’ ही   भूमिका शूद्रातिशूद्रांनी घेतली पाहिजे. महात्मा जोतीराव फुले आणि त्यांच्या सत्यशोधक समाजाचा विचार हाच आमच्या साहित्याचा विचार असला पाहिजे. त्यातूनच आमच्या विद्रोही  सांस्कृतिक चळवळीला आणि साहित्याला श्रीमंती लाभेल. वैविध्य हे आपल्या सामाजिक व्यवस्थेचे मूळ आहे. आपल्याकडे विविध भाषांमधले प्राचीन साहित्य आहे. आपण वेगवेगळ्या  प्रकारचे अन्न खातो, आपली वेशभूषा वेगवेगळी आहे. आपले सण वेगवेगळे आहेत आणि आपण वेगवेगळ्या धर्माचे आचरण करतो. सर्वसमावेशकता हा आपल्या जीवनाचा एक भाग  राहिलेला आहे आणि ही प्राचीन, बहुसांस्कृतिक, सामाजिक व्यवस्था जिचे नाव भारत आहे, ती म्हणजे आपले सर्वात मोठे, विलक्षण असे यश आहे, जे अन्य कुठल्याही देशाला माहीत  देखील नाही. आज मात्र धार्मिक विविधता निपटून टाकून आपल्याला एकाच धार्मिक आणि सांस्कृतिक ओळखीमध्ये कोंबू पाहणार्या धोरणामुळे आपली हीच गोष्ट धोक्यात आली आहे.
राग, संताप, क्षोभ आणि प्रक्षोभ परिवर्तनाच्या दिशेने जात नसतो आणि आपल्या भोवतालची स्थिती बदलतही नसते. केवळ आपल्या भोवतीच नव्हे तर समाजव्यवस्था आणि समाजस्थिती बदलण्यासाठी, नवा समाज निर्माण करण्यासाठी, माणूस हे मूल्य निर्मिण्यासाठी नवाच संघर्ष मांडला जातो. हा संघर्ष म्हणजे सर्व स्तरांवर विवेकाधिष्टित परिवर्तन  करण्यासाठी दीर्घकाळ चालणारी प्रक्रिया आहे. या प्रक्रियेचे नाव आहे ’विद्रोह’.
सध्याचे वर्तमान भयंकर आहे. मत व्यक्त करायला मज्जाव केला जातो. स्त्रियांच्या पेहरावाची चर्चा होते. सत्तेचा उन्माद सर्व बाजूनी आक्रमण करतो आहे. समतावादी, न्यायवादी  भूमिका घेऊन संघर्ष करावाच लागेल. संविधान मूल्यांवर आधारलेली नवी संस्कृती निर्माण करायची आहे. त्यातूनच शोषित- वंचित शोषणमुक्त होतील. मूक माणसे निर्भयपणे व्यक्त  होतील. प्रतिक्रांतीचा पराभव करतील आणि क्रांती विजयी होईल. ’माणूस’केंद्री लोकशाही निर्माण करण्याचा हा संकल्प आहे. साहित्याने अशी ऐतिहासिक भूमिका घ्यावी. सत्तेला साहित्य, कला, ज्ञान, विज्ञान यांच्याशी संवाद साधावा लागेल. सत्तेच्या आसनाभोवती फिरत ’दास’ होण्यापेक्षा समृद्ध, संपन्न जीवनाचे ’पसायदान’ मागावे. ऐहिक जीवनाची समतेच्या, न्यायाच्या आधारे नवे वर्तमान निर्माण करण्यासाठी संकल्प करावा लागेल. त्यासाठी ’सत्यशोधकी’ विचाराने, ’अत्तदीपभव’च्या मार्गावर मार्गस्थ व्हावे लागेल. ’संविधान संस्कृती’ निर्माणासाठीच अक्षरांतून ’उलगुलान’ करावाच लागेल. तरच वर्तमान वास्तव बदलेल.

‘‘माननीय मुआज बिन जबल (रजी.) कथन करतात की, जेव्हा जीवनधर्माच्या राजकीय व्यवस्थेत बिघाड होईल, तेव्हा मुस्लीमांवर असे  शासक येतील जे समाजाला चुकीच्या दिशेने नेतील. जर त्यांचे म्हणणे मान्य केले तर लोक मार्गभ्रष्ट होतील आणि जर त्यांचे म्हणणे कोणी मान्य केले नाही तर ते त्याला ठार  मारतील. तेव्हा लोकांनी प्रेषितांना विचारले, ‘‘अशा परिस्थितीत आम्हाला आपण (स.) कोणते मार्गदर्शन करता? तेव्हा प्रेषित ह. मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले, ‘‘तुम्हाला तेच काही त्या  काळात करावे लागेल, जे मरियमपूत्र ईसा (अ.स.) यांच्या सहकाऱ्यांनी केले. त्यांना करवतीने चिरले गेले आणि सुळावर चढविले गेले. परंतु असत्यापुढे त्यांनी शरणागती पत्करली नाही.  अल्लाहच्या आज्ञा पालनात मरणे, त्या जीवनापेक्षा अधीक चांगले आहे, जे अल्लाहच्या अवज्ञेत व्यतीत व्हावे. (हदीस - तिबरानी)

भावार्थ
उपरोक्त हदीसमध्ये जीवनमार्गासंबंधी मौलीक मार्गदर्शन आहे. मुस्लीम समाजावर शासक म्हणून असे लोक येतील, जे समाजाला चुकीच्या दिशेने येतील. अल्लाहच्या आज्ञा, प्रेषितांचे  मार्गदर्शन यापासून भिन्न अशा पद्धतीने कारभार करणारे शासक, सत्तेवर येतील. त्यावेळी मुस्लीम समाजाची अवस्था अत्यंत बिकट होईल. कारण लोकांनी शासनाचे म्हणणे मान्य  केले तर लोक मार्गभ्रष्ट होतील. म्हणजे शासनाकडून लोकांवर अशाप्रकारचे कायदे लादण्यात येतील, की जर लोकांनी त्यांचे (शासकाचे) म्हणणे, कायदे मान्य केले तर त्यामुळे लोक  मार्गभ्रष्ट होतील आणि जर लोकांनी शासनाचे म्हणणे मान्य केले नाही तर शासन त्यांना ठार मारतील. अशा कठीण प्रसंगी श्रद्धावंतांनी कशाप्रकारे आचरण करावे, यासंबंधी मार्गदर्शन  करताना, प्रेषित ह. मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले की, अल्लाहच्या आज्ञा पालनात मरणे, त्या जीवापेक्षा अधीक उत्तम आहे, जे अल्लाहच्या अवज्ञेत व्यतीत व्हावे. अर्थात, काळ, प्रसंग  कितीही कठीण आला तरी माणसाने अल्लाहची आज्ञेविरूद्ध वागू नये. संयमाने, धैर्यशिलतेने, संकटाला सामोरे जावे. यातच त्याची भलाई आहे.

संयम व स्थैर्य
अबु सईद खुदरी (रजी.) कथन करतात की, प्रेषित ह. मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले आहे की, ‘‘जो मनुष्य धीर संयम राखण्याचा प्रयत्न करेल, अल्लाह त्याल संयम प्रदान करील.  आणि संयमापेक्षा अधीक उत्तम आणि अनेक भलाईपूर्ण गोष्टींना गोळा करणारे बक्षीस दुसरे कोणतेही नाही. (हदीस - बुखारी)

भावार्थ
जो मनुष्य कसोटीत पडल्यावर धीर संयम राखतो तर त्यावेळ पावेतो संयम राखू शकत नाही, जोपर्यंत ईश्वरावर त्याला श्रद्धा आणि विश्वास नसावा. तो मनुष्य कदापी धीर संयम पाळू  शकत नाही, ज्याच्या अंगी कृतज्ञता आढळून येत नसेल. अशाचप्रकारे विचार केले तर आपणाला कळून येईल की धीर संयमाचा गुण आपल्या अंगी किती तरी वैशिष्ट्ये सामावून आहे.  यासंबंधी अनस (रजी.) सांगतात की, प्रेषित ह. मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले की, कसोटी जेवढी सक्त असेल, तेवढेच मोठे बक्षीस मिळेल (अर्थात या अटीवर की माणसाने संकटाला  घाबरून सत्य मार्गास सोडून पळ काढू नये.) सर्वश्रेष्ठ अल्लाह जेव्हा एखाद्या समुहांशी प्रेम करतो तेंव्हा त्यांना (अधीक तेजस्वी करण्यासाठी, स्वच्छ व शुद्ध करण्यासाठी) कसोटीत  टाकतो. जेव्हा ते लोक अल्लाहच्या निर्णयावर राजी राहिले आणि धीर संयम राखला तर अल्लाह अशा लोकांशी खुष होतो. जे लोक या कसोटीत अल्लाहशी नाराज होतील, तर  अल्लाहदेखील त्यांच्याशी नाराज होतो. (हदीस : तिर्मिजी)

(९४) ...आणि जो तुम्हाला सलाम (शांतीसाठी प्रार्थना) करील त्याला त्वरित म्हणू नका की तू श्रद्धावंत नाहीस,१२६ जर तुम्ही दुनियेतील लाभाची इच्छा करीत असाल तर अल्लाहजवळ  तुमच्यासाठी पुष्कळशी संपत्ती (माले गनिमत) आहे. बरे याच स्थितीत तुम्ही स्वत:देखील तर यापूर्वी गुरफटून गेलेला होता, नंतर अल्लाहने तुमच्यावर उपकार केले,१२७ म्हणून  शहानिशा करून घ्या. जे काही तुम्ही करता त्याची अल्लाहला खबर आहे.
(९५) मुस्लिमांपैकी ते लोक की जे एखाद्या विवशतेविना घरी बसून राहतात व जे अल्लाहच्या मार्गात प्राण व संपत्तीनिशी जिहाद (प्रयत्नांची पराकाष्ठा) करतात, दोघांची स्थिती  एकसमान नाही. अल्लाहने बसून राहणाऱ्यापेक्षा प्राण व संपत्तीनिशी युद्ध (जिहाद) करणाऱ्यांचा दर्जा श्रेष्ठ ठेवला आहे. असे अल्लाहने प्रत्येकासाठी भलाईचेच वचन दिले आहे परंतु त्याच्याजवळ जिहाद करणाऱ्यांच्या सेवेचा मोबदला बसून राहणाऱ्यांपेक्षा फार जास्त आहे.१२८
(९६) त्यांच्यासाठी अल्लाहकडून मोठे दर्जे आहेत आणि क्षमा व कृपा आहे आणि अल्लाह मोठा माफ करणारा व दया करणारा आहे.
(९७) जे लोक आपणच स्वत:च अत्याचार करीत राहिले होते१२९



१२६) इस्लामच्या प्रारंभिक काळात `अस्सलामु अलैकूम' चा शब्द मुस्लिमांची ओळख जाणण्यासाठीची योग्यता राखून होता. एक मुस्लिम दुसऱ्या मुस्लिमाला पाहून हा शब्द वापरत असे  की मी तुमच्याच समुदायातील एक सदस्य आहे, तुमचा मित्र आणि हितिंचतक आहे. माझ्याकडे तुमच्यासाठी सुखशांतीशिवाय दुसरे काहीच नाही. म्हणून तुम्ही माझ्याशी वैर करू नका  आणि माझ्याकडून तुम्हाला कोणतीच हानी पोहचविली जाणार नाही. जसे लष्करात एक पासवर्ड (Pasword) ओळखीसाठी असतो आणि रात्री फौजी एकमेकाला ओळखण्यासाठी त्याचा  वापर करतात की आम्ही एकमेकांचे हितैषी आहोत आणि विरोधी फौजेपासून आपण वेगळे आहोत. याचप्रकारे सलामचा शब्दसुद्धा मुस्लिमांमध्ये ओळखीसाठी निश्चित केला होता. मुख्य  रूपात त्यावेळी या ओळखीचे महत्त्व यासाठी अधिक  महत्त्वाचे होते की त्या काळी अरबच्या नवमुस्लिम व मुस्लिमेतरांमध्ये पोषाख, भाषा आणि इतर गोष्टीत कोणतेच विशेष अंतर  नव्हते. त्यामुळे एक मुस्लिम दुसऱ्या मुस्लिमाला सहजासहजी ओळखू शकत नव्हता. परंतु युद्धप्रसंगी एक अडचण पुढे यायची की मुस्लिम जेव्हा एखाद्या शत्रुशी युद्धरत असत, आणि  तिथे शत्रुपक्षाकडे मुस्लिम असत तेव्हा दोन्ही पक्षातील मुस्लिम `अस्सलामु अलैकूम' व लाइलाह इल्लल्लाहु'' पुकारत. परंतु मस्लिमांना शंका यायची की हा इस्लाम दुश्मन (शत्रू) आहे  केवळ जीव वाचविण्यासाठी असे करत आहे. कधीकधी यामुळे एक मुस्लिम दुसऱ्या मुस्लिमाला ठार मारत असे आणि त्याची चीजवस्तू ग़़नीमत म्हणून घेऊन जात. पैगंबर मुहम्मद  (स.) यांनी अशा प्रत्येक प्रसंगी तंबी दिली. परंतु अशा घटना नेहमी पुढे येत होत्या. शेवटी अल्लाहने या अडचणीला दूर केले. या आयतचा हेतु आहे की जो मनुष्य स्वत:ला मुस्लिम म्हणून जगाला ओळख देतो, त्याच्याविषयी तुम्हाला सर्रास हा निर्णय घेण्याचा अधिकार नाही की तो केवळ जीव वाचविण्यासाठीच खोटे बोलत आहे. शक्य आहे की तो सत्यनिष्ठ असेल  किंवा असत्य. सत्यनिष्ठता तर चौकशीअंतीच सिद्ध होते. चौकशीविना सोडून देण्यात जर एक शत्रू सुटून जाण्याची भीती असते तर ठार करण्यात ही शक्यता आहे की एक मुस्लिम  तुमच्या हातून नाहक मारला जावा. एखाद्या मुस्लिमाला चुकीने ठार करणे हे एखाद्या शत्रूला चुकीने सोडून देण्यापेक्षा एक मोठे वाईट कृत्य आहे.
१२७) म्हणजे एक वेळ तुमच्यावरही अशी येऊन गेली आहे की वैयक्तिक रूपात विविध विरोधी कबिल्यामध्ये विखुरलेले होते. आपल्या इस्लामला उत्पिडन, अत्याचार आणि भीतीपोटी  लपवित होते. त्या वेळी फक्त तुमच्याकडे तर मौखिक स्वीकाराची साक्षच उपलब्ध होती. आता हा अल्लाहचा उपकार आहे की त्याने तुम्हाला सामाजिक जीवन प्रदान केले आहे आणि  तुम्ही यायोग्य झाला आहात की विधर्मियांच्या समोर इस्लामचा ध्वज उंचावत आहात. या उपकारांसाठी ही उचित कृतज्ञता नाही की जे मुस्लिम पहिल्या दशेत अद्याप पडलेले आहेत त्यांच्याशी तुम्ही नरमीने आणि सवलतीने घेऊ नये?
१२८) येथे त्या घरी बसणाऱ्यांचा उल्लेख आला नाही ज्यांना जिहादवर जाण्याचा आदेश दिला आणि ते बहाणे बनवून घरातच बसून राहिले होते किंवा जाहीर घोषणा करून जिहाद  अनिवार्य झाला तरी जिहादसाठी निघण्यास आडेवेढे घेत होते; परंतु येथे उल्लेख त्या बसणाऱ्यांचा आला आहे जे जिहाद फर्जेकिफाया (सामुदायिक अनिवार्यता) च्या स्वरुपात असूनसुद्धा  युद्ध मैदानात जाण्याऐवजी दुसऱ्या कामात गुंतून जातात. पहिल्या दोन स्थितीत जिहादसाठी न निघणारा फक्त दांभिकच होऊ शकतो आणि त्याच्यासाठी अल्लाहकडून कोणत्याच  भलाईचे वचन नाही. याशिवाय की तो एखाद्या वास्तविक विवशतेत अडकलेला असेल. या विपरीत शेवटची संधीही आहे की ज्यात पूर्ण सैन्य दलाने भाग घेणे अनिवार्य ठरत नाही तर  त्याचा काही भागच अपेक्षित असतो. जर शासनाध्यक्षाकडून प्राणार्पण करण्याचे लोकांना अपील केली गेले तर या आवाहनाला ज्यांनी सकारात्मक प्रतिसाद दिला, ते श्रेष्ठ आहेत त्यांच्यापेक्षा जे दुसऱ्या कामात मग्न झाले मग ती कामे कितीही लाभप्रद असोत.
१२९) म्हणजे ते लोक जे इस्लाम स्वीकारून काही विवशतेचे व मजबुरीचे कारण नसताना आपल्या विधर्मी लोकांमध्येच राहात होते आणि अर्धे मुस्लिम आणि अर्धे मुस्लिमेतर जीवन  जगण्यास तयार होते. त्या वेळी एका इस्लामी राज्याची स्थापना झालेली होती. त्या इस्लामी राज्याकडे हिजरत करून तिथे इस्लामी जीवनपद्धतीत जगणे त्यांच्यासाठी शक्य होते आणि  इस्लामी राज्याकडून त्यांना यासाठी निमंत्रणसुद्धा होते, की त्यांनी हिजरत करून यावे. तरी ते आले नाहीत, हा त्यांनी स्वत:वर केलेला अत्याचार होता. कारण त्यांना पूर्ण इस्लामी  जीवनपद्धतीऐवजी त्या अर्धे अधर्म आणि अर्धे इस्लामी जीवनावरच समाधान मानावे लागत होते, ती त्यांची मजबुरी नव्हती तर ते आपल्या परिवारासाठी आपल्या धनसंपत्तीसाठी आणि  भौतिक लाभासाठीच तेथे थांबले होते आणि याचमुळे त्यांनी आपल्या धर्माला (इस्लामी जीवनपद्धतीला) भौतिक सुखावर प्राधान्य दिले नाही. (तपशीलासाठी पाहा, टीप नं. ११६)

‘फिक्शन ऑफ पॅâक्ट फाइंडिंग : मोदी अ‍ॅण्ड गोध्रा’ हे मनोज मिट्टा यांचे पुस्तक २००२ मधील गुजरात दंगलींवर सविस्तर लिहिलेल्या पुस्तकांपैकी एक आहे. हे पुस्तक गुजरात  हिंसाचाराच्या एसआयटी तपासाला टीकात्मक दृष्टीने पाहते. या दंगलींमध्ये तथाकथित हात असल्याच्या आरोपांमध्ये नरेंद्र मोदी यांच्यासह ६० हून अधिक राजकारणी आणि  अधिकाऱ्यांवर आरोप सिद्ध करण्यासाठी एसआयटीने कशा प्रकारे भूमिका पार पाडली याची सविस्तर वर्णन या पुस्तकात आहे. याच पाश्र्वभूमीवर गेल्या महिन्यात म्हणजे २३ एप्रिल  २०१९ रोजी गुजरात दंगल बिल्किस बानो खटल्याप्रकरणी सर्वोच्च न्यायालयाने एक महत्त्वूर्ण निर्णय दिला आहे. ३ मार्च २००२ ला गुजरातमध्ये बिल्किस बानो यांच्यावर सामूहिक  अत्याचार झाला होता. गुजरात सरकारने त्यांना ५० लाख रुपये आणि सरकारी नोकरी आणि नियमानुसार घर देण्याचे आदेश सर्वोच्च न्यायालयाने दिले. ही घटना दहोड जिल्ह्यातील  अहमदाबादपासून २०० कि.मी.वर असलेल्या राधिकापूर येथे ३०-३५ लोकांच्या जमावाने गोध्रा दंगलीदरम्यान बिल्किस बानोंच्या कुटुंबावर हल्ला केला होता. ‘आम्ही गुजरात सरकारविरोधात कोणतीही टिप्पणी करत नाही हे गुजरात सरकारने आपले भाग्य समजावे,’ अशा शब्दांत सुप्रीम कोर्टाने गुजरात सरकारला सुनावले. या वेळी सरन्यायाधीश रंजन   गोगोई, न्यायाधीश दीपक गुप्ता आणि संजीव खन्ना यांच्या खंडपीठाने वरील निकाल देऊन देशातील न्यायव्यवस्था जागृत असल्याचे प्रमाण दिले. न्याय मिळवण्यासाठी बिल्किस बानो  यांनी स्थानिक पोलीस, स्वयंसेवी संस्था, सीजीआयसह सुप्रीम कोर्टाचा दरवाजा ठोठवावा लागला होता. प्रकरणाची क्रूरता पाहता खरे तर बलात्काऱ्यांना देहदंडाची शिक्षा अपेक्षित होती.  मात्र सामूहिक बलात्काराच्या संदर्भात देहदंडाच्या बाबतीत न्यायव्यवस्थेचा दृष्टिकोन सातत्यपूर्ण नसल्याचे दिसून येते. गरोदर असलेल्या १९ वर्षीय बिल्किस बानोवर हिंदूंच्या एका  जमावाने बलात्कार केला आणि तिला मरायला सोडून दिले. तिची अर्भकावस्थेतली मुलगी तिच्या डोळ्यांसमोर मारून टाकण्यात आली. तिच्या कुटुंबातील चौदा सदस्यांचीही हत्या  करण्यात आली. या भयंकर प्रसंगानंतर काही वेळाने शुद्धीत आलेल्या बिल्किस बानो यांनी त्याही अवस्थेत पोलीस स्थानक गाठून तक्रार नोंदवली. ड्युटीवर असलेल्या पोलीस  कर्मचाऱ्याने त्यांच्या तक्रारीवरून प्राथमिक माहिती अहवाल (एफआयआर: फस्र्ट इन्फर्मेशन रिपोर्ट) नोंदवण्यास नकार दिला. पंधरा दिवस प्रयत्न केल्यावर त्यांची तक्रार नोंदवून घेण्यात  आली. त्यानंतरही पोलिसांनी अचूक तपशीलांकडे दुर्लक्ष केले, बलात्कार करणाऱ्या व आपल्या कुटुंबीयांना मारून टाकणाऱ्या पुरुषांची नावे बानो यांनी सांगितलेली असूनही बाजूला  सारण्यात आली. न्यायदंडाधिकाऱ्यांच्या पातळीवरच हा खटला रद्द करण्यात आला, यात आश्चर्य वाटण्यासारखे काहीच नाही! लक्षणीय शौर्य दाखवलेल्या बिल्किस बानो ‘न्याय’  मिळण्यासाठी १७ वर्षे लागली. सर्वोच्च न्यायालयाने या खटल्याची सुनावणी गुजरातबाहेर करण्याचे आदेश दिल्यानंतर २००८ साली विशेष सुनावणी न्यायालयाने ११ आरोपी पुरुषांना  जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली आणि एफआयआर नोंदवण्यास नकार देणाऱ्या पोलिसाला दोषी ठरवले होते. मुंबई उच्च न्यायालयाने ४ मे २०१७ रोजी कनिष्ठ न्यायालयाचा निकाल कायम  ठेवला होता. या प्रकरणात न्यायप्रक्रियेत अडथळा आणणाऱ्या आणि पुराव्यामध्ये फेरफार करणाऱ्या दोन डॉक्टरांना व पाच पोलिसांना कनिष्ठ न्यायालयाने दोषमुक्त केले होते, तो  निकाल मात्र उच्च न्यायालयाने रद्द ठरवला होता. न्याय न मिळण्याच्या प्रकरणात राज्यसंस्थेचे संगनमत असते तेव्हा ते न्यायालये क्वचित मान्य करताना दिसतात. बिल्किस बानोसारख्या स्त्रियांना लैंगिक हिंसाचाराच्या पाश्र्वभूमीवर रोज अन्यायाचा सामना करावा लागतो, याला मोडकळीस आलेली गुन्हेगारी न्यायव्यवस्था कारणीभूत आहे. अशा दबावाला  राज्यसंस्थेने दिलेला प्रतिसादही सकारात्मक असेलच असे नाही. बलात्काराच्या गुन्ह्याला देहदंड देण्याबाबत न्यायमूर्ती वर्मा समितीने तीव्र प्रतिकूल मत नोंदवले असले, तरी सरकारने  ‘गुन्हेगारी कायदा (सुधारणा) अधिनियम, २०१३’ लागू करून देहदंडाच्या मागणीला सकारात्मक प्रतिसाद दिला. या घटनेत विशेष करून तिघांचा जास्त पुढाकार होता. त्यामुळे त्यांना उच्च न्यायालयाने फाशीची शिक्षा सुनावावी अशी मागणी सीबीआयने केली होती. या घटनेला आता १७ वर्षे झाली आहेत. ‘एक मानव, नागरिक महिला आणि आई म्हणून असलेल्या  माझ्या अधिकाराचे मोठ्या क्रूरपणे उल्लंघन करण्यात आले. मात्र माझा या देशावर व लोकशाहीवर विश्वास होता. आता मी आणि माझे कुटुंब पुन्हा एकदा मोकळे आयुष्य जगू शकतो.  न्यायालयाच्या निकालामुळे माझा न्यायसंस्थेवरचा विश्वास अधिक दृढ झाला.’ असे बिल्किस बानोंनी निकालानंतर म्हटले आहे. न्याय मिळवण्यासाठी बिल्किसने राष्ट्रीय मानवाधिकार  आयोगाकडे (एनएचआरसी) धाव घेतली होती. अखेरपर्यंत हा लढा सुरूच ठेवला. त्यामुळेच अखेर आरोपींना शिक्षा झाली, आणि बिल्किस बानोला न्याय मिळाला. गुजरातच्या त्या  दु:स्वप्नात अपेक्षा आणि संघर्षाची एक फार मोठे कथानक होते. आता बिल्किस एक नवीन जीवन जगू इच्छिते, आपल्या मुलांसाठी आणि स्वत:साठी. तिचे हे धैर्य जीवंत ठेवण्यासाठी  या निकालाने निश्चितच हातभार लागेल!

-शाहजहान मगदुम
मो.:८९७६५३३४०४, 
Email: magdumshah@eshodhan.com

तुमच्यातील सर्वोत्तम तो आहे जो आपल्या पत्नीशी चांगले वर्तन करतो”
    पुरूषाने स्त्रीचा (पत्नीचा) सन्मान करावयास हवा. तिच्याशी अगदी प्रेमाने वागले पाहिजे. अल्लाहने सांगितले आहे,
    ”अल्लाहच्या संकेतापैकी हे आहे की, त्याने तुमच्यासाठी तुमच्यामधून पत्नी बनविल्या, जेणेकरून तुम्ही त्यांच्यापाशी संतोष प्राप्त करावा आणि तुमच्यादरम्यान प्रेम आणि करूणा उत्पन्न केली. निश्चितच यात बरीच संकेतचिन्हे आहेत त्या लोकांसाठी जे चिंतन व मनन करतात”(दिव्य कुरआन, 30ः31)
    हे वर्णन करीत असताना तिचे (पत्नीचे) सर्वच गुण (सवयी) तुम्हाला आवडणारे असतीलच असे नाही. तिच्या बर्याच सवयी आवडणार्या असल्या तरी एखाददुसरी अशी सवय असेल की जी तुम्हाला आवडणार नाही.  तरी श्रद्धावान पुरूषाने आपल्या श्रद्धावंत स्त्रीची घृणा करू नये. कारण तिच्या तुम्हाला न आवडणार्या सवयीच्या बदल्यात तुम्हाला तिच्या आवडणार्या अनेक सवयी बहाल केलेल्या आहेत. म्हणून एका वाईट सवयीमुळे आपण आपल्या पत्नीची घृणा केल्यास तिच्या चांगल्या सवयी (ज्या तुम्हाला आवडतात) पासून वंचित राहाल आणि तिच्या हातून वारंवार तुम्हाला न आवडणार्याच घटना जास्त घडतील. यासाठी आपण काल्पनिक उदाहरणाचा आधार घेऊ या.
    पैगंबरांनी सदाचारी स्त्रीचे काही गुण सांगितले आहेत. जेव्हा पती आपल्या पत्नीकडे पाहील तेव्हा त्याला प्रसन्न करावे. जेव्हा एखादी आज्ञा करेल तेव्हा ती मान्य करावी आणि आपले शील व त्याच्या संपत्तीचे रक्षण करावे आणि त्यात त्याची अवज्ञा करू नये. तात्पर्य, जर आपला पती कामावरून घरी आला तर त्याचे हसतमुखाने स्वागत करावे. घर पती यायच्या वेळी टापटीप करून ठेवावे. घरात प्रसन्न वातावरण निर्माण करावे आणि आपला पती काय आज्ञा करणार याची वाट बघावी व त्याची आज्ञा सिरसावंद्य मानावी. एवढेच नव्हे तर  त्याच्या आज्ञेशिवाय घरातील संपत्ती (पैसा) खर्च करू नये. त्याचे संरक्षण करावे. इस्लामने स्त्रीचा सन्मान केला आहे. एके ठिकाणी पैगंबर मुहम्मद (स.) म्हणतात, ”सदाचारी पत्नी ही पुरूषाला अल्लाहकडून मिळालेली सर्वोत्तम देणगी आहे.”
    इस्लामपूर्व काळात स्त्रिया दोन प्रकारच्या होत्या. (1) पत्नी (जिला फक्त घर होते, प्रतिष्ठा नाही) (2) दासी. दोन्ही प्रकारात स्त्रियांची अवहेलनाच होती. त्यांची तस्करी राजरोसपणे चालायची. पत्नी असणारी स्त्री फक्त घरात सुरक्षित असायची. तिला कोणत्याही प्रकारची प्रतिष्ठा व स्वातंत्र्य नव्हते. मात्र इस्लामच्या पुनरूत्थानाने स्त्रीला (मुलगी, आई, पत्नी) सन्मान मिळाला व तिच्या जवीनपद्धतीत अमूलाग्र बदल झाला. आस्मानी किताबाच्या (कुरआन) आधारे सांगितले की, ”पत्नी जरी नावडती असली तरी तिचा सन्मान करा कारण या तिच्या नावडती कारणामागे तिच्या पतीचे खूप भले होणार आहे. त्यासाठी सांगितले की, पत्नीचे मन दुखवू नका. ती आपला सर्व परिवार (आई, वडील, भाऊ, बहीण सर्व नातलग) सोडून फक्त आपल्यासाठी आपल्या जोडीदाराच्या हितासाठी सर्व त्यागून आलेली आहे. तिने आपले माहेर विवाहादिवशीच आपल्यासाठी सोडले आहे, तेव्हा तुम्ही रागाच्या भरात (एखाद्या दिवशी) घरदार पत्नी सोडून जाऊ नका. तिला तुमच्याशिवाय जगात कोणीही उरलेला नाही. तिच्या काही गोष्टी नाही आवडल्या तरी तिला टोमणे मारू नका. तसेच घालून पाडून (अपमानित) बोलू नका. तिचा खूपच राग आला तर तिला मारताना तिच्या तोंडावर अजिबात मारू नका. (याचा अर्थ शरीरावर चेहरासोडून कोठेही इजा कराव्यात असे नाही.) म्हणजेच सक्त ताकीद आहे की, आपल्या पत्नीशी दासीसमान व्यवहार करू नये. या सर्व कथनातून हे लक्षात येते की स्त्रीच्या (पत्नी) संगोपनाच्या, अस्तित्वाच्या, संरक्षणाच्या सर्व जबाबदारीबरोबर तिचा सन्मान, आदर, इज्जत करणे हेही पुरूषावर बंधनकारक आहे. तसे स्त्रीचे पतीशी सद्वर्तनच असावे यालाही पर्याय नाही.
विवाहानंतर स्त्री आपल्या पतीची सेविका होत नाही. पत्नीच्या बाबतीत कुरआनची स्पष्टोक्ती आहे, ”अल्लाहच्या संकेतापैकी हे आहे की, त्याने तुमच्यासाठी तुमच्यामधून पत्नी बनविल्या, जेणेकरून तुम्ही त्यांच्यापाशी संतोष प्राप्त करावा आणि तुमच्यादरम्यान प्रेम आणि करूणा उत्पन्न केली. निश्चितच यात बरीच संकेतचिन्हे आहेत त्या लोकांसाठी जे चिंतन व मनन करतात.”  (दिव्य कुरआन, 30ः21).
    वरील सर्व विवरणावरून हे लक्षात येते की अल्लाहने जेव्हा पृथ्वीतलावर पहिला पुरूष आदम आणि प्रथम स्त्री हव्वा यांना पाठविले. म्हणजे ते दोघे एकमेकांसाठी निर्माण केले. या दोघांपासून मानवाची उत्पत्ती आणि उत्क्रांती झाली. पुरूषाची व स्त्रीची निर्मिती एकमेकांप्रती प्रेमाची भावना निर्माण व्हावी. त्या दोघांना एकमेकांचा आधार वाटावा आणि एकत्र सहवासातून दोघांना संतोष प्राप्त व्हावा, एकमेकांसाठी करूणा निर्माण व्हावी म्हणून दोघांनाही काही सूचना केल्या आहेत. पण या सूचना समाजाव्या लागतात. ते सर्वांनाच समजतात असे नाही. त्याला अभ्यासाची आणि चिंतनाची आवश्यकता आहे. म्हणतात ना,” समजदार को इशारा काफी है.” अल्लाहचे संकेत समजण्यासाठी अभ्यासाबरोबर चिंतन मनन आवश्यक आहे. तसेच समजूतदारपणाही अनिवार्य आहे.

जळगाव (शोधन सेवा) - समाजसेवा हीच ईश्वरसेवा असते. हे कळायला बराच कालावधी लागतो. मात्र जेव्हा अंतर्मनातून एखाद्या घटनेवरून आवाज निघतो तेव्हा तो परिणामकारक ठरतो, आणि माणूस झपाट्याने सेवाभाव वृत्तीने काम करत निघतो. अशीच घटना शेख शरीफभाई यांच्याशी घडली आणि त्यांनी स्वखर्चाने थंड पाण्याचे वाटप वाटसरूंना करण्याचे ठरले. ते गेल्या दोन महिन्यांपासून सेवा बजावत आहेत.
    जळगाव शहर उन्हाने फणफणत आहे. तापमानाने 45 अंशाचा पारा गाठला आहे. 100 ते 150 पावले चालले नाहीत की घशाला कोरड पडत आहे. पाण्याची टंचाई त्यात बाटली बंद पाणीही महाग. रस्ते निर्मणुष्य आणि रस्त्यावर कुठेच पाणपोई नको. अशात माणुसकीचे गीत गात तप्त उन्हात वाटसरूंची तहान भागवण्याचं काम आत्मीक समाधान म्हणत शेख शरीफ शेख करीम हे करीत आहेत. त्यांनी गेल्या दोन महिन्यांपासून दुचाकीवर जार ठेऊन चालती-फिरती पाणपोई सुरू केली आहे. दररोज 20 लिटरचे 10 जार पाणी ते तहानलेल्यांना पाजवितात.
    जळगाव शहरात तापमानाचा दिवसेंदिवस उच्चांक होत आहे. गेल्या आठवडाभरापासून पारा 40 अशांच्या पुढे आहे. गरम झळाया आणि उन्हाच्या चटक्यांनी शरीराची लाहीलाही होत आहे. शंभर दीडशे पावले चालले की नाही तोच घसा कोरडा पडत आहे. त्यामुळे प्रत्येकजण आजूबाजूला पाणी शोधत असते. स्वतःजवळ पाणी असले तरी ते लागलीच गरम होत आहे. तहानेने व्याकूळ वाटसरूंना 15 ते 20 रूपयांची थंड पाण्याची बाटली घेणेही आर्थिक परिस्थितीमुळे शक्य होत नाही. वाटसरूंची होत असलेली पाण्यासाठीची ही वाताहत पाहून जळगावातील शेख शरीफ यांनी आपली दुचाकी घेऊन त्यावर 20 लिटर क्षमतेचे दोन पाण्याचे थंड जार ठेवून त्याला साखळीने दोन ग्लास बांधून  चालती फिरती पाणपोई सुरू केली. रस्त्यावर उन्हात कुणीही वाटसरू दिसला की त्याला ते थांबवून थंड पाण्याचा ग्लास भरून देतात. थंड पाणी असल्याने वाटसरू पाणी पिताक्षणी त्यांचे आभारही मानतात.
    एकाएकाची तहान भागवत ते पुढे चालत राहतात. दिवसभरात त्यांना किमान 10 जार पाणी लागते. त्यांच्या या सेवाभाव वृत्तीचे जळगावकरांतून स्वागत होत आहे. शरीफभाई सारखे असे राज्यभरात हजारो लोक तयार झाले तर निश्चितच दुष्काळाची दाहकता कमी होईल आणि मानवप्रेमही वाढेल. 
उपक्रमासाठी पदरमोड

शेख शरीफ यांचा टेंट हाऊसचा व्यवसाय आहे. मोबाईलवर ते व्यवसायाचे बुकींग करतात. इतर कुटुंबीय काम सांभाळतात. व्यवसायाच्या उत्पन्नातून ते उपक्रमासाठी पदरमोड करतात.
या भागात जलसेवा
मोफत जलसेवा देणारे शेख शरीफ हे न्यू ख्वाजा नगरातील पिंप्राळा हुहकोत राहतात. सकाळी 11 वाजता ते तेथून निघतात. पिंप्राळा, गणेश कॉलनी, कोर्ट चौक, स्टेशन रोड, टॉवर चौक, जुने बसस्थानक, दाणाबाजार, चित्रा टॉकीज चौक, अजिंठा चौफुली, इच्छादेवी, आकाशवाणी, नवीन बसस्थानक अशा मार्गाने ते जलसेवा देतात.
वाटसरूच्या काहीलीमुळे दृढ निश्चय...
फेब्रुवारीत पाच मित्र कोर्टचौकात एका कामाच्या निमित्ताने उभे होतो. तहान लागल्याने 30 रूपयाला दोन पाण्याच्या बाटल्या घेतल्या. यावेळी रस्त्याने दोन वाटसरू जात होते. त्यांना तहान लागल्याने ते पाणपोईचा शोध घेत होते, परंतु त्यांना पाणी मिळाले नाही. त्यांच्या काहीलीमुळे तेव्हाच दृढनिश्चिय केला अन् दुसर्याच दिवशी चालती-फिरती पाणपोई सुरू केली. पाणी वाटपामुळे मला आत्मिक समाधान लाभते.
- शेख शरीफ, जळगाव.

statcounter

MKRdezign

Contact Form

Name

Email *

Message *

Powered by Blogger.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget