Halloween Costume ideas 2015
Latest Post


आज जेवढ्या संख्येने संपत्ती निर्मितीची नवनवीन साधणे निर्माण झालेली आहेत आणि जेवढ्या गतीने संपत्तीची निर्मिती होत आहे, इतिहासात एवढ्या गतीने कधीच संपत्तीची निर्मिती झालेली नाही. एवढे असूनही एवढी जबर विषमता? म्हणजे नक्कीच कुठेतरी सरकारचे आर्थिक धोरण चुकत आहे. मुळात 1991 साली जागतिकीकरणाचे निमित्त साधून तत्कालीन अर्थमंत्री डॉ. मनमोहनसिंग यांनी मुक्त अर्थव्यवस्थेचे जे धोरण स्वीकारले होते त्यामुळे देशामध्ये रोजगाराच्या संधी आणि संपत्ती दोन्हीही वाढलेली आहेत. या देशात अब्जावधी मुल्याची संपत्ती निर्माण होते व 130 कोटी लोकांपैकी 100-200 लोकांच्या ताब्यातच ती जमा होते हे चित्र भयावह व भविष्यात वर्गकलहाला आमंत्रण देणारे ठरेल, यात शंका नाही. 

जमाअते इस्लामी हिंदचे अध्यक्ष सय्यद सआदतुल्ला हुसैनी यांच्या मते,’’ संपत्तीच्या संदर्भात भांडवलशाही व्यवस्थेची घोषणा ’वृद्धी’ (ग्रोथ) तर समाजवादी व्यवस्थेची घोषणा ’समता’ (इ्नवॅलिटी) तर इस्लामी अर्थव्यवस्थेची घोषणा आर्थिक न्याय आहे. आर्थिक न्याय या शब्दात संपत्तीची वृद्धी आणि आर्थिक समता दोघांचाही आंतर्भाव होतो.’’ 

अगदी मोजक्या शब्दात संपत्तीची इस्लामी संकल्पना सआदतुल्लाह हुसैनी यांनी मांडून खरे तर एका महत्त्वाच्या मुद्याकडे देशाचे लक्ष वेधले आहे. ते पुढे म्हणतात, ’’स्वातंत्र्यानंतर आपल्या देशाचा जीडीपी आजच्या मुल्याप्रमाणे साधारणतः 10 हजार कोटी रूपये इतका होता, जो की वाढून सध्या 147 दशलक्ष कोटी रूपये इतका झाला आहे. म्हणजे यात दीड हजार पट वृद्धी झालेली आहे. जेव्हा स्वातंत्र्य मिळाले त्यावेळी भारताच्या जीडीपीचा हिस्सा जगाच्या जीडीपीच्या अवघ्या चार टक्के एवढा होता. आश्चर्य म्हणजे औरंगजेबच्या काळात तो जागतिक अर्थव्यवस्थेच्या 27 टक्के एवढा होता. दुर्दैवाने 1979-80 मध्ये हे प्रमाण घटून मात्र 2 टक्के एवढे राहिले. मात्र नंतर वाढून आजमितीला जागतिक जीडीपीमध्ये  आपल्या देशाचा हिस्सा 8.5 टक्के एवढा आहे. आपला जीडीपी आता ब्रिटनच्या जीडीपीपेक्षा अधिक झालेला आहे. एवढेच नव्हे तर अमेरिका आणि चीन नंतर सर्वाधिक 140 अब्जाधीश भारतात राहतात.’’

एकीकडे संपत्ती निर्मितीच्या बाबतीत हे दिलासादायक चित्र आहे असे जरी वाटत असले तरी दुसरीकडे जगातील सर्वाधिक गरीब  लोक आपल्याच देशात राहतात, अशी विचित्र स्थिती आहे. चमकदार उत्तूंग इमारतींना खेटूनच लाखो लोकांची झोपडपट्टी असल्याचे चित्र कोणत्याही महानगरात आपल्याला पहावयास मिळते. आर्थिक विषमतेचे वास्तव उघड करणारे हे भयावहचित्र आहे. विशेषबाब म्हणजे ही विषमता दिवसेंदिवस वाढतच आहे आणि त्याची परवा सरकारसह कोणालाही नाही, ही दुर्दैवाची बाब आहे. विशेष म्हणजे राजे रजवाडे, नवाब आणि संस्थानिकांच्या काळामध्ये सुद्धा देशात एवढी विषमता नव्हती जेवढी आज लोकशाहीत आहे. हेच काय फळ ’ममतपाला’ असे म्हणण्याची जनतेवर पाळी आली आहे. गेल्या काही दिवसांपासून श्रीलंकेची वाटचाल ज्या दिवाळखोरीकडे होत आहे तशीच वाटचाल आपल्या देशाचीही होईल, अशी भीती काही लोक वर्तवित आहेत. त्यांचे हे मत पूर्णपणे बरोबर जरी नसले तरी आपली आर्थिक घोडदौड आपल्या देशाच्या राष्ट्रीय सामर्थ्याला शोभेल अशी नाही, एवढे मात्र खरे. आपल्या बहुसंख्य नागरिकांची आणि राजकीय लोकांची समजसुद्धा एवढ्या शालेय 

स्तराची आहे की, जी गोष्ट आर्थिकदृष्ट्या लाजीरवानी आहे तिची सुद्धा त्यांना उपलब्धी म्हणून मिरवण्यामध्ये काही वावगे वाटत नाही. याची प्रचिती नुकत्याच संपन्न झालेल्या उत्तर प्रदेशच्या विधानसभा निवडणुकीच्या प्रचाराच्या काळात आली होती. सत्ताधारी पक्षातर्फे असा प्रचार करण्यात आला की, कोरोना काळामध्ये 80 कोटी लोकांना दर महिन्याला मोफत पाच किलो अन्नधान्य आमच्याच सरकारनी पुरविले आहे. या प्रचाराला मतदारांनी प्रतिसादही दिला आणि भाजपचे अन्नधान्य वाटणारे सरकार परत निवडून आले. स्वातंत्र्याच्या 75 वर्षांच्या लोकशाही च्या मार्गक्रमनानंतर सुद्धा मागच्या सर्व सरकारांनी मिळून 80 कोटी लोकांना एवढेही आत्मनिर्भर केले  नाही की त्यांना स्वतःचे अन्नधान्य सन्मानाने स्वतः विकत घेता यावे. मोफत अन्नधान्य घेणाऱ्यांच्या आत्मसन्मानाचे काय ? हा प्रश्न कोणीही विचारत नाही, यातच सर्वकाही आले. 

देशाच्या आर्थिक स्थितीचा आढावा घेताना सय्यद सआदतुल्लाह हुसैनी यांनी असेही म्हटले आहे की, देशाच्या अर्ध्या म्हणजे 70 कोटी लोकसंख्येकडे देशाच्या साधन संपत्तीचा फक्त 13 टक्के हिस्सा आहे. जो की इतिहासातील आज पावेतोचा निच्चांक आहे. 1820 साली देशाच्या तत्कालीन लोकसंख्येच्या 70 टक्के लोकांकडे 16 टक्के एवढी साधन संपत्ती होती. तर 100 वर्षांपूर्वी 22 टक्के एवढी साधनसंपत्ती होती आज मात्र हे प्रमाण 13 टक्क्यांवर आले आहे. हे आपल्या स्वातंत्र्योत्तर शासन व्यवस्थेचे फलित आहे. (संदर्भ : लुकास काऊन्सेलेट एएल (2022) वर्ल्ड इन इ्नवॅलिटी रिपोर्ट 2022 वर्ल्ड इन इ्नवॅलिटी लॅब युएनडीपी पान क्र. 197).

विशेष बाब म्हणजे आज जेवढ्या संख्येने संपत्ती निर्मितीची नवनवीन साधणे निर्माण झालेली आहेत आणि जेवढ्या गतीने संपत्तीची निर्मिती होत आहे, इतिहासात एवढ्या प्रमाणात आणि गतीने कधीच संपत्तीची निर्मिती झालेली नाही. एवढे असूनही एवढी जबर विषमता? म्हणजे नक्कीच कुठेतरी मोठी चूक होत आहे. सरकारचे आर्थिक धोरण चुकत आहे. मुळात 1991 साली जागतिकीकरणाचे निमित्त साधून तत्कालीन अर्थमंत्री डॉ. मनमोहनसिंग यांनी मुक्त अर्थव्यवस्थेचे जे धोरण स्वीकारले होते त्यामुळे देशामध्ये रोजगाराच्या संधी आणि संपत्ती दोन्ही मध्ये वाढ झालेली आहे. आपल्या देशात अब्जावधी मुल्याची संपत्ती निर्माण होते व ती 130 कोटी लोकांपैकी फक्त 100-200 लोकांच्या ताब्यातच जमा होते हे चित्र भयावह व भविष्यात वर्गकलहाला आमंत्रण देणारे ठरेल यात शंका नाही. अशा अमाप संपत्तीचा उपयोग काय? जर ती गरीबी निर्मुलनासाठी उपयोगात येत नसेल तर? हा प्रश्न आज ना उद्या लोकांना पडणारच आहे आणि अशा मुठभर लब्दश्रीमंत लोकांच्या विरूद्ध जनतेमध्ये रोष निर्माण होणारच आहे कार्ल्स मार्क्सने आधीच लिहून ठेवलेले आहे. अशा या वांझोट्या आर्थिक प्रगतीला देशाची सर्वांगीण प्रगती समजने मूर्खपणाचे लक्षण ठरेल, याचा विचार जनतेला करावाच लागेल. 

असा विचार करणे की, समाजामध्ये मजुरांचा एक समूह कायम रहायला हवा, त्यासाठी काही विशिष्ट समाजघटकांना कायम गरीबीत ठेवायला हवे, त्यासाठी म्हणून मुद्दाम विषम अर्थव्यवस्था कायम रहावी यासाठी शासकीय स्तरावरून प्रयत्न सुरू ठेवणे, त्यासाठी सरकारी शाळा आणि रूग्णालये मुद्दामहून बकाल करून ठेवणे, जेणेकरून गरीब कायम गरीबच राहील व स्वस्त मजदुरांचा विना अडथळा पुरवठा सुरू राहील, हा विचार लोकशाही विरोधीच नसून अमानवीय सुद्धा आहे. या उलट इस्लामची अशी मान्यता आहे की, श्रीमंत आणि गरीब दोहोंंच्याही मुलांना आयुष्याची सुरूवात एका बेसलाईनवरून करण्याची समान संधी उपलब्ध करून देण्याची जबाबदारी सरकारची आहे. पुढे आपापले अंगभूत गुण आणि अवगुणांमुळे कोणी श्रीमंत होईल कोणी गरीब राहील ती गोष्ट अलाहिदा. पाश्चिमात्य देशात सुद्धा अलिकडे आर्थिक समानता ही देशाच्या विकासात अडथळा निर्माण करत नाही तर ती विकासाशी पूरक अशी व्यवस्था आहे, असा विचार पुढे आलेला आहे. हा विचार इस्लामी अर्थशास्त्राशी सुसंगत असा आहे. या विचाराला न्यूओ्नलासिकल इकॉनॉमिक्स असे म्हणतात. नोबेल पारितोषिक विजेते फ्रेंच अर्थशास्त्रज्ञ थॉमस पिकेटी यांचेसुद्धा हेच मत आहे की,’’ काही मर्यादेपर्यंत समाजात आर्थिक विषमता असणे ही नैसर्गिक बाब आहे. पण ती जेव्हा मर्यादेपेक्षा जास्त होते तेव्हा ती देशाच्या समग्र विकासासाठी निश्चितपणे हानीकारक असते?’’ 

व्याजाधारित अर्थव्यवस्थेला पर्याय काय?

व्याजाधारित अर्थव्यवस्थेमुळे होणारे अतोनात नुकसान सहन करूही दुर्दैवाने राजकीय बिरादरीमध्ये इस्लामी अर्थव्यवस्थेची समज वृद्धींगत झालेली नाही. किमान वाचकांमध्ये तरी ती समज वृद्धींगत व्हावी यासाठी व्याजाधारित व्यवस्थेला इस्लामी व्यवस्था कसा पर्याय आहे, हे पटवून देण्यासाठी खालीलप्रमाणे विवेचन सादर आहे. 

मुळात भांडवलशाही अर्थव्यवस्था व्याजावर आधारित आहे तर इस्लामी व्यवस्था जकातीवर आधारित आहे. उदा. 100 श्रीमंत लोकांनी  प्रत्येकी एक हजार कोटी रूपये गोळा करून एक खाजगी बँकेची स्थापना करून पतपुरवठा सुरू केला. हे 100 हजार कोटीचे भांडवल गरजूंमध्ये वितरित झाले. आणि गरजूंनी आपल्या श्रमातून त्या कर्जाच्या रकमेवर वाढीव रक्कम व्याज म्हणून बँकेला परत केली. म्हणजे येथ गरीब- गरजू लोकांकडून संपत्ती गोळा होऊन त्या 100 श्रीमंत बँक मालकांकडे गेली. या उलट इस्लाममध्ये व्याज हराम असल्यामुळे कितीही श्रीमंत असले तरी त्यांना बँकेच्या मार्फतीने गरजूंचे शोषण करता येत नाही. उलट त्यांच्या वर्षाखेर शिल्लक राहिलेल्या बचतीतून अडीच टक्के वाटा जकात म्हणून देण्याची सक्ती इस्लामी अर्थव्यवस्थेमध्ये केलेली आहे. म्हणजे या ठिकाणी संपत्ती वरून खाली म्हणजे श्रीमंतांकडून गरीबांकडे हस्तांतरित झाली. एकीकडे खालून गरीबांची संपत्ती वर श्रीमंताकडे जाते तर दूसरीकडे श्रीमंताकडील संपत्ती वरून खाली गरीबांकडे येते. वाचकांनी स्वतःच निर्णय करावा की कोणती व्यवस्था समाजोपयोगी आहे? 

इस्लामने संपत्ती कमाविण्यावर हराम आणि हलालची अट घातलेली आहे. या व्यवस्थेमध्ये मनाला येईल त्याप्रमाणे आणि येईल तो व्यवसाय करून संपत्ती कमाविता येत नाही. सिनेमा, दारू, अश्लिल साहित्य, बिअर बार, डान्सबार आणि यासारखेच अन्य समाजविघातक व्यवसाय करता येत नाहीत. त्यामुळे समाजात आर्थिक पावित्र्याचे वातावरण प्रस्थापित होते. या उलट व्याजाधारित अर्थव्यवस्थेमध्ये अशाच हराम व्यवसायांना प्रोत्साहित केले जाते आणि कृषी सारखे पवित्र सारखे इतके दुर्लक्षित ठेवले जाते की, शेतकऱ्यांच्या नियमित आत्महत्यांमुळे सुद्धा सरकार किंवा श्रीमंताना पाझर फुटत नाही.  

कुरआनमध्ये म्हटलेले आहे की, ’’मग जेव्हा नमाज पूर्ण होईल तेव्हा भूतलावर पसरले जा आणि अल्लाहच्या कृपाप्रसादाचा शोध घ्या. आणि अल्लाहचे मोठ्या प्रमाणात स्मरण करीत रहा कदाचित तुम्हाला सफलता प्राप्त होईल.’’   (संदर्भ : सुरे जुमाअ (क्र.62)ः आयत नं.10)

या आयातीवरून एक गोष्ट लक्षात येते की, संपत्ती कमावण्याची प्रत्येकाला ताकीद करण्यात आलेली हो. नमाज अदा केल्यानंतर जमीनीत पसरण्याचा उपदेश केलेला आहे. जगापासून विरक्त राहून निरूपयोगी जीवन जगणे यासाठीच इस्लामला मान्य नाही. थोडक्यात ईश्वराने ती संपत्ती कमाविण्याची आज्ञा दिलेली आहे जी समाजोपयोगी आहे. याउलट आज आपण पाहतो की जगामध्ये ती संपत्ती कमविली जात आहे जी समाजोपयोगी नाही किंबहुना समाजामध्ये विषमता निर्माण करणारी आहे, एवढेच नव्हे तर समाजामध्ये अनैतिकतेचा प्रसार आणि प्रचार करणारी आहे. एका लेखामध्ये इस्लामी अर्थव्यवस्था उलगडून दाखविणे शक्य नाही तरी फक्त इस्लामी अर्थव्यवस्थेचा परिचय करून तीच भांडवलशाही अर्थव्यवस्थेला पर्याय हे या ठिकाणी स्पष्ट करणे एवढाच उद्दश्यअहे. शेवटी ईश्वराकडे प्रार्थना करतो की, ’’हे अल्लाह !  भारतीय समाजाच्या समग्र विकास आणि कल्याणासाठी व्याजाधारित नव्हे तर जकातधारित अर्थव्यवस्था समजून घेण्याची आम्हा सर्वांना समज आणि शक्ती दे.’’ (आमीन.) (सय्यद सआदतुल्लाह हुसैनी यांच्या ’जिंदगी नौ’ मार्च 2022 मधील ’अदल के तकाजे और मुआशी इस्लाहात’ या लेखातील संदर्भांचा या लेखामध्ये उपयोग करण्यात आलेला आहे. ) 

- एम. अय. शेख


कौन दिशा से हम आये थे कौन दिशा अब जाना बाबा!


काँग्रेस मधील ज्येष्ठ नेते पक्षावर आपली पकड मजबूत करू पाहता आहेत. तर गांधी परिवाराला पक्षावर निर्णायक नियंत्रण हवे आहे. दोन्ही गट आपल्या भूमिकेत बदल करायला तयार नाहीत. इंदिरा गांधीनी अशा वेळी जो पर्याय निवडला तसा पर्याय गांधी परिवाराकडे उपलब्ध नाही.  

लाल बहादूर शास्त्रीनंतर जेव्हा दिवंगत इंदिरा गांधींना पंतप्रधान बनवण्यात आले तेव्हा त्यांचे देशात तर नाहीच काँग्रेस पक्षात देखील काहीच महत्व नव्हते. पक्षावर ज्येष्ठ नेत्यांची पकड मजबूत होती. कामराज काँग्रेस अध्यक्ष होते. अशा वेळी इंदिरा गांधी यांना ज्येष्ठ नेत्यांचे आव्हान संपविण्याचा संकल्प केला. 1966-67 साली काँग्रेसचे त्यांनी विभाजन केले आणि सर्व दिग्गज ज्येष्ठ नेत्यांना पक्षाच्या बाहेरची वाट दाखवली. यासाठी त्यांनी राष्ट्रपती अध्यक्षांच्या निवडणुकीचा उपयोग करून घेतला. पक्षाचे अधिकृत उमेदवार नीलम संजीव रेड्डी होते. त्यांना ज्येष्ठ काँग्रेस नेत्यांचा भक्कम पाठिंबा होता. अशा वेळी इंदिरा गांधी यांनी व्ही.व्ही. गिरी यांच्या राष्ट्रपती अध्यक्षांच्या उमेदवारीला पाठिंबा दिला आणि त्यांना निवडून देखील आणले. पक्षश्रेष्ठींना वेळ न देता त्यांनी काँग्रेस पक्षाचे विभाजन केले आणि सगळ्या ज्येष्ठ नेत्यांना पक्षाबाहेरची वाट दाखविली. 

सध्या खरे पाहता काँग्रेसची परिस्थिती तशीच आहे. काँग्रेस मधील ज्येष्ठ नेते पक्षावर आपली पकड मजबूत करू पाहत आहेत. तर गांधी परिवाराला पक्षावर निर्णायक नियंत्रण हवे आहे. दोन्ही गट आपल्या भूमिकेत बदल करायला तयार नाहीत. इंदिरा गांधीनी अशा वेळी जो पर्याय निवडला तसा पर्याय गांधी परिवाराकडे उपलब्ध नाही. कारण त्यावेळी पक्षाचीच नव्हे तर देशाची धुरा इंदिरा गांधीकडे होती. त्या सत्तेवर होत्या म्हणून त्यांना ते जमलं. गांधी परिवार सत्तेत नाही याचे भान त्यांना राहिले नाही. काँग्रेस पक्षातील ज्येष्ठ नेत्यांनी कपिल सिब्बल, गुलाम नबी इत्यादींना काँग्रेस पक्षाशी दुरावा केला आणि जी-23 नावाने त्यांची ओळख होऊ लागली. तरी त्यांना काँग्रेस पक्षात विभाजन घडवून आणण्याइतकी सक्षमता त्यांच्यात नाही. एक तर ते तळागाळातील राजकारणातून आलेले नाहीत आणि त्यांना काँग्रेस पक्षाच्या समर्थक मतदारच नव्हे तर काँग्रेस कार्यकर्त्यांचे सुद्धा समर्थन प्राप्त नाही म्हणून त्यांनी काँग्रेस पक्षाशी दुरावा केला असेल तरी ते काँग्रेस कार्यालयाच्या वरांड्यात बसलेले आहेत. गांधी परिवार तसेच काँग्रेसच्या ज्येष्ठ नेत्यांना काँग्रेसवर आपली पकड कायम ठेवायची असली तरी दोघांना यासाठी काय करावे लागेल हे त्यांना माहित नाही. त्या दोघांना अशा पक्षाशी सामना करायचा ज्याच्या तोडीला दूसरा पक्ष देशातच नव्हे तर जगाच्या कोणत्याही राष्ट्रात नाही. कार्यकर्त्यांचा ताफा त्यांच्याकडे, अफाट धन दौलत त्यांच्याकडे आणि एका मागून एक राज्य जिंकत आपली राजकीय शक्तीचा विस्तार त्यांच्याकडे अशा पक्षाशी गांधी परिवार किंवा ते वरांड्यात बसलेले काँग्रेस नेते कसे करू शकतील? 

राहूल गांधी यांना सोनिया गांधींनी पक्षाध्यक्ष केले. पण राहुल गांधींनी काय करावे काय नाही काय बोलावे, मुस्लिमांच्या बाबतीत बोलायचे की नाही, अख्लाकच्या घरी जायचे नाही हे सगळे नियंत्रण काँग्रेसच्या नेत्यांनी लावले. शिवाय निवडणुकीच्या काळात प्रचारात हे लोक का सहभागी होत नाहीत. प्रचार मोहिमा सभा का घेत नाहीत. हे न समजण्यासारखे कोडे आहे. प्रियंका गांधी ’लडकी हूं मैं लड सकती हूं’ ह्या घोषवाक्याद्वारे उत्तर प्रदेशातील निवडणुकांत यश मिळवतील यासारखी अजब गोष्ट कोणतीच नाही. एक उमेदवार त्या प्रदेशात काँग्रेसचा जिंकून आला ते कशामुळे हा संशोधनाचा विषय असू शकतो. 

सध्या काँग्रेस पक्षासमोर अस्तित्वाचा प्रश्न उभा आहे. सोनिया, राहुल, प्रियंका आपल्या राजकीय अस्तित्वासाठी काँग्रेस पक्षावर अवलंबून आहेत. काँग्रेसचे अस्तित्व राहिले नाही तर त्याचे काय होणार? जी-23 मधली काही मंडळी भाजपाची वाट धरतील. खरे तर आता पासूनच त्यांनी तशी व्यवस्था करून ठेवली असेल. पक्षात वारसा हक्क मिळाला असता तरी पक्ष चालवण्याची कला स्वतःच्या अंगी असावी लागते आणि त्या कलेचा सध्या काँग्रेसमध्ये तुटवडा आहे. भारतातील बहुसंख्य सामान्य माणसाला काँग्रेस पक्ष म्हणजे भारतीयांचा पक्ष भारतीय स्वभावाचा पक्ष वाटत होता आणि आजही आहे आणि ज्या लोकांना काँग्रेसमुक्त भारत करायचे आहे त्यांना पक्षमुक्त नव्हे तर भारतीय स्वभावाचे राजकारण मुक्त भारत करायचे आहे. याची जाणीव जर काँग्रेस नेतृत्वाने ठेवली असती तर पक्षावर हे संकट आले नसते. भारतातील सामान्य नागरिकांना आजही काँग्रेस पक्ष हवा आहे पण त्यांच्या भावना ओळखणारे नेतृत्व काँग्रेसकडे नाहीत. गम्मत अशी की ज्या लोकांना काँग्रेसच्या राजवटीची सवय लागली आहे त्यांचा भाजपाशी असा आग्रह असतो की त्यांनी काँग्रेस पक्षासारखा देश चालवावा. त्यांना हे कळत नाही की भाजपची स्वतःची राजकीय विचारधारा आहे त्यांची स्वतःची आर्थिक निती आहे त्यांनी स्वतःला हिंदुत्ववादी म्हणून जाहीर केलेले आहे. तेव्हा त्यांच्याकडून धर्मनिरपेक्षतेची आशा बाळगणं आणि त्यावर आग्रह धरणं किती चुकीचे आहे. ते त्यांना कळत नाही. भाजपाला दोष देण्यात काही अर्थ नाही हे पक्ष स्वतःच्या राजकीय धोरण राबवित आहेत. जनतेला काय द्यावे काय देऊ नये, कोणती अर्थकारणे सामान्य जनतेचं भलं होणार याची त्यांना काळजी नाही कारण त्यांचे धोरण उद्योगपतींनी ठरवलेले आहेत. यात सामान्य जनतेचा आर्थिक विकास कुठे बसतोे? 

दूसरीकडे काँग्रेस स्वतःला हिंदुवादी म्हणत आपोआप भाजपाच्या जाळ्यात अडकते. लोकांना हेच कळत नाही की काँग्रेसची हिंदुवादी विचारधारा आणि भाजपाची हिंदुत्ववादी यात काय फरक? योगेंद्रे यादव यांनी एके ठिकाणी असे म्हटले होते की, भाजपाने 90 वर्ष देशावर आपला एजंडा प्रस्थापित करण्यासाठी झटले आहे. तेच इतर पक्षांनी 90 दिवस सुद्धा वैचारिक राजकारणाची दिशा आखण्यासाठी कार्य केले नाही. 

काँग्रेस पक्षाने स्वातंत्र्यालाच आपला वारसा म्हणून घट्ट धरले. भविष्यात तो वारसा कसा पुढे नेहायचा यासाठी वैचारिक मंथन तर नाहीच त्यावर विचार सुद्धा केला नाही. दिवंगत इंदिरा गांधीनी आपल्या सृजनशील नेतृत्वाच्या बळावर काँग्रेसचा स्वातंत्र्याचा वारसा पुढे चालविला. सोनिया गांधी यांनी येनकेन प्रकारेन पुढच्या दहा वर्षासाठी ही परंपरा जपली. पण आता त्यांच्यानंतर कोणी हा प्रश्न काँग्रेसला भेडसावत आहे. 

जर एखाद्या पक्षाला कॉरपोरेटच्या धर्तीवर सीईओची नेमणूक करून पक्ष चालवायची गरज पडत असेल तर तो पक्ष राजकीयदृष्ट्या संपल्यातच जमा आहे. प्रशांत किशोर यांना पक्षात घेऊन त्यांच्या निवडणूक रणनीति नुसार पक्ष चालवायचा विचार करण म्हणजे राजकीय दिवाळखोरी शिवाय काही नाही, कोणत्याही पक्षाचे हजारो लाखो कार्यकर्ते असतात त्यांच्याकडे अनेक राजकीय यु्नत्या तसेच त्यांना मतदारांची मानसिकता माहिती असते. हे सगळं एकट्या निवडणूक रणनीतितज्ञाकडे नसते. कार्यकर्ते लाईव्ह भांडवल असतात. सल्लागाराकडे हे सर्व नसतात. 

मुस्लिम हे काँग्रेसच्या एकेकाळचा व्होट बँक होता. भाजपाने अत्यंत चालाखीन टप्प्या टप्प्याने हे संपवले. बाबरी मस्जिद प्रकरणाने मुस्लिम दुरावले. त्यानंतर काँग्रेसच्या काळी आतंकवादी हल्ल्यात मुस्लिम तरूणांना गोवण्यात आले. यामुळे मुस्लिम काँग्रेसपासून अधिक दूर झाले. भाजपा सत्तेवर आल्यानंतर मुस्लिमांचा छळ सुरू झाला. काँग्रेस पक्षाने यापासून आपले डोळे, कान आणि तोंड (महात्मा गांधीचे तीन पुतळे) बंद करून घेतले. काही झाले तरी तोंडातून मुस्लिम हा शब्द बाहेर काढायचा नाही. हे काँग्रेसच्या नेत्यांनी राहूल गांधी आणि सोनिया गांधी यांना विवश केले. या मागची भूमीका कोणाची हे सर्वश्रुत आहे. महत्त्वाची गोष्ट अशी की सध्याचे राजकारण व्यवसायासारखे झाले आहे. इतर कोणत्याही उद्योगधंद्यात इतकी कमाई नाही जितकी या व्यवसायात आहे. राजकीय विचारधारा, नितीमत्ता वगैरे गोष्टी इतिहासजमा आहेत. 25 एक कोटी गुंतवले आणि जिंकून आले की त्यांचे 1000 कोटी व्हायला वेळ लागत नाही. म्हणजे संपत्तीद्वारे सत्ता आणि सत्तेद्वारे जास्तीची संपत्ती असा हा व्यवसाय बनलेला आहे. 

गांधीवादी विचार नेहरू इंदिरा परंपरा वगैरेचा काळ उलटून गेला. भाजपाचे राजकीय धोरण सर्वांना माहित आहे. पण त्याचे शेवटचे उद्दीष्ट मोजक्यांनाच माहित. ज्यांना माहित नाही त्यांना याची काळजीही नाही. आर्थिक धोरण म्हणजे लोकांना एक वेळेचे जेवण पुरे की दोन वेळचे. या गणितावर तो आधारित आहे या पलिकडे काहीच नाही. अशा परिस्थितीत काँग्रेसला आपले अस्तित्व टिकवण्याचा लढा चालू ठेवायचा आहे. काँग्रेस नेतृत्वाबरोबरच त्यांच्या कार्यकर्त्यांची अशी गत झाली आहे की कोणत्या दिशेने ते इथपर्यंत पोहोचले आणि आता कोणत्या दिशेने त्यांना जायला हवं हेच त्यांना कळत नाही. 



देशात व राज्यात पक्ष-विपक्षाचे राजकीय पुढारी महागाईच्या बाबतीत फक्त बघ्याची भूमिका बजावतांना दिसत आहे व प्रत्येक पक्ष आपले शक्ती प्रदर्शन करण्यात गुंग आहेत.कारण महागाईने संपूर्ण रेकॉर्ड तोडुन उच्चांक गाठला आहे. त्यामुळे सध्याच्या परिस्थितीत असे दिसून येते की राजकीय पुढाऱ्यांना महागाईशी काहीही देणेघेणे नसावे.

शातील प्रत्येक व्यक्ती वाढत्या उन्हामुळे होरपळत आहे तर अनेक उष्माघाताने मरते आहेत तर दुसरीकडे महागाईने उच्चांक गाठल्याने गरीब व सर्वसामान्य व्यक्तीचे आयुष्य भस्मसात होण्याच्या मार्गावर असल्याचे दिसून येते. आज वितभर पोटासाठी जे आपण अन्न शिजवितो त्या गॅसची किंमत आज  तब्बल 1052 रूपये झाली.मग खरोखरच गरीब व सर्वसामान्य व्यक्ती जगेल की मरेल! महाराष्ट्रात पक्ष-विपक्ष फक्त राजकीय तमाशा करतांना दिसत आहे.त्यांना जनतेच्या सुखदुःखाशी काहीही देणेघेणे नसावे असे मला स्पष्ट दिसून येते. कारण आज प्रत्येक गोष्टीची झळ गरीब व सर्वसामान्यांना सोसावी लागत आहे.विजेची झळ सर्वसामान्यांनी सोसावी. विजेचे बिल थकीत असले तर विज विभाग ताबडतोब विज कापत असते.परंतु जे राजकीय पुढारी गरीबांना व सर्वसामान्यांना ग्यान सांगतात त्याच राजकीय पुढाऱ्यांवर लाखोंचे विजेचे बिल थकीत आहे त्याचे काय?असा प्रश्न सर्वसामान्यांसमोर उपस्थित आहे.आज उर्जा विभागाच्या माहिती नुसार महाराष्ट्रातील राजकीय पुढाऱ्यांकडे एकुण 1 करोड 27 लाख रुपयांचे बिल थकीत असल्याचे सांगण्यात येते. देशाचा विचार केला तर राजकीय पुढाऱ्यांवर विजेचे बिल कीती थकीत असेल हे सांगणे कठीण आहे.सध्या कडक उन्हाळा असल्याने विजेची मागणी वाढत आहे तर दुसरीकडे कोळसा टंचाईमुळे औष्णिक वीज निर्मिती समोर मोठे संकट असतानाच वीज पुरवठ्याची सर्वाधिक भिस्त असलेल्या कोयना जलविद्युत प्रकल्पाचे देखील राज्य सरकारचे विजनिर्मितीसाठी मोठे आव्हान आहे.या प्रकल्पात आता वीजनिर्मितीसाठी जेमतेम 20 दिवसांचा जलसाठा उपलब्ध आहे.याचा संपूर्ण त्रास सर्वसामान्यांना होणार आहे.एवढे संकट असुन सुद्धा राजकीय पुढारी विजेची थकबाकी भरायला तयार नाही.म्हणजे आता राजकीय पुढाऱ्यांचे असे झाले आहे की गरीबांना व सर्वसामान्यांना त्रास झाला तरी चालेल परंतु आपल्याला त्रास व्हायला नको.राजकीय पुढारी व मंत्री विजेचे बिल थकीत ठेवतात. मग हे काय खरोखरच गरीब आहेत काय? सध्याच्या परिस्थितीत महाराष्ट्रात भोंग्याचे राजकारण सुरू आहे.

काही काळ वाझे, अनिल देशमुख, रिया चक्रवर्ती, सुशांत राजपूत, समिर वानखेडे, परमबिर सिंह, संजय राऊत, कंगणा रानावनात इत्यादींवर राजकारण चालले यात प्रत्येक पक्ष एकमेकांवर तोफा डागायचे आणि आताही तेच सुरू आहे.परंतु सर्वसामान्यांना काय त्रास व वेदना होत आहे याकडे कोणीही लक्ष देण्यास तयार नाही ही महाराष्ट्राची शोकांतिका म्हणावी लागेल.आजही सोशल मीडियाच्या माध्यमातून किंवा वर्तमानपत्राच्या माध्यमातून आपण पहातो व ऐकतो त्यात फक्त राजकीय बातम्या, चौकशी, पक्ष-विपक्षांची उखाडपाखाड हाच लपंडाव दिसून येतो.परंतु लोक महागाईने मरत आहे.याच्याशी राजकीय पुढाऱ्यांना तिळमात्र चिंता नसल्याचे स्पष्ट दिसून येते.एसटी कर्मचाऱ्यांच्या संपामुळे महाराष्ट्रात तब्बल 4 महिने एसटी बंद होती.यामुळे महाराष्ट्राची 12 कोटी जनता त्रस्त होती.यात खाजगी ट्रायव्हलवाल्यांनी अक्षरशः जनतेला लुटले.परंतु राज्य सरकारने फक्त बघ्याची भूमिका घेतली.

यापलीकडे काहीही केले नाही.मग राज्यातील लोकप्रतिनिधी,जनप्रतिनिधी, मंत्री यांचे जनतेच्या प्रती काय दायित्व असायला हवे.सध्याच्या परिस्थितीत राजकीय पुढारी जनतेच्या सेवेपेक्षा स्वतःच्या सेवेत मग्न असल्याचे दिसून येते.सध्या अत्यावश्यक वस्तू, पेट्रोल-डिझेल, एलपीजी गॅस सिलेंडर यांचे भाव आभाळाला टेकले आहे.परंतु यावर पक्ष-विपक्ष लक्ष न देता फक्त भोंग्यावर लक्ष देत असल्याचे दिसून येते.ठीक धार्मिक स्थळांवर भोंगे असावे किंवा नसावे, असेल तर त्याचा आवाज किती असावा हे कायद्याला ठरवु द्या यात राजकारण करू नये.परंतु संपूर्ण राजकीय पक्षांच्या प्रती शोकांतिका आहे की भोंग्यासाठी मोर्चे काढत आहे, हनुमान चालीसा पठण करीत आहे,महा आरती करीत आहे.परंतु महागाई कमी झाली पाहिजे यासाठी आंदोलन किंवा उपोषण करायला कोणताही पक्ष तयार नाही.ही गरीब व सर्वसामान्यांच्या प्रती थट्टा असून चिंतेची बाब आहे.

महाराष्ट्रातील 12 कोटी जनतेनी 288 आमदार व 48 खासदार निवडून दिले.याव्यतीक्त विधानपरिषदेतील आमदार वेगळे.त्याचबरोबर राज्यसभेचे खासदार वेगळे येवढे लोकप्रतिनिधी व जनप्रतिनिधी असतांना महागाई, शेतकऱ्यांच्या समस्या, बेरोजगारी, शैक्षणिक समस्या, वीजेची समस्या यावर आळा का घालण्यात येत नाही? राज्याच्या 12 कोटी जनतेला महागाई पासून कोण मुक्ती देणार ? असे अनेक प्रश्न जनमानसांच्या मनात भेडसावत आहे. महागाईमुळे लग्नांना सुध्दा ग्रहण लागले आहे याचा फटका वधुवरांच्या माता-पित्यांना भोगावा लागत आहे.

महागाईमुळे शिक्षणाचा खर्च दुप्पटीने वाढला आहे.महागाईमुळे शेअर बाजार सुध्दा मंदावले आहेत.प्रत्येक दिवशी महागाई वाढत असल्याने जनमानसात आपल्याला रोष दिसून येतो.यामुळे आता असे चित्र दिसुन येते की राजकीय पुढारी मस्त तर गरिब व सर्वसामान्य त्रस्त अशी परिस्थिती उदभवल्याची दिसून येते.मी सरकारला व पक्ष-विपक्षांच्या राजकीय पुढाऱ्यांना आग्रह व विनंती करतो की महागाईला नियंत्रणात ठेवण्यासाठी युध्दपातळीवर कार्य करण्याची नितांत गरज आहे.तेव्हाच गरिब व सर्वसामान्य जनता सुखी होईल.  



लेखकाने सत्य बोललं पाहिजे आणि निर्भयतेने बोललं पाहिजे, असंही साहित्य सांगतं. सत्य आपलं कथन उच्चारत राहात असतं. ऐकण्याचा कान मात्र पाहिजे, कारण हा विवेकाचा आवाज आहे. कोलाहलात हा आवाज उच्चरवानेदेखील उच्चारला जावा लागतो, जरी तो लुप्त भासणारा, न मरणारा असला तरी. द्रष्टा लेखक असं सांगत राहतो. आपण पाहिलं, ऐकलं पाहिजे हे मात्र खरं.

- भारत सासणे, संमेलनाध्यक्ष


आपण आत्यंतिक अशा भ्रमयुगामध्ये आता प्रवेश केला आहे. या भ्रमयुगाबाबत, या फसव्या अशा छद्मयुगाबाबत, चिंतास्पद सद्ययुगाबाबत मला आपणाशी थोडं सविस्तर बोलायचं आहे. आपण थाळी वाजवली आणि ती वाजवताना लेखक, विचारवंत आणि विचारी माणूस चिंतेत पडला होता. थाळी वाजवण्याचे भीषण संदर्भ खरंतर राज्यकर्त्यांनासुद्धा माहीत नाहीत. नोंद अशी मिळते की दुर्गादेवीच्या दुष्काळामध्ये बारा वर्षे पाऊस पडला नव्हता आणि समाज भुकेकंगाल होऊन ‘त्राहिमाम्’ म्हणत सैरावैरा झाला होता. भुकेकंगालांच्या जरत्कारू टोळया अन्नाच्या शोधात बाहेर पडून थाळया वाजवत गल्लोगल्ली फिरत होत्या आणि समोरून येणाऱ्या माणसांवर तुटून पडत होत्या. अन्नासाठी चाललेली ही भीषण झटापट अशी थाळीनादाशी जोडली गेलेली आहे.

काही विचारवंत आता दबल्या आवाजात असं सांगत आहेत की, सध्या विषमता वाढू लागली आहे. गरीब लोक आता दरिद्री होतायत. श्रीमंत लोक अतिश्रीमंत होत आहेत. मध्यमवर्ग वेगाने विभाजित होतो आहे. तो कनिष्ठ मध्यमवर्गात ढकलला जातो आहे. दरी वाढते आहे. कदाचित पुढे चालून आर्थिक दुर्बल घटक आर्थिकदृष्टया बरी परिस्थिती असलेल्या समाजवर्गावर आक्रमण सुरू करेल. त्यातून हळूहळू गृहयुद्धाची परिस्थिती निर्माण होईल. विचारवंत दक्षिण आफ्रिकेतील घटनांकडे अंगुलिदर्शन करीत आहेत. आपल्या देशात अशी परिस्थिती निर्माण होऊ शकेल असा इशारा विश्लेषक विचारवंत देत आहेत. लेखक हे ऐकून चिंतित होतो आहे. थाळीवादनाचे ध्वनी त्याने ऐकले आणि येऊ घातलेल्या परिस्थितीकडेही तो पाहतो आहे.

लेखकाने सत्य बोललं पाहिजे आणि निर्भयतेने बोललं पाहिजे, असंही साहित्य सांगतं. सत्य आपलं कथन उच्चारत राहात असतं. ऐकण्याचा कान मात्र पाहिजे, कारण हा विवेकाचा आवाज आहे. कोलाहलात हा आवाज उच्चरवानेदेखील उच्चारला जावा लागतो, जरी तो लुप्त भासणारा, न मरणारा असला तरी. द्रष्टा लेखक असं सांगत राहतो. आपण पाहिलं, ऐकलं पाहिजे हे मात्र खरं. माझी एक आरसा नावाची अप्रकाशित कादंबरी आहे. कथानक असं की, लेखकाच्या घरातला आरसा फुटलेला आहे. लेखक अवचितपणे असं बोलून जातो की, बरं  झालं, आरसा फुटला, नाहीतरी आरसे जरा जास्तच सत्य बोलायला लागले आहेत. आरसे मंडळी हे उद्गार ऐकतात आणि नाराज होतात. त्यांचा प्रतिनिधी लेखकाला भेटायला आलेला आहे. तो लेखकासारखाच दिसतो. पण उलटा आहे. म्हणजे, लेखकाची उजवी बाजू तर याची डावी बाजू इत्यादी.

आरशांचा प्रतिनिधी निषेध करून असं म्हणतो की सत्यकथन करणं हे आरशाचं कामच आहे, कारण आरसा सत्यव्रती असतो. लांगुलचालन करणे हा काही त्याचा धर्म नव्हे. पण आरसा असंही सांगतो की, बाजारामध्ये काही बाजारबसवे आरसे आलेले आहेत, जे दिसायला सुंदर दिसतात आणि तुम्हाला जे पाहिजे तेच दाखवतात. उदाहरणार्थ, तुम्ही लठ्ठ असाल तर आरसा तुम्हाला सौष्ठवपूर्ण असं दाखवतो आणि तुमचे पांढरे केस या आरशात पांढरे दिसतच नाहीत. तुम्ही मोठे रुबाबदार, यशस्वी, धोरणी आणि अवतारी पुरुष दिसू शकता. असं दाखवणाऱ्या आरशांची बिलकूल कमतरता नाही. त्याउलट, एक आरशांची गुप्त संघटना भूमिगत राहून काम करते आहे, सत्यघोष करते आहे. ‘सांग दर्पणा मी कशी दिसते?’ या प्रश्नावर ‘तू सुंदर नाहीस’ असं स्पष्ट सांगणारा आणि म्हणून फुटलेपणाची शिक्षा भोगणारा आरसादेखील प्राचीन काळापासून या संघटनेचा सदस्य आहे. ‘दीने इलाही’ची स्थापना झाली तेव्हा प्रतीकरूपाने ठेवलेला आरसा या संघटनेत सामील आहे. बाळशात्री जांभेकरांचा ‘दर्पण’सुद्धा या संघटनेत सदस्य आहे. हे आरसे जुने आहेत, आकर्षक नाहीत. पण खरं बोलणारे आहेत. अशा गुप्त संघटनेला भेट देण्याची लेखकाला ‘प्रातिनिधिक भीती’ वाटू लागते. सुदैवाने माझी ही कादंबरी अजून प्रकाशित झाली नाही. पण या भीतीचं कारण तर आहेच. ते कारण सर्वाना माहीतदेखील असतं. परंतु, या कारणामागचं कारणसुद्धा शोधता येतं.

अमृतकाळ

मित्रहो! अमृतकाळ सुरू झाला आहे असं सांगितलं जात आहे. लेखकाने अमृतकाळाबद्दल ऐकलं आणि तो थोडा चकित झाला. थोडं आठवू लागला. त्याने स्वत:ला विचारलं, ‘‘काय असावं हे? अमृतकाळ कसला?’’ तेवढयात त्याने काही चाहूल ऐकली. कार्टूनच्या चित्रात दडलेला ‘कॉमन मॅन’ त्याच वेळेला लपतछपत येऊन पोहोचला. तो उत्तेजित, थोडा भयभीत असा वाटला. त्याने फोन केला नव्हता. कारण मोबाइलमधून हेरगिरी केली जाते असं त्याने ऐकलं होतं. त्याने इकडेतिकडे पाहिलं आणि म्हटलं, ‘‘तुम्हाला समजलं नाही? अमृतकाळाबद्दल?’’

लेखकाला काही समजलं नाही असं लक्षात आल्यानंतर कॉमन मॅन दबल्या, भयभीत आवाजात पण उत्तेजित होऊन सांगू लागला.. अहो..!.. त्या राहूला काय पाहिजे होतं? अमृताचे दोन थेंब? ते मिळवण्यासाठी त्या बिचाऱ्याने वेषांतर केलं. रूपांतर केलं. छद्मरूप धारण केलं. फसवण्याचा प्रयत्न केला. तो तुमच्या पंक्तीत जाऊन बसला. तेही पुढे, पुढच्या रांगेत, अग्रभागी. द्यायचे होते दोन थेंब अमृताचे. पण तुम्ही तसं केलं नाही. तुम्ही त्याला ओळखलंत. तुम्ही त्याला भर पंक्तीतून उठवलंत. तुम्ही त्याचा अपमान केला. उपहास केला. निर्भर्त्सना केली. तुम्ही त्याला हसलात. पण इतकंच नाही. तुम्ही त्याचा शिरच्छेददेखील केला. नसता केला तर, एकटा एकांडा पण उपद्रवी म्हणून राहिला असता तो! पण शिरच्छेद केल्यामुळे एकाचे दोन झाले-राहू आणि केतू. एकाकडे कुटिल विचार, तर दुसऱ्याकडे अमानुष शक्ती. एकाकडे डोकं, दुसऱ्याकडे निर्बुद्ध शरीर आणि उपद्रवी शक्ती.. राहूचे उपासक आता छद्मरूपाने तुम्हाला छळण्यासाठी वावरत आहेत. हे सगळे बहुरूपी उपासक आहेत. ते दुष्टबुद्धी, क्षुद्रबुद्धी आणि छद्मबुद्धी आहेत, आणि त्यांना सूड उगवायचा आहे. एक म्हणतो आहे, मी काशी. दुसरा म्हणतो, मी मथुरा. तिसरा म्हणतो आहे मी द्वारका, मी अयोध्या, मी.. मी.. मी! हे राहूचे उपासक विविध रूपाने वावरतायत. कधी ते संस्कृतिरक्षक होतात. कधी ते अभिमानी राष्ट्रभक्त होतात. कधी ते ज्योतिषी होतात. कधी ते भाष्यकार होतात. राजकीय विश्लेषक होतात, टोप्या बदलतात. त्यातला एक पुंगीवाला झालेला आहे किंवा बासरीवादक. त्यांनी तुम्हाला आश्वासन दिलंय, की तुमच्या चिंता दूर करू, तुमच्या घरातले उंदीर पुंगी वाजवून आणि मोहित करून दूर घेऊन जाऊ, आणि तुम्ही विश्वास ठेवला आहे. आता मात्र त्या लोककथेप्रमाणेच, समाजातले अनेक तरुण पुंगीवाल्याच्या मागे मोहित होऊन जातायत आणि हा पुंगीवाला त्यांना खाईच्या दिशेने घेऊन जातो आहे.’’

कॉमन मॅन पुढे सांगू लागला, हळुवार आवाजात.. ‘‘नसता केला शिरच्छेद, दिले असते चार थेंब तर ही वेळ आली नसती. आता ‘राहू-केतू’चा उच्छाद सहन करणं इतकंच आपल्या नशिबी आहे. ज्योतिषाचार्याना जाऊन विचारण्याची सोय नाही, कारण ते आधीच विकले गेलेले आहेत. ही तर नियतीचीच इच्छा आहे असं ते तुम्हा नियतीवाल्यांना सांगत आहेत. अमृतकाळ सुरू आहे आणि अमृताच्या चार थेंबांसाठी लढाई सुरू आहे. श्रेयासाठी  लढाई सुरू आहे. राहूचे उपासक सूड घेण्याच्या प्रयत्नात आहेत.’’ कॉमन मॅनचं सांगून झालं असावं. लेखकाने विचारलं, ‘‘मग? एकूण बरं चाललेलं नाही?’’ या प्रश्नावर तो थबकला. मग सांगू लागला.. उद्याची पहाट सुंदर असेल या त्यांच्या आश्वासनावर खरंतर मी विश्वास ठेवायला नको होता, कारण उद्याची पहाट उजाडणारी नसते, उद्याचा दिवस येतच नसतो. कॉमन मॅनला शेरोशायरीची आवड नाही. ज्ञान पण नाही. पण तो स्टाइलने कपाळाला हात लावतो. मथितार्थ काव्यमय. दाग़ नावाच्या कवीच्या कवितेसारखा. तो सुचवतो-

‘गजब किया, तेरे वादे पर ऐतबार किया ।

 तमाम रात क़यामत का इंतज़ार किया।’

(समाप्त)

उदगीर येथे संपन्न झालेल्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन पहिल्यांदाच तालुक्याच्या ठिकाणी झाले. त्याचे यशस्वी आयोजन, नियोजन करून पार पाडले. तीन दिवस चाललेल्या या साहित्य संमेलनाला राज्यभरातील साहित्यीकांनी आपला सहभाग नोंदवित दर्जेदार साहित्याची मांडणीही केली. साहित्य संमेलनाचे उदघाटन खा. शरद पवार  यांनी केले तर समारोपाला केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरींनी हजेरी लावत संमेलन चर्चेत आणले. 



प्रेषित मुहम्मद (स.) म्हणतात, तुमच्यामधील असे लोक मला सर्वांत प्रिय आहेत, जे चारित्र्यसंपन्न आहेत, मवाळ स्वभावाचे आहे, ते इतर लोकांशी प्रेम-सद्भावनेचे वर्तन करतात आणि इतर लोक त्यांच्याशी तशाच प्रकारे वागतात.

(ह. अबू हुरैरा, तरगीब व तरहीब)

हजरत सअद बिन अबी वकास म्हणतात, एक व्यक्ती प्रेषित (स.) यांच्याकडे आली आणि म्हणाली, प्रेषितांनी मला काही उपदेश द्यावा.

प्रेषित (स.) म्हणाले, तुम्ही लोकांच्या धनसंपत्तीजवळ जाऊ नका. त्यांच्याशी ईर्षा करू नका. संपत्तीच्या मोहात पडू नका, नसता वंचित व्हाल. आणि अशा प्रकारे नमाज अदा करा जसे तुम्ही या जगातून जात आहात. असे कोणतेही कृत्य करू नका ज्यामुळे तुम्हाला माफी मागावी लागेल.

(तरगीब व तरहीब, संदर्भ- हाकिम, बैहकी)

प्रेषित मुहम्मद (स.) म्हणाले, ज्या कुणाला ह्या चार गोष्टी लाभल्या त्याला या जगी आणि परलोकात सर्व काही मिळाल्यासारखे आहे. अल्लाहच्या देणगीमुळे ज्याचे हृदय कृतज्ञसंपन्न असेल, अल्लाहचे स्मरण करणारी जीभ, कष्ट सहन करणारे शरीर आणि अशी पत्नी जी आपल्या पतीची संपत्ती आणि स्वतःच्या शीलाचे रक्षण करत असेल.

(ह. इब्ने अब्बास (र.), तरगीब व तरहीब, तिब्रानी)

प्रेषित म्हणतात, तीन प्रकारचे लोक कष्टात सापडलेले असतील,

१) असा सत्ताधीश, ज्याची चांगल्या प्रमाणे जरी (त्याच्या आदेशांचे) पालन केले तरीदेखील तो अशालोकांची कदर करत नसेल, आणि जर कुणाकडून चूक झाली असेल तर त्याला माफ करणार नाही.

२) वाईट शेजारी, ज्याच्याशी तुम्ही भलाईचे वर्तन केले तर त्याला प्रतिसाद देत नाही पण जर तुमच्यात काही अवगुण त्याला दिसल्यास तो सर्वत्र त्याची चर्चा करतो.

३) अशी पत्नी जी तुम्ही घरी परतल्यास तुम्हास इजा देत राहते.

(ह. फुजाला बन उबैद, तरगीब व तरहीब, तिब्रानी)

हजरत हसन (र.) म्हणतात की माझे आजोबा (नाना) (प्रेषित मुहम्मद (स.)) यांनी हे शिकविले आहे की ज्या कोणत्या गोष्टीत तुम्हाला शंका असेल ते सोडून असा पर्याय निवडा ज्यात तुम्हाला शंका नसेल. सत्यतेपासून समाधान प्राप्त होते. आणि खोटे बोलण्याने शंकाकुशंका निर्माण होतात.

(तरगीब व तरहीब, संदर्भ- तिर्मिजी)

प्रेषित (स.) म्हणतात, जे लोक अल्लाहशी भिऊन असतात त्यांना संपत्तीमुळे कोणता धोका नसतो. चांगले स्वास्थ्य अल्लाहची भीती बाळगणाऱ्यांना संपत्तीपेक्षा अधिक चांगले असते. प्रसन्नता संपन्न हृदय अल्लाहची मोठी देणगी आहे.

(संदर्भ- मिश्कात)

संकलन : सय्यद इफ्तिखार अहमद



(११०) आम्ही यापूर्वी मूसा (अ.) लासुद्धा ग्रंथ दिलेला आहे त्याच्याबाबतीत देखील मतभेद केले गेले होते (ज्याप्रमाणे आज या ग्रंथाबद्दल केले जात आहेत जो तुम्हाला दिला गेला आहे.)१११ जर तुझ्या पालनकत्र्याकडून एक गोष्ट अगोदरच ठरविली गेली नसती तर त्या मतभेद करणाऱ्यांच्या दरम्यान केव्हाच निकाल लावला गेला असता.११२ ही वस्तुस्थिती आहे की हे लोक याकडून शंका व द्विधेत पडले आहेत.

(१११) आणि हीदेखील वस्तुस्थिती आहे की तुझा पालनकर्ता त्यांना त्यांच्या कृत्यांचा पुरेपूर मोबदला दिल्याशिवाय राहाणार नाही, खचितच तो यांच्या सर्व कारवायांची खबर राखणारा आहे.

(११२) तर हे पैगंबर (स.)! तुम्ही व तुमचे ते सोबती जे (द्रोह आणि बंडखोरीपासून श्रद्धा व आज्ञापालनाकडे) परत आले आहेत, ठीक ठीक सरळमार्गावर दृढ राहा जशी तुम्हाला आज्ञा दिली गेली आहे आणि बंदगीच्या मर्यादांचे उल्लंघन करू नका. जे काही तुम्ही करीत आहात ते तुमचा पालनकर्ता पाहात आहे.

(११३) या अत्याचाऱ्यांकडे यत्किंचितही झुवूâ नका अन्यथा नरकाच्या लपेटीत याल आणि तुम्हाला असा कोणी वाली किंवा पाठीराखा मिळणार नाही जो तुम्हाला अल्लाहपासून वाचवू शकेल आणि कोठूनही तुम्हाला मदत मिळणार नाही. (११४) आणि पाहा, नमाज कायम करा दिवसाच्या दोन्ही टोकांवर आणि थोडी रात्र उलटल्यावर११३ वस्तुत: पुण्याई पापांना दूर सारत असते.११४ ही एक आठवण करून देणारी गोष्ट आहे त्या लोकांसाठी जे अल्लाहची आठवण ठेवणारे आहेत.

(११५) आणि संयम राखा, अल्लाह सदाचार करणाऱ्यांचा मोबदला कधी वाया घालवीत नाही.

(११६) त्या लोकांत जे तुमच्यापूर्वी होऊन गेले आहेत, असली भली माणसे का शिल्लक राहिली नाहीत ज्यांनी लोकांना जमिनीत उपद्रव माजविण्यापासून प्रतिबंधित केले असते? असले लोक निघाले तरी फारच थोडे ज्यांना आम्ही त्या लोकांमधून वाचविले. एरव्ही अत्याचारी लोक तर त्याच मौजमजेच्या नादी लागले ज्याची सामग्री त्यांना विपुल प्रमाणात दिली गेली होती आणि ते अपराधी बनून राहिले.



१११) म्हणजे हे काही नवीन नाही की आज या कुरआनविषयी विभिन्न लोक कानगोष्टी करीत आहेत. परंतु यापूर्वी जेव्हा मूसा (अ.) यांना ग्रंथ दिला होता तेव्हा त्याविषयीसुद्धा अशीच वेगवेगळी मते मांडली गेली होती. म्हणून हे पैगंबर मुहम्मद (स.) हे पाहून तुम्ही निराश होऊ नका आणि धीर सोडू नका की इतकी साधी सोपी गोष्ट कुरआन सांगत आहे आणि तरीही लोक ऐकत नाहीत व स्वीकार करीत नाहीत.

११२) हे वाक्यसुद्धा पैगंबर मुहम्मद (स.) आणि ईमानधारक यांना संतुष्ट करण्यासाठी आणि धैर्य देण्यासाठी सांगितले गेले आहे. म्हणजे तुम्ही यासाठी बेचैन होऊ नका की जे लोक या कुरआनविषयी मतभेद करतात, त्यांचा त्वरित निर्णय व्हावा. निर्णय निश्चित वेळीच होईल, हे अल्लाहने पूर्वीच ठरविले आहे. लोक निर्णयासाठी घाई करतात. अल्लाह मात्र निर्णय घेण्यासाठी कधीही घाईगडबड करीत नाही.

११३) "दिवसाच्या दोन्ही टोकांवर" म्हणजे सकाळ आणि संध्याकाळ आहे आणि रात्रीचा एक प्रहर संपल्यानंतर म्हणजे 'इशा' ची वेळ आहे. याने माहीत होते की हे कथन त्यावेळचे आहे जेव्हा नमाजसाठी आता पाच वेळा निश्चित झाल्या नव्हत्या. मेराजची घटना यानंतरची आहे ज्यात पाच वेळची नमाज अनिवार्य (फर्ज) करण्यात आली. (तपशीलासाठी पाहा सूरह 17, टीप  95,  सूरह 20, टीप 111 आणि सूरह 30टीप 124.)

११४) म्हणजे जे दुर्गुण जगात फैलावले आहे आणि ज्या दुष्टता तुमच्याशी या सत्यसंदेशाच्या शत्रुत्वात केल्या जात आहेत, त्या सर्वांना नष्ट करण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे तुम्ही जास्तीतजास्त सदाचारी बना. आपल्या या सदाचाराने दुराचाराचा पराजय करा. तुम्हाला सदाचारी बनविण्याचे उत्तम साधन नमाज आहे. नमाज तुमच्यामध्ये असे गुण निर्माण करील ज्यामुळे दुष्टतेच्या वावटळाचा तुम्ही फक्त सामनाच करणार नाही तर त्याचा नाश करून जगात सदाचाराला व्यावहारिक रूपात स्थापित करु शकाल.



‘माणसाचा वेळच संपून गेलाय’ अशी दिलीप चित्र्यांच्या कवितेतली एक ओळ आहे.

सामूहिक स्मृतीचं मेमरी कार्ड कालबाह्य झालंय. इतक्या वेगानं, भराभर दृश्यं बदलताहेत की आपल्याला विचलित करून गेलेलं आदलं दृश्य कोणतं होतं हेही सामूहिक स्मृतीच्या मेमरीकार्डात उमटत नाही. अगदी अलीकडे आपण पाहिलेले शेतकऱ्यांच्या अनवाणी आणि जखमी पायांनी भरून गेलेले राजधान्यांपर्यंतचे रस्ते निर्मनुष्य झालेले आहेत. वसतिगृहात जिथं विद्यार्थ्यांचं रक्त सांडलं होतं, ती वसतिगृहं, ते परिसर- सगळीकडे शुकशुकाट आहे. ज्या वस्त्यांमधली घरं जाळली गेली, तिथली राख थंड झाली असेल, तिथं कधीतरी राहिलेली, जगण्यासाठी किडूक मिडूक कामं करीत जगणारी माणसं कधीच कबरीत जाऊन निजली, त्यांची माती झाली. मुंग्या-किटकांनी खाऊन टाकलं त्यांना. निवारा नाही आणि अन्नाची शक्यता नाही म्हणून हजारो मैल पायी निघालेल्या कामगारांच्या हजारोंच्या दिंड्या आपल्याच विठोबा नसलेल्या पंढरपूराकडे निघालेल्या दिसल्या.

दोन-दोन हजार किलोमीटरचा प्रवास करून आपल्या गावात परतलेला एक दमून भागलेला माणूस आपल्या घराच्या गंजलेल्या दाराची कडी काढतांनाचं एकही दृश्य दिसलं नाही. अन्नछत्रांसमोर चूपचाप, अंतर राखून उभे राहिलेल्यांकडे पाहातांना असं वाटत होतं की वाटतं, की ते जगाच्या अंतापर्यंत तिथं रांगेत राहावं लागण्याच्या स्थितप्रज्ञतेनं तिथं उभे आहेत. धूसर झालेल्या आशांमध्ये स्थितप्रज्ञता बधिर होऊन थिजून जाते. परवा परवापर्यंत सतत आपल्या डोळ्यांसमोर दिसणारी ही सगळी दृश्यं कुणाच्याही लक्षात न येता हळूहळू अदृश्य होत गेली.

सामान्यांची माहिती-बोटांचे ठसे, डोळ्यांची छबी आणि इतर सगळी माहिती- विकून गब्बर होणाऱ्या अवाढव्य बहुराष्ट्रीय कंपन्यांच्या हातचलाखीच्या खेळाचा हा काळ आहे. वेगवान तंत्रज्ञानानं मानवी मेंदूचा कब्जा घेतल्यावर करूणा, शील, प्रज्ञा, मैत्त यांचं महत्वच लक्षात येईनासं होतं. कोणालाही खतम करून टाकण्याचे डिजिटल खेळ खेळणं हेच व्यसन लागलेले सत्ताधारी आणि तोच खेळ आपापल्या सेलफोनवर खेळणारे आबालवृद्ध असा सारीपाट जगभर सज्ज आहे. ह्या विरूप नेपथ्यात आपण सगळे अंताक्षरी खेळू, इ. बाष्कळ उपदेश गंभीरपणे केले जातात. आणि त्या अंताक्षरीच्या एका आवर्तनात काही नद्या, काही पर्वत-त्यातल्या खनिजांसकट आणि लाखो एकर जमीन धरणं, महामार्ग, अधिक वेगवान महामार्ग ह्यासाठी परस्पर विकली जाते. चर्चेशिवाय कामगार कायदे रद्द होतात आणि तरूण मुलं आपल्या सुरक्षित भविष्याच्या चिंतेऐवजी धार्मिक चिन्हांच्या मारामारीत गुंतून जातात. असुरक्षित भविष्य असणारे संपूर्ण जगणंच अनिश्चित असणारे करोडो लोक हेच आजच्या श्रमिकांचं रूप आहे. आता ते रोज त्याच ठिकाणी कामावर जाणारे कामगार नाहीत-तर ते प्रिकॅरियट बनले आहेत- त्यांच्या आर्थिक  वास्तवाची भरपूर चर्चा दिसते. परंतु, ही अस्थिरता, असुरक्षितता जगभर एक असुरक्षित, अस्थिर मन निर्माण करते, हे लक्षात घ्या.    

माणसांना मारणं आणि सुटून उजळमाथ्यानं अभिमानानं मिरवणं ही रीत झाली आहे. भारतात ट्रिलिअन डॉलर्सचे मालक आहेत हे सांगितलं जातं आणि त्याचं दुसरं टोक अंधारात हरवलेलं आहे हे कुणाला लक्षात येत नाही.

हंगर नावाची एक शॉर्टफिल्म आहे. त्यात एक ओंगळ ढेरपोट्या दाखवला आहे. तो सतत वस्तू खात सुटलेला आहे. तो पाशवी रीतीनं समोरच्या टेबलावरचे खाद्यपदार्थ खातो, टेबल खातो, अन्न देणाऱ्या मुलीला खातो. तो सतत खात आहे. तसेच आता खा-खा सुटलेले प्राणी जमिनी खाताहेत, सामान्यांच्या बचती खाताहेत, शेतकऱ्यांच्या विम्याचे पैसे खाताहेत, जंगलं खाताहेत, आदिवासींना लुटून खाताहेत, पैसे तर खात आहेतच, माणसं खाताहेत, निसर्ग ओरबाडून अधाशासारखा खाताहेत. जे जे दिसेल ते ओरबाडत खात राहाणं हीच एक अमानुष क्रिया फक्त करण्यासाठी आपण जन्मलो आहोत असं समजून हे चाललेलं आहे. अडीचेक हजार शेतकरी वर्षाला आत्महत्या का करतात ही साधी गोष्ट कुणाला जाणवतही नाही यावर कोणाचा विश्वास बसेल? विशेष म्हणजे काहीही केलं तरी आपलं काहीही वाकडं होत नाही याची उद्दाम मग्रुरी आहे.

प्रतिमांचा पूर आणि बधिरीकरण

प्रतिमांचं नवंच युग आहे. सगळीकडे प्रतिमांचे आरसे तुम्हाला टिपायलाही टपलेले आहेत. आरोग्यासाठीचं अॅप, स्विगीसाठीचं, झोमॅटोसाठीचं, अमुकसाठीचं अॅप, तमुकसाठीचं अॅप, तुमचं क्रेडिट कार्ड, तुमचा फोन या सगळ्यांतून एक अदृश्य डोळा पाहातोय तुमच्या इतिहास-वर्तमानाचा, तुमचं जन्म-मरणाचा एक्स रे विनासायास. सामाजिक माध्यमांतलं व्यक्त होण्याचं स्वातंत्र्य वगैरे ऐकून सत्ताविसाव्या मजल्यावर राहाणारा गबदूल माणूस हसतो आणि ती माध्यमं विकत घेतल्याचा कागद लॉकरमध्ये ठेऊन देतो. ज्यां बॉद्रिला नावाचा एक फ्रेंच समाजशास्त्रज्ञ आणि तत्त्वज्ञ होता, त्यानं आजच्या या मायावी जगाबद्दल लिहितांना असं म्हटलं आहे की, "जे अदृश्य आहे त्याच्या अनिवार आकर्षणाशिवाय आपल्याकडे काहीही उरलेलं नाही. आणि यामुळे आपल्या नजरेसमोर एक खोटी, काल्पनिक स्वायत्तता उभी राहाते. मासमिडिया मालकांनी समाजावर ताबा मिळवला आहे. माध्यमातून जे आभासी वास्तवाचं चित्र आपल्याला दिसतं, खोटे घडवून आणलेले लष्करी हल्ले असतील, धादांत असत्याची चित्रणं असतील, ह्या सगळ्याला विरोध करण्याची शक्यता नष्ट करण्यात येत आहेत. अतिप्रगत तंत्रज्ञानाच्या वास्तवातल्या वापरानं वास्तवाचा अर्थच बदलून जातोय. अनेक गोष्टींमधले अर्थच हरवून टाकण्याची कारस्थानं रोज अंमलात येत आहेत. त्यातून येणाऱ्या अशा विषादानं आपण आज भिजलेलो आहोत." 

'वन हन्ड्रेड इअर्स ऑव्ह सॉलिट्यूड' अर्थात् एकांतवासाची शंभर वर्षं ही गॅब्रिअल गार्सिया मार्क्वेझ यांची नोबेल पुरस्कारप्राप्त कादंबरी आहे. त्यातल्या चौदाव्या प्रकरणातला एक भाग अलीकडे मला पुन्हा पुन्हा आठवतो. जुझे अर्काडिओ सेगुन्दो ह्या नावाच्या कामगारानं केळीच्या बागांमध्ये काम करणाऱ्या कामगारांना संघटित करून संप करण्यासाठी प्रयत्न केलेले आहेत. सगळ्या म्हणजे तीन हजार कामगारांना वाटाघाटींसाठी मैदानावर बोलावलं जातं. मैदानावरच्या त्या जाहीर सभेत लेफ्टनंट इसाका हा सगळा संपच अवैध असल्याचं सांगून कामगारांनी तो पाच मिनिटात मागं घ्यावा असं सांगितलं जातं. काही मिनिटांतच कामगारांवर मशिनगन्सच्या गोळ्यांचा वर्षाव होतो. तिथं म्हातारी माणसं असतात, लहानगी बाळं असतात, स्त्रिया असतात. लष्करी मशिनगन्स या जित्याजागत्या तीन हजार माणसांची चाळण करून त्यांना निर्जीव प्रेतांमध्ये बदलून टाकतात. अर्थातच मकॅन्डोत मार्शल लॉ जाहीर होतो. या नरसंहारानंतर काही काळानं सेगुन्दो डोळे उघडून पाहातो तेव्हा त्याला कळतं की आपण प्रेतांनी खचाखच भरलेल्या लांबलचक आगगाडीत प्रेतांच्या ढिगाऱ्यावर अस्ताव्यस्त पडलेलो आहोत. त्याच्या लक्षात येतं, सडकी केळी जशी फेकली जातात तशीच आगगाडीतली ही हजारो प्रेतं थोडाच वेळात समुद्रात फेकली जाणार आहेत. जुझे अर्काडिओ कसाबसा ट्रेनवरून अंधारात उडी मारून निसटतो आणि जखमी अवस्थेत तिथून उलटा प्रवास करत पहाटे फटफटतांना मकॅन्डोला पोहोचतो. 

एक स्त्री त्याला भेटते. तिच्याशी तो झालेल्या नरसंहाराबद्दल तो बोलू पाहातो. तर असं काही इथं झालेलंच नाही असं ती त्याला ऐकवते. तो लोकांशी बोलतो. प्रत्येक जण तेच सांगतो. मकॅन्डोत प्रत्येकाची स्मृती आणि मती हरवली आहे हे पाहून तो भयभीत होतो. सरकारी निवेदनातूनही हेच सांगितलं जातं की इथं कुणीही मृत्यू पावलेलं नाहीय. सरकारी अधिकारी त्याला वेड्यात काढतात. तू नक्कीच स्वप्न पाहिलं असेल. मकॅन्डोत असं कधी झालेलं नाही आणि कधीही होणार नाही. इथं सगळे आनंदी आहेत. चांगले दिवस आलेले आहेत. मकॅन्डोवर सतत एक कंटाळवाणा पाऊस चिकचिकत पडत असतो. त्या पावसात नरसंहारात वाहिलेलं रक्त धुतलं जातं. मरून पडलेली बायामाणसं जणू अदृश्यच होतात आणि त्यांच्याबद्दल कुणीही काही बोलत नाही. 

हे ऐकून तुम्हाला काही ओळखीचं आठवतंय?

मार्केझच्या कादंबरीतला हा भाग अलीकडे मला दुःस्वप्नासारखा सतत आठवतो. नव्हे, ती दुःस्वप्नं प्रत्यक्ष वास्तवात दिसू लागलेली आहेत. आपल्याकडेही, एवढं सगळं होवून मराठीतल्या एक प्रस्थापित लेखिका खुलेआम विचारतात, कुठे आहे या देशात हुकूमशाही? अभिव्यक्तीस्वातंत्र्याची कुठे आहे दडपशाही? तेव्हा माझ्यासारखा माणूस स्तब्ध होतो. लेखकपणाच्या प्राथमिक शर्तीचाच असा भंग झाल्याचं पाहून क्षोभ होतो. माझ्यासारखीच अवस्था सदैव जागा असलेल्या जयंत पवार या लेखक मित्राची झाली होती. मग ही कोणती शाही आहे ते तरी सांगा, असं उद्विग्न होऊन त्यानं विचारलं होतं. 

अन्यत्व, असहमती आणि सहिष्णुता

आपण इतका चिरफाळलेला, इतका असहिष्णू झालेला समाज नव्हतो. अलीकडेच रोमिला थापर यांच्या निबंधांचं एक पुस्तक प्रकाशित झालेलं आहेः व्हॉईसेस ऑफ डिसेंट. त्याचं मिलिंद चंपानेरकरांनी केलेलं असहमतीचे आवाज या शीर्षकाचं मराठी भाषांतरही आता उपलब्ध आहे. त्यात थापर असं म्हणतात की, "असहमती ही काही आधुनिक काळातली संकल्पना नाहीये, परंतु,  असहमतीचे विविध आकृतीबंध ओळखणं ही गोष्ट मात्र या काळासाठी नवी आहे. प्राचीन काळापासून असहमतीचं तत्त्व उपस्थित राहात आलेलं आहे. ज्या देशात उदारमतवादी, लोकशाहीवादी समाज असतो, तिथं असहमती व्यक्त करणारे प्रश्न विचारले जातात, तेव्हा भुवया उंचावल्या जात नाहीत. तर चर्चेद्वारे अशा प्रश्नांची तड लावण्यासाठी प्रोत्साहन दिलं जातं. प्रश्न उपस्थित करण्याचा अधिकार आता सार्वजनिक आहे आणि कुणीही नागरिक तो अधिकार बजावू शकतो. पूर्वी हा अधिकार केवळ सामर्थ्यवानांना होता. आता तो सर्व नागरिकांना आहे...लोकशाहीत प्रत्येक नागरिकाला समान दर्जा अभिप्रेत असल्याने लोकशाही ही धर्मनिरपेक्ष असू शकते. असहमतीचा अधिकार आणि सामाजिक न्यायाची मागणी या खऱ्या लोकशाही संकल्पनेच्या गाभ्याशी असलेल्या गोष्टी आहेत. कारण त्यात सर्व नागरिकांचा समावेश असतो आणि कायदेशीरदृष्ट्या समान दर्जा प्राप्त झाल्यानं लोकशाही ही धर्मनिरपेक्ष असण्याव्यतिरिक्त अन्य काही असूच शकत नाही."

इथं नागरिक हा केंद्रस्थानी आहे. त्याचं हित, त्याचे अधिकार आणि कर्तव्यं ही सर्वोपरी आहेत. एकाच समाजात विविध विचार आणि मतं असलेले लोक एकत्र राहात आलेले आहेत. त्याच्यात घर्षणंही झाली असतील, पण परस्परांबद्दलचा आदर मनुष्यत्वाच्या कसोटीवर केला गेलेला आहे. एकाच समाजात आस्तिक, नास्तिक, शाकाहारी-मिश्राहारी, विविध श्रद्धा बाळगणारे असे लोक एकाच वेळी राहात असतात. हा समाजाचा सामूहिक अवकाश असतो. समतेच्या मूल्यात कुणा एकाचं वर्चस्व मान्य केलं जाऊ शकत नाही. आज धार्मिक भावना किंवा अस्मिता दुखावण्याचे बहाणे किंवा निमित्तं करून विरोधी मतांच्या विचारांचे कार्यक्रम बंद पाडले जातात. नाटकं, चित्रपट, पुस्तकं यांच्यावर अवैध सेन्सॉरशिप लादली जाते. उदारमतवादी, लोकशाहीवादी विचारांची दडपणूक होते. राज्यसंस्थेच्या व्यवस्था यात बटीक झालेल्या गुलामांसारख्या कणाहीन वर्तन करतांना दिसतात. आम्ही नागरीक आहोत. आजच्या काळात त्या सर्वसाधारण नागरिकानं काय करायला हवं याचं सुरेख दर्शन मुंबईचे हिंदी कवी फ़रीद खान यांनी केलं आहे. ते म्हणतातः

मैं नागरिक हूं

सर्वोच्च पद पर आसीन हूं

मेरा फ़र्ज़ बनता है

कि अपने मातहत काम करनेवाले

राष्ट्रपति, प्रधानमंत्री और

सर्वोच्च न्यायालय की

आलोचना करूं।

हम भारत के लोग

यह वचन लें।

मित्रहो, भारतात पहिल्या शतकातच ख्रिश्चन धर्म पोहचला होता. त्यानंतर जगातल्या बहुतेक धर्मांचे लोक अनेक शतकं इथं राहात आलेले आहेत. इतकं वैविध्य इतरत्र कुठेही सापडत नाही. यातले बरेचसे लोक शतकानुशतकं इथंच राहून इथल्या हवा-पाणी-मातीशी जोडले गेले. त्यांनीही भारत नावाच्या कल्पनेला प्रत्यक्षात मूर्त करण्यात मदत केली. या सगळ्यांसह आपली जी संस्कृती तयार झाली तिची समृद्धी अभिमान वाटावा अशीच आहे. परंतु गेल्या काही वर्षांत मोठ्या योजनेंतर्गत अशा अनेक अल्पसंख्य समूहांना ठरवून अन्यत्वाची (प्रस्थापित स्व पासून अदरिंगची) वागणूक देण्याचे प्रयत्न होत आहेत. फाशिस्ट राज्यात ज्याप्रमाणे आर्य आणि ज्यू अशी विभागणी करून ज्युंचं शिरकाण झालं होतं, तीच मानसिकता इथं स्पष्टपणे दिसते. त्यामुळे एक अन्य हा शत्रु म्हणून चित्र रंगवून उभा केला की मग त्यांना अलग करून कोपऱ्यात ढकलता येतं, त्यांना हुसकावून लावण्यासाठी, हद्दपार करण्यासाठी एक कृतक कारण निर्माण करता येतं. रोमिला थापर असं म्हणतात की, आज जगभरात असे अनेकविध लोक-समूह नागरिकत्व नाकारले गेल्यानं किंवा हद्दपार केले गेल्यानं निराश्रित झालेले आहेत.


statcounter

MKRdezign

Contact Form

Name

Email *

Message *

Powered by Blogger.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget