Halloween Costume ideas 2015
Latest Post

बीड
युजीसी आणि केंद्रीय मानव संसाधन विकास मंत्रालय तर्फे असिस्टंट प्रोफेसर आणि ज्युनियर रिसर्च फेलोशिप साठी घेतल्या जाणाऱ्या नेट परीक्षेमध्ये अंबाजोगाई येथील शहेबाज म. फारुक मनियार हे "राज्यशास्त्र" या विषयात ज्युनियर रिसर्च फेलोशीप ( NET-JRF)साठी नॅशनल फेलोशिप फॉर ओ.बी.सी.( सामाजिक न्याय मंत्रालय ) द्वारे पात्र ठरले आहेत. त्यांना Ph.D करण्यासाठी आणि संशोधन कार्य करण्यासाठी केंद्र शासनाद्वारे पुढील पाच वर्षांसाठी शिष्यवृत्ती प्राप्त झाली आहे.शहेबाज मनियार हे अंबाजोगाई येथील योगेश्वरी नूतन विद्यालय व महाविद्यालयाचे माजी विध्यार्थी आहेत. त्यांनी इलेक्ट्रिक इंजिनियरिंगची पदवी प्राप्त केली असून  पुण्यातील आझम कॅम्पस मधून "राज्यशास्त्र" या विषयातून M.A पूर्ण केले आहे. सध्या ते मुंबईत UPSC ची तयारी करत आहेत.

२०१९ मध्ये युवक काँग्रेसच्या "मैं भी नायक, सी.एम फॉर अ डे" या मोहीमेअंतगर्त शहेबाज मनियार यांची एक दिवसासाठी छत्तीसगडचे  मुख्यमंत्री म्हणून निवड करण्यात आली होती.नॅशनल फेलोशिप फॉर ओ.बी.सी शिष्यवृत्ती विश्‍वविद्यालय अनुदान आयोग (UGC)तर्फे दिली जाणारी शिष्यवृत्ती आहे.ज्यासाठी  केंद्रिय सामाजिक न्याय  मंत्रालय द्वारे आर्थिक मदत दिली जाते .जुन २०१९ मध्ये असिस्टंट प्रोफेसर आणि ज्युनियर रिसर्च फेलोशिप शिष्यवृत्ती साठी नेट परीक्षा  घेण्यात आली होती. जे. आर.अफ. साठी आज  निकाल लागला असून शहेबाज मनियार यांना नॅशनल फेलोशिप फॉर ओ.बी.सी द्वारे राज्यशास्त्रात संशोधन कार्य करण्यासाठी पुढील पाच वर्षांसाठी शिष्यवृत्ती प्राप्त झाली आहे.स्वतःची जिद्द,परिश्र व तल्लख बुद्धिमत्तेच्या जोरावर शहेबाज  मनियार यांनी हे यश प्राप्त केले आहे. त्यांच्या या यश बद्दल समाजाच्या सर्व स्तरातून त्यांचे अभिनंदन केले जात आहे.

व्यापारात इस्लामी नैतिकतेचा परिचय करून देणारे व इस्लामसाठी सर्वाधिक संपत्ती खर्ची करणारे तीसरे खलीफा

सरे खलीफा हजरत उस्मान बिन ति अफ्फान रजि. यांचा जन्म इ.स. 576 मध्ये मक्का शहरात झाला. त्या काळी  मक्का शहरात कुरैश जमातीचे एकूण 10 कूळ गट होते. त्यापैकी दोन कुळ गट एक बनू हाशम व दोन बनू उम्मैय्या हे मातब्बर म्हणू ओळखले जात. ह. उस्मान रजि. यांचा जन्म बनू उम्मैय्या कुळ गटात झाला होता. त्यांचे वडील हजरत अफ्फान हे मक्का शहरातील मूठभर साक्षर लोकांपैकी एक होते. ते मक्का शहरातील एक प्रसिद्ध व्यापारी होते. आर्थिकदृष्ट्या संपन्न असलेल्या कुटुंबात जन्म होवूनही हजरत उस्मान रजि. हे अतिशय नम्र स्वभावाचे होते. वयात येताच त्यांनी वडिलांचा व्यापार सांभाळण्यास सुरूवात केली. आपल्या मधूर स्वभावामुळे ते अल्पावधीतच एक लोकप्रिय व प्रामाणिक ताजीर (व्यापारी) म्हणून नावारूपास आले.  त्यांचे व्यापार कौशल्य एवढे जबरदस्त होते की, ते कोणत्याही वस्तूंचा व्यापार लिलया करत. म्हणून त्यांची श्रीमंती इतकी वाढली  की लोक त्यांना  ’गनी’ (धनाढ्य)  म्हणून ओळखू लागले. त्याकाळी
श्रीमंत अरबांमध्ये असणाऱ्या  मदीरा आदी छंदापासून ते चार हात लांब राहत. त्यांनी कधीही मद्य प्राशन केले नाही, मात्र ते अनेकेश्वरवादी होते आणि मूर्तीपूजा करत. व्यापारा निमित्त अबेसिनीया, सिरीया, यमन इत्यादी देशात त्यांचे दौरे होत असत. इ.स. 610 मध्ये सिरीयामध्ये असताना  एका रात्री त्यांना दृष्टांत झाला की, मक्कामध्ये एक नवे प्रेषित उदयास आलेले आहेत तुम्ही त्यांचे शिष्यत्त्व पत्करा. त्यावरून त्यांनी आपला दौरा आटोपता घेत मक्का शहर गाठले. मक्का येथे येताच त्यांनी  शहरातील दूसरे प्रसिद्ध व्यापारी हजरत अबुबकर रजि. यांची भेट घेऊन इस्लामसंबंधी माहिती जाणून घेतली व आपल्याला झालेल्या दृष्टांताचा त्यांच्यासमोर खुलासा केला. तेव्हा ह. अबुबकर रजि. त्यांना इस्लामबद्दल  सविस्तर माहिती देऊन त्यांना इस्लाम स्विकारण्याचा सल्ला दिला. ह.अबुबकर रजि. यांच्याशी झालेल्या चर्चेवरून समाधान झाल्याने त्यांनी थेट प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांच्याकडे जाऊन त्यांच्या  हातावर हात ठेऊन इस्लाम स्विकारला.

इस्लाम स्विकारल्यामुळे निर्माण झालेली परिस्थिती
त्यांच्या सारख्या श्रीमंत व्यक्तीने इस्लाम स्विकारण्याच्या घटनेमुळे मक्का शहरामध्ये एकच गहजब उडाला. त्यांचासारखा व्यक्ती इस्लाम स्विकारतो म्हणजे इस्लाम हाच सत्य धर्म असावा, असा एक प्रबळ विचार आम जनतेत पसरला. सर्वात तीव्र प्रतिक्रिया त्यांच्या स्वतःच्या बनी उम्मैय्या या कुळ गटातून उमटली. त्याचे कारण प्रेषित मुहम्मद सल्ल. हे त्यांच्या प्रतिस्पर्धी कुळ गटातील म्हणजे बनी हाशम मधून येत होते. हजरत उस्मान रजि. यांनी इस्लाम स्विकारून बनी हाशम गटाचे वर्चस्व मान्य केले असा समज बनी उम्मैय्यामध्ये पसरला. त्यांना आपल्या निर्णयापासून परावृत्त करण्यासाठी त्यांच्या आईसहीत अन्य नातेवाईकांनी भरपूर प्रयत्न केले. त्यांचे चुलते व बनी उम्मैय्या कुळाचे कुलपती हकम बिन आस यांनी तर ह. उस्मान रजि. यांचे हातपाय बांधून त्यांना जबर मारहाण सुद्धा केली. परंतु ते आपल्या निश्चयापासून जरासुद्धा विचलित झाले नाहीत. उलट आपल्याच कुळ गटातील दोन मातब्बर घराण्यातील आपल्या दोन पत्नींना त्यांनी इस्लाम स्विकारण्यास नकार दिल्याने घटस्फोट देऊन आगीत तेल ओतल्यासारखी कृती केली. त्यामुळे तर बनी उम्मैय्या कुळातील लोक अधिकच खवळले. परंतु हजरत उस्मान रजि. यांना कशाचीच परवा नव्हती. त्यांचे चित्त इस्लामवर स्थिर झालेले होते व त्यांना त्यातून उर्जा मिळत होती. म्हणून त्यांना स्वतःच्या जीवाचीही परवा नव्हती.
इस्लामी श्रद्धेश्वर दृढ निश्चय असेल तर सुरूवातील भरपूर त्रास होतो. परंतु त्रास सहन केला व श्रद्धेवर ठाम राहीला की प्रत्येकाला अल्लाहची छुपी मदत येते व श्रद्धावान व्यक्ती यशस्वी होतो हा प्रत्येक मुसलमानाचा अनुभव आहे. हजरत उस्मान रजि. चेही असेच झाले. हर प्रकारे प्रयत्न करूनही जेव्हा हजरत उस्मान रजि. हे इस्लामपासून मागे फिरणे तर दूर साधे विचलितही होत नाहीत, हे पाहून अल्पावधीतच बनू उमैय्यावाल्यांनी त्यांचा नाद सोडला.
त्यानंतर प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांनी आपली कन्या हजरत रूकैय्या रजि. यांचा विवाह हजरत उस्मान रजि. यांच्याशी करून दिला. त्यानंतर इ.स.615 मध्ये प्रेषित सल्ल. यांच्या आदेशावरून या जोडप्याने अबेसेनिया येथे हिजरत करून तेथे स्थायिक झाले. पुढे प्रेषित सल्ल. यांनी हिजरत करताच हे जोडपेही मदीना येथे पोहोचले व इस्लामीक पद्धतीने मदीना शहरात व्यापार सुरू केला.

इस्लामी व्यापाराचा एकाधिकार
हजरत उस्मान रजि. यांनी मदीनाच्या बाजारपेठेत प्रवेश करण्यापूर्वी बाजारपेठेवर ज्यू व्यापाऱ्यांचा एकाधिकार होता. ते मनाला येईल तेव्हा दुकाने उघडत मनाला येईल तेव्हा बंद करीत. मनाला येईल त्या किमती ठेवत. कायम चढ्या दराने माल विकत. लोकांच्या गरजा पाहून किमती वाढवत. वजन काट्यामध्ये सुद्धा फरक ठेवत. मालाची गुणवत्ता सुद्धा लपवून ठेवत. खोट्या शपथा घेऊन हलका माल भारी असल्याचे ग्राहकांना पटवून देत. बाजारपेठेतील सर्व व्यवहार व्याजावर आधारित होते. मोठे व्यापारी छोट्या व्यापाऱ्यांना व्याजावर माल देऊन त्यांची पिळवणूक करीत होते. त्यामुळे छोटे ज्यू व्यापारीसुद्धा मोठ्या ज्यू व्यापाऱ्यांच्या या वर्तणुकीमुळे वैतागून गेले होते.
हजरत उस्मान रजि. यांनी बाजारेपेठेतील ज्यू व्यापाऱ्यांच्या वागणुकीचा अभ्यास करून शुद्ध इस्लामी पद्धतीने व्यापार सुरू केला. मालाची गुणवत्ता स्पष्ट करण्याची पद्धत सुरू केली. हलका माल व भारी माल वेगवेगळा ठेवला. सुका माल आणि ओला माल वेगवेगळा ठेवला व त्यांच्या किमतीही गुणवत्तेप्रमाणे कमी अधिक ठेवल्या. तसेच मक्काहून येतांना त्यांनी स्वतःची प्रचंड अशी संपत्ती सोबत आणलेली असल्यामुळे त्यांचे मूळ भांडवल बिनव्याजी असल्यामुळे त्यांनी ठेवलेल्या किमती ज्यू लोकांच्या व्याजी किमतीच्या पेक्षा तुलनेने कमी राहू लागल्या. खोट्या शपथा खाणे इस्लाममध्ये निषिद्ध असल्याने खरे तोलून त्यांनी व्यापार सुरू केला. दुकान उघडण्याच्या आणि बंद करण्याच्या वेळा निश्चित केल्या. प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांच्या आदेशाप्रमाणे मुस्लिमांचा व्यापार प्रामाणिकपणे सुरू झाला. प्रेषित सल्ल. यांनी सुचविलेल्या अशाच अनेक सुधारणांमुळे व त्यांना हजरत अब्दुरहेमान बिन औफ रजि. व इतर मुस्लिम व्यापाऱ्यांची मोलाची साथ लाभल्याने अल्पावधीतच मदिनाच्या बाजारपेठेचा नूर पालटला व ज्यू व्यापाऱ्यांच्या एकाधिकाराला हादरे बसू लागले. हजरत उस्मान रजि. यांनी मक्क्याहून आणलेल्या आयत्या संपत्तीचा ओघ मदिनाच्या बाजारपेठेत वाढल्याने व ती संपत्ती बिनव्याजी बाजारात फिरू लागल्याने त्याचा फायदा मुस्लिम व्यापाऱ्यांसह छोट्या ज्यू व्यापाऱ्यांना व सर्वधर्मीय ग्राहकांनाही मिळू लागला. येणेप्रमाणे अल्पावधीतच मदिनाच्या बाजारपेठेची सुत्रे ज्यू व्यापाऱ्यांकडून स्थलांतरित होऊन आपसुकच ह.उस्मान यांच्याकडे आली. हजरत उस्मान रजि. यांचे दातृत्व त्यांचे दातृत्व सर्व विधित होते. त्यांनी अनेक छोट्या व्यापाऱ्यांना बिनव्याजी कर्ज देऊन बाजारपेठेत उभे केले. प्रेषित सल्ल. यांच्या मस्जिदीसाठी हजरत अबुबकर रजि. यांनी जो जमिनीचा तुकडा खरेदी केला होता त्यावर मस्जिदीच्या बांधकामाचा सर्व खर्च व त्यानंतर सहा वर्षांनी तिच्या विस्ताराचा सर्व खर्च त्यांनी स्वतःउचलला. अनेक लढायांमध्ये त्यांनी सढळ हाताने संपत्ती खर्च केली. एकदा प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांनी सांगितले की, ’’इस्लामच्या विस्तारामध्ये ह. उस्मान रजि. यांच्या संपत्तीचा मला जेवढा उपयोग झाला तेवढा कोणाच्याच संपत्तीचा झाला नाही.’’ यावरून त्यांच्या दातृत्वाची वाचकांना कल्पना यावी.
मदिनामध्ये एक विहीर अशी होती की जीचे पाणी गोड होते व ती कधीच आटत नव्हती. मात्र तिच्यावर मुस्लिमांना मुक्त प्रवेश नव्हता. ती विहीर एका ज्यू व्यापाऱ्याच्या खाजगी मालकीची होती. हजरत उस्मान रजि. यांनी लोकांच्या पाण्याची अडचण पाहून ती विहीर 10 हजार दिरहम घेऊन खरेदी करून सर्वांसाठी खुली केली. त्यामुळे त्यांचे नाव अधिकच प्रसिद्ध झाले.

प्रेषित सल्ल. यांच्या दोन मुलींशी विवाह
इसवी 624 मध्ये हजरत रूकैय्या रजि. यांचे अल्पशः आजाराने निधन झाले तेव्हा प्रेषित सल्ल. यांनी आपली दूसरी कन्या उम्मे कुलसूम रजि. ज्या विधवा झाल्या होत्या त्यांचा विवाह हजरत उस्मान रजि. यांच्याशी करून दिला. येणेप्रमाणे प्रेषित सल्ल. यांच्या दोन कन्यांशी विवाह करण्याचे अपवादात्मक सौभाग्य लाभलेले ते पृथ्वीवरील एकमेव पुरूष होत.

तृतीय खलीफा पदी निवड
द्वितीय खलीफा हजरत उमर रजि. यांनीही आपल्या पूर्वीचे खलीफा हजरत अबुबकर रजि. यांच्याप्रमाणेच आपल्या पुत्राला खलीफा न बनविता आपल्या हयातीतच सहा लोकांची एक निवड समिती गठित केली होती जिच्यावर तृतीय खलीफाच्या निवडीची जबाबदारी टाकली होती. आपसात सल्लामसल्लत करून या सहापैकी कोणा एकाला त्यांनी आपल्यानंतर खलीफा म्हणून निवडावे, अशी त्यांनी इच्छा व्यक्त केली होती. हे सहाही सहाबी रजि. आशरा-ए-मुबश्शरा (जीवंतपणीच ज्यांना स्वर्ग मिळणार असल्याची भविष्यवाणी  अल्लाहकडून झाली होती.) पैकी होते. एकापेक्षा एक विद्वान आणि सरस आणि निःस्पृह असे हे सहाबी होते. एवढेच नव्हे तर ह. उमर रजि. यांनी हे ही म्हटले होते या सहा व्यतिरिक्त कोणी सातवा व्यक्ती खलीफा बनण्यासाठी पुढे आला तर त्याचे मुंडके छाटून टाकावे. त्या सहा सहाबींची नावे खालीलप्रमाणे होत -
1. ह.उस्मान रजि. 2. हजरत अली रजि. 3. हजरत जुबैर रजि. 4. हजरत तलहा रजि. 5. हजरत सआद बिन वकास रजि. आणि 6. हजरत अब्दुरहेमान बिन औफ रजि.
या समितीने आपसात विचार विनिमय करून हजरत उस्मान रजि. यांची तृतीय खलीफा म्हणून निवड केली. ज्या दिवशी ते खलीफा झाले त्या दिवशी त्यांचे वय 70 वर्षे होते. ते सन 24 हिजरी ते सन 35 हिजरी म्हणजे 12 वर्षे खलीफा म्हणून राहिले. त्यांच्या काळात इस्लामी राज्याच्या सीमांचा बराच विस्तार झाला. एकंदरित अतिशय यशस्वी खलीफा म्हणून ते गणले जात. परंतु दुर्दैवाने त्यांच्या चांगुलपणाचा गैरफायदा घेत बसरा आणि कुफा (इरान) व सीरिया मधून आलेल्या दोन हजार मुस्लिमांच्या एका बंडखोर गटाने मदिनामध्ये घुसून त्यांच्यावर जीवघेणा हल्ला केला आणि त्यांना शहीद केले. इन्नलिल्लाही व इन्ना इलैही राजेऊन.

- एम.आय.शेख

भारत अनेक धर्मावलंबियांचा बहुलतावादी देश आहे. हिंदू धर्मांला मानणाऱ्यांची या ठिकाणी संख्या जास्त आहे. परंतु येथे इस्लाम आणि ख्रिश्चन धर्मामध्ये श्रद्धा ठेवणाऱ्यांची संख्याही कमी नाही. आपले स्वातंत्र्यता सेनानी सर्व धर्मांना समान दर्जा देत होते. परंतु जातीय शक्ती ह्या ख्रिश्चॅनिटी आणि इस्लामला विदेशी मानत होत्या. मागील काही काळापासून सर्व धर्मावलंबियांवर हिंदू धर्माचे लेबल  लावण्याची फॅशन सुरू झालेली आहे. ख्रिश्चॅनिटी आणि इस्लामच्या बाबतीत जातीयवादी शक्तींचा दृष्टीकोण बदलत आहे. जेथे संघाचे द्वितीय सरसंघचालक एम.एस. गोळवलकर त्यांना हिंदू राष्ट्राचे अंतर्गत शत्रू म्हणत होते तेथेच त्यांच्यानंतर आलेल्या हिंदू विचारकांनी मुस्लिम आणि ख्रिश्चनांना हिंदू संबोधतांना या शब्दाला भौगोलिक अर्थ देण्याचा प्रयत्न केला. भाजपाच्या डॉ. मुरलीमनोहर जोशी हे मुस्लिमांसाठी अहेमदिया हिंदू आणि ख्रिश्चनांसाठी ख्रिस्टी हिंदू या शब्दांचा उपयोग करतात. संघाचे वर्तमान प्रमुख मोहन भागवत यांनीही अनेकवेळा म्हटलेले आहे की, हिंदुस्थानातील सर्व निवासी हिंदू आहेत.
खरं तर ह्या सर्व हवाई गोष्टी आहेत. सत्य हे आहे की, मुस्लिम आणि ख्रिश्चनांना आपल्या देशात केवळ विदेशी धर्मावलंबीच मानले जात नाही तर त्यांच्याविरूद्ध घृणाही पसरविली जाते. इतिहासातील काही निवडक घटनांच्या आधारावर त्यांच्याबाबतीत चुकीच्या धारणा पसरवून या दोन्ही धर्मावलंबियांना घृणेचे पात्र बनवले जात आहे.
भारताची राज्यघटना ही आपल्या स्वातंत्र्य संग्रामाचे फळ आहे. घटना आपल्या सार्वभौमत्वाचा पाया आहे. आपल्या लोकशाही मुल्यांची संरक्षक आहे. घटनेच्या अनुच्छेद 25 ते 28 मध्ये धार्मिक स्वतंत्रतेच्या अधिकारासंबंधीच्या तरतुदींचे वर्णन केलेले आहे. आपल्या सर्वांना आपापल्या धर्मामध्ये आस्था राखणे, त्यानुसार आचरण करणे आणि त्यांचा प्रसार करण्याचा मुलभूत अधिकार आहे. ज्याप्रमाणे नागरिकांना आपल्या पसंतीच्या धर्मामध्ये श्रद्धा ठेवण्याचा अधिकार आहे त्याचप्रमाणे त्यांना कुठल्याही धर्मात आस्था न ठेवण्याचा सुद्धा अधिकार आहे. अर्थात ते नास्तीकही असू शकतात. आपली घटना देशातील सर्व नागरिकांच्या धार्मिक स्वातंत्र्याची हमी देती. परंतु प्रत्यक्षात मागील काही वर्षांपासून देशात धार्मिक स्वातंत्र्याचा अधिकार क्षीण झालेला आहे. देशातल्या 28 पैकी 9 राज्यांमध्ये धर्म परिवर्तन निषेध कायदा लागू करण्यात आलेला आहे. मुंबई, गुजरात आणि मुजफ्फरनगरमध्ये झालेल्या भयावह जातीय दंगली आजही आपल्या डोक्यामध्ये दुःखद स्मृतीच्या रूपाने जीवंत आहेत. ख्रिश्चन धर्मगुरू ग्राहम स्टेश्नची हत्या आणि कंधमालमध्ये झालेल्या हिंसेला आपण कसे बरे विसरणार?
अलिकडेच दिल्लीमध्ये झालेल्या दंगलीमध्ये जवळ-जवळ 52 लोक मरण पावले. यातील अधिकांश निर्दोष होते आणि त्यातही तीन चतुर्थांश मुसलमान होते. देशातील वेगवेगळ्या भागात वेगवेगळ्या काळात ख्रिश्चनाविरूद्धही हिंसा होत असते. अशा प्रकारच्या घटनांत अलिकडच्या काळामध्ये वृद्धी झालेली आहे. काही संस्था आणि व्यक्ती जातीय घटनांच्या नोंदी ठेवतात. मुंबईत असणारे सेंटर फॉर स्टडी ऑफ सोसायटी अँड सेक्युलॅरिझम ही संस्था प्रत्येक वर्षी होणाऱ्या जातीय हिंसेचे विश्लेषणात्मक अध्ययन करून ते प्रसिद्ध करत असते. अलायन्स डिफेन्डिंग फ्रिडम सारख्या काही संस्था सुद्धा धार्मिक स्वातंत्र्याच्या अधिकाराच्या उल्लंघनांच्या घटनांची नोंद घेऊन  ते आपल्या लक्षात आणून देण्याचे महत्त्वाचे कर्तव्य निभावते. याशिवाय, अनेक संघटना आणि व्यक्ती या कामात व्यस्त आहेत. परंतु त्यांच्या बाबतीत लोकांमध्ये फारसी जागरूकता नाही.
अलिकडेच अमेरिकेच्या विदेश विभागाने भारतात मानवाधिकाराच्या परिस्थितीवर एक अहवाल सार्वजनिक केला आहे. या अहवालाच्या मुख्य निष्कर्षांची चर्चा करण्याअगोदर मी हे स्पष्ट करू इच्छितो की अमेरिकेसह जगातील अनेक देशांच्या विभिन्न संघटना अशा प्रकारचे अहवाल प्रकाशित करत असतात. परंतु या देशांच्या सरकारांच्या नीतिंवर त्यांचा काहीही प्रभाव पडत नाही. जरी अमेरिकेचे अनेक राष्ट्रपती वेगवेगळ्या काळात जगातील या भागापासून त्या भागापर्यंत मानवाधिकाराच्या उल्लंघनाविषयी चिंता व्यक्त करत असतात. परंतु असे गृहित धरणे चुकीचे होईल की, अमेरिकेच्या विदेश नीतिच्या निर्धारणाच्या वेळेस या मुद्यांची काही भूमिका असते.
मानवाधिकार उल्लंघनाच्या काही घटनांच्या बाबतीत अमेरिकन सरकारने कार्यवाही केलेली आहे. उदा. 2002 च्या गुजरात मधील रक्तपातानंतर अमेरिकेने नरेंद्र मोदी यांना विजा नाकारला होता. परंतु अधिकांश प्रकरणात कोणत्याही देशाच्या विरूद्ध अमेरिकेची नीतिनिर्धारण अशा घटनांना डोळ्यासमोर ठेऊन होत नाही. उलट अमेरिका स्वतः मानवाधिकारांची खिल्ली उडवत आलेला आहे. अबुगरीब आणि ग्वांतानामो-बे येथील कारागृह याचे ज्वलंत उदाहरण आहे. शेवटी अमेरिकी संघटनांद्वारे उपलब्ध करून दिल्या जात असलेल्या अशा अहवालांना किती महत्त्व दिले पाहिजे, या बाबतीत लोकांची वेगवेगळी मतं आहेत. परंतु साधारणपणे हे अहवाल संबंधित देशांच्या स्थितीचे वर्णन तर नक्कीच करतात आणि मानवाधिकारांच्या रक्षणासाठी काम करणाऱ्या संघटनांना दिशा सुद्धा देतात.  अमेरिकेच्या विदेश विभागांतर्गत येणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय धार्मिक स्वातंत्र्य कार्यालयाने 10 जून रोजी एक अहवाल प्रकाशित करून 2019 मध्ये भारतातील धार्मिक स्वातंत्र्याच्या अधिकारांच्या उल्लंघनाच्या घटनेचे वर्णन केले आहे. हा अहवाल भारतातील अल्पसंख्यांकांच्या स्थितीवर विस्ताराने आणि व्यवस्थित पद्धतीने प्रकाश टाकतो. अहवालामध्ये मुस्लिम, ख्रिश्चन आणि दलितांना भारतात अनुभवास येणाऱ्या त्रासदायक  परिस्थितीचे विवरण दिलेले आहे. विशेषतः धर्माशी संलग्न हत्या, हिंसक हल्ले, भेदभाव आणि लुटालूट संबंधी या अहवालामध्ये भारताच्या गृहमंत्रालयाचेच आकडे दिलेले आहेत. ज्यांच्यानुसार 2008 ते 2017 च्या दरम्यान देशात जातीय हिंसेच्या 7 हजार 484 घटना घडल्या व त्यात 1 हजार 100 लोक मारले गेले. अहवालामध्ये मुस्लिम, ख्रिश्चन आणि दलितांच्या लिंचिंगच्या हृदयद्रावक घटनांचे विवरण दिलेले आहे. लिंचिंगच्या घटना स्वतः नृशंस आहेत, परंतु आंतरराष्ट्रीय समुदायासाठी या घटनांपेक्षा अधिक चिंताजनक आहे तो भडकाऊ प्रचार, जो मुख्य धारेच्या वैचारिकतेचा एक भाग बनला आहे. ’ओपन डोअर्स’सह अन्य प्रतिष्ठित संघटना आपल्या देशात ख्रिश्चनांच्या सुरक्षेच्या स्थितीकडे जगाचे ध्यान आकर्षित करत आहेत. 2014 नंतर सत्तेत आलेल्या सध्याच्या पक्षाच्या काळात ख्रिश्चनांच्या विरूद्ध होणाऱ्या हिंसक घटनांमध्ये वाढ झालेली आहे. हिंदू अतिवादी साधारणपणे ख्रिश्चनांवर हल्ले करतात परंतु त्यांचे काहीच वाकडे होत नाही. अमेरिकेच्या विदेश विभागातील एक गट या परिस्थितीच्या खोलात जाऊन समजण्यासाठी भारताचा दौरा करू इच्छित होता. परंतु या कारणामुळे वीजा नाकारण्यात आला की, भारत अशा प्रकरणामध्ये बाहेरील तत्वांच्या विचारांना महत्व देत नाही. आजच्या वैश्विकृत जगामध्ये हे शक्य आहे काय? आपण आपल्या त्रुटी आणि चुकांवर शेवटी कुठपर्यंत पडदा टाकणार? जर आपल्याकडे लपविण्यासारखे काही नाही तर मग अशा प्रकारच्या संघटनांचे स्वागत केले गेले पाहिजे. आणि त्यांच्याकडून शिकायला सुद्धा हवे. ही गोष्टसुद्धा महत्वाची आहे की, धार्मिक स्वातंत्र्याच्या अधिकारांचे उल्लंघन आपल्या घटनेचे उल्लंघन आहे. आपल्या घटनेनुसार धार्मिक स्वातंत्र्याचे रक्षण हे राज्याचे कर्तव्य आहे. जातीयवाद्यांच्या पुढे पडणाऱ्या पावलांचा परिणाम हा आहे की, जे लोक धार्मिक अल्पसंख्यांकांना निशाना बनवितात त्यांच्याविरूद्ध कुठलीच कार्यवाही होत नाही. आपल्याला एक मानवीय भारताची गरज आहे. ज्याच्यात विविधतेला न केवळ सहन केले जाईल. उलट त्याचा उत्सव साजरा केला जाईल. हीच विविधता एकवेळा आपल्या देशाच्या स्वातंत्र्य संग्रामाची सर्वात मोठी शक्ती होती.

- राम पुनियानी

indo china
कोविड - 19 च्या पार्श्वभूमीवर  सगळे जग एकसंघ होऊन या महामारीशी भिडत असतांना 15 जूनच्या रात्री भारत-चीन सीमेच्या गलवान क्षेत्रामध्ये दोन्ही देशातील सैन्यांमध्ये चकमक होऊन भारताचे 20 तर चीनचे 47 जवान ठार झाल्याची बातमी आली. त्यामुळे देशाचे लक्ष कोविड-19 वरून विचलित होऊन या विवादावर केंद्रीत झाले.
15 जूनच्या रात्री घडलेली घटना ही जाणकारांसाठी अप्रत्याशित नव्हती. कारण मे महिन्याच्या सुरूवातीपासूनच अनेक सुत्रांकडून ही माहिती येत होती की, चीन हा गलवान घाटीमध्ये एलएसीच्या अलिकडे येत आहे, नव्हे बांधकाम करून फौजफाटा वाढवत आहे. आजमितीला तर अशी माहिती आहे की त्याने या भागात हेलीपॅड बांधून दोन डिव्हीजन सैन्य तैनात केलेले आहे. सैनिकांची ये-जा करणारी अनेक वाहने, फायटर प्लेन, हेलिकॉप्टर्स, बंकर्स इत्यादी तयार आहेत.
दोन्ही बाजूच्या सैनिक अधिकाऱ्यांच्या बोलण्याच्या अनेक फेऱ्या होऊनही चीन ऐकत नसून त्याचा परत जाण्याचा इरादा नसल्याच्या निष्कर्षापर्यंत अनेक पूर्व लष्करी अधिकारी येवून ठेपले आहेत. अशात पंतप्रधानांचे हे म्हणणे की, ’कोणी आमच्या जमीनीवर आलेले नाही आणि आमच्या कोणत्याच पोस्टवर कब्जा केलेला नाही’ हे तत्वतः जरी खरे असले तरी वास्तविकताः थोडीशी वेगळी आहे.
गलवान घाटी लगतचा काही भाग आणि त्या लगतचा प्रदेश दोन्ही  देशांमधील बफर झोन म्हणजे नो मॅन्स लँड म्हणून ओळखला जात होता. त्या भागामध्ये दोन्ही देशाचे सैनिक गस्त घालत होते. मात्र आता त्यावर चीनने बळजबरी ताबा मिळविल्याचे बहुतेक तज्ज्ञांचे मत आहे. तत्वतः जरी भारताच्या एक इंच भूमीवर सुद्धा चीनने कब्जा केला नसला, हे बरोबर असले तरी बफर झोनमधील जमीन त्याने बळकावली आहे याकडे डोळेझाक करून कशी चालणार?
20 जवानांच्या शहादतीनंतर देशभरात उमटलेली तीव्र प्रतिक्रिया पाहता केंद्र सरकारने 59 चीनी अ‍ॅपवर बंदी आणून तसेच चीनी कंपन्यांना देय असलेले काही ठेके रद्द करून एक संकेत जरूर दिलेला आहे परंतु यावर कोणाचेही समाधान झालेले नाही.

भारत आणि चीन

चीन आणि अमेरिका हे असे देश आहेत की त्यांच्यावर कधीच विश्वास ठेवता येत नाही. चीनने नेहरूंच्या विश्वासालाही सुरूंग लावला होता मोदींचाही चीनवरील विश्वास किती फोल होता हे अलिकडच्या चीनी घुसखोरीमुळे उघडकीस आलेले आहे. चीन आपल्या सैन्य ताकदीपेक्षा व्यापारी ताकदीवर जास्त घमेंड करतो. त्याचा जागतिक व्यापार जगातील कुठल्याही देशापेक्षा जास्त आहे. जगातील कुठलाच असा देश शिल्लक नाही ज्याच्या बाजारपेठेत चीनी माल विकल्या जात नाही. आपल्या विशेष अशा भौगोलिक परिस्थिती, प्रचंड लोकसंख्या आणि हुकूमशाही वृत्तीमुळे प्रत्येक वस्तुचे उत्पादन हिमालयीन स्तरावर करून ते जगातील प्रत्येक बाजारपेठेत पाठविण्याच्या चीनच्या यशस्वी प्रयत्नाला सुरवातीला जगाने दाद दिली नाही. कारण चीनी उत्पादन जरी स्वस्त असायचे तरी त्यांची गुणवत्ता अतिशय सुमार असायची. मात्र गेल्या काही वर्षामध्ये चीनने आपल्या उत्पादनाचा दर्जा इतका उंचावत नेला की, आजमितीला जगात त्या दर्जाचे उत्पादन त्या किमतीमध्ये करणे भारतालाच काय जगातल्या कुठल्याच देशाला शक्य नाही; त्यात अमेरिकाही आली.
चीनच्या आर्थिक क्षमतेची माहिती देतांना प्रसिद्ध अर्थतज्ज्ञ अच्युत गोडबोले म्हणतात की, ’’ चीनने 1978-79 साली खुल्या अर्थव्यवस्थेचा स्वीकार केल्यानंतर 80 कोटी लोकांना दारिद्रय रेषेच्या वर आणले. 1980 साली चीनचा जीडीपी 150 बिलियन डॉलरचा होता तो 2019-20 साली 14.14 ट्रिलियन डॉलर एवढा झाला. म्हणजे त्यात 94 पटीने वाढ झाली. 1980 मध्ये चीनची जागतिक निर्यात 40 बिलियन डॉलरपेक्षाही कमी होती, ती आता 4.6 ट्रिलियन डॉलर एवढी आहे. म्हणजे चीनने यात 115 पट वाढ केलेली आहे. 1980 मध्ये जागतिक व्यापारामध्ये चीनचा वाटा अवघा 2 टक्के होता, तो 2020 मध्ये 18 टक्के एवढा झाला. म्हणजे यातही चीनने 9 पटीने वाढ नोंदविली. भारताच्या तुलनेत चीनचा जीडीपी 4.5 ते 5 पटीने जास्त आहे. चीन 16 आठवड्यामध्ये ग्रीसच्या अर्थव्यवस्थेएवढी भर आपल्या अर्थव्यवस्थेमध्ये घालतो. 25 आठवड्यात 1 इजराईल उभा करतो. 2 आठवड्यात रोम शहर उभे करतो. 2011 ते 13 या दोन वर्षामध्ये चीनने जे सिमेंट उत्पादित केले व वापरले ते अमेरिकेने संपूर्ण विसाव्या शतकात उत्पादित केले किंवा वापरले नाही. 2011 मध्ये चीनने 30 मजली इमारत 15 दिवसात पूर्ण केली तर 19 दिवसात 57 मजली इमारत बांधून पूर्ण केली. अवघ्या काही दिवसात कोविडसाठी एक अख्खा हॉस्पिटल चीनने बांधल्याचे अवघ्या जगाने पाहिले आहे. गेल्या 15 वर्षात चीनने युरोपमधील सर्व घरांपेक्षा जास्त घरे बांधली. 1996 ते 2016 या काळात चीनने 26 लाख माईल्स रस्ते बांधले. त्यापैकी 70 हजार माईल्स हे महामार्ग होते. चीनच्या 95 टक्के गावापर्यंत पक्के रस्ते पोहोचलेले आहेत. गेल्या दहा वर्षात त्यांनी 12 हजार माईल्स नव्या रेल्वेलाईन्स टाकल्या. चीनमधील रेल्वेचा धावण्याचा वेग तासाला 180 माईल्स एवढा आहे. चीनच्या अजस्त्र रेल्वेचा अंदाज यावरून यावा की, जगातील सर्व देशात अंथरलेले रेल्वे रूळ जरी एकत्र केले तरी चीनमध्ये अंथरलेले रेल्वे रूळ त्यांच्यापेक्षा जास्त आहेत. चीनने अनेक विमानतळ बांधली. चीनमध्ये 24 तास वीज आणि स्वच्छ पाणी उपलब्ध असते. शिक्षण आणि आरोग्याच्या क्षेत्रात चीनने जगातील कुठल्याही देशापेक्षा जास्त प्रगती केलेली आहे.’’
कोविड-19 च्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेची झालेली गोची आणि चीनने त्यावर मिळविलेला विजय यावरून महासत्तेचा लंबक अमेरिकेकडून चीनकडे झुकत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.

चीनशी मुकाबला कसा करावा लागेल?
केवळ 59 चीनी अ‍ॅप बंद करून चालणार नाही तर  चीनशी होणाऱ्या सर्व व्यापाराचा नव्याने आढावा घ्यावा लागणार आहे. चीनकडून आयात केल्या जाणाऱ्या सर्व वस्तूंची वर्गवारी तीन गटामध्ये करावी लागणार आहे. ’अ’ वर्गामध्ये अशा वस्तू ज्या चीनकडून आयात केल्याशिवाय पर्याय नाही. उदा. औषधनिर्मिती उद्योगासाठी लागणारे मुलभूत घटक, ’ब’-वर्गामध्ये असा माल ज्यावर आपले देशी उद्योग मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहेत. ’क’-वर्गामध्ये अशा वस्तू ज्या चैनीच्या किंवा मनोरंजनाच्या आहेत. पहिल्या झटक्यामध्ये या ’क’ वर्गातील वस्तूंची आयात  पूर्णपणे बंद करावी व त्यानंतर ’ब’ आणि ‘क’ वर्गातील वस्तूंच्या उत्पादनामध्ये आपले उद्योग आत्मनिर्भर होतील, याकडे लक्ष द्यावे लागेल. त्यासाठी पडेल ती किंमत मोजण्यासाठी मागेपुढे पहाण्यात येऊ नये.
याशिवाय, आपल्या शेजारी राष्ट्रांना चीनने ज्या पद्धतीशीरपणे खतपाणी घालून आपल्याविरूद्ध उभे केले आहे तीच पद्धत अवलंबून हाँगकाँग आणि तैवान यांना तयार करावे लागेल. शिवाय, जपान, ऑस्ट्रेलिया, इंडोनेशिया, मलेशिया, फिलीपीन्स इत्यादी देशांशी अतिशय विश्वासाचे संबंध स्थापित करावे लागतील. कारण हे देशही चीनच्या दक्षीण चीनी समुद्रातील आगळीकीस वैतागलेले आहेत. हाँगकाँगमधील नागरिकांचे स्वातंत्र्य हिरावून घेणारा कायदा अवघ्या दोन दिवसांपूर्वी पास केलेला आहे. त्यामुळे हाँगकाँगच्या जनतेमध्ये चीनबद्दल प्रचंड असंतोष आहे. त्या असंतोषाला कशी हवा देता येईल, याचे प्रयत्न झाले पाहिजेत. शेवटचा मुद्दा असा की, चीनने अब्जो रूपयांची गुंतवणूक भारतात केलेली आहे. एक संपूर्ण युद्ध झाले तर ती गुंतवणूक मातीत जाईल, हे सुद्धा चीन जाणून आहे. म्हणून चीन फक्त धमक्या देत आहे आणि त्याने थोडेसे आक्रमक धोरण स्वीकारलेले आहे. एक संपूर्ण युद्ध लढण्याची त्याचीही तयारी नाही, हे एकंदरित त्याच्या वर्तणुकीवरून लक्षात येत आहे. चीनने युद्ध सुरू केले तर भारत एकटा लढणार नाही, तर त्या सोबत अनेक देश जे की, चीनचा वचपा काढण्यासाठी टपून बसलेले आहेत, ते भारताची साथ देण्याची संधी सोडणार नाहीत, याचीही चीनला पुरेशी कल्पना आहे. म्हणून ड्रॅगनच्या या गिधाड धमक्यांना भीक न घालता केंद्र सरकारने खंबीरपणे पावले उचलणे गरजेचे आहे. केंद्र सरकार जरी वरवर शांत वाटत असले तरी आतून ठोस अशी रणनीति आखली जात असावी, याबद्दल आपण सर्वांनी विश्वास ठेवायला हवा. चीनने केलेल्या या आगळीकीच्या पार्श्वभूमीवर सर्व देश एकजूट आहे, ही समाधानाची बाब आहे. आपण या परीक्षेतही यशस्वी होऊ ही अल्लाहकडे प्रार्थना. जय हिंद ! - एम.आय. शेख

(१०८) ....आम्ही तर अशाच प्रकारे प्रत्येक गटासाठी त्याच्या कृतीला आकर्षक बनविले आहे,७३ मग त्यांना आपल्या पालनकर्त्याकडेच परतून यावयाचे आहे, तेव्हा तो त्यांना दाखवील की ते काय करीत राहिले होते.
(१०९) हे लोक कठोर शपथा घेऊन-घेऊन सांगतात की जर एखादी निशाणी७४ (म्हणजे चमत्कार) आमच्यासमोर आली तर आम्ही त्यावर श्रद्धा ठेवू. हे पैगंबर (स.)! यांना सांगा, ‘‘निशाणी तर अल्लाहच्या अखत्यारीत आहेत.’’७५ आणि बरे तुम्हाला कसे समजावयाचे की जरी संकेत आले तरी हे श्रद्धा ठेवणार नाहीत.७६
(११०) आम्ही त्याचप्रमाणे यांच्या हृदयांना व दृष्टीला फिरवीत आहोत ज्याप्रमाणे यांनी प्रथमत: या ग्रंथावर श्रद्धा ठेवली नव्हती७७ आम्ही यांना यांच्या दुर्वर्तनातच भटकण्यासाठी सोडून देत आहोत.
(१११) जर आम्ही यांच्यावर ईशदूत जरी अवतरले असते आणि मृत लोक यांच्याशी बोलले जरी असते आणि जगभरातील वस्तू जरी यांच्या दृष्टीसमोर गोळा केल्या असत्या तरीसुद्धा यांनी श्रद्धा ठेवली नसती, ही गोष्ट वेगळी की अल्लाहची इच्छा हीच असावी. (की यांनी श्रद्धा ठेवावी)७८ परंतु बहुतेकजण अज्ञानाची कृत्ये करतात.
(११२) आणि आम्ही तर अशाच प्रकारे नेहमी शैतानी प्रवृत्तीच्या मानव व जिन्न यांना प्रत्येक पैगंबरांचे शत्रू बनविले आहे जे एकदुसऱ्यापाशी तोंडपुजलेपणा, धोकेबाजी व फसवणूक करीत राहिले आहेत.७९


७३) येथे पुन्हा त्या तथ्याला ध्यानात ठेवले पाहिजे ज्याकडे आम्ही यापूर्वी टीपाटीप्पणीद्वारे लक्ष वेधले नैसर्गिक नियमांना बनविणारा आहे आणि जे काही या नियमांनुसार घडते ते अल्लाहच्याच आदेशानुसार घडते. ज्याला अल्लाह सांगतो की आम्ही असे केले आहे, तेच आम्ही असे म्हणू की ७४)    निशाणी म्हणजे असा स्पष्ट चमत्कार आहे ज्याला पाहून पैगंबर मुहम्मद (स.) यांची सत्यता आणि पैगंबर (स.) यांना अल्लाहने पाठविले आहे, हे मान्य करण्याशिवाय तरणोपाय राहात नाही.
७५)    म्हणजे चमत्कार करण्याचे मला सामथ्र्य नाही. हा अधिकार अल्लाहचाच आहे. त्याला वाटेल तर दाखविल अथवा नाही.
७६)    हे संबोधन मुस्लिमांशी आहे जे बेचैन होऊन आशा करीत होते आणि कधी कधी वाणीद्वारे ही इच्छा व्यक्त करीत होते की एखादी निशाणी (चमत्कार) अशी प्रकट व्हावी ज्यामुळे त्यांचे मार्गभ्रष्ट बंधु सरळमार्गावर येतील. त्यांच्या याच कामना व इच्छेच्या उत्तरादाखल म्हटले जात आहे की, आता आणखी कोणत्या प्रकारे तुम्हाला समजावून सांगावे की, त्या लोकांचे ईमानधारक (श्रद्धावंत) होणे चमत्कारावर अवलंबून नाही.
७७)    म्हणजे त्यांच्यात तीच मनोवृत्ती काम करत आहे, ज्यामुळे त्यांनी प्रथमत: पैगंबर मुहम्मद (स.) यांचा संदेश ऐवूâन त्याला अमान्य केले होते. त्यांच्या दृष्टिकोनात अद्याप कोणतेच परिवर्तन झालेले नाही. त्यांची तीच वुंâठित बुद्धी आणि संकुचित दृष्टिकोन जो त्यांना त्या वेळी योग्य समजणे व योग्य पाहण्यापासून परावृत्त करत होता, आजसुद्धा त्यांच्यावर प्रभावित आहे.
७८)    म्हणजे हे लोक त्यांच्या अधिकार आणि निर्णयाने सत्याला असत्यावर प्राधान्य देऊन स्वीकारणार नाहीत. आता त्यांची सत्यवादी बनण्याची एकच पद्धत बाकी आहे, ती म्हणजे प्राकृतिक (नैसर्गिक) नियमांनी सृष्टीतील इतर सर्व विवश वस्तूंना सत्याचे अनुसरण करण्यास निर्माण केले आहे, त्याचप्रमाणे या लोकांना विवश करून नैसर्गिकरित्या व जन्मजात ईमानधारक बनवावे. हे मात्र तत्त्वदर्शितेच्या विपरीत आहे ज्यासाठी अल्लाहने मनुष्याला निर्मिले आहे. म्हणून तुमची ही अपेक्षा व्यर्थ आहे की अल्लाहने प्रत्यक्षत: बळजबरीने नैसर्गिकरित्या त्यांना ईमानधारक बनवावे.
७९)    म्हणजे आज शैतानरूपी जिन्न व शैतानरूपी मानव एकत्रित येऊन तुमच्याविरुद्ध प्रयत्नांची पराकाष्ठा करीत आहेत तर घाबरण्याचे काहीच कारण नाही. ही काही नवीन गोष्ट नाही जी तुमच्याबरोबर होत आहे. प्रत्येक काळात असेच होत आले आहे. जेव्हा कधी एखादा पैगंबर जगाला सरळमार्ग दाखविण्यासाठी उभा राहिला तेव्हा सर्व शैतानी शक्ती त्याच्याविरुद्ध त्याच्या मिशनला (चळवळीला) विफल करण्यासाठी उभ्या ठाकल्या होत्या. तोंडपुजलेपणाने अभिप्रेत त्या सर्व युक्त्या, शंका व कुशंका आणि आक्षेप आहेत ज्यांचा हे लोक सत्याकडे बोलविणाऱ्याविरुद्ध आणि त्याच्या संदेशाविरुद्ध लोकांना भडकविण्यासाठी आणि प्रेरित करण्यासाठी उपयोग करतात. मग या सर्व गोष्टींना एकत्रितरित्या धोका आणि फसवणे म्हटले गेले आहे, कारण सत्याशी लढण्यासाठीचे हत्यार सत्यविरोधी वापरतात, ते फक्त दुसऱ्यासाठीच नव्हे तर स्वत:त्यांच्यासाठीसुद्धा खरे तर एक धोका आहे, जरी बाह्यत: ते फार फायद्याचे आणि सफल हत्यार दिसते.

माणुसकीची मुद्रा उमटवणारी कविता

धर्म नैतिकतेचे संचालन करतो. अनैतिकतेला धर्म मानताच येत नाही. अनैतिकतेच्या माध्यमाने विषमतेला, परधर्मद्वेषाला वंदनीय ठरविण्याच्या प्रयत्नाला धर्म म्हणता येणार नाही. ‘जगा आणि जगू द्या’ या तत्त्वातच धर्माचे सौंदर्य आहे. स्वतःच्या स्वातंत्र्याबरोबरच इतरांचे स्वातंत्र्य जपण्या धर्माचे मर्म आहे. विसंवादाचे रूपांतर संवादत, द्वेषाचे रूपांतर प्रेमात करणे हीच धर्माची नीती आहे. धर्माने माणसांना जोडण्याचेच काम करायला हवे. पण जेव्हा धर्म माणूस जोडण्याच्या अभियानाला ब्रेक लावत असेल तर त्याला धर्म म्हणता येणार नाही. तो अधर्म ठरतो. सर्वच धर्माच्या अनुयायांनी धर्माचे विशुद्ध तत्त्वज्ञान समजून घेणे आणि त्यावर अभंग निष्ठा ठेवणे महत्त्वाचे आहे. धर्माच्या विशुद्ध तत्त्वज्ञानाला कृतीत उतरविण्याचे बौद्धिक साहस प्रत्येक धर्माच्या अनुयायांमध्ये असल्यास कोणीही एकमेकांच्या धर्मावर कुरघोडी करणार नाही. पण आज सर्वसामान्य माणसांपर्यंत धर्माचे विशुद्ध तत्त्वज्ञान पोहचविण्याऐवजी धर्माचे तपशील पोहचविल्या गेले, त्यामुळे सर्वसामान्य माणूस तपशिलालाच तत्त्व मानू लागला. धर्माच्या ठेकेदारांनी धर्माचे तत्त्व समजून घेतले नाही की मुद्दाम समजून घेण्याचे टाळले, हा गंभीर प्रश्न आहे. या प्रश्नाने खरे पाहता मानवी उन्नयनाला गोठविले आहे. याचा प्रत्यय शेख बिस्मिल्ला सोनोशी यांच्या ‘मीच त्याचं बोट धरलं’ या कवितासंग्रहामधून येतो. ‘मीच त्याचं बोट धरलं’ हा कवितासंग्रह 2018 ला परिवर्तन पब्लिकेशन, बुलडाणाने प्रकाशित केला आहे.
कवी शेख बिस्मिल्ला सोनोशी यांनी आपल्या ‘मीच त्याचं बोट धरलं’ या कवितासंग्रहाच्या निमित्ताने देशातील सर्वच गोंधळलेल्या समाजापुढे माणुसकीचा वस्तुपाठ मांडला आहे. या वस्तुपाठातून कवीने मानवी सौंदर्याची प्रस्थापना केली आहे. कवी शेख बिस्मिल्ला सोनोशी यांनी ‘मीच त्याचं बोट धरलं’ या कवितासंग्रहामध्ये सामाजिक विषमतेचे प्रश्न, बेकारीचे प्रश्न, दंगलींचे प्रश्न भ्रृणहत्येचे प्रश्न, शेतकèयांचे प्रश्न इत्यादी प्रश्नांची अत्यंत पोटतिडकीने चर्चा केली आहे. मानवी जीवनाच्या विराट सौंदर्याची कुरूपता पाहून कवी बेचैन होतो. कवी आपल्या कवितेमधून समाजाला नवी मानवी सौंदर्यसंस्कृती देण्याचा प्रयत्न करतो आहे.
समाजाचे आचार आणि विचारशास्त्र कसे असावे याचे प्रात्याक्षिक कवी शेख बिस्मिल्ला सोनोशी यांच्या कवितेमधून पाहावयास मिळते. समाजात सर्वच प्रकारची समानता प्रस्थापित व्हावी. कोणीही कोणाला दुय्यम ठरवू नये. धर्माच्या आधारावर इतरांच्या देशभ्नतीवर कोणी प्रश्न उपस्थित करू नये. राष्ट्रवादाचे वारसदार फ्नत आपणच आहोत असे समजू नये. कोणीही बेजबाबदारपणे वागू नये असे कवीला वाटणे म्हणजेच कवी समाजात असलेल्या व्यवस्थेत हस्तक्षेप करतो आणि व्यवस्थेपुढे नवा पर्याय उभा करतो. हे करणे म्हणजे व्यवस्थेला प्रश्न विचारणेच होय. व्यवस्थेला प्रश्न विचारण्याचे धाडस कवी शेख बिस्मिल्ला सोनोशी यांनी केले आहे.
‘माझाच धर्म श्रेष्ठ म्हणून
का घडवता दंगली
स्वार्थासाठी घेता
का निष्पापांचे बळी’
(पृ.क्र. 37)
धर्मश्रेष्ठत्त्वाच्या हट्टाने या देशात गुंतागुंतीचे प्रश्न निर्माण केले आहे. हे प्रश्न साधे नाहीत तर काटेरी आहेत. हे प्रश्न माणुसकीला घायाळ करणारे आहेत. हे प्रश्न मानवतेला आग लावणारे आहेत. या प्रश्नांनी माणसामाणसांत परस्परद्वेषाच्या भिंती निर्माण केल्या आहेत. या प्रश्नांनी माणसांच्या परस्पर भेटींवर प्रतिबंध लावलेला आहे. या प्रश्नांनी अज्ञानाचे तुरुंग निर्मांण केले आहेत. या प्रश्नांनी मानवी नात्यातील ओलाव्याला वाळवंटाच्या हवाली केले आहे. या प्रश्नांनी मानवी जीवनात रणांगणसदृश्य स्थिती निर्माण केली आहे. या प्रश्नांचा मुखवटा हा धर्म आणि संस्कृती रक्षणाचा आहे. या मुखवट्याआड असलेले कपटी कारस्थान समाजाला दिसत नाही. म्हणून येथे दंगली घडतात. निरपराध माणसे मारली जातात. ही सर्वसामान्य माणसांच्या स्वप्नांची हत्या नाही का?असा धुमसणारा प्रश्न कवीने विचारला आहे.
‘मी मुस्लिम म्हणून
देशद्रोही समजून छळल्या जातो
वेळोवेळी टाळल्या जातो
अन् भरडल्या जातो
गव्हातील किड्याप्रमाणे’
(पृ.क्र. 36)
कवीने आपले धुमसणारे काळीज वरील ओळींमधून मोकळे केले आहे. कवी जातीने मुस्लिम असल्यामुळे येथील व्यवस्था कवीला परका आणि उपरा ठरविते. कवीची ही वेदना प्रातिनिधिक स्वरूपाची आहे. वरील ओळींमधून कवीने मुस्लिम समाजाची कैफियत मांडली आहे. येथे रोजच मुस्लिम समाजाला अपमानाच्या जखमा आपल्या शरीरावर घेऊन जगावे लागते. त्यांच्या मनांमध्ये कायमच असुरक्षिततेची भावना असते. दुसरीकडे मुस्लिमांचा अनुनय केला जातो असा आरोप मुस्लिमांवर केला जातो. येथील राजकीय व्यवस्था आणि मुस्लिम नेतृत्त्वही सर्वसामान्य मुस्लिम समाजाला अनुनय आणि सुरक्षितता अशा अंतर्विरोधाच्या हिंदोळ्यावर झुलवितात. यामुळे मुस्लिम समाज सातत्याने घायाळ होतो. गेल्या अनेक शतकांपासून येथील मुस्लिम समाज भारत देशाचा नागरिक आहे. तो या देशातील परिवर्तन मानतो, येथील संविधान मानतो. तो या देशाच्या सुखदुखाचा सहप्रवासी आहे. पण येथील प्रस्थापित समाजयंत्रणा मुस्लिम समाजाला देशद्रोही ठरविण्याचा प्रयत्न करते आणि या प्रयत्नात ती आज यशस्वी होताना दिसते. कवी सच्चा भारतीय मुस्लिम असल्याची स्वतः ग्वाही देतो. ही ग्वाही देण्याची आवश्यकता कवीला का भासते? या ग्वाहीची संदर्भचौकट लक्षात घेण्यासारखी आहे. ही ग्वाही जे सांगू इच्छिते आणि सूचित करू इच्छिते ते हे की, कवीच्या मृत्यूनंतर कवीला याच मातीत दफन करण्यात येणार आहे. या मातीत दफन करणे हाच राष्ट्रप्रेमाचा दाखला आहे. हेच त्याच्या देशनिष्ठेचे प्रमाणपत्र आहे. वरीज्ञ ओळींमधील वेदना ही मराठी कवितेच्या डोळ्यात झणझणीत अंजन घालणारी आहे. या वेदनेचे दिग्दर्शन येथील द्वेषमूलक व्यवस्थेने केले आहे हे कवी विसरत नाही.
मुस्लिम समाजाने अज्ञानाच्या अंधारछायेत आपले जीवन व्यतीत करावे असे येथील व्यवस्थेला वाटते. या व्यवस्थेत आता इले्नट्रॉनिक मिडिया या उपशाखेचीही भर पडली आहे. ही उपशाखा अलीकडे रोजच मुस्लिमांच्या अस्मितेचा लिलाव करीत आहे. ही उपशाखा मुस्लिमांना गुन्हेगार ठरविण्यात धन्यता मानते. ह्यामुळे आकाशात झेप घेऊ पाहणाèया मुस्लिमांच्या स्वप्नांचा गर्भपात रोज येथे होत आहे. कवी शेख बिस्मिल्ला सोनोशी यांच्या वरील ओळींमधील वेदना थेट हृदयाला भिडणारी आहे. ‘तडफडणाèया जिवांना वाचवण्या
न पुजारी आले न इमामा आले’ (पृ.क्र. 64)
वरील ओळींमधील आशय हा आस्वादकांना आपल्या मनांचे संशोधन करायला लावतो. प्रत्येकाने आता सजग असायला हवे. ही संदर्भसूचकता वरील ओळींमध्ये आहे. मंदिर आणि मशिदीच्या नावावर येथे मनांची फाळणी केली जाते. मनांची फाळणी करणाèयांनी सर्वसामान्यांना मृत्यूच्याच दारात लोटले आहे. वरील ओळींतील आशय सर्वसामान्य माणसांना आरपार अस्वस्थ करणारा आहे. जेव्हा सर्वसामान्य माणूस धर्मवाद्यांपुढे आपली मान तुकवितो तेव्हा त्याच्या वाट्याला जीवघेण्या यातनाच येतात. त्याचे जीवन विस्कटून जाते. कोणताही पुजारी अथवा इमाम त्यांच्या मदतीला धावून येत नाही. धर्मवाद्यांनी या देशात खूपदा दंगली घडवून आणल्या आहेत. या प्रायोजित दंगलीत सामान्य माणसे मारली जातात. म्हणून प्रत्येकाने प्रायोजित दंगलींचे मानसशास्त्र समजावून घेणे महत्त्वाचे आहे. माणूस जगेल तरच पुजारी आणि इमाम टिकेल. पण आज पुजाèयांनी आणि इमामांनी सर्वसामान्य जनतेला वेठीस धरल्याचे दिसून येते. या लोकांनी भारत देशातील सर्वसामान्य हिंदू-मुस्लिमांच्या जीवनात विष कालवण्याचेच काम केले आहे. या लोकांनी येथील हिंदू-मुस्लिमांच्यापुढे सांस्कृतिक आणि सामाजिक मरणच वाढले आहे. कवीने समाजाला विवेकवादी बनण्याचा आग्रह केला आहे. विवेकवादानेच योग्य काय आणि अयोग्य काय हे ओळखता येते. कवीने आपल्या गंभीर चिंतनाने धर्मवाद्यांचा खोटेपणा चव्हाट्यावर आणला आहे. धर्माच्या नावाने येथे सहज दंगली घडविता येतात. दंगलीत मारल्या जाणाèया माणसांशी त्यांचे काहीही घेणेदेणे नसते. दंगलीत हिंदू मरत नाही, मुस्लिमही मरत नाही. दंगलीत माणूस मरतो. म्हणून प्रत्येकाने दंगलीचे मानसशास्त्र समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. कवी माणसाला वेठीस धरणाèया मानसिकतेवर प्रहार करतो. या प्रवृत्तींनी येथील सर्वसामान्य माणसाला यातनांशिवाय काय दिले आहे? या प्रवृत्तींनी हिंदू-मुस्लिमांमध्ये धार्मिक आणि सांस्कृतिक दरी निर्माण केली आहे. ही दरी नष्ट व्हायला हवी ही अपेक्षा वरील ओळी करतात.
‘माझा जन्मच मुळी
वान्टेड ठरलेल्या
समाजातला
म्हणूनच
वेळोवेळी टाळल्या जातो
संशयाच्या अग्नीत
पोळल्या जातो...’
(पृ.क्र. 77)
ही वेदना केवळ कवीचीच नाही तर ही वेदना एकूणच मुस्लिम समाजाची आहे. ही वेदना घेऊन मुस्लिम समाज अस्वस्थ मनाने येथे जगतो आहे. वरील ओळींमधून कवीने पराकोटीचा संताप व्य्नत केला आहे. हा कवीच्या मनात धुमसणारा संताप आस्वादकांनी समजून घ्यायला हवा.
सभोवतालाच्या वास्तवात कवीसकट मुस्लिम समाज होरपळून निघतो आहे. येथील सामाजिक व्यवस्था सर्वधर्मसमभावाचा देखावा करते. प्रत्यक्षात आपल्या कृतीमधून सर्वधर्मसमभाव या संकल्पनेचा अपमान रोजच व्यवस्थेकडून केला जातो आहे. असा व्यवहार हा अत्यंत घाणेरडा आणि घृणास्पद असतो. या व्यवहारशैलीचा तपशील अत्यंत पोटतिडकीने कवीने मांडला आहे. कवी म्हणतो की, या व्यवहाराच्या तपशिलाचे आणि तत्त्वाचे विसर्जन व्हायला हवे. प्रत्येक धर्मातील लोक जेव्हा अंतर्विरोधातीत होतील तेव्हाच खèया अथाने माणसाच्या प्रतिष्ठेला महत्त्व येईल. प्रत्येकाने आपल्या इमानदार वर्तनाचा आदर्श समाजापुढे ठेवायला हवा. असे केल्याने कोणाच्याही जीवनात ‘वान्टेड’चे काळे ढग येणार नाही, कोणालाही जातीच्या आधारावर टाळता येणार नाही. कोणालाही मुस्लिमांचा उदंड आवाज दाबता येणार नाही.
‘दुरावली माणसे, हाती हात नाही
जिव्हाळा कुणाचा हृदयात नाही
नित्य वसे निर्मळ अंतरी
देव मशीद मंदिरात नाही’
(पृ.क्र. 86)
माणसांनी आपल्याभोवती स्वार्थाच्या चौकटी निर्माण केल्या आहेत. या चौकटींमुळे परस्परांशी बंधुभावाने वागणारी माणसे आज परस्परांशी वैरभावनेने वागत आहेत. यामुळे परस्परांमध्ये प्रेमभावनेचा दुष्काळ निर्माण झाला आहे. या दुष्काळाने माणसाच्या मनांची वाटणी केली आहे. या दुष्काळाने माणसांच्या भोवती स्वार्थाच्या बेड्या ठोकल्या आहेत. स्वार्थपणाची राखणदारी करणे टाळले तरच माणसाला माणुसकीच्या आकाशात भरारी घेणारे पंख लाभतील. स्वार्थीप्रवृत्तीला कायमचे संपविणे गरजेचे नाही का? हा प्रश्न कवीने उपस्थित केला आहे. हा प्रश्न मोठा अन्वर्थक आहे. स्वार्थवृत्तीने माणसांसमोर संकटे निर्माण केली आहेत. माणसामाणसांत आज भांडणे सुरू आहेत. या भांडणांमुळे या पृथ्वीवरून माणूसच एकदिवस नामशेष होईल याची कवीला भीती वाटते. माणसाला या पृथ्वीवरून नामशेष होऊ द्यायचे नसेल तर माणसाला माणसाशी जोडण्याच्या प्रक्रियेला अग्रक्रम द्यावा लागेल असे स्वच्छ मत कवीने आपल्या कवितेच्या माथ्यावर कोरले आहे.
‘मित्रांनो, आता बंद केला पाहिजे
आपसातील कुरघोडीचा खेळ’
(पृ.क्र। 94)
वरील ओळी अंतर्मुख करणाèया आहेत. सामान्य माणसांच्या भोवती निर्माण केलेल्या मर्यादांचे सीमोल्लंघन करण्याचे सूत्र कवीने मांडले आहे. माणसांभोवती मर्यादांची तटबंदी निर्माण करणाèयांनी सामान्य माणसांना हैराण करणाèया तत्त्वज्ञानाचेच विष पाजले आहे. सामान्य माणूस हतबल कसा होईल याचेच सापळे त्यांच्याकडून रचले गेले. या सापळ्यात येथील सामान्य माणूस अलगद फसत गेला. या विघातक फसवणुकीतून बाहेर येण्याचे मार्ग कवीने शोधले आहे. मानवी सौंदर्याची दिशाभूल करणाèया सूत्रधारांचे उपासक होणे टाळून त्यांच्या विरोधात आंदोलन निर्माण करणे हाच फसवणुकीतून बाहेर पडण्याचा मार्ग आहे. दुसरा मार्ग हा की आपण आपल्यातील छोट्या-छोट्या अस्मिता बाजूला सारून एकत्र येणे ही काळाची गरज आहे. असे केल्यानेच सर्वच वंचितांच्या वाट्याला उजेडाची दौलत येईल. एकत्र येणे सर्वच वंचिताच्या हितांच्या आहे. सर्वच वंचितांच्या एकत्रित श्नतीतून माणुसकी उगवत राहील. या एकत्रिकरणामधून सर्वच वंचितांमध्ये अज्निंयपणाची ऊर्जा सतत उफाळत राहील. ही ऊर्जा सर्वच वंचितांना एकत्र आणणारी आहे. सर्वच वंचितांना सुरक्षिततेची आणि उन्नयनाची हमी देणारी आहे. सामाजिक गतिशीलतेचा जाहीरनामा कवी बिस्मिल्ला सोनोशी यांनी वरील ओळींमधून मांडला आहे. हा जाहीरनामा सर्वच वंचिताना एकसंध करणारा आहे. हा जाहीरनामा मानवी सौंदर्यमर्माचा दस्तावेज आहे.
- (पूर्वार्ध)


-डॉ. अक्रम पठाण
अंजुमन हायस्कूल व कनिष्ठ महाविद्यालय, नागपूर.
मो.: ८६००६९९०८६

statcounter

MKRdezign

Contact Form

Name

Email *

Message *

Powered by Blogger.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget