Halloween Costume ideas 2015
Latest Post

आशियातील सर्वात मोठा मॉल उत्तरप्रदेशात उभारला : नागरिकांच्या उदंड प्रतिसादामुळे धर्मांधकांचे उधळाताहेत मनसुबे


उत्तर प्रदेश सारख्या आर्थिकदृष्ट्या आजारी राज्यात निवेश करण्यासाठी जेव्हा केंद्र आणि राज्य सरकारने उद्योगपतींना पुढे येण्याचे आवाहन केले. तेव्हा युसूफ अली यांनी या आवाहनाला प्रतिसाद देत लखनऊमध्ये 15 एकर जागेमध्ये 2 हजार कोटी रूपये खर्च करून आशियातील सर्वात मोठा मॉल उभा केला. त्याचे रीतसर उद्घाटन मुख्यमंत्री उत्तर प्रदेश यांच्या हस्ते ईद उल अजहाच्या दिवशी म्हणजे 10 जुलै 2022 रोजी पार पडले. मात्र तिसऱ्याच दिवशी म्हणजे 13 जुलैला त्या ठिकाणी काही लोकांनी एका कोपऱ्यात नमाज अदा केल्याची चित्रफित समाजमाध्यमांवर प्रक्षेपित झाली. आणि मॉलचा विरोध सुरू झाला. या पार्श्वभूमीवर ही घटना काय आहे? त्या मागची मानसिकता काय आहे? याचा वेध घेणे अनुचित होणार नाही म्हणून हा लेखनप्रपंच.

युसूफ अली कोण आहेत? 

युसूफ अली यांचा जन्म 15 नोव्हेंबर 1955 रोजी केरळच्या त्रिशूर जिल्ह्याच्या नाटिका नावाच्या छोट्याशा गावात झाला. त्यांनी गावाजवळीलच करणचीरा येथील सेंट झेवियर स्कूल मधून आपले प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले आणि बिझनेस मॅनेजमेंटमधील डिप्लोमा पूर्ण करून 1973 साली अबुधाबी येथे आपल्या चुलत्याच्या दुकानामध्ये सहकार्य करण्यासाठी गेले. त्यांनी आपल्या अंगभूत गुण आणि नशीबाच्या जोरावर त्या छोट्याशा दुकानाचे रूपांतर एका आंतरराष्ट्रीय रिटेल मार्केटींग चेनमध्ये केले. त्या चेनचे नाव लूलू मॉल असे आहे. लूलूचा अर्थ मोती असा होतो आणि कुरआनच्या सुरे रहमानमध्ये हा शब्द प्रयोग करण्यात आलेला आहे. त्यावरून हा शब्द त्यांनी आपल्या रिटेनचेनला दिला. आजमितीला लूलू ब्रँडचे 22 देशात 235 मॉल्स आहेत. या लूलू ग्रूपचे मुख्यालय अबुधाबी येथे असून, त्यामध्ये तेथील शाही घराण्यातील एका राजपुत्रानेे एक अब्ज डॉलर गुंतवून लूलू ग्रूपची 20 टक्के भागीदारी खरेदी केली असून, 80 ट्नक्याची मालकी युसूफ अली यांची आहे. ते या ग्रुपचे चेअरमन असून, त्यांच्याकडे एकूण 57 हजार कर्मचारी आहेत व त्यांचा वार्षिक टर्नओव्हर 8 अब्ज डॉलर एवढा आहे. त्यांचा समावेश जगातील श्रीमंत लोकांच्या यादीमध्ये 569 वा आहे. त्यांच्या मॉलची श्रृंखला अमेरिका, युरोप आणि मध्यपुर्वेत प्रामुख्याने आहे. ज्यात ब्रिटनमध्ये बर्मिंगहम शहरात, अमेरिकेत न्यूयॉर्क शहरातील मॉल सामील आहेत. 1990 मध्ये युसूफअली यांनी अबुधाबीमध्ये लूलू ग्रूपचा पहिला हायपर मार्केट -(उर्वरित पान 2 वर)

उभा केला. त्यानंतर सन 2000 पर्यंत त्यांनी खाडीच्या प्रत्येक मोठ्या शहरात लूलू मॉलची श्रृंखला उभी केली. त्यांना तीन मुली असून त्या सर्व व्यावसायामध्ये वडिलांची मदत करतात. 

युसूफ अली हे दानशूर व्यक्ती असून, ऑगस्ट 2018 मध्ये जेव्हा केरळामध्ये महापुरामध्ये अनेक घरे वाहून गेली होती तेव्हा त्यांनी पुनर्वसनासाठी 9 कोटी रूपयांची मदत केली होती. कोरोना महामारीशी लढण्यासाठी त्यांनी 54 कोटीचे दान दिले होते. खाडीमध्ये आपले पाय रोवल्यानंतर युसूफ अली यांनी आपल्या मातृभूमीकडे मोर्चा वळविला. सर्वात अगोदर त्यांनी आपल्या गृहजिल्ह्यात म्हणजे त्रिशूर येथे एक मोठे हॉटेल सुरू केले. 2013 मध्ये त्यांनी कॅथोलिक सिरियन बँकेचे साडेचार टक्के तर धनलक्ष्मी बँकेचे 5 टक्के शेअर्स खरेदी केले. याशिवाय त्यांनी अनेक छोट्यामोठ्या बँकांमध्ये भागीदारी मिळविली. त्यानंतर त्यांनी त्रिशूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळामध्ये दहा टक्के सहभाग मिळविला. 2019 साली त्यांनी केरळाच्या त्रिप्रिया आणि त्रिशूर या ठिकाणी दोन मोठे शॉपिंग मॉल उभे केले. 2021 मध्ये बेंगलुरू तसेच तिरूअनंतपूरम मध्ये दोन मोठे मॉल उभे केले. लखनऊमध्ये त्यांचा मॉल पाचवा असून, गुणवत्तेच्या दृष्टीने हे सर्व मॉल आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे आहेत. 

वास्तविक पाहता भारताच्या एका सुपूत्राने आंतरराष्ट्रीय पातळीवर आपल्या देशाचे नाव कमाविले. त्यामुळे त्यांचे कौतुक व्हायला हवे पण झाले उलटेच. लखनऊच्या चकचकीत मॉलमध्ये काही समाजकंटकांनी येऊन 13 तारखेला नमाज अदा केली. जी की चुकीच्या दिशेने व घाईघाईत 18 सेकंदमध्ये पूर्ण केल्यामुळे प्रशासनाला संशय आला व यात आतापर्यंत काही बिगर मुस्लिम लोकांना अटकही झाली. तर  14 जुलै रोजी दोन लोकांनी येऊन सुंदरकांडचे पारायण केले. 19 जुलैला अयोध्येतून एक कथित साधुंनी येवून मॉलचे शुद्धीकरण करण्याचा प्रयत्न केला. अर्थात प्रशासनाने तो हाणून पाडला. हा ही आरोप करण्यात आला की, मॉलमध्ये 80 टक्के कर्मचारी मुस्लिम असून, हे भविष्यात जिहादचे केंद्र होणार आहे. यावे खंडन मॉलप्रशासनाने करून मॉलचे व्यवस्थापक गंगाधर यांनी प्रसिद्धी पत्रक जारी करून मॉलमधील 80 टक्के कर्मचारी हिंदू असल्याचे जाहीर केले. ही बाब दुर्भाग्याची असल्याची प्रतिक्रिया नवदीत सुरी (माजी राजदूत युएई) यांनी ट्विटरवरून व्यक्त केली. 

वास्तविक पाहता एवढा मोठा मॉल मुस्लिम व्यक्तीच्या खाजगी मालकाचे असल्याचे सत्य लखनऊच्या संकीर्ण सांप्रदायिक मानसिकतेच्या काही लोकांना रूचले नाही. त्यातून त्यांनी हे सर्व प्रकार केले, असे समजण्यास वाव आहे. हे सर्व 2014 पासून मुद्दामहून सुरू केलेल्या मुस्लिमांविरूद्धच्या घृणेच्या मोहिमेचा एक भाग आहे. घृणा तीही या दर्जाची की आपल्या शहरात देशातील सर्वात मोठा मॉल आलेला आहे. तेथे वस्तू स्वस्त मिळत आहेत. अनेक लोकांना रोजगाराची संधी उपलब्ध होत आहे, याचे कौतुक दूरच राहिले आहे. उलट त्या मॉलला निशाना बनवून बदनाम करण्याची मोहिम सुरू झालेली आहे. असे झाले तर मध्यपूर्वेतून खाडी देशातून आपल्या देशात गुंतवणूक करण्याचे धाडस कोण करणार? याचा कोणी विचार करताना दिसून येत नाही. ही घृणा राष्ट्रहितामध्ये नाही. 

युसूफ अली हे लोकहितवादी उद्देश डोळ्यासमोर ठेवून व्यापार करतात. त्यांच्या केरळ राज्यातील मॉलमध्ये जेव्हा सेल लागतो तेव्हा रात्रभर मॉलमध्ये इतके लोक जमा होतात की धावत्या जिन्यावर पाय ठेवायला एक इंच सुद्धा जागा मिळत नाही. स्वस्तात माल विक्री करण्यामध्ये लूलू ग्रूपला जगात तोड नाही. अनेक वस्तूंचे उत्पादन लूलू ग्रूप अबुधाबीमध्ये स्वतःच करतो आणि विशेष म्हणजे त्यासाठी लागणारा कच्चा माल आणि यंत्रसामुग्री भारतातून आयात करतो. थोडक्यात लूलू मॉल श्रृंखला ही देशाच्या हितामध्ये आहे, हेच सत्य आहे. 

जनतेची प्रतिक्रिया

सुदैवाने म्हणा किंवा दुर्दैवाने म्हणा या सर्व घटनाचक्रामधून तीन गोष्टी चांगल्या घडल्या आहेत एक म्हणजे लोकांना माहित नसलेले युसूफ अली आता सर्वांच्या ओळखीचे झालेले आहेत. दोन लखनऊमध्ये लूलू नावाचा एक मोठा मॉल आहे याचीही प्रसिद्धी आपोआप जगभरात झालेली आहे. तीसरी चांगली गोष्ट अशी की या सर्व नकारात्मक मोहिमेनंतरसुद्धा जनतेचा भरभरून प्रतिसाद या मॉलला मिळत आहे. यातून संकीर्ण प्रवृत्तीच्या लोकांनी काय तो बोध घ्यावा. 

घृणेची कारणे?

याठिकाणी मुस्लिमांनी विशेष लक्षात घेण्याची बाब म्हणजे भारतात मुस्लिमांविषयीची जी घृणा आहे ती इस्लामसाठी काही नवीन नाही. सातव्या शतकात मक्का शहरात सुद्धा जेव्हा प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांनी इस्लामची घोषणा केली होती तेव्हा सुद्धा त्या ठिकाणी राहणारे बहुसंख्य मुर्तीपूजक कुरैश हे अल्पसंख्यांक एका ईश्वराची उपासना करणाऱ्या मुस्लिमांविषयी जी भावना बाळगून होते तीच भावना आज भारतीय बहुसंख्यांक समाज अल्पसंख्यांक मुस्लिम समाजाबद्दल बाळगून आहे. घृणेचे एक अत्यंत वाईट उदारहण म्नका शहरातील एक सरदार अबु सुफियान याच्या पत्नीचे देता येईल. जिचे नाव हिंदा होते. तीने इस्लामच्या द्वेषापोटी प्रेषित मुहम्मद सल्ल. आणि त्यांच्या अल्पसंख्यांक गटाला मदत करणाऱ्या हम्जा रजि. या सरदार व प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांच्या चुलत्याची हत्या आपल्या गुलामामार्फत करून त्यांच्या प्रेताची छाती चिरून त्यांचे काळीज चाऊन चोथा केले होते. वास्तविक पाहता हम्जा रजि. आणि हिंदा यांच्यात कुठलेही वैर नव्हते, व्यवहार नव्हता तरीपण केवळ मुस्लिमांविषयी असलेल्या घृणेमुळे तिने असे अघोरी कृत्य केले. मूर्तीपूजा करणारे आणि एका ईश्वराला न मानणारे यांच्यामधील परंपरागत विरोध हे यामागील मूळ कारण आहे. म्हणून त्या काळात प्रेषित मुहम्मद सल्ल. बहुसंख्य कुरैश यांच्याशी व्यवहार करतांना जे धोरण अवलंबिले होते तेच धोरण आता आपल्याला अवलंबवावे लागेल. त्यासाठी त्या काळात प्रेषित सल्ल. कसे वागले? त्यांचे साहबा रजि. कसे वागले? त्यांनी त्या काळी बहुसंख्यांकांशी व्यवहार करताना कुठली काळजी घेतली? इत्यादी बाबींचा सखोल अभ्यास करून उलेमांना मस्जिदीमधून मुस्लिमांना मार्गदर्शन करावे लागेल. त्यांचे प्रशिक्षण करून घ्यावे लागेल. तेव्हा कुठे त्यांचे प्रबोधन होवून भविष्यात फरक पडू शकेल.  

माणूस तेव्हाच समाजोपयोगी होऊ शकतो जेव्हा त्याचे मन शुद्ध असते. अशुद्ध मनस्थिती असणारे लोक समाजासाठी हानिकारक असतात. चांगल्या गोष्टीतूनही ते वाईट अर्थ काढतात. म्हणूनच युसूफअली यांच्या समाजोपयोगी कार्यातसुद्धा काही लोकांना वाईटपणाच दिसला. 

अल्पसंख्यांक मुस्लिम आणि बहुसंख्यांक हिंदू बांधवांच्या आपसातील संबंधाची व्याख्या करताना जमाअते इस्लामी हिंदचे संस्थापक मौलाना सय्यद अबुल आला मौदूदी रहे. असे म्हणतात की,’’ बिगर मुस्लिम कौमों के साथ मुस्लिम कौम के तआल्लुकात की दो हैसियते हैं. एक हैसियत तो ये है के इन्सान होने के नाते हम और वो एकसां हैं. दूसरी हैसियत ये है के, इस्लाम और कुफ्र के इख्तेलाफ ने हमें उनसे जुदा कर दिया है. पहली हैसियत से हम उनके साथ हमदर्दी, फय्याजी, रवादारी और शफ्फक्कत का हर वो सुलूक करेंगे जो इन्सानियत का तकाजा है और अगर वो दुश्मने इस्लाम न हों तो उनसे दोस्ती, मस्लेहत और मसालेहत भी कर लेंगे और मुश्तरका मकासिद के लिए तआवुन करने में भी दरेग न करेंगे. मगर किसी भी तरह का मआद्दी और दुनियावी इश्तेराक हमको इस तौर से जमा नहीं कर सकता के, हम और वो मिलकर एक कौम बन जाएं और इस्लामी कौमियत को छोडकर कोई मुश्तरका हिंदी कौमियत, चिनी, मिस्री कौमियत की तरह कुबुल कर लें. क्यूं की हमारी दूसरी हैसियत इस किस्म के इज्तेमा में मानेअ है. कुफ्र और इस्लाम का मिलकर एक कौम बन जाना कतअन मुहाल है.’’ (संदर्भ : मसला-ए-कौमियत पान क्र .36).

म्हणजे आपले स्वतंत्र अस्तित्व जपत आपण बहुसंख्य बांधवांशी जेवढे चांगले संबंध ठेवणे शक्य असतील तेवढे ठेवणे अपेक्षित आहे. व नशिबाने असे संबंध देशभरात आहेत. परंतु कधी-कधी त्यामध्ये बाधा येते व आपसातील संबंध ताणले जातात. मुस्लिमांचे दुर्दैव हे आहे की, जेव्हा दोन्ही समाजातील संबंध सामान्य स्थितीमध्ये असतात तेव्हाच आपल्या नैतिक  व लोकहितवादी वर्तनाने बहुसंख्य बांधवांना प्रभावित करण्याची व इस्लामचा संदेश त्यांच्यापर्यंत पोहोचविण्याची संधी आपण वाया घालवितो. म्हणून आपण त्यांना वेगळे वाटतो. मला विश्वास आहे आपला हा वेगळेपणा जर बहुसंख्यांक  बांधवांना पावलो पावली उपयोगी पडत असेल (जसे की लूलू मॉल उपयोगी ठरत आहे) तर त्याचा फार दिवस विरोध बहुसंख्य बांधवांकडून होणार नाही. कालौघात तो विरोध आपोआप गळून पडेल. मात्र अडचण अशी आहे की, साधारणपणे आपण स्वतःच कुरआनला अपेक्षित असलेल्या मुस्लिमांसारखे जीवन जगत नाही. मग दुसऱ्यासमोर ते कसे मांडणार? थोडक्यात बहुसंख्यांक बांधवांकडून मुस्लिमांविषयी असलेल्या घृणेच्या अनेक कारणांपैकी मुस्लिमांची स्वतःची वाईट वर्तणूक हे ही एक कारण आहे. हे सत्य आपल्याला अगोदर स्वीकारावे लागेल तेव्हाच त्यावर आपल्याला उपाय करता येईल. 

लोकशाहीमध्ये अल्पसंख्यांकांनी कितीही आरडा ओरडा केला तरीही ते बहुसंख्यांकासमोर आव्हान उभे करू शकत नाहीत. म्हणून प्रत्यक्षात जिभेचा  कमी करत प्रत्यक्षात सातत्याने चांगले वागत राहणे, व योजनाबद्दल पद्धतीने स्वतःला देशासाठी उपयोगी बनविणे (जसे की युसूफ अली यांंनी स्वतःला बनविले आहे) हाच एकमेव उपाय आहे. यासाठी त्यांच्यासारखाच, लंबा इतंजार करण्याची हिम्मत आणि शांतपणे कष्ट करत राहण्याची गरज आहे. 

बहुसंख्य मुस्लिमांचा प्रत्यक्षात कुरआनशी संपर्क तुटल्यामुळे त्यांच्यामध्ये संयमाचा अभाव निर्माण झाला आहे. मनाविरूद्ध घडलेल्या घटनांविषयी तात्काळ संतप्त प्रतिक्रिया देण्याची खाज आपण दाबू शकत नाही, हे मुस्कान खानच्या हिजाबच्या घटनेवरून व नुपूर शर्माच्या प्रकरणानंतर मुस्लिमांनी दिलेल्या प्रतिक्रियेवरून पुन्हा सिद्ध झालेले आहे. नशीब लूलू मॉलबद्दल आतापर्यंत तरी कुठल्याही मुस्लिम संघटनेने काही आक्षेपार्ह प्रतिक्रिया दिलेली नाही.  

इस्लामचा उद्देश लोकांना नैतिक दृष्टीने श्रेष्ठ बनविणे आहे. हे सत्य मुस्लिमांमधील बहुसंख्या नेत्यांच्या लक्षात येणार नाही तोपर्यंत बहुसंख्यांकांची आपल्या विरूद्धची घृणा कमी होणार आहे. 

खामोशी की तह में छुपा लिजिए सारी उलझने

शोर कभी मुश्किलों को आसान नहीं करता  

म्हणून अत्यंत संयमाने देशात वाढत असलेल्या सांप्रदायिक परिस्थितीतीला धैर्यपूर्वक तोंड देण्याशिाय आपल्याला पर्याय नाही. सैन्यामध्ये एक प्रसिद्ध म्हण अशी आहे की, ‘‘शांततेच्या काळात सैन्य जेवढे जास्त घाम गाळेल युद्धाच्या काळात त्याला तेवढेच कमी रक्त गाळावे लागते’’ हीच गोष्ट मुस्लिमांसाठी लागू होते. शांततेच्या काळात आपल्या लेखणी , वाणी आणि वर्तनातून मुस्लिम समाज जेवढे इस्लामी आचरण करेल, प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्षपणे इस्लामचा संदेश इतरांपर्यंत पोहोचवेल, तेवढाच अशा सांप्रदायिक तेढ निर्माण झालेल्या परिस्थितीत त्यांची कमी हानी होईल. कोट्यावधी लोक दर दिवशी नमाज अदा करतात, दर रमजानला महिनाभराचे रोजे ठेवतात, हजारो लोक दरवर्षी हजला जातात पण त्यांच्यातील फार कमी लोकांमध्ये सकारात्मक बदल घडतो. बाकी सर्व पालथ्या घागरीवर पाण्यासारखे होऊन गेलेले आहे. 

नेशन स्टेटचे सत्य

हिंदू आणि मुस्लिम दोघांनाही एक गोष्ट लक्षात ठेवावी लागणार आहे ती ही की सध्या 21 वे शतक चालू असून, आतापर्यंत सर्वच देशांच्या सीमा निश्चित झालेल्या आहेत. नेशन स्टेटच्या संकल्पनेला मूर्त स्वरूप प्राप्त झालेले आहे. आता बहुसंख्य नागरिकांना अल्पसंख्य नागरिकांची भीती घालून काही साध्य होणार नाही. नेशन स्टेट तेव्हाच होते जेव्हा नेशनमध्ये राहणारे सर्व नागरिक, त्या देशाचे नागरिक मानले जातात. शांततापूर्ण सहअस्तित्वाशिवाय, दोघांनाही पर्याय नाही आणि त्या शिवाय देशाची प्रगती होणे शक्य नाही. ज्या दिवशी हे सत्य बहुसंख्यांक बांधवांच्या लक्षात येईल त्या दिवशी भारताला महासत्ता होण्यापासून कोणीही रोखू शकणार नाही. ज्याप्रमाणे चीनने एकेका नागरिकाला मौल्यवान समजून त्याच्याकडून राष्ट्रनिर्मितीचे काम करवून घेतले. त्याचप्रमाणे भारताच्या प्रत्येक नागरिकाला मौल्यवान समजून कामाला जुंपले पाहिजे. हिंदू मुस्लिम करत बसले तर देश प्रगती करणार नाही. जय हिंद ! 

शेवटी इश्वराकडे प्रार्थना करतो की, ऐ अल्लाह! माझ्या या प्रिय देशामध्ये जातीय तेढीचे वातावरण जे लोक निर्माण करीत आहेत त्यांना सद्बुद्धी दे. त्यांना कळत नाहीये के ते देशाचे किती मोठे नुकसान करीत आहेत आणि आम्हाला इस्लामचा संदेश लेखणी, वाणी आणि वर्तणुकीतून बहुसंख्य समाजबांधवांपर्यंत पोहोचविण्याची समज आणि शक्ती दे आमीन. 

- एम. आय. शेख



भारताने 2018 पासून लोकसंख्याशास्त्रीय सुवर्ण काळात प्रवेश केला आहे. पहिल्यांदाच भारतातील 15 ते 64 या वयोगटातील लोकसंख्या त्या वयोगटा बाहेरील लोकसंख्येपेक्षा जास्त आहे. म्हणजे कमवू शकणाऱ्या नागरिकांची संख्या ही त्यांच्यावर अवलंबून असणाऱ्या लोकसंख्येच्या तुलनेत अधिक आहे.  हा काळ 2055 पर्यंत एकूण 37 वर्षे असण्याची शक्यता आहे. 2022 मध्ये भारताचे सरासरी वय अंदाजे 28 आहे जे चीन व अमेरिकेमध्ये 37 आहे. ही एक मोठी संधी समजली जाते, ज्याचा फायदा चीन, दक्षिण कोरिया, जपान व थायलंड यांच्यासारख्या आशियाई देशांनी चांगल्या प्रकारे उचललेला दिसून येतो. उपलब्ध मनुष्यबळाला साजेसे उद्योग धंदे, कारखाने यांची निर्मिती त्या देशांनी केली. पण भारतात काय परिस्थिती आहे? 

जून 2022 च्या आकडेवारीनुसार, मे 2022 मध्ये उपलब्ध असणाऱ्या 40.04 कोटी नोकऱ्या एका कोटी ने कमी होऊन 39 कोटी झाल्या. बेरोजगारीचा दर वाढून  7.80% झाला, शहरी भागातील बेरोजगारी 7.3% तर ग्रामीण भागातील 8.03% आहे. मे 2016 मध्ये भारताची कार्यक्षम लोकसंख्या अंदाजे 95 कोटी होती ज्यात पाच वर्षात अंदाजे 11 कोटींची भर पडून ती फेब्रुवारी 21 मध्ये 106 कोटींपर्यंत गेली. मे 16 मध्ये 95 कोटींपैकी 46 कोटी म्हणजेच जवळपास 48% नागरिक या कामगारशक्तीचा (लेबर फोर्स) भाग होते जे फेब्रुवारी 21 मध्ये 106 कोटींपैकी 46 कोटी म्हणजे 40% पर्यंत खाली आले. एप्रिल 20 मध्ये कोविड मधल्या लॉकडाऊनमुळे 35.57% इतके खाली गेले होते जे आता 38.8% इतके कमी आहे. मागच्या वर्षीच्या जानेवारी महिन्यात 20 ते 24 वयोगटातील भारतातील बेरोजगारी 63% इतकी होती तर तेच प्रमाण 20 ते 21 वयोगटात 40% होते. सध्या तरुण बेरोजगारांची संख्या अंदाजे 25% इतकी आहे. देशातील 27 स्टार्टअप मध्ये दहा हजार पेक्षा जास्त कपात झाली. दैनंदिन व्यवहारात, नोकरी धंद्यात व अर्थकारणात स्त्रियांचा सहभाग 25% वरून 11%  व शहरी भागात हे प्रमाण 6.56% इतके खाली आले आहे. (बांगलादेशातील अर्थकारणातील स्त्री सहभाग मागील दहा वर्षात साधारण दहा टक्क्यांनी वाढून 30% च्या वर गेला आहे). जगातील तरुण व स्त्रियांच्या लेबर फोर्स मधल्या सहभागात भारताचा क्रमांक तळाचा आहे. जागतिक बँकेचे पूर्व प्रमुख अर्थशास्त्रज्ञ  कौशिक बासू यांच्या मते, भारतात  सद्यघडीला असणारी बेरोजगारीची समस्या ही गेल्या तीन दशकातील सर्वात भीषण आहे. 

बेरोजगारीची आकडेवारी कशी मांडली जाते ? 

एक कार्यरत (एम्प्लॉईड) असणारे, दुसरे कामाचा शोध न घेणारे आणि तिसरे, जे शोधात आहेत परंतु त्यांना काम किंवा नोकरी मिळत नाही असे. एनएसएसओ ही राष्ट्रीय सर्वेक्षण करणारी संस्था आहे, ज्यांचे बेरोजगारीच्या सर्वेक्षणाचे काही निकष असतात. सर्वेक्षणाच्या तारखेआधी किमान शंभर दिवस (तीन महिने) जी व्यक्ती कामाचा शोध घेत आहे परंतु कामाची संधी मिळाली नाही अशा व्यक्तीला बेरोजगार समजले जाते. याचा अर्थ नोकरीसाठी प्रयत्न न करणाऱ्या नागरिकांना यातून वगळले जाते. आकडेवारी तीन प्रकारे मांडली जाते. एक ’वार्षिक’ ज्यात सर्वेक्षणाच्या दिवसाआधी एक वर्ष किंवा 365 दिवस नोकरीची संधी न मिळालेले, साप्ताहिक म्हणजे आठवडाभरात एकही कामाची संधी न मिळालेले आणि दैनिक म्हणजे दिवसभरात तासाभराच्या कामाची संधी सुद्धा न मिळू शकलेले नागरिक. कामाची संधी मिळूनही कोणत्याही कारणास्तव ती संधी न स्वीकारणाऱ्यांची यात गणना होत नाही. उदाहरणार्थ एकूण 1000 इतकी 15 ते 64 वयोगटातील लोकसंख्या पकडली आणि त्यातील 50% म्हणजे 500 व्यक्ती कार्यक्षम आहेत असे समजू. जर बेरोजगारीचा दर 5% पकडला तर त्याचा अर्थ 500 पैकी 25 व्यक्ती सक्रियपणे कामाच्या शोधात होत्या परंतु त्यांना काम मिळू शकले नाही. जर त्या 25 पैकी 10 लोकांनी कोणत्याही कारणास्तव काम शोधायचे बंद केले तर कामगार शक्ती 500 वरून घसरून 490 पकडली जाते आणि त्या आकड्याच्या आधारावर बेरोजगारीचा दर मोजला जातो. म्हणजेच काम नसणाऱ्या नागरिकांच्या संख्येत घट न होता देखील बेरोजगारीचा दर मात्र घटतो ज्याला छुपी बेरोजगारी म्हणतात.  मागील काही वर्षात नागरिकांमध्ये रोजगाराप्रती आलेले औदासिन्य पाहता, ही समस्या अधिक गंभीर बनते. शिवाय बेरोजगारीच्या जोडीला अल्प बेरोजगारी देखील आहेच. अल्पबेरोजगारी चे उदाहरण म्हणजे जर एखादा मजूर दिवसभरात 12 ते 14 तास काम शोधतो परंतु त्यातील फक्त 2 ते 3 तासांचेच काम उपलब्ध होत असेल तर त्यांनाही बेरोजगार समजले जात नाही. सेंट्रल पब्लिक सेक्टर एंटरप्रायजेस (उझडएी) केंद्रीय सार्वजनिक क्षेत्रातील संस्थेच्या आकडेवारीनुसार या क्षेत्रातील नोकरीच्या संधी सातत्याने कमी होत आहेत. 

अगदी 2018/19 च्या सर्वेक्षणानुसार 2009/10 मध्ये असलेली कर्मचाऱ्यांची संख्या 14.90 लाखांवरून 2018/19 मध्ये 10.33 लाख इतकी खाली आली होती. पण या नोकऱ्यांचे आकर्षण मात्र कमी झाले नाही कारण संधी कमी झाल्या तरी मानधनात सातत्याने वाढ झाली. नोकरीची शाश्वती, इतर भत्ते व सुविधा या व्यतिरिक्त जर दहा वर्षात सरासरी पगार 5.89 लाख वरून 14.78 लाख रुपये झाला. म्हणूनच शिपाई किंवा इतर कनिष्ठ पदासाठी हजारोंच्या संख्येने अर्ज असतात ज्यात पदवीधर, इंजिनियर, अगदी डॉक्टरेट मिळवणारे देखील असतात.

असंघटित किंवा अनौपचारिक अर्थव्यवस्थेचा वाटा 50% असून 90% रोजगाराच्या संधी मात्र या क्षेत्रातून उपलब्ध होतात. हे क्षेत्र जास्त असुरक्षित व प्रभावित आहे. या क्षेत्रातील आकडेवारी नसल्यामुळे बेरोजगारीच्या समस्येचे गांभीर्य जनतेसमोर येत नाही. लेबर इकॉनॉमिस्ट राधिका कपूर यांच्या मते बेरोजगारी हि अशी ’चैन’ आहे जी शिक्षित किंवा थोडीफार बरी आर्थिक परिस्थिती असलेल्यांनाच परवडू शकते. गरीब, अर्धशिक्षित किंवा अकुशल कामगारांचे तेवढे भाग्य नाही. म्हणजेच पडेल ते, मिळेल त्या मोबदल्यात काम करण्याव्यतिरिक्त पर्याय नसलेली मोठी लोकसंख्या जगण्यासाठी झगडत आहे. एकूण वर्कफोर्स पैकी 75% स्वयंरोजगारीत किंवा पडेल ते काम करणाऱ्या श्रेणीतील आहेत. ज्यांना कोणत्याही सुविधा, भत्ते किंवा सुरक्षितता नाही. निवृत्तीवेतन, आरोग्य विमा, तीन वर्षांपेक्षा जास्त काळ नोकरीची हमी, या व असल्या सुविधा असलेल्या नोकऱ्या करणाऱ्यांचे प्रमाण अंदाजे 2% इतके कमी आहे आणि फक्त 9% नागरिकांना नोकरीमध्ये किमान एका सामाजिक सुरक्षेची हमी असलेली नोकरी आहे. थोडक्यात बेरोजगारीचे भीतीदायक वाटणारे आकडे देखील एकंदरीत अर्थव्यवस्थेचे खरे विदारक दृश्य दर्शवीत नाहीत. 

भारताची आतापर्यंत झालेली प्रगती ही कृषी अर्थव्यवस्थेपासून सेवाक्षेत्रावर आधारित अर्थव्यवस्थेच्या दिशेने झालेली आहे ज्यात सॉफ्टवेअर, किंवा वित्तीय सेवा यासारख्या क्षेत्रांचा सहभाग आहे. तज्ज्ञांच्या मते भारतासारख्य अर्थव्यवस्थेने केवळ सेवा क्षेत्रावर विसंबून न राहता वस्तुनिर्मिती किंवा उत्पादनावर भर दिला पाहिजे. कारण सेवा क्षेत्रामध्ये उच्चशिक्षित व कुशल कामगारांनाच सहभागी होता येते त्या विपरीत उत्पादन क्षेत्रात अल्पशिक्षित किंवा अकुशल कामगारांनासुद्धा रोजगाराच्या संधी उपलब्ध होतात. लोकसंख्याशास्त्रीय सुवर्णकाळ असलेल्या काळाचा फायदा घेणाऱ्या देशांनी त्याचा अंदाज घेऊन मोठे कारखाने चालू केले, उत्पादनक्षमता वाढवली व त्याच बरोबरीने किमान दशकभर आधीपासून शिक्षण व कौशल्य क्षेत्रामध्ये गुंतवणूक केली. भारतात मात्र 6% हे ध्येय असताना एकूण जीडीपीच्या केवळ 3% शिक्षणावर खर्च केला जातो. 

लघु व मध्यम उद्योग क्षेत्र, कामगारांचे हक्क याबाबतीत सरकारी धोरण ढिसाळ राहिले आहे. त्यात 2016 मध्ये नोटबंदीसारखा निर्णय घेतला गेला ज्याचे दुष्परिणाम विविध व्यवसायांवर व त्या क्षेत्रातील नोकऱ्यांवर झाले. त्यापाठोपाठ आलेल्या जीएसटीच्या अंमलबजावणीतील त्रुटींचा देखील तेवढाच हातभार लागला. 2011/12 मध्ये देशातील जीडीपी च्या 34.31% इतके प्रमाण देशातील व्यवसायात होणाऱ्या गुंतवणुकीचे होते. 20/21 मध्ये ते 30.91% झाले. याचा अर्थ एकूण उत्पन्नापैकी जी रक्कम उद्योग किंवा व्यवसाय निर्मितीमध्ये होत होती त्यात घट झाली. आजच्या घडीला बेरोजगारी ही देशाची सर्वात मोठी समस्या बनली आहे जी अक्राळविक्राळ रूप धारण करण्याआधी, तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने महत्वाची पावले उचलणे आवश्यक आहे. अन्यथा आपण एका जागृत ज्वालामुखीच्या तोंडाशी उभे आहोत हे ध्यानात असावे. 

- सूरज सामंत



ओडिशा मधील मयूरभंज जिल्ह्यातील अपरबेडा या एका छोट्याशा खेड्यात जन्मलेल्या द्रौपदी मुर्मू ज्यांचा वाडवडिलांचा कोणताही राजकीय सत्ताधारी इतिहास नव्हता. त्या भारतासारख्या बलाढ्य देशाच्या राष्ट्रपती बनतील हा साधा विचार कोणी केलाही नसेल. आपल्या गावातून उच्चशिक्षणासाठी कॉलेजला जाणाऱ्या त्या प्रथम विद्यार्थीर्नी होत्या. 

मुर्मू यांनी शिक्षण संपल्यावर शासकीय नोकरी केली. नोकरी करत असताना त्या एका शाळेत मुलांना शिक्षण देत होत्या. पण कमाईसाठी नव्हे तर मुला-मुलींना शिक्षणाची दारे खुली करता यावी यासाठी त्या क्षुल्लक प्रमाणात विद्यार्थ्यांकडून फी घेत होत्या. त्या मुलांना शिक्षण देत असताना तत्कालीन एका बीजू पटनाईक दलाच्या आमदारांनी त्यांना पाहिलं आणि त्यांची सेवा पाहून त्यांना फार कौतुक वाटले. ह्या आमदारांनी तोपर्यंत भाजपात प्रवेश घेतला होता. 

ओडिशामध्ये भाजपाचा विस्तार करण्यासाठी ते अशा व्यक्तींच्या शोधात होते. त्याच सुमारास स्वतंत्र झारखंडच्या मागणीसाठी आंदोलन चालू होते. झारखंड या स्वतंत्र आदिवासी राज्याकडे केवळ बिहारचेच लोक नाही तर पश्चिम बंगाल आणि ओडिशामधील आदिवासी समाजाला आकर्षण होते. साहजिकच श्रीमती द्रौपदी मुर्मू यांचाही त्यास पाठिंबा असणार.

नंतर 1997 साली भाजपाने त्यांना मयुरभंज येथील नगर पालिकेच्या निवडणुकीत आणले. त्यांना त्यांनी शहरातील स्वच्छतेची जबाबदारी देण्यात आली. त्यांनी ती जबाबदारी अगदी सहजपणे आणि कुशलतेने पार पाडली. 

नंतर 2000 आणि 2004 सालीच्या ओडिशा विधानसभा निवडणुकीत मुर्मू दोन्ही वेळेल्या जिंकल्या आणि मंत्रपदी विराजमान झाल्या. भाजपाचे एक नेते म्हणत काही लोक माझ्यासमोर त्यांच्या विषयी बोलायचे आणि त्यांच्या समोर माझ्या विरूद्ध बोलायचे. मूर्मू यांनी त्या वेळी त्यांना सांगितले होते की आपण दोघांना असे बोलणाऱ्यांना तिथले तिथेच रोखलं तर आपण आपलं कार्य चांगल्या रीतीने करू शकू. 

2015 साली त्यांनी राज्यपाल म्हणून नियुक्त केले. काँग्रेस आणि भाजपा दोन्हीच्या शासनात त्यांनी ही जबाबदारी पार पाडली. झारखंडचे राज्यपालपदी असताना तत्कालीन मुख्यमंत्री रघुबरदारस यांनी 200 वर्ष जुने भूसंपादन कायद्यात बदल करून दोन नवीन कायदे केले होते. त्यावर राज्यपालाची सही हवी होती. त्यांनी त्या दोन कायद्यांची मंजुरी नाकारताना असे म्हटले होते की मी माझ्या लेखणीने कुणावरही अन्याय होऊ देणार नाही. हे कायदे आदिवासी समाजाच्या मालकीतील जमीनींच्या औद्योगिक विकासासाठी मोठ्या उद्योगपतींना द्यायच्या होत्या. 

एक आदिवासी महिला ज्यांचा कोणताही राजकीय वारसा नसताना स्वतःच्या बळावर आपली नैतिकता आणि प्रामाणिकता स्थापित करून देशाच्या सर्वोच्च पदावर पोहोचल्या आहेत. त्यांना आदिवासी समाजाचीच नव्हे तर इतर मागासवर्गांची सध्याची दयनीय परिस्थितीची जाणीव आहे. भारताच्या मागासवर्गीय जाती जमातींना आर्थिक, सामाजिक शैक्षणिक क्षेत्रात ज्यांना वास्तविक वाटा मिळालेला नाही पण संवैधानिक मर्यादांचे पालन करताना त्या अशा दुर्लक्षित समाजाच्या विकासासाठी काम करू शकतील का हा प्रश्न आहे.

नोव्हेंबर 2018 वर्षी एका आंतरराष्ट्रीय बँकिंगच्या विषयावर बोलताना त्या असे म्हणाल्या होत्या की, झारखंड आणि भारत सरकार बँकिंगच्य सुविधा आदिवासी जमाती पर्यंत पोहोचविण्यासाठी कार्यरत असले तरी मागासजाती जमातीची परिस्थिती आजही अत्यंत दयनीय आहे. आजही ते दारिद्रयाशी झुंज देत आहेत.


एस.आय.ओ.चा उपक्रम : आंतरशालेय सीरत नॉलेज टेस्ट स्पर्धेत 500 विद्यार्थ्यांचा सहभाग; समीरा पठाण प्रथम


लातूर (जुनेद अकबर) :
 

शिक्षणाचा मुख्य उद्देश चारित्र्य निर्मिती असून प्रेषित मुहम्मद सल्ल. हे आदर्श चारित्र्यसंपन्नतेचे उदाहरण आहेत. त्यामुळे सर्वांनी त्यांच्या जीवनीचा अभ्यास करणे गरजेचे आहे, असे आवाहन मुफ्ती अब्दुल्लाह यांनी केले आहे. 

शहरातील स्टुडन्ट इस्लामिक ऑर्गनायझेशन ऑफ इंडिया या विद्यार्थी संघटनेच्या वतीने नुकतीच आंतरशालेय सीरत नॉलेज टेस्ट स्पर्धा घेण्यात आली. या स्पर्धेतील विजेत्यांसाठी बक्षीस वितरण समारोह 16 जुलै रोजी लातुरातील साठफूट रोडवरील एम के फंक्शन हॉल येथे पार पडला. कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी जमाअते इस्लामी हिंदचे केंद्रीय सदस्य तौफिक असलम खान होते. मंचावर प्रमुख पाहुणे मुफ्ती अब्दुल्लाह शेख, डॉ. असद पठाण होते.

नॉलेज टेस्ट स्पर्धेमधून तीन पारितोषिक काढण्यात आली. यामध्ये डॉ.जाकीर हुसैन विद्यालयातील पठाण समीरा अब्दुल रहीमखान हिने प्रथम क्रमांक पटकाविला, द्वितीय मिनार उर्दू शाळेतील पठाण आदीबा सिद्दीक तर मौलाना अबुल कलाम आझाद विद्यालयातील मनियार उज्मा आरेफ तृतीय आली. विजेत्यांना जमाअते इस्लामी हिंदचे केंद्रीय सदस्य तौफिक असलम खान, मुफ्ती अब्दुल्लाह शेख, डॉ. असद पठाण यांच्या हस्ते शनिवारी पारितोषिक देऊन सन्मानित करण्यात आले. 

यावेळी तौफीक असलम खान यांनी कुरआन मधील आयतींचा संदर्भ देत म्हणाले की, ’’अल्लाह कुरआन मध्ये फरमावितो की, पैगंबर मुहम्मद सल्ल. हे फक्त मुस्लिमांसाठीच पृथ्वीवर पाठविले गेले नसून, समस्त मानवजातीच्या कल्याणासाठी पाठविले गेले आहेत. त्यामुळे सर्वांनी पैगंबरांचे जीवनचरित्र आणि कुरआनचे अध्ययन करावे, असे आवाहन त्यांनी केले. प्रेषित सल्ल. यांच्या जीवनचरित्रातून यशस्वीतेचा मार्ग सापडतो. ऐहिक आणि पारलौकिक जीवनाबद्दल मनातील शंका-कुशंका -(उर्वरित पान 7 वर)

दूर होऊन ईश्वरीय मार्गावर चालण्यासाठी माणूस प्रयत्न करतो. त्यामुळे आपसुकच त्याच्या जीवनात समृद्धीचे द्वार उघडते. आपल्याला ईश्वरीय मार्ग प्रेषितांच्या माध्यमातून समजला. त्यांचे जीवन चालते बोलते कुरआन होते. त्यामुळे त्यांच्या मार्गावर आचरण करणे समस्त मानवकल्याणासाठी फायदेशीर असल्याचे ते म्हणाले. आजच्या सोशल मीडियाच्या जमान्यात लोकांनी पुस्तकांपासून फारकत घेतल्याचे वाटते. कुठल्याही गोष्टीची इत्यंभूत माहिती न घेता ते मत व्यक्त करतात. त्यामुळे अडचणी वाढतात. यासाठी  माणसाने कोणत्याही गोष्टीबद्दल कुठलीही धारणा बनविण्याच्या अगोदर त्याबद्दल जाणून घेणे आवश्यक असल्याचेही ते यावेळी म्हणाले.

डॉ. असद पठाण म्हणाले, समाज परिवर्तनासाठी शिक्षण हे सर्वात महत्त्वाचे साधन असून समाज सुधारणेसाठी उच्च शिक्षण घेतले पाहिजे. शिक्षणातून माणसाची जडण घडण होते. समाजात शिक्षणाचे प्रमाण कमी असून, ते वाढविण्यासाठी सर्वस्तरातून प्रयत्न करणे गरजेचे आहे. अल्लाहने सर्वात अगोदर शिक्षण घेण्यासाठी बाध्य केले आहे. त्यामुळे आम्ही जास्तीत जास्त शिक्षण घेतले पाहिजे. कुरआन आणि प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांच्या माध्यमातून आम्ही सरळ मार्ग शोधू शकतो. आमच्या जीवनाची आम्ही खरी प्रगती करू शकतो. हे युग विज्ञानाचे असून, विज्ञानाला जाणून घेण्यासाठी शिक्षण महत्त्वाचे आहे आणि विज्ञानाचे मूळ शोधण्यासाठी आम्हाला कुरआनचा सखोल अभ्यास करणे गरजेचे असल्याचेही डॉ. पठाण म्हणाले.  

स्टुडन्ट इस्लामिक ऑर्गनायझेशन तर्फे 30 जुन रोजी लातूर शहरातील विविध विद्यालयात प्रेषित हजरत मुहम्मद (सल्ल.) यांच्या जीवन चरित्रावर आंतरशालेय नॉलेज टेस्ट घेण्यात आली होती. या स्पर्धेत 500 विद्यार्थ्यांनी सहभाग नोंदविला होता. सहभागी विद्यार्थ्यांनाही प्रमाणपत्र देण्यात आले. 

बक्षिस वितरण कार्यक्रमास 750 विद्यार्थी, पालकांची उपस्थिती होती. प्रास्ताविक एसआयओ शराहध्यक्ष मुसद्दीक शेख यांनी केले. यावेळी त्यांनी एसआयओचा परिचय करून कार्यक्रमाचा उद्देश, परीक्षेचे महत्व सांगितले. 

सुत्रसंचालन जुनैद सिद्दीकी यांनी केले. कार्यक्रमाच्या यशस्वीतेसाठी तहा पटेल, जुनैद अकबर, इंजीनियर शादाब शेख, मुसद्दीक शेख,मोहम्मद शेख, सय्यद मुजाहिद,फैजान पटेल, मुदब्बीर पटेल, अली हैदर पटेल, फैजान पटेल, फैजान शेख, जहीर, नइम,  शाहिद,रौफ, तोहीद शेख ने यांनी परिश्रम घेतले. कार्यक्रमास विविध सामाजिक संघटनांचे पदाधिकारीही उपस्थित होते.



प्रेषित मुहम्मद (स.) म्हणतात, आदमच्या संततीने पोटापेक्षा अधिक कोणतं भांडं भरलं नसेल. त्याला काही घास पोट भरण्यासाठी पुरेशे आहेत जे त्याला ताठ उभे राहण्यास मदत करतील. तरी पण त्यापेक्षा अधिक खायचेच असेल तर इतके जेवा पोटाचा एकतृतीयांश अन्नासाठी, एकतृतीयांश  पाण्यासाठी आणि एकतृतीयांश श्वास घेण्यासाठी असेल. (हमकदाम र., तिर्मिजी)

जेव्हा प्रेषित मुहम्मद (स.) यांनी खैबर जिंकले तेव्हा तिथे अमाप फळे आण इतर खायच्या वस्तू होत्या. लोकांनी भलतीच फळे इत्यादी वस्तू खाल्ल्या ज्यामुळे त्यांना ताप आला. लोकांनी प्रेषितांकडे तक्रार केली तेव्हा प्रेषित (स.) म्हणाले, ताप मृत्यूचा संदेश देतो. ताप आल्यावर थंड पाण्याने आंघोळ करा. लोकांनी तसेच केले आणि त्यांचा आजार निघून गेला.

माणसं जेव्हा अगोदर केलेलं जेवण पचण्याआधीच पुन्हा जेवायला बसतात तेव्हा ते आपल्या विनाशाला आमंत्रण देत असतात. कमी खाण्याने आत्मा तृप्त असतो, माणसात मवाळपणा येतो, मेंदूला ऊर्जा मिळत असते, राग येणे कमी होते, माणूस मनमिवाऊ वृत्तीचा असतो. जास्त खाल्ल्याने माणसामध्ये बुद्धिमत्ता वाढत नसते, तसेच कमी खाल्लाने झोपही जास्त येत नसते. वैध वस्तू जरी असल्या तरी त्यांचे सेवन कमी करावे, कारण ज्यास जास्त खाण्याची सवय जडली तर तो हराम (निषिद्ध वस्तूंचे) देखील सेवन करणार.

ज्यांनी आपलं पोट नियंत्रणात ठेवलं त्याने आपल्या धर्माचं रक्षण केले. ज्यांनी भुकेला नियंत्रित केलं त्याने चांगलं चारित्र्य संपादन केले. भुकेलेला माणूस बऱ्याच गुन्ह्यांपासून अलिप्त राहतो. पोट भरून जेवल्याने मन मुरदाड अवस्थेत जाते.

प्रेषित (स.) म्हणाले की मुस्लिम एक पट जेवतो तर नाकारणारे सात पटींनी अधिक जेवतात.

प्रेषित (स.) पुढे म्हणाले की एका माणसाचे जेवण दोन माणसांना आणि दोन माणसांचे जेवण तीन माणसांना पुरत असते. तसेच तीन माणसांच्या जेवण चार माणसं खाऊ शकतात.

माता हजरत आयेशा (र.) म्हणतात, (मक्केतून) मदीनेला आल्यानंतर प्रेषितांच्या घरच्या लोकांना निरंतर तीन दिवस भाकरीसुद्धा पोटभर मिळाली नाही आणि अशाच अवस्थेत प्रेषितांनी जगाचा निरोप घेतला.

प्रेषित (स.) म्हणतात, माझ्या समुदायातील वाईटांत वाईट असे लोक असतील ज्यांचे पालनपोषण भल्या मोठ्या ऐशआरामात झाले असेल. विभिन्न प्रकारचे पक्वान्न त्यांनी खाल्ले असेल.

एका माणसाने ढेकर दिली, त्यावर प्रेषित (स.) म्हणाले, आपला ढेकर आपल्यापासून लांबच ठेवा. या जगात पोटभर खाणारे परलोकात बराच काळ उपाशी असतील.

संकलन : सय्यद इफ्तिखार अहमद



(२५) सरतेशेवटी यूसुफ (अ.) पुढे आणि ती मागे असे दाराकडे धावले आणि तिने पाठीमागून यूसुफ (अ.) चा सदरा (ओढून) फाडून टाकला. दारावर त्या दोघांनी तिच्या पतीला उपस्थित पाहिले. त्याला पाहताच स्त्री म्हणू लागली, ‘‘कोणती शिक्षा आहे त्या माणसासाठी ज्याने तुझ्या पत्नीवर वाईट हेतू ठेवावा? याशिवाय अन्य कोणती शिक्षा असू शकते की तो कैद केला जावा अथवा त्याला कठोर यातना दिली जावी?’’ 

(२६) यूसुफ (अ.) ने सांगितले, ‘‘हीच मला फूस लावण्याचा प्रयत्न करीत होती’’ त्या स्त्रीच्या स्वत:च्या कुटुंबियांपैकी एका व्यक्तीने (परिस्थितीजन्य पुराव्यावरून) साक्ष प्रस्तुत केली२४ की, ‘‘जर यूसुफ (अ.) चा सदरा पुढून फाटला असेल तर स्त्री खरी आहे आणि हा खोटा 

(२७) आणि याचा सदरा पाठीमागून फाटला असेल तर स्त्री खोटी व हा खरा.’’२५ 

(२८) जेव्हा पतीने पाहिले की यूसुफ (अ.) चा सदरा पाठीमागून फाटला आहे तेव्हा तो म्हणाला, ‘‘या तर तुम्हा स्त्रियांच्या ‘खसलती’ आहेत. खरोखर मोठ्या भयंकर असतात तुमच्या चाली. (२९) यूसुफ (अ.)! या मामल्याकडे दुर्लक्ष कर. आणि हे महिले! तू आपल्या अपराधाची क्षमा माग तूच मुळात अपराधी होतीस.’’२५अ 



२४) या घटनेवरून तात्कालीन परिस्थितीचे आकलन होते. घराच्या मालकाबरोबर त्या स्त्रीच्या नातेवाईकांपैकी कोणी येत असेल. त्याने हा विवाद ऐवूâन सांगितले असेल की जेव्हा की, हे दोघे एकदुसऱ्यावर आरोप लावित आहेत आणि कोणी साक्षीदार नाही. अशा स्थितीत परिस्थितीजन्य साक्ष ठेवून शोध घेतला जाऊ शकतो. या साक्षीदाराने अनुमानाच्या साक्षीकडे लक्ष देणे एक बुद्धीसंगत साक्ष आहे. त्याला पाहून त्वरित लक्षात येते की हा परिस्थितीची जाण राखणारा आणि अनुभवी माणूस आहे. परिस्थिती समोर आल्यावर त्वरित तो शोधवृत्तीने खोलात घुसून निर्णयाप्रत आला.

२५) म्हणजे पैगंबर यूसुफ (अ.) यांचा सदरा समोरुन फाटला असता तर स्पष्ट आहे की यूसुफकडून सुरवात झाली आणि स्त्री स्वत:ला वाचविण्यासाठी संघर्ष करीत होती. परंतु यूसुफ (अ.) यांचा सदरा मागून फाटला आहे, म्हणून स्पष्ट होते की स्त्री त्याच्यामागे लागली होती आणि यूसुफ तिच्यापासून आपली सुटका करू पाहात होता. या साक्षीत एक परिस्थितीजन्य साक्ष लपलेली होती कारण त्या साक्षीत लक्ष केवळ यूसुफ (अ.) यांच्या सदऱ्याकडे दिले. याने स्पष्ट होते की स्त्री शरीर किंवा तिच्या पोषाखावर आक्रमकतेची एकही निशाणी नव्हती. जर तो प्रयत्न बळजबरी करण्याचा असता तर त्याचे स्पष्ट चिन्ह स्त्रीवर दिसून आले असते.

२५अ) बायबलमध्ये या घटनेला विक्षिप्त् पद्धतीने सांगितले गेले आहे, 

``तेव्हा त्या स्त्रीने त्याचा सदरा हातात धरून सांगितले माझ्याशी संभोग कर तेव्हा तो आपला सदरा तिच्या हातात देऊन पळून गेला. जेव्हा त्याने पाहिले की सदरा तिच्या हातात देऊन आपण पळालो तेव्हा आपल्या लोकांना बोलावून त्याने सांगितले की तो एका स्त्रीशी आमची चेष्टा करण्यासाठी आमच्याजवळ घेऊन आला होता. तो माझ्याशी बलात्कार करण्यासाठी घरात घुसला तेव्हा मी ओरडू लागले. जेव्हा त्याने पाहिले की मी ओरडू लागले आहे तेव्हा त्याचा सदरा माझ्या हातात सोडून पळून गेला. तिने त्याचा सदरा त्याचे पतीराज घरी परत येईपर्यंत जवळ ठेवला. जेव्हा तिच्या पतीने तिचे सर्व गाऱ्हाणे ऐकले तेव्हा तो रागावला आणि यूसुफला कैदेत टाकले. (उत्पत्ति ३९ : १२-२०) या विक्षिप्त् कथनाचे सार म्हणजे पैगंबर यूसुफ (अ.) यांचा पोषाख (सदरा) असा होता की इकडे जुलेखाने त्याला हात लावताच तो आपोआप तिच्या हातात पडला नंतर यूसुफ (अ.) तसेच अर्धनग्नावस्थेत तेथून पळाले आणि त्यांचा पोषाख त्या स्त्रीजवळच राहिला अशाप्रकारे यूसुफ (अ.) अपराधी होते यावर कोणाला शंका येणार?

बायबलचे  कथन  वरीलप्रमाणे आहे. तलमूदच्या  वर्णनात  आहे  की  फोतीफारने जेव्हा आपल्या पत्नीची ही तक्रार ऐकली तेव्हा त्याने यूसुफला फार मारले आणि त्याच्याविरुद्ध दावा ठोकला. न्यायालयाने यूसुफच्या सदरा पाहून निर्णय दिला की अपराध स्त्रीने केला आहे, कारण सदरा मागून  फाटलेला आहे पुढून नव्हे. परंतु बुद्धिवान मनुष्य विचार करू शकतो की कुरआन उल्लेख तलमूदच्या वर्णनाशी जवळचा आहे. शेवटी याला का मान्य केले जावे की एक पदाधिकारी त्याच्या पत्नीवर गुलामाने हात टाकल्यावर हा मामला तो स्वत: न्यायालयात घेऊन गेला असेल? हा अत्यंत स्पष्ट उल्लेख आहे कुरआन आणि इस्राईली वर्णनाच्या अंतराविषयीचा. इस्लामवरील पाश्चात्य विद्वानांचे आरोप यामुळे निरर्थक ठरते की पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी हे सर्व बनीइस्राईलींची नक्कल केली आहे. खरे तर कुरआनने यात सुधारणा केली आहे आणि सत्य घटना जगाला दाखवून दिली आहे.



पृथ्वीवरील वने, माती, हवा, पाणी व जैवविविधता यांसह सर्व नैसर्गिक संसाधनांचा दक्षपणे व काळजीपूर्वक वापर करणे, तसेच पुढील पिढ्यांसाठी त्यांचे संवर्धन करणे हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, शिवाय समस्त मानवजातीकडून मोठ्या प्रमाणात होणारे पृथ्वीवरील प्रदूषण व पर्यावरणाची हानी रोखणे किंवा त्याला आळा घालणे हे ही तितकेच महत्त्वाचे आहे;याविषयी जनजागृती होणे आवश्यक आहे. असे आता जगभरातील पर्यावरण तज्ञ सांगत आहेत.मात्र त्यांच्या या धोक्याच्या इशाऱ्याकडे गांभीर्याने कोणी लक्ष देत नाही असे दिसते, आज वनसंरक्षण आणि वनसंवर्धन तसेच पर्यावरण रक्षणासाठी आपण पाऊल उचलले नाही तर ही पृथ्वी नामशेष व्हायला वेळ लागणार नाही.यात संदेह नाही.

प्रचंड वेगाने वाढत जाणारी लोकसंख्या , वायू व जलप्रदूषण, अनिर्बंधीत जंगलतोड, प्लॅस्टिक तसेच दूषित पाणी व रासायनिक धूर व वस्तूंमुळे होणारी पर्यावरणाची हानी यामुळे पृथ्वीवरील भार कमालीचा वाढत चालला आहे.हे विचारात घेऊन सन १९९२ मध्ये ‘रिओ दि जानेरो’ येथे पहिली वसुंधरा शिखर परिषद आयोजित करण्यात आली होती. या जागतिक परिषदेत पृथ्वी वाचविण्याच्या दृष्टीने विविध विषयांवर चर्चा झाली व त्या अनुषंगाने काही महत्त्वपूर्ण ठरावही संमत करण्यात आले. यावेळी ‘अजेंडा-२१’ या नावाने प्रसिद्ध झालेल्या घोषणापत्राने पर्यावरणाचा प्रश्‍न संयुक्त राष्ट्रसंघ आणि देशोदेशीच्या सरकारांच्या कार्यक्रमपत्रिकेवर आला. ही शिखर परिषद पार पडून आता सुमारे तीस वर्षे झाली आहेत. दरम्यानच्या काळात परिस्थितीत सुधारणा होण्याऐवजी ती वेगाने अधिकच बिघडत चालली आहे.असे निदर्शनास आले आहे.

आज जागतिक लोकसंख्या १.६ अब्जांनी वाढली आहे. या प्रचंड लोकसंख्येच्या गरजा भागविण्यासाठी  पृथ्वी जेवढे देऊ शकते किंवा राखू शकते, त्याहूनही किती तरी जास्त प्रमाणात नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर आपण करीत आहोत. त्यामुळे हरितगृह वायूंचे उत्सर्जन ४८ टक्क्यांनी वाढले आहे. मानवी कृतीतून उत्सर्जित होणार्‍या हरितगृह वायूंपैकी ‘कार्बन डाय-ऑक्साइड’ हा सर्वाधिक घातक असा वायू आहे. संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या आकडेवारीनुसार, गेल्या १५ वर्षांत पृथ्वीच्या तापमानात जेवढी वाढ झाली आहे. त्यापैकी ८५ टक्के तापमानवाढ एकट्या कार्बन डाय-ऑक्साइडमुळे झाली आहे. खनिज इंधने ही मानवनिर्मित कार्बन डाय-ऑक्साइडच्या उत्सर्जनाचे मोठे स्रोत आहेत. आपण ज्या ज्या वेळी वाहनांचा व उर्जेचा अतिरेकी वापर करत असतो. त्या त्या वेळी खनिज इंधने जाळून कार्बन डाय-ऑक्साइडची निर्मिती करत असतो, त्यामुळे आपण जागतिक तापमानवाढीला हातभार लावत असतो.

केवळ खनिज इंधनांद्वारेच जागतिक तापमानवाढीला कारणीभूत ठरणार्‍या वायूंची निर्मिती होते, असे नव्हे. तर आपल्या इतर छोट्या-मोठ्या कृतीतूनही पर्यावरणास घातक ठरणार्‍या वायूंची निर्मिती होत असते. जसे की- आपल्याला नको असलेले अन्न जेव्हा आपण फेकून देतो, तेव्हा जमिनीत फेकल्या गेलेल्या अन्नामुळेही जागतिक तापमानवाढीला कारणीभूत ठरणार्‍या वायूची निर्मिती होत असते. सर्वाधिक गंभीर बाब म्हणजे आजमितीस उत्पादित अन्नाच्या साधारणपणे एक तृतीयांश अन्न फेकून दिले जाते. या कृतीतून आपण कोणाच्या तरी हक्काच्या अन्नाची नासाडी करतोच. शिवाय अन्नधान्य उत्पादनासाठी वापरली गेलेली जमीन, पाणी, ऊर्जा या संसाधनांचीही एका अर्थाने नासाडीच करत असतो आणि अंतिमतः तापमानवाढीला चालना देत असतो. त्यामुळेच जागतिक तापमानवाढीचे परिणाम आता स्पष्टपणे दिसू लागले आहेत. हिमपर्वत व हिमनद्या वितळू लागल्या आहेत आणि त्यांच्या पाण्यामुळे समुद्राच्या पाणी पातळीत वाढ होत आहे.काही वर्षापूर्वी त्सुनामी सारख्या महाभयंकर संकटाने आपल्याला धोक्याचा इशारा दिला आहे.या पार्श्‍वभूमीवर जागतिक पर्यावरणतज्ज्ञांनी छोटी बेटे आणि समुद्रसपाटीजवळ असलेल्या जगभरातील सर्वच शहरांना धोका आहे असे भविष्य वर्तवले आहे,हा एक गंभीर  इशाराच दिला आहे.

जागतिक तापमानवाढ रोखण्यासाठी व पर्यावरणाच्या संतुलनासाठी एकूण भूभागापैकी ३३ टक्के क्षेत्र हरित आच्छादनाखाली म्हणजेच वनांखाली असणे आवश्यक आहे. मात्र, प्रत्यक्षात हे प्रमाण राखण्याऐवजी दिवसेंदिवस यात कमालीची घटच होत आहे. गेल्या २५ वर्षांत ३०० दशलक्ष हेक्टर क्षेत्रावरील वने तोडण्यात आली आहेत. जंगले नष्ट करणाऱ्या प्रवृत्तींविरोधी जगभरातील पर्यावरण तज्ञ सातत्याने प्रबोधन करीत आहेत.भारताच्या बाबतीत विचार करता, भारतामध्ये १९८० ते २००५ या कालावधीत १ लाख, ६४ हजार ६१० हेक्टर जंगलांचे खाणींमध्ये रूपांतर झाले आहे. खाणीसाठी रूपांतरीत झालेल्या एकूण वन जमिनीपैकी निम्म्याहून अधिक जमिनीवर आज कोळशाच्या खाणी आहेत.

‘भारतीय वन सर्वेक्षण संस्थे’च्या नोंदीनुसार, २००९ ते २०११ या कालावधीत देशात एकंदर ३६७ चौरस किमी जंगलांचा नाश झाला आहे. भारतातील नैसर्गिक जंगले दरवर्षी १.५ ते २.७ टक्के या वेगाने घटत चालली आहेत. अशा प्रकारे एका बाजूला आपण प्रदूषण वाढवत आहोत, तर दुसर्‍या बाजूला प्रदूषण रोखणारी जंगलसंपती नष्ट करत आहोत. याचे गंभीर परिणामही आता दिसू लागले आहेत. सन २००० पासून जगभरात प्रदूषणामुळे होणार्‍या मृत्यूमध्ये ३०० टक्क्यांनी वाढ झाली आहे. त्यापैकी ६५ टक्के मृत्यू आशियात होत आहेत. ‘जागतिक आरोग्य संघटने’नुसार प्रदुषणामुळे होणाऱ्या आजारांमुळे जगभरात दरवर्षी ३.२ दशलक्ष मृत्यूमुखी पडतात.  शिवाय स्वाईन फ्ल्यू , चिकनगुणिया, कोविड सारखे नवनवीन आजार जगभरात मोठ्या प्रमाणात पसरत आहेत. अर्थात या सर्व गोष्टींचा सारासार विचार करता पृथ्वीचे आरोग्य राखणे म्हणजे आपले आरोग्य राखण्यासारखेच आहे.पृथ्वीचे आरोग्य राखण्यामध्ये वने अतिशय महत्त्वाची भूमिका बजावत असतात. एक मोठे झाड छोट्या-छोट्या वनस्पती, कीटक, प्राणी-पक्षी यांना आसरा देते. विषारी कार्बन डाय-ऑक्साइड शोषून घेऊन जागतिक तापमानवाढ कमी करते आणि प्राणवायू असलेल्या ऑक्सिजनचे उत्सर्जन करते. वनांमुळे जमिनीची धूप रोखली जाते. जमिनीत पाणी मुरते व महापूर-दुष्काळ यांसारख्या आपत्ती रोखण्यास मदत होते. तसेच वनांपासून फळे-फुले, औषधे, मसाले, रंग, जनावरांसाठी चारा, जळणासाठी, निरनिराळ्या वस्तू बनविण्यासाठी आणि घरबांधणीसाठी लाकूड मिळते. अशा प्रकारची जवळपास ५० हजार कोटी रुपयांची साधनसंपत्ती भारतातील वने दरवर्षी आपल्याला दरवर्षी उपलब्ध करून देतात. म्हणूनच यंदाच्या वनसंवर्धन दिनाच्या निमित्ताने मोठ्या प्रमाणात वनरक्षणासाठी प्रबोधन होणे गरजेचे आहे. भारतीय वनसर्वेक्षणाचा इतिहास व त्याचे महत्त्व, भारतीय वनसंपत्तीसमोरील संधी व आव्हाने, तसेच वनशेती किंवा वनीकरणाच्या दृष्टीने आवळा लागवडीचे महत्त्व, वड, पिंपळ, बाभळी, यांसारख्या वृक्षांचे महत्त्व अधोरेखित होणे गरजेचे आहे. वन संवर्धनाच्या दृष्टीने प्रत्येकाने वैयक्तिक किंवा सार्वजनिक पातळीवर किमान काही प्रयत्न केले पाहिजेत, तरच वनसंवर्धन दिनाचे  सार्थक झाले, असे म्हणता येईल.

अन्न, वस्त्र, निवारा यांसारख्या आपल्या मूलभूत गरजा असोत किंवा चंगळवादी संस्कृतीतील  चैनीच्या वस्तू असोत. आपली प्रत्येक गरज पृथ्वीवरील नैसर्गिक साधनसंपत्तीद्वारेच भागविली जाते. त्यामुळे पृथ्वीविषयी कृतज्ञतेची भावना बाळगणे, आपली पृथ्वी स्वच्छ, सुंदर व हरित ठेवणे, ही प्रत्येकाचीच जबाबदारी आहे. म्हणूनच वनसंवर्धन दिनाच्या निमित्ताने पृथ्वी वाचविण्याच्या कार्यात प्रत्येक नागरिकाचा हातभार असणे आवश्यक आहे.

आपली पृथ्वी,ही वसुंधरा हीच आपली जननी आहे, शिवाय ही समस्त मानवजातीची जीवनदायीनी आहे,ती टिकली तरच आपण टिकणार आहोत,याचा गांभीर्याने विचार करून प्रत्येक नागरिकाने कर्तव्य भावनेने वनसंपती वाढवली पाहिजे,ही वनसंपदा वाढली तर आणि तरच पर्यावरण टिकणार आहे, आणि पर्यायाने पृथ्वी नष्ट होण्यापासून वाचणार आहे, आज पर्यावरण रक्षणासाठी वृक्षारोपणाची महत्त्वपूर्ण गरज निर्माण झाली आहे,या वनसंवर्धन दिनाचे निमित्त साधून जंगल आणि वनसंपदा वाढविण्यासाठी आणि जंगले आणि वनसंपदा नष्ट करणाऱ्या प्रवृत्तींविरोधी खंबीरपणे उभे राहण्यासाठी प्रत्येक नागरिकाने संकल्प व प्रतिज्ञा केली पाहिजे.

- सुनिलकुमार सरनाईक

कोल्हापूर

भ्रमणध्वनी :९४२०३५१३५२


(लेखक भारत सरकारतर्फे स्वामी विवेकानंद राष्ट्रीय पुरस्काराने तसेच आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर दर्पण पत्रकार पुरस्काराने सन्मानित असून करवीर काशी चे संपादक आहेत)


statcounter

MKRdezign

Contact Form

Name

Email *

Message *

Powered by Blogger.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget