Halloween Costume ideas 2015
January 2022


उत्तर प्रदेशात फेब्रुवारीमध्ये होणाऱ्या निवडणुकांत भाजपाला पहिल्यांदाच आपल्या पक्षाला सोडून समाजवादी पक्षाची कास धरणाऱ्यांच्या आवाहनाला सामोरे जावे लागत आहे. येत्या 2024 मधील  लोकसभा निवडणुका जिंकण्यासाठी भाजपाला उत्तर प्रदेशाच्या निवडणुका जिंकणे अनिवार्य आहे. म्हणजे त्या जिंकाव्याच लागतील. हरल्या तर 2024 च्या लोकसभेत बहुमत मिळणार नाही ही गोष्ट भाजपालाच नव्हे तर साऱ्या देशाच्या राजकारण्यांनाच नव्हे तर जनसामान्यांना देखील माहिती आहे. 

उत्तर प्रदेश निवडणुका जिंकण्यासाठी भाजप नेत्यांनीच नव्हे तर राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाने मिळून राजकीय शक्तींसह धार्मिक शक्तीसुद्धा पणाला लावली आहे. पण काही केल्या वर्तमान स्थितीवरून उत्तर प्रदेश निवडणुका आपल्या पदरात पाडण्यात भाजपाला यश मिळेल असे दिसत नाही. पहिल्यांदाच भाजप सोडून समाजवादी पक्षामध्ये जाणाऱ्या सामान्य कार्यकर्त्यांचीच नव्हे तर मंत्री आणि आमदारांची रीघ लागलेली आहे. म्हणजे हिंदुत्वाच्या नावाखाली सुद्धा स्वतः भाजपाचेच आमदार, मंत्री, निवडणूक लढण्यास तयार नाहीत. ओमप्रकाश राजभर हे दलित समाजाचे नेते आणि निषाद समाजाचे एक नेते या दोघांनीही अगोदर भाजपाला साथ दिली. पण नंतर त्यांनी आपला निर्णय बदलला. आश्चर्याची गोष्ट अशी की ज्या भाजपाचे धोरण ब्राह्मण समाजाभिमुख असते त्या समाजाने सुद्धा आपली निवडणूक भूमीका स्पष्ट केली नाही. मात्र सपाला साथ देण्याची गोष्ट ब्राह्मण समाजातील काही नेत्यांनी बोलून दाखविलेली आहे. तसेच ब्राह्मण समाज खऱ्या अर्थाने यावेळी कोणाबरोबर असणार आहे हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे. योगी आदित्यनाथ यांच्याविषयी ब्राह्मण कमालीचे नाराज आहेत. बसपाचे नेते सतिश मिश्रा म्हणतात की, योगींच्या काळात उत्तर प्रदेशात 500 ब्राह्मणांची हत्या झाली. 100 ब्राह्मणांचे एन्काऊंटर केले गेले. एवढेच नव्हे तर राम मंदिराच्या नावाखाली ब्राह्मणांची दिशाभूल केली गेली. कित्येक मंदीरे उध्वस्त केली. ते योगींना विचारतात केवळ मठांद्वारेच हिंदू धर्म चालविणार आहेत काय? मायावती सध्या निवडणुकीत का सहभागी होताना दिसत नाहीत, या प्रश्नाच्या उत्तरात ते म्हणाले की, गोष्ट अशी नाही, बसपाने हजारो कार्यक्रम पार पाडलेले आहेत. पण दलित समाज आणि त्यांच्या नेत्याकडे माध्यमे तुच्छ भावनेने पाहतात म्हणून त्यांच्या निवडणूक प्रचाराला या माध्यमांनी लोकांसमोर आणले नाही. मायावती चार वेळा राज्याच्या मुख्यमंत्री आणि सशक्त मुख्यमंत्री राहिल्या. 2007 ची उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणूक त्यांनी स्वतःच्या बळावर जिंकली होती. सतिश मिश्रा पुढे म्हणाले की, मायावती आणि बसपाला यश मिळेल. 

तिकडे प्रियंका गांधी यांनी सुद्धा ब्राह्मणांसाठी काळजी व्यक्त केली आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार योगी सरकारने ब्राह्मणांच्या विकासासाठी काहीच केले नाही. पण योगींनी कोणाच्या विकासासाठी काही केले आहे का? असा प्रश्न प्रियंका गांधींना विचारावा लागेल. ’लडकी हूं लढ सकती हूं’ या घोषणेद्वारे प्रियंकांनी उत्तर प्रदेशच्या निवडणूक दंगलीत उडी घेतली आहे. त्यांना तिथे विशेष करून महिलांचा भरघोस पाठिंबा मिळत आहे. पण त्यांच्या समर्थनार्थ काँग्रेसचे इतर नेते का उत्तर प्रदेशात आजपर्यंत सक्रीय होताना दिसत नाहीत हा गंभीर प्रश्न आहे. त्यांनी कोणाशी हातमिळवणी तर केली नाही ना? 

लखमीपूर हत्याकांडाला न्यायालयात पोहोचविण्याचे कार्य प्रियंका गांधी यांनीच केली ही वास्तविकता आहे. त्यांच्या अट्टाहासामुळेच आज गृहराज्यमंत्री पुत्राविरूद्ध हत्येचा खटला दाखल झाला आहे. प्रियंका गांधींनी उत्तर प्रदेश निवडणुकीत 40 टक्के महिलांना तिकीट वाटण्याची घोषणा केली आहे. पण त्यांच्या पक्षाने याबाबत आपले मौन सोडलेले नाही. प्रियंका गांधी एकट्या निवडणूक प्रचार करीत असल्याचे चित्र आहे. -(उर्वरित पान 2 वर)

स्वामी प्रसाद मौर्य यांनी भाजपाला सोडचिठ्ठी दिल्याने भाजप समोरील अडचणीत वाढ झाली आहे. गेल्या 35 वर्षांपासून ते उत्तर प्रदेशच्या सक्रीय राजकारणात आहेत. चार वेळा त्यांनी विधानसभा निवडणूक जिंकली आहे. त्यांनी भाजपाला सोडचिठ्ठी देणे म्हणजे त्यांच्या एकट्याचीच नाही तर त्यांच्या बरोबर उत्तर प्रदेशातील दुर्बल, दलित आणि इतर मागासवर्गीयांचा समावेश असणार आहे. 

त्यांनी पक्ष सोडताना जी कारणे दिली आहेत त्यात लहान व्यापारी, बेरोजगार तरूण, शेतकरी वर्ग, इतर मागासवर्ग यांच्या समस्येंचा उल्लेख केलेला आहे. पाच वर्ष कोणाचा विकास होत होता की केवळ विनाशाच्या मार्गावर सरकार जात होते. भाजपासाठी इतर मागासवर्गीयांच्या पक्ष सोडण्याची समस्या गंभीर आहे. त्यांच्या राजकीय शक्तीला उत्तर प्रदेशात धोका निर्माण झाला आहे. योगी आदित्यनाथ यांची चिंता आणखीन गंभीर आहे. उत्तर प्रदेशातील निवडणुकीच्या यशावर त्यांचे भावी पंतप्रधानपदी विराजमान होण्याचे स्वप्न अवलंबून आहे. उत्तर प्रदेश हातातून निसटले की त्यांच्या राजकीय प्रवासाला विराम लागणार आहे हे निश्चित आणि जर योगी यांचे स्वप्न साकार झाले नाही तर भाजपाच्या 2024 च्या निवडणुका जिंकण्याचे स्वप्न भंग होणार हे निश्चित. म्हणून हया निवडणुका कोणत्या न कोणत्या प्रकारे जिंकणे हे भाजपाचे लक्ष्य आहे. स्वतंत्र आणि निष्पक्ष असोत की मग दुसऱ्या कोणत्याही मार्गाने. 

कोणताही पक्ष मुस्लिमांविषयी काही बोलत नाही. त्यांनी ’मु’ जरी म्हटले की थेट जिन्नहपर्यंत त्यांचा संबंध जोडला जाईल याची सर्वांना भीती आहे. एकेकाळी मुस्लिम-यादव या समीकरणाद्वारे उत्तर प्रदेशात निवडणुका लढविल्या जात होत्या. आता मुस्लिम मैदनात नसल्याने बऱ्याच ’गढी’ या त्या समाज घटकांच्या, जाती जमातीच्या उलगड्या लागत आहेत. आणखीन किती गाठी उघडाव्या लागतील हाच प्रश्न सर्व पक्षांसमोर आहे. ओबीसी, दलित राजभर कुर्मी, निषाद समुदाय आणि काय काय...



गत आठवड्यात आपण 11 आरोग्यदायी फळांची माहिती पाहिली. यावरून निश्चित वाटते की आपण फळे सेवनास प्रारंभ केला असेल. राहिलेली उर्वरित आरोग्यदायी फळे खालीलप्रमाणे - 

(12) खरबूज (मस्कमेलन) : कॉनटेलॉप : खूप कमी कॅलरी 100 ग्राममध्ये 17 ग्रॅम, आयर्न, विटॅमिन सी, पोटॅशिअम, बेटाकॅरोटेन असते. प्रतिकारशक्ती वाढवते. 99 टक्के पाणी. अलसरमध्ये उपयोगी. पोटॅशिअम असल्यामुळे बी.पी. कमी करते. फुफ्फुसांसाठी चांगले. * मधुमेही लोकही खरबूज खाऊ शकतात. * वजन कमी करण्यास उपयोगी * खरबूजचे बी ही उपयोगी असतात. किडनीसाठी उपयोगी. 

(13) टरबूज (वॉटरमेलन) : 100 ग्राममध्ये 16 ग्राम कॅलोन. * वजन कमी करण्यास सक्षम * त्वचासाठी चांगले. * हाय लेवल ऑफ झिंक इन सीड्स ऑफ वॉटरमेलन. स्मरणशक्ती चांगली असते. अ‍ॅझेटोनर्स डिसीज मध्ये काम करते. * डायजेशनसाठी चांगले,पाचनक्रिया सुधारते. * गरोदर बायकांनी आवर्जुन खावे. * त्वचा व केसांसाठी चांगले * जखम जुडण्यास मदत करते. 

(14) स्ट्रॉबेरी : कमी कॅलरी 100 ग्राममध्ये 40. अ‍ॅन्थ्रोसायनीन पिगमेंट असते जे अ‍ॅन्टीऑक्सीडन्ट असतात. * टॉ्नझीन पासून रोखते. शरीराला ताजेतवाने ठेवते. * वजन कमी करते. * मधुमेहींसाठी उपयोगी * हाडांना मजबूत करते. 

(15) कविठ (वुड अ‍ॅपल/ मंकी अ‍ॅपल/ एलिफंट अ‍ॅपल) : पाचनक्रिया मध्ये चांगले. पाईल्स (मुळव्याध)मध्ये उपयोगी. मधुमेह कमी करते. किडनीच्या आरोग्यामध्ये उपयोगी. (16) नारळ (कोकोनट) : नारळपाणी हे कमी कॅलरी आणि फॅट फ्री असते. ज्यांचा बी.पी. कमी असते त्यांच्यासाठी अतीउत्तम. * मधुमेह कंट्रोल करते. * मुतखड्यात ही उपयोगी आहे. * शरीरात पाण्याची कमी दूर करते. (17) आलुबुखार (प्लम्स) : यात विटॅमिन बी कॉम्प्लेक्स असते. मेटाबोलीझम चांगले करते.  फायबर आणि अ‍ॅन्टिऑक्सीडंटस् लवकर म्हातारपण येण्यास थांबवते. 

(18) रताळे (याम) : यात विटॅमिन सी, विटॅमिन ए, विटॅमिन के, मॅग्नेशिअम आणि विटॅमिन बी6 असतात. त्वचेसाठी चांगले / श्वासोश्वास मध्ये उपयोगी (रेसपायरेटरी प्रॉब्लेम्स).(19) द्राक्षे (ग्रेप्स) : यात विटॅमिन के, सी असते. डोळ्यांच्या आरोग्यात चांगले. द्राक्षे कॅन्सर व हृदय आजारांपासून संरक्षण करते.  (20) ऑरेंज- संत्रे : विटॅमिन सी ने भरपूर. हृदयासाठी चांगले रोगप्रतिकार शक्ती वाढते. कोलेस्ट्रॉल कमी करते. कॅन्सरपासून रक्षण करते. (21) मोसंबी (स्वीटलाईम) : 100 ग्रॅम मोसंबी मध्ये 30 कॅलरीज असते. हे संत्रे सारखे असते. पाचनतंत्र सुधारते. वजन कमी करते. विटॅमिन ए., सी. असतात. नियमित मोसंबी खाल्ल्याने आरोग्य चांगले राहते. फ्लू खोकला होत नाही. 

(22) चिक्कू : 100 ग्रॅम चिक्कूमध्ये जास्त कॅलोरी 98 असते. कॅल्शिअम, विटॅमिन सी, बेटॅककॅरोट फायबर असते. गॅस्ट्रीटीज, स्टमक इमिटेशन कमी रकते. पॉलिफेनॉल्स असतात. अलसरला रोखते. त्वचेला हायड्रेटेड ठेवते. पातळ लोकांसाठी चांगले वजन वाढवते. गर्भवती महिलांसाठी याचे सेवन सुरक्षित असते. आयर्न (लोह) ही पुष्कळ प्रमाणात असते पण मधुमेह असलेल्या गर्भवती महिलांनी याचे सेवन टाळावे. (23) ड्रॅगेन फ्रूट : शरीरासाठी लाभदायक, जॅम, आईसक्रीम जेली, बनवता येते. विविध प्रकारचे गर लाल आणि पांढरा असतो. भरपूर प्रमाणात कॅल्शिअम, विटॅमिन बी,सी. लोह असते. सौंदर्य ही वाढते. पिम्पल्स, उन्हाने काळवलेली त्वचामध्ये उपयोगी, पोट साफ करते, मधुमेह कमी होते. ओमेगा 3 आणि ओमेगा 6 मुळे कोलेस्ट्रॉल वाढू देत नाही. डेंग्यू झाल्यास हाडे कमजोर होतात त्यात उपयोगी ल्यूकोपेन असते, कॅन्सरशी लढते. (24) अमरफळ (जापानी फळ) : पर्सिमॉन फ्रूट : टोमॅटो सारखे दिसणारे हे फळ असते. बाहेरची साल जाड असते. बी.पी. कमी करते. प्रतिकारशक्ती वाढवते. गर्भवती महिलांसाठी उपयोगी कॅल्शिअम, आयर्नचे भरपूर स्त्रोत आहेत. हाडांसाठी उपयोगी.

(25) लिंबू : विटॅमिन सी ने भरपूर, पोटॅशिअम ने भरपूर असते. बी.पी. कंट्रोल करते. साखर जास्त टाकून शरबत पिल्यास टवटवीत वाटते. हिरडे, दातदखी कमी होते. केसातला कोंडा कमी करते, सांधेदुखी असल्यास दररोज एक लिंबू आहारात सामिल करा हाडे मजबूत होतील. फळे खा, निरोगी रहा. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे बाजारातून आणल्यानंतर गरम पाणीने धुवूनच फळे सेवन करावीत. 

(26) सिताफळ (कस्टर्ड अ‍ॅपल, चेरिमोया) : सगळ्यांना आवडणारे फळ. विटॅमिन ए, सी, कॅल्शिअमनी भरपूर. वजन वाढवते. * त्वचा आणि केसांसाठी उपयोगी. पातळ लिंबू आणि मुलांसाठी उपयोगी हाडे, दात, मजबूत ठेवते. विटॅमिन बी.सी असते. त्यामुळे अस्थमा आणि हृदयरोगापासून रक्षण करते. (27) रामफळ : सिताफळ सारखाच पण पोटाच्या विकारात उपयोगी, कॅन्सरच्या प्रभावाला कमी करते, त्वचेसाठी चांगले, विटॅमिन ए आणि बी, सी असते. म्हणून एकझिमा, कोरडी त्वचामध्ये उपयोगी असते. रामफळाची पाने, कृमीनाशक असतात. ’बी’ पॉईझन्स असतात. हार्मोनिस नियंत्रीत ठेवते. 

(28) जांभळे (सायझेजीअम जम्बोलॅनम) : मधुमेहसाठी उपयोगी, हृदयासाठी चांगले. 1 चमचा पावडर सकाळी घ्यावे.

(29) शहतूत (ब्लॅकबेरी) : डोळ्यांसाठी, त्वचेसाठी  उपयोगी. ब्लड कॉटिंग, रक्तात कोलेस्ट्रॉल कमी करते. ब्रेनसेल्ससाठी चांगले, मस्तीष्कसाठी आरोग्यदायक याचे ज्यूस खोकल्यात उपयोगी असते. 

अल्लाहचे किती जरी आभार मानले तेवढे कमीच आहेत. त्याने आपल्याला नावाजले. अल्लाह सर्वांना नेहमी निरोगी ठेवो. (आमीन)


- डॉ. सीमीन शहापूरे 

8788327935


muslim

या वर्षाची सुरूवातच सार्वजनिक जीवनात सक्रीय असलेल्या मुस्लिम महिलांच्या ऑनलाईन लिलावाने झाली. त्यानंतर 6 जानेवारीला पंतप्रधानांच्या मतदारसंघामध्ये गंगाघाटावर मुस्लिमांना प्रवेश निषीद्ध असल्याचे पोस्टर्स झळकले तर 7 जानेवारीला छत्तीसगढच्या सरगोजा नावाच्या शहरामध्ये शेकडो देधबांधवांना एकत्रित गोळा करून मुस्लिमांचा आर्थिक आणि सामाजिक बहिष्कार करण्याची शपथ दिली गेली. 8 जानेवारीला झारखंडच्या धनबाद शहरामध्ये एका मुस्लिम युवकाला मारहाण करून, जयश्रीरामच्या घोषणा देऊन थुंकी चाटण्यासाठी भाग पाडण्यात आले. विशेष म्हणजे ही घटना भाजपाचे स्थानिक आमदार राज सिन्हा आणि खा. पी.एन. सिंग यांच्या उपस्थितीत घडली. 11 जानेवारीला उत्तर प्रदेशाच्या मुख्यमंत्र्यांनी आपल्या राज्याची निवडणूक 80 टक्के विरूद्ध 20 टक्के अशी असल्याची घोषणा केली. 

वरील सर्व घटना ह्या आपल्या देशबांधवांच्या मनामध्ये मुस्लिम समाजबद्दल काय भावना आहेत याच्या निदर्शक आहेत. सरत्या वर्षामध्ये धर्मसंसदेमध्ये मुस्लिमांचे शिरकाण करण्याचे आवाहन करण्यात आले होते व त्यानंतर नवीन वर्षाच्या पहिला अकरा दिवसामध्ये वरील प्रमाणे मुस्लिम विरोधी घटना घडल्या. विशेष म्हणजे यातील बुली बाई अ‍ॅप प्रकरण वगळता कुठल्याही प्रकरणामध्ये आवश्यक ती कायदेशीर कारण्यात आली नाही किंवा भाजपाचे शिर्ष नेतृत्व आणि सरकारमधील एकाही मंत्र्याने याविरूद्ध आवाज उठवला नाही. समाधानाची बाब एवढीच की भारताच्या पाच माजी लष्करप्रमुख आणि आयआयएम बंगलुरू आणि अहमदाबादच्या प्राध्यापक आणि विद्यार्थ्यांनी पंतप्रधानांना थेट पत्र लिहून त्यांच्या मौनाबद्दल नाराजी व्यक्त केली व देशाच्या विविधतेत एकतेच्या सिद्धांताला बळ देण्यासाठी आवश्यक कार्यवाही करण्याची विनंती केली.  

अलिकडे भारतीय मुस्लिमांची तात्काळ प्रतिक्रिया देण्याची जुनी सवय बदलली असून, अशा परिस्थितीत शांत राहण्यास प्राधान्य देण्यास त्यांनी सुरूवात केलेली आहे. ही चांगली बाब आहे. परंतु एवढ्यावरच समाधानी न राहता अशा परिस्थितीला तोंड देण्यासाठी त्यांना एक व्यापक रणनिती तयार करावी लागेल. विशेष करून मुस्लिम पर्सनल लॉ बोर्डाने या संदर्भात पुढाकार घ्यावा लागेल. त्यांनी एक रणनिती तयार करून तिच्याद्वारे मुस्लिमांचे मार्गदर्शन करायला हवे. कुरआन, हदीस आणि भारताच्या ऐतिहासिक वारशाचा अभ्यास करून मुस्लिमांना खालील प्रमाणे वागण्यासाठी मार्गदर्शन करता येईल. 

ऐतिहासिक पार्श्वभूमी

जगामध्ये बादशाही शासन पद्धती अनेक शतके चालू होती. दुसऱ्या महायुद्धानंतर संयुक्त राष्ट्र संघाची स्थापना झाली आणि ’नेशन स्टेट’ची संकल्पना मान्य करण्यात आली. याच संकल्पनेच्या आधारे आज जगात बहुतेक राष्ट्रांमध्ये सरकारे चालत आहेत. भारत आणि पाकिस्तानची फाळणी धर्माच्या आधारावर झाली असा सार्वत्रिक समज असला तरी हा समज अर्धसत्यावर आधारित आहे. फाळणी धर्माच्या आधारावर नव्हे तर धर्मावर आधारित राष्ट्रीयत्वाच्या भावनेतून झाली होती हे पूर्ण सत्य आहे. म्हणूनच संपूर्ण हिंदू पाकिस्तानामधून भारतात तर संपूर्ण मुसलमान भारतातून पाकिस्तानात गेले नाहीत. राष्ट्रीयत्वाची ही भावना अनेक कारणामुळे निर्माण होते. उदा. भाषा, संस्कृती इत्यादी. म्हणूनच मुस्लिम असूनही भाषा आणि संस्कृतीच्या कारणावरून 1971 मध्ये बांग्लादेश पाकिस्तानपासून वेगळे झाले. म्हणून धर्म हाच कुठल्याही राष्ट्राचा पाया असतो, असे म्हणणे तेवढे खरे नाही. 

नवी समूह स्वतःच्या ओळखी संबंधी अत्यंत संवेदनशील असतात अगदी त्याचप्रमाणे ज्याप्रमाणे पूर्वी कबिले आपल्या ओळखी संबंधी संवेदनशील होते. भारतीय मानवी समुह ही भारतीय म्हणून जगात श्रेष्ठ समजला जावा हीच इच्छा मनात बाळगून आहे. यात हिंदू, मुसलमान, शीख, दलित, ख्रिश्चन सर्व सामील आहेत. -(उर्वरित पान 2 वर)

फक्त हिंदूंनाच हा देश प्रिय आहे बाकीच्यांना नाही असा प्रकार नाही. 

मात्र राष्ट्रीय भावना जरी पवित्र असली तरी ती उदात्त नसते. उदा. कुठल्याही खेळात आपल्याच देशाच्या समुहाने विजय प्राप्त करावा अशी प्रत्येकाची इच्छा असते. दुसऱ्या देशांच्या चांगल्या खेळाडूंचे कौतुक करण्यापासून सुद्धा ही भावना माणसाला रोखते. ईश्वराच्या मालकीच्या पृथ्वीवर ईश्वराच्या लेकरांना कुठेही जाऊन राहण्याच्या स्वातंत्र्याला या नेशन स्टेटच्या भावनेने आघात पोहोचवलेला आहे. 

आज भारतात 20 कोटी मुस्लिम समाज राहतो. यांच्या अस्तित्वाला स्विकारण्याशिवाय हिंदू बांधवांना गत्यांतर नाही. कारण एवढा मोठा समाज स्थलांतर करून दुसरीकडे पाठविणे शक्य नाही व दुसरा कोणी त्यांना स्विकार करण्याची शक्यता नाही. अशा परिस्थितीत हिंदू आणि मुस्लिम दोन्ही समाजांनी एकमेकांच्या धार्मिक स्वातंत्र्यासह एकत्रित शांततेने राहिल्याशिवाय देश प्रगती करू शकणार नाही याची नोंद दोन्ही समाजांनी घेणे आवश्यक आहे. अलिकडे हिंदुत्ववादी शक्तींनी याच भावनेला छेद देत देशाला हिंदू राष्ट्रामध्ये बदलण्याची भाषा सुरू केली आहे. समजा यदाकदाचित ते याच्यात यशस्वीही झाले तरी जमीनीवरील परिस्थिती बदलू शकणार नाही. 20 कोटी अल्पसंख्यांकांच्या शक्तीला नामोहरम करणे कोणालाही शक्य होणार नाही. इतिहासात जर्मनीमध्ये हिटलरने तर इटालीमध्ये मुसोलीनीने असे वांशिक वर्चस्व स्थापनेचे प्रयत्न करून पाहिलेले होते पण ते यशस्वी झाले नव्हते. आज 21 व्या शतकात असे प्रयत्न करणे म्हणजे स्वतःला स्वतःच जगापासून विलग करून घेण्यासारखे होईल. हिंदुत्ववादी शक्तींना त्यांच्या संकीर्ण विचार धारेपासून रोखणे जरी मुस्लिमांना शक्य नसले तरी आपल्या वर्तनामध्ये सकारात्मक बदल करणे शक्य आहे. असा बदल घडवून आणल्यास आज ना उद्या दोन्ही समाजामधील ओढाताण कमी होऊन खऱ्या अर्थाने गंगा-जमनी तहेजीब साकार होईल, यात शंका असण्याचे कारण नाही. हे लगेच होणार नाही यासाठी वर्षोनवर्षे योजनाबद्ध पद्धतीने मुस्लिमांना प्रयत्न करावे लागणार आहेत. त्यासाठी खालीलप्रमाणे कुरआन आणि हदीसच्या शिकवणीपासून आपल्याला मार्गदर्शन मिळते. 

’’मी जिन्न आणि माणसांना याशिवाय कोणत्याही अन्य कामासाठी निर्माण केले नाही की त्यांनी माझी भक्ती करावी’’  (कुरआन : सुरे अलजारियात: आयत क्र. 56) 

कुरआनमधील सर्व आयातींपैकी बहुधा ही एकच अशी आयत आहे जिचा अत्यंत संकुचित अर्थ मुस्लिमांनी घेतलेला आहे ज्यामुळे त्यांच्या जीवनाचा उद्देशच बदलून गेला आहे. भक्ती अर्थात इबादत याचा अर्थ एवढाच घेतला गेला की मुस्लिमांनी कलमा पठण करावा, नमाज अदा करावी, रोजे ठेवावेत, हज करावे, स्वतःचे जीवन होता होईल तितके पवित्र ठेवावे आणि एवढ्यावरच संतुष्ट व्हावे. वास्तविक पाहता ह्या आयातीचा उद्देश एवढा संकुचित नाही. इबादत या शब्दात संपूर्ण इस्लामी जीवनशैलीचा समावेश होतो. कुरआन ने दिलेल्या सर्व आदेशांचे पालन करणे म्हणजे इबादत होय. प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांनी दिलेल्या सर्व आदेशांचे पालन करणे म्हणजे इबादत होय. कुरआन आणि प्रेषित सल्ल. यांनी ज्या कृत्यांना हराम ठवलेले आहे त्यांचे फक्त जीवनातून नव्हे तर समाजातून उच्चाटन करण्यासाठी आपल्या शेवटच्या श्वासापर्यंत संघटित प्रयत्न करणे इबादत होय. हा अर्थ घेऊन जर मुसलमान उठले तर त्यांच्या जीवनाची दिशाच बदलून जाईल आणि ते खऱ्या अर्थाने ’खैर उम्मत’ अर्थात कल्याणकारी समाज बनतील व भारताच्या निर्मितीमध्ये आपले योगदान देऊ शकतील. भक्तीचा असा व्यापक अर्थ न घेता केवळ स्वतःला नमाज, रोजा पर्यंत सीमित करून घेतल्यामुळे मुस्लिमांचीच नव्हे तर देशाची अपरिमित हानी झालेली आहे. देशामध्ये गुन्हे, अनैतिकता आणि वाईट गोष्टींची रेलचेल झालेली आहे. मुस्लिमांनी तात्काळ या आयातीर गांभभर्याने पुर्नर्विचार करण्याची गरज का आहे हे प्रसिद्ध इस्लामी विद्वान मौ. अली मीयां नदवी रहे. यांनी खालील शब्दात नमूद केलेले आहे. 

’आज हिन्दुस्थान के मुसलमान एक दानिशमंदांना (बुद्धीमन) और हकीकत पसंदाना (वास्तववादी) दीनी कयादत (धार्मिक नेतृत्व) के मोहताज हैं. आप अगर मुसलमानों को 100 प्रतिशत तहाज्जुद गुजार बना दें, सबको मुत्तकी-परहेजगार (चरित्रवान) बना दें लेकिन उनका माहौल से कोई तआल्लुक न हो, वो ये न जानते हों के मुल्क किधर जा रहा है? मुल्क डूब रहा है, मुल्क में बदअख्लाकी वबा (साथीचा रोग) की तरफ फैल रही है, मुल्क में मुसलमानों से नफरत पैदा हो रही है तो तारीख (इतिहास) की शहादत (साक्ष) है के फिर तहाज्जुद तो तहाज्जुद पंजवक्तों की नमाजों का पढना भी मुश्किल हो जाएगा. अगर आपने दीनदारों के लिए इस माहौल में जगह नहीं बनाई और उनको मुल्क का बेलौस (निस्वार्थी) मुखलीस (प्रामाणिक) और शाईस्ता (सभ्य), शहरी (नागरीक) साबित नहीं किया जो मुल्क को बे-राहरवी (दिशाहीनता) से बचाने के लिए हातपांव मारता है और एक बुलंद किरदार (चरित्र) पेश करता है तो आप याद रख्खें के इबादात व नवाफील और दीन की अलामतें तो अलग रहीं ये वक्त भी आ सकता है के, मस्जिदों का बाकी रहेना भी दुश्वार हो जाएगा. अगर आपने मुसलमानों को अजनबी बनाकर और माहौल से काटकर रख्खा, जिंदगी के हकायक (वास्तविकता) से उनकी ऑंखें बंद रहीं और मुल्क में होनेवाले इन््नलाबात (बदलाव), नए बननेवाले कवानीन (कायदे), अवाम (जनता) के दिलों दिमाग पर हुकूमत करनेवाले रूझानात (कल) से वो बेखबर रहे तो फिर कयादत (नेतृत्व) तो अलग रही जो खैर-उम्मत (कल्याणकारी मुस्लिम समुह) का फर्ज-ए-मन्सबी (जीवनाचे दायित्व) है, अपने वजूद की हिफाजत भी मुश्किल हो जाएगी.’’ (संदर्भ : कारवान-ए-जिंदगी, खंड 2, पान क्र. 373). 

प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांनी म्हटले आहे की, ’’ज्याने वाईट गोष्टी पाहिल्या त्याने त्यांचा सर्वशक्तीनिशी विनाश करावा. तेवढी त्याच्यात शक्ती नसेल तर त्याचा तोंडी विरोध करावा. तेवढीही शक्ती नसेल तर त्या वाईट कृत्याबद्दल मनात घृणा ठेवावी आणि हा इस्लामचा सर्वात कनिष्ठ दर्जा आहे.’’ कुरआन ने ही ’’अम्र बिल मआरूफ व नहीं अनिल मुनकर’’ म्हणजे चांगल्या गोष्टींची समाजामध्ये प्रतिस्थापना व वाईट गोष्टींचे उच्चाटन करणे हे मुस्लिमांच्या जीवनाचे उद्दिष्ट असल्याचे म्हटलेले आहे. थोडक्यात मुस्लिमांनी स्वतः वाईट गोष्टींपासून लांब राहत यथाशक्ती निरंतरम् वाईट गोष्टींची समाजातून उच्चाटन करण्यासाठी सदैव प्रयत्नशील असायला हवे. याशिवाय, भारतात एक उपयोगी जनसमूह म्हणून राहण्यासाठी  कुरआनमध्ये खालीलप्रमाणे दिलेल्या निर्देशाचे आपल्याला पालन करावे लागेल. 

’’आणि आपल्या स्वतःवर इतरांना प्राधान्य देतात, मग ते स्वतः गरजवंत का असेनात. वस्तुस्थिती अशी आहे की जे लोक मनाच्या संकुचितपणापासून वाचविले गेले तेच साफल्य प्राप्त करणारे आहेत’’ (सुरे अलहश्र: आयत नं. 9)

या आयातीत दिलेल्या मार्गदर्शनाप्रमाणे मुस्लिमांना जमेल तेवढी लोककल्याणाची कामे करावी लागतील. तेव्हा कुठे त्यांच्याबद्दल देशबांधवांच्या मनामध्ये आपुलकीची भावना निर्माण होईल. आजमितीला सुक्ष्म लोकसमुह असून सुद्धा शीख बांधवांनी लोककल्याणाच्या कामामध्ये मोठ्या प्रमाणात आपला ठसा उमटविलेला आहे. 1984 साली झालेल्या शीख विरोधी दंगलीपासून धडा घेत त्यांनी लोककल्याणाच्या कामांचा झपाटल्यासारखा विस्तार केलेला आहे. आज ज्या-ज्या ठिकाणी लोक अडचणीत येतील त्या-त्या ठिकाणी सर्व प्रथम शीख बांधव मदतीला धावत जाताना दिसून येतात. मुस्लिम समाजामधील श्रीमंत लोकांनी आपल्याकडे या कामाची जबाबदारी घ्यावी. कारण द्वेष, मत्सर कितीही उच्च कोटीचा असो त्याच्यावर विजय द्वेष आणि मत्सराने मिळविता येत नाही. प्रेमानेच त्याच्यावर विजय मिळविता येतो. ही बाब सूर्यप्रकाशाएवढी स्वच्छ आहे. कुरआनमध्ये या संदर्भात खालील शब्दांत मुस्लिमांचे मार्गदर्शन करण्यात आले आहे.  

’’आणि हे पैगंबर (स.), भलाई आणि दुष्टता एकसमान नाहीत. तुम्ही दुष्टतेचे त्या भलाईद्वारे निरसन करा जी अत्युत्तम असेल. तुम्ही पाहाल की तुमच्याशी ज्याचे शत्रुत्व होते, तो जिवलग मित्र बनला आहे.’’(सुरे हामीम सज्दा, आयत नं. 34).

वरील गोष्टी काही लोकांच्या पचनी पडणार नाहीत. कारण असे करण्यामध्ये त्यांच्यात स्वतःचा पराजय होत असल्याची भावना निर्माण होण्याची शक्यता आहे. परंतु, कुरआन आणि प्रेषित सल्ल. यांच्या शिकवणी ह्याच आहेत. मुस्लिम जनसमुहाला उद्देशून कुरआनमध्ये म्हटलेले आहे की, ’’आता जगात तो सर्वोत्तम जनसमुदाय तुम्ही आहात ज्याला अखिल मानवजाती(च्या कल्याणा)साठी अस्तित्वात आणले गेले आहे. तुम्ही सदाचाराचा आदेश देता व दुराचारापासून प्रतिबंध करता आणि अल्लाहवर श्रद्धा बाळगता. या ग्रंथधारकांनी श्रद्धा ठेवली असती तर ते त्यांच्याकरिता उत्तम होते. यांच्यात जरी काही लोक श्रद्धावंत देखील आढळतात तरी यांचे बहुतेक लोक अवज्ञा करणारे आहेत.’’ (सुरे आले इमरान आयत नं. 110).

प्रेषित सल्ल. यांनी म्हटलेले आहे की, ’’तुम लोग इम्माह न बनो यानी के ये कहेने लगो के लोग हमसे अच्छा सुलूक करेंगे तो हम भी अच्छा सुलूक करेंगे अगर लोग हमसे बुरा सुलूक करेंगे तो हम भी बुरा सुलूक करेंगे. बल्के तुम अपनी अंदर ये मिजाज पैदा करो के लोग अच्छा सुलूक करे तब भी तुम उनसे अच्छा सुलूक करे और लोग तुमसेे बुरा सुलूक करें तब भी तुम उनके साथ जुल्म ना करो.’’ (तिर्मिजी हदीस क्र. 2007).

या संदर्भात जमाअते इस्लामी हिंदचे संस्थापक मौलाना सय्यद अबुल आला मौदूदी म्हणतात, ’’नबी सल्ल. को ये हिदायत दी गई है के, ख्वाह ये लोग तुम्हारे मुकाबले में कैसा ही बुरा रवय्या इख्तीयार करें तुम भले तरीके से ही मुदाफियत (बचाव) करना. शैतान कभी तुमको जोश में लाकर बुराई का जवाब बुराई से देने पर आमादा न करने पाए’’ (संदर्भ : तफहिमुल कुरआन खंड 3 पान क्र. 259). 

थोडक्यात अल्पसंख्यांकांनी बहुसंख्यांकांच्या तर बहुसंख्यांकांनी अल्पसंख्यांकांच्या अस्तित्वाला एकमेकाविरूद्ध न समजता राष्ट्रहितामध्ये सह अस्तित्वाच्या तत्वाला मान्य करून केवळ राष्ट्रीय प्रगतीकडे लक्ष दिल्यास भारत लवकरच महासत्ता झाल्याशिवाय राहणार नाही आणि या विपरित वर्तन झाल्यास बाहेरच्या शत्रूची गरज राहणार नाही. अशा राष्ट्रनिर्मितीची संकल्पना अशक्य नाही हे आपल्याला अमेरिकेच्या उदाहरणावरून लक्षात येईल. अमेरिका एक असे आदर्श राष्ट्र आहे ज्यात जगाच्या प्रत्येक कानाकोपऱ्यातून येवून या राष्ट्राला महासत्ता बनविलेले आहे. तेथील अनेकतेतून एकतेच्या आदर्श तत्वाला हरताळ फासण्याचा ट्रम्प यांचा प्रयत्न सुजान अमेरिकी नागरिकांनी हाणून पाडला. याचे ताजे उदाहरण आपल्या डोळ्यासमोर आहे. या उदाहरणाची नोंद घेऊन स्वातंत्र्य सेनानींनी ज्या शक्तीशाली भारताची कल्पना केली होती तो प्रत्यक्षात साकार करण्यासाठी आपण सर्वजण प्रयत्न करण्यास बांधिल आहोत. राष्ट्रनिर्मितीचा याशिवाय दूसरा मार्गच नाही, हे दोन्ही जनसमुहांना लक्षात घ्यावे लागेल. जय हिंद !

- एम.आय.शेख



संसदेच्या हिवाळी सत्राच्या शेवटच्या दिवशी लोकसभेमध्ये केंद्रीय महिला बाल कल्याण मंत्री स्मृती इराणी यांनी एका विधेयकाद्वारे भारतात मुलींचे लग्नाचे वय 18 वर्षापासून 21 वर्षांपर्यंत वाढवण्याचा प्रस्ताव मांडला. याचे विशेषत... मध्यमवर्ग आणि सुशिक्षित वर्गातून चौफेर स्वागत होताना दिसतय. विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला ब्रिटिश सरकारने जेव्हा मुलींच्या संमतीचे वय वाढवण्याचा निर्णय घेतला तेव्हा लोकमान्य टिळकांनी त्याला कसून विरोध केला आणि देशात अशीच चर्चा रंगली होती. त्यावेळी ‘पुरोगामी’ वय वाढवण्याच्या बाजूने आणि ‘सनातनी’ ते कमीच ठेवण्याच्या बाजूने होते. आज बरोबर उलटे चित्र दिसतंय आणि आणि पुरोगाम्यांनी लग्नााचे वय 18 राहावे, लिंग आधारित समानतेच्या दृष्टीने उलटमुलांचे लग्नााचे वय 21 वरून 18 वर्ष करावे अशी मागणी करीत आहेत! हे असे का होतंय, आणि नेमके मुद्दे काय आहेत हे समजून घ्यायला हवे.

प्रथमत... अनेक लोक ‘प्रौढ’ वय, (एज ऑफ मेजॉरिटी), ‘लग्नाचे’ वय (एज अ‍ॅट मॅरेज) आणि ‘संमतीचे’ वय (एज ऑफ कंसेंट) यात गल्लत करतात, तो गोंधळ दूर करायला हवा. व्यक्ती प्रौढ समजली जाते याचा अर्थ ती आपले स्वतःचे निर्णय घेण्यास समर्थ आहे. आपल्याकडे प्रौढ वयाचा कायदा 1875 मध्ये मंजूर झाला. त्यानुसार 18 वर्षाचे भारतीय नागरिक मतदान, मालमत्तेवर अधिकार, कंत्राटावर किंवा इतर कोणत्याही कायदेशीर दस्तऐवजावर सही करणे, व्यवसाय, इत्यादी बाबत आपापले निर्णय घेऊ शकतात. लग्नाचे वय म्हणजे कायदेशीर लग्न करण्याची किमान वयोमर्यादा, आणि संमतीचे वय म्हणजे दुसऱ्या व्यक्तीशी लैंगिक संबंध (लग्नाअंतर्गत किंवा लग्नााशिवाय) ठेवण्यासाठी आवश्यक वयोमर्यादा. लग्नाचे वय आणि संमतीचे वय या दोन वेगळ्या कायदेशीर संकल्पना आहेत. पण आपल्याकडे त्यांच्यात गल्लत होण्याचे प्रमुख कारण ‘सांस्कृतिक’ आहे. लग्न केल्याशिवाय लैंगिक संबंध हे अनैतिक समजले जातात, आणि तसे संबंध आले तर पुढे त्यांचे लग्न संबंधात रूपांतर झालेच पाहिजे असा आग्रह आहे. दुसरे कारण म्हणजे ब्रिटीशपूर्व सरंजामी व्यवस्थेत भारतात संबंध, अकाली मातृत्व, त्यातून होणारे मृत्यू, असे अत्यंत वाईट प्रकार घडत. महात्मा जोतिबा आणि सावित्रीबाई फुले यांनी पुण्यात बालिका मातांसाठी आधार गृह काढले ते नेमके याच कारणासाठी. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी जाती व्यवस्था टिकवून ठेवण्यासाठी बाल जरठ विवाह (मुलीचे प्रौढ पुरुषाशी लग्न लावण्याची प्रथा) कशी अस्तित्वात आली याचे विस्तृत वर्णन केले आहे. लग्नसंस्थेमार्फत स्त्रियांवर कडक लैंगिक नियंत्रण ठेवून जातीची शुचिता कायम ठेवण्यासाठी त्यांचे लहान वयात लग्न करण्याची पद्धत अवलंबली गेली. 

19व्या आणि 20व्या शतकात ब्रिटिशांनी भारतीय समाज व्यवस्थेत ‘सुधारणा’ करण्यासाठी जो कायदेशीर हस्तक्षेप करण्याचा प्रयत्न केला, त्याला राष्ट्रवादाच्या नावाखाली, ‘आमच्या समाजात ढवळाढवळ चालणार नाही’ असा इशारा देऊन विरोध झाला. सती प्रथा, विधवा विवाह, स्त्रियांना आणि विशेषत... विधवांना संपत्तीत अधिकार, बाल विवाह अशा अनेक प्रश्नांवर सुधारक विरोधी सनातनी असा वाद उभा राहिला. महाराष्ट्र त्याचे एक प्रमुख केंद्र होते. यात बाल विवाह आणि संमतीचे वय यांच्या भोवती विशेष चर्चा रंगली. पूर्वी लग्न करण्यासाठी कोणतीही किमान अट नव्हती. 19 व्या शतकात ईश्वरचंद विद्यासागर, महादेव गोविंद रानडे, बेहरामजी मलबारी यांनी बालविवाह कुप्रथेचा प्रश्न सातत्याने लावून धरला. परिणामी 1860च्या इंडियन पीनल कोडमध्ये कलम 376 नुसार 10 वर्षापेक्षा कमी वयाच्या मुलीशी लग्न झाले असले तरी लैंगिक संबंध ठेवणे (अदखलपात्र) गुन्हा होता आणि लग्नाबाहेर तो अर्थातच बलात्कार होता. 1889 मध्ये 10 वर्षाच्या फूलमणी दास बरोबर तिच्या 35 वर्षाच्या पतीने लैंगिक संबंध ठेवल्यामुळे तिला शारीरिक इजा झाली आणि ती मरण पावली. 1884 साली बालपणी झालेल्या लग्नाच्या पतीबरोबर नांदायला नकार देणाऱ्या डॉ. रख्माबाईचा खटला गाजला. या दोन्ही प्रकरणांमुळे परत खरोखरच अतिशय लहान वयात (अगदी पाळण्यातसुद्धा लग्ना लावायची पद्धत होती. लहान मुलींबरोबर जबरदस्तीचे लैंगिक एकदा बालविवाहाचा मुद्दा ऐरणीवर आला आणि 1891 मध्ये आय.पी.सी.मध्ये सुधारणा करून संमतीचे वय 12 वर्ष केले गेले. परंतु बाल विवाहाच्या पद्धतीला हात लावला गेला नाही. परिणामी, बाल विवाहाची प्रथा मोडून काढण्यासाठी संमतीचे वय वाढवण्याची स्ट्रॅटेजी (उपाय) सुधारकांनी वापरली. त्यामुळे या दोन वेगळ्या कायदेशीर संकल्पना असल्या तरी त्या दोन्ही एकच आहेत असा आम समज निर्माण झाला आहे. दरम्यान 1894 मध्ये म्हैसूरच्या महाराजाने देशातला पहिला बाल विवाह प्रतिबंधक कायदा मंजूर केला (त्यात लग्नाचे किमान वय 8 वर्ष होते, आणि बाल विवाह करणारे गुन्हेगार ठरत असले तरी विवाह प्रत्यक्षात वैध होता!) 1927 मध्ये प्रांतिक कायदे मंडळात हरबिलास सारडा यांनी ‘हिंदू बाल विवाह प्रतिबंधक कायद्या’चे प्रारूप मांडले; त्यावर निवड समितीमध्ये बराच खल केल्यानंतर तो सर्व धार्मिक समूहांना लागू करून त्याचे रूपांतर ‘बाल विवाह प्रतिबंधक कायद्यात’ झाले (सारडा कायदा). अखिल भारतीय महिला परिषद आणि अनेक पुरोगामी महिला कार्यकत्यारनी या कायद्याच्या बाजूने सार्वजनिकमतप्रवाह वळवण्यासाठी बरेच कष्ट उपसले. स्त्रियांच्या आरोग्याचा विचार करून लग्नाचे किमान वय 16 असावे असे अनेकांनी समितीसमोर निवेदन केले. समितीने विवाहित स्त्रियांसाठी लैंगिक संमतीचे वय 15 वर्ष ठरवले. मदन मोहन मालवियांनी हिंदू धर्मशास्त्रांचा दाखला देऊन किमान 12 वर्षाचा आग्रह धरला तर मोहम्मद अली जिन्नांनी मुस्लीम धर्मात बाल विवाहाला जागा नाही असे प्रतिपादन करून विधेयकाला पाठिंबा दिला. सनातनी हिंदू आणि मुस्लीम प्रतिगाम्यांचा विरोध पत्करून 1929 मध्ये कायदा मंजूर होऊन, मुलींच्या लग्नाचे किमान वय 14 वर्ष आणि मुलांचे 18 वर्ष झाले. ही तफावत पुरुषी वर्चस्वाचे प्रतीक आहे. तसेच कायदेशीर पत्नीबरोबर लैंगिक संबंध ठेवण्याचे वय 13 वर्ष ठरवले गेले! 1978 मध्ये दुरुस्तीद्वारे ठरवलेले मुलींसाठी 18 वर्ष आणि मुलांसाठी 21 वर्ष किमान लग्नााचे वय आजपर्यंत कायम राहिले. आता मुलींचे वय 21 पर्यंत वाढवण्याचा प्रस्ताव अचानकपणे, समाजात कोणत्याही प्रकारची व्यापकचर्चा न करता समोर आला आहे. यामुळे अनेक प्रकारचे गोंधळ उडणार आहेत. 2012च्या बाल लैंगिक प्रतिबंधक कायद्यानुसार स्वेच्छेने ठेवलेल्या लैंगिकसंबंधांसाठी संमतीचे वय 18 ठरवले आहे. वास्तविक बालक म्हणजे एकजिनसी समूह नसून, वयानुसार त्यांच्या गरजा बदलत असतात. 15-18 वष र् म्हणजे पौगंडावस्थेतल्या वयोगटात लैंगिक संबंध समजून घेण्याचे नैसर्गिक आकर्षण असते. त्यामुळे अशा वयात आलेल्या विविध प्रकारच्या ऐच्छिक संबंधांना बलात्कार संबोधून त्यांचे गुन्हेगारीकरण करून नये असा पुरोगामी महिला संघटना आणि बाल हक्कांवर काम करणाऱ्या संस्था-गटांचा आग्रह होता. पण सरकारने त्यांना जुमानले नाही. परिणामी, पौगंडावस्थेत, विशेषत... 15-19 वयोगटातील मुलामुलींमध्ये स्वाभाविक वाटणाऱ्या नैसर्गिक लैंगिक आकर्षणाला गुन्हेगारी स्वरूप प्राप्त झाले. शिक्षण, सामाजिक कार्यक्रम, रोजगार इ. निमित्ताने एकमेकांच्या सहवासात येणाऱ्या, जाती-धर्माची बंधने तोडून प्रेमसंबंध जोडणाऱ्या तरुण जोडप्यांना विभक्त करण्यासाठी पॉक्सो कायद्याचा आज वापर होत आहे.

आता तर संमतीचे वय 18 आणि लग्नााचे वय 21 वर्ष, त्यामुळे ज्यांना रीतसर कायदेशीर लग्ना करायचे आहे त्यांच्या अडचणी वाढणार आहेत. हा प्रस्ताव मांडल्यानंतर सोशल मीडियावर ‘आता लव जिहाद सारखे प्रकार थांबतील’ अशा स्वरूपाच्या पोस्ट फिरत होत्या; पालकांचे विशेषत... मुलींवरचे नियंत्रण वाढवण्यासाठी याचा नक्की वापर होणार आहे. विधेयकाचे हेतू आणि उद्देश स्पष्ट करणाऱ्या प्रस्तावनेतली भूमिका साधारणपणे अशी आहे- भारतीय संविधान स्त्री पुरुष समतेची हमी देते. लग्नाच्या वयाच्या बाबतीत कायद्यात विषमता आहे. स्त्रियांशी होणारा भेदभाव, उच्च शिक्षण आणि रोजगाराचा अभाव, यामुळे स्त्रियांना पुरुषांवर अवलंबून राहावे लागते. तसेच माता मृत्यू आणि बाल मृत्यू दर कमी करण्याची आवश्यकता असून जन्माला येणाऱ्या मुलींचे प्रमाण, स्त्रियांचे पोषण यात सुधारणा करणे गरजेचे आहे. अल्पवयीन मुली गरोदर राहिल्या तर त्यांच्या आरोग्यावर विपरीत परिणाम होतो, त्यांच्यात गर्भपात आणि मृतजन्माचे प्रमाण वाढते. सबब हे विधेयक - या कोणत्याही विधानाशी आपण असहमत असू शकत नाही. परंतु मुलींचे लग्नााचे वय 21 वर्ष करून भारतीय समाजाच्या वर्ग-जातीय संरचनेचा अविभाज्य भाग असलेली स्त्री पुरुष विषमता कशी दूर होणार हे कोडे त्यातून सुटत नाही! अर्थात ही विषमता केवळ लग्नााच्या वयाच्या बाबतीत असती तर पुरुषांचे लग्नााचे वय 21 वर्षावरून 18 पयरत कमी करून देखील ती दूर करता आली असती! 

2008 मध्येच विधी आयोगाने अशी सूचना मांडली होती. ‘सीडॉ’ (अर्थात स्त्रियांशी सर्व प्रकारचा भेदभाव मिटवण्यासाठी तयार केलेली आंतरराष्ट्रीय सनद)मध्ये सुद्धा लग्नाचे वय 18 असावे अशी शिफारस आहे. सर्व प्रकारचे व्यवहार करण्यास पात्र परंतु लग्नााच्या बाबतीत अपात्र हाच मूलभूत स्वरूपाचा भेदभाव आहे! स्त्रियांच्या निर्णय क्षमतेवर शंका घेणारा आणि त्यांच्या निर्णय स्वातंत्र्यावर घाला आणणारा हा प्रस्ताव आहे. तो मंजूर झाला तर स्त्रियांवरील कुटुंबाचे आणि समाजाचे, आणि पर्यायाने शासनाचे नियंत्रण वाढेल. हे खरेच आहे की आपल्या देशात अजूनही अल्पवयीन मुलींची लग्ना लावण्याची पद्धत आहे. परंतु शासकीय आकडेवारीवरून हे दिसून येते की सरासरी लग्नाचे वय सातत्याने वाढत असून, सध्या ते 21.1 वर्ष आहे. राष्ट्रीय कौटुंबिक आरोग्य सर्वेक्षणाच्या तुलनात्मक आकडेवारीतून असे दिसते की 2015-16 मध्ये 26.8% स्त्रियांची लग्न 18 वर्षाच्या अगोदर झाली होती, आता 2019-21 मध्ये हे प्रमाण 23.3% पर्यंत कमी झाले आहे, आणि शहरी भागात तर 14.7% आहे. राज्यांचा तुलनात्मक अभ्यास केला तर हे प्रमाण पंजाब - 8.8%, तामिळनाडू - 12.8% आणि झारखंड- 32.2% असे आहे.

यावरून हे स्पष्ट आहे की लग्नाचे वय वाढण्यामध्ये विकासाचा निश्चित वाटा आहे. शहरी भागात शैक्षणिक आणि रोजगाराच्या संधी अधिक प्रमाणात उपलब्ध असल्याने मुलींचे लग्नााचे वय वाढलेले दिसते. मुलींची लग्न लवकर करण्यामागची प्रमुख कारणे म्हणजे गरिबी आणि शैक्षणिक संधींचा अभाव. लॉकडाऊननंतर पौगंडावस्थेतल्या मुलींचे लग्ना वाढल्याचे निदर्शनास आले, याचे प्रमुख कारण लोकांचे उत्पन्न आणि शैक्षणिक संधी कमी झाल्या, किंवा (ऑनलाइन पद्धतीमुळे) शैक्षणिक खर्च वाढला. मुली घरी बसल्या की त्या ओझे वाटून त्यांची लग्न लावली जातात. त्यामुळे त्या घरी बसणार नाहीत यासाठी उपाय केले तर लग्नाचे वय अजून वाढेल! शिक्षण आणि नोकरीच्या संधी मिळालेल्या शहरी मध्यम आणि उच्चमध्यम वर्गीय कुटुंबातल्या मुलींचे लग्नाचे वय आपोआप वाढलेले दिसते. राहिला मुद्दा माता मृत्यू, बाल मृत्यू आणि प्रजनन दर कमी करण्याचा. लहान वयात लग्न झालेल्या स्त्रियांची मुले कमजोर आणि उंची-वजनात कमी बसण्याची अधिक शक्यता आहे. परंतु आपल्याकडे माता आणि बालमृत्यूचे प्रमाण अधिक असण्याची प्रमुख कारणे म्हणजे, लहान मुलांचे कुपोषण आणि स्त्रियांमध्ये असलेला अ‍ॅनिमिया. राष्ट्रीय कौटुंबिक नमुना पाहणी 5 असे सांगते की 6 - 24 महिन्यांच्या वयोगटात फक्त11% बालकांना पुरेसा आहार मिळतो. 15- 49 वर्ष वयोगटातल्या 57% स्त्रियांच्या रक्तातले हिमोग्लोबिन 11 ग्रॅमपेक्षा कमी आहे, तर गरोदर स्त्रियांमध्ये हे प्रमाण 52% आहे.15-19 वर्ष वयोगटात तर ते 59% आहे! विशेष म्हणजे 2015-16च्या तुलनेने हे प्रमाण वाढले आहे. हा अ‍ॅनिमिया गेली कित्येक दशके कमी होताना दिसत नाही! त्यामुळे मोदी सरकारचा ‘विकास’ म्हणजे नेमका काय हा प्रश्न पडतोच! कुपोषित मातांची मुले कुपोषितच असणार, आणि लग्नाचे वय वाढवून ते कमी होणार नाही, हे उघड आहे! शिवाय लहान वयात लग्न झाले की लगेच अपत्य (खरे तर मुलगा!) व्हावे हा निव्वळ सांस्कृतिक आग्रह आहे; योग्य पद्धतीचे लैंगिक शिक्षण आणि प्रबोधन केल्याने पाळणा लांबवणे शक्य आहे. 

सध्या देशातला सरासरी प्रजनन दर 2.0 आहे, आणि शहरात तर त्याहीपेक्षा कमी आहे. आदिवासी, गरीब, अल्पसंख्याक समूहांमध्ये देखील तो झपाट्याने कमी होत चालला आहे. खरे तर कायद्याऐवजी प्रबोधनावर भर द्यायला हवा. म्हणूनच ज्यांना लग्नाचे वय वाढावे असे वाटते त्या मंडळींनी गरीब, आदिवासी, दलित, भटक्या, अल्पसंख्यांक इत्यादी वंचित घटकांमधील मुलींचे पोषण, शिक्षण आणि आरोग्य सुधारण्यासाठी व त्यांना रोजगार मिळेल यासाठी सरकारकडे आग्रह धरायला हवा. या आघाडीवर मोदी सरकारची पूर्णत... उदासीनता आहे. गरिबी निर्मूलन, रोजगार निर्मिती, पोषण, शिक्षण आणि आरोग्य या महत्त्वाच्या मुद्यांसाठी सरकारचा खर्च प्रत्येक बजेटमध्ये कमी होताना दिसतोय. एकीकडे महिलांच्या सक्षमीकरणाच्या गप्पा मारायच्या आणि दुसरीकडे मनरेगा, सार्वजनिक वितरण व्यवस्था, आय.सी.डी.एस., राष्ट्रीय आरोग्य मिशन यावरचा खर्च कमी करायचा हा या सरकारचा दुटप्पी व्यवहार आहे. 2021-22 मध्ये स्त्रियांसाठी

योजनांवरचा खर्च (जेन्डर बजेट) 26% म्हणजे तब्बल 60000 कोटी रुपयांनी कमी झाला आणि एकूण सरकारी खर्चाच्या जेमतेम 4.4% राहिला. त्याच बजेटची मांडणी करणाऱ्या निर्मला सीतारामन यांनी 2020-21 च्या आपल्या अर्थसंकल्पीय भाषणात जया जेटली यांच्या अध्यक्षतेखाली ‘टास्क फोर्स’ची नेमणूक करण्याची घोषणा केली होती. त्याचा प्रमुख हेतू स्पष्ट करताना त्या म्हणाल्या होत्या की, ‘देश प्रगतिपथावर असून स्त्रियांना उच्च शिक्षण आणि नोकरी करण्याची संधी प्राप्त होत असताना, मातामृत्यू दर कमी करणे आणि पोषण सुधारणे अनिवार्य असून स्त्रियांच्या मातृत्वाकडे या दृष्टिकोनातून पाहायला हवे.’ ही केवळ घोषणाबाजी आहे हे सर्वार्ंच्या लक्षात आले असेलच. वरील सर्व मुद्दे सरकारला ठाऊक नाहीत असे नाही. मग कोणतीच चर्चा न करता, केवळ स्त्रियाच नव्हे तर देशातले सर्व तरुण आणि त्यांचे पालक यांच्या जीवनावर मोठा परिणाम करणाऱ्या या प्रस्तावाला इतक्या घाईने मंजूर करून घेण्याचा मोदी सरकार का प्रयत्न करीत आहे, असा प्रश्न पडतो. गेल्या 7 वर्षातला अनुभव असा सांगतो की, वरवरून सुधारणा घडवून आणणारे या सरकारचे धोरणात्मक निर्णय प्रत्यक्षात राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या सांस्कृतिक राष्ट्रवादाचा सनातनी हिंदू राष्ट्राचा अजेंडा पुढे रेटणारे असतात. 2020चा नागरिकत्व सुधारणा कायदा किंवा 2019 चा तीन तलाक विरोधी कायदा ही त्याची उत्तम उदाहरणे आहेत. विधेयक मांडत असताना स्मृती इराणी यांनी लग्नाचे वय हे ख्रिश्चन, पारशी, मुस्लीम, हिंदू आणि नोंदणी पद्धतीने होणाऱ्या सर्व लग्नांना लागू असेल असा विशेष उल्लेख केला. बाल विवाह प्रतिबंधक कायदा 2006 सर्व जाती धर्मांना लागू आहे. परंतु मुस्लीम व्यक्तीगत कायद्यानुसार 15 वर्ष वय झाले (संबंधित जोडपे ‘वयात आले की’) असेल तर लग्न करायला परवानगी आहे. बाल विवाह प्रतिबंधक कायदा व्यक्तीगत कायद्यांच्या बाबतीत भाष्य करीत नाही. समान नागरी कायद्याचा आग्रह धरणाऱ्या भारतीय जनता पक्षाचा हा हिंदू-मुस्लीम ध्रुवीकरण करण्याचा प्रयत्न असू शकतो. पुढील काळात ही चर्चा नेमके कोणते वळण घेते यावरून हे स्पष्ट होत जाईल. स्त्री-पुरुषांमधील नैसर्गिक लैंगिक संबंधांना विविध पद्धतीने वेसण घालण्याचा प्रयत्न करणारी प्रस्थापित समाज व्यवस्था आणि अशा निर्बंधांना झुगारून प्रेम आणि लैंगिक भावना व्यक्त करणारे स्त्री-पुरुष, यांच्यातला संघर्ष आदिम काळापासून सुरू आहे. एका मित्राने टिप्पणी केल्याप्रमाणे, हा ‘प्रकृती’ आणि ‘संस्कृती’ मधला संघर्ष आहे, आणि प्रकृतीला तुम्ही कायद्याने नियंत्रित करण्याचा प्रयत्न केला तर ती उलटेल. जगभरात संमतीचे वय 16-18 वर्ष, आणि लग्नाचे वय 18 वर्ष हे मान्यता प्राप्त असताना, मोदी सरकार विनाकारण ते वाढवण्याचा घाट घालत आहे. लोकशाही, स्वातंत्र्य, समता या भारतीय संविधानाच्या मूलभूत तत्त्वांच्याविरोधात जाणारा हा प्रस्ताव असून, विशेषकरून तरुणाईने त्याला कसून विरोध करायला हवा. (28.12.21)

- किरण मोघे

kiranmoghe@gmail.com

लेखिका अर्थतज्ज्ञ असून, जनवादी महिला संघटनेच्या महाराषट्राच्या  उपाध्यक्षा आहेत.

(साभार : पुरोगामी जनगर्जना, पुणे)



आज आपल्या आजूबाजूचे वातावरण पाहिल्यास असे जाणवते की, माणसाचे वर्तन हे सातत्याने संस्काराच्या मर्यादा ओलांडून गैरवर्तन कडे वाटचाल करत आहे. वन्य प्राण्यांपेक्षा अधिक क्रूर मानवाची कृत्ये, प्रत्येक क्षणाला माणुसकीला काळिमा फासणारा आहे. सर्वत्र द्वेष, लोभ, ताणतनाव, गुन्हेगारी, फसवणूक, अंमली पदार्थांचे व्यसन, भ्रष्टाचार, भेसळ, खोटेपणा, घरगुती वाद, गोंगाट, प्रदूषण हे सर्वत्र शिगेला पोहोचलेले दिसते. मुलांमध्ये वाढती गुन्हेगारी आणि अंमली पदार्थांचे व्यसन ही मोठी समस्या बनत आहे. कुठे संयुक्त कुटुंब लहान तुकड्यांमध्ये विभागले जात आहे, तर कुठे नाती ताणली जात आहेत. आजच्या काळात स्वाभिमान, प्रामाणिकपणा, कर्तव्यदक्षता, समर्पण, समाधान, संयम, परोपकार, समता, बंधुता या शब्दांना माणसांसाठी काहीच किंमत वाटत नाही. सध्या पैसा हेच सर्वस्व आहे, तो कसाही कमावला जात असला तरी, प्रत्येकजण फक्त आपले हित पाहतो, भलेही त्याला अनेकांचे हक्क हिरावून घ्यावे लागतील. असा संस्कारहीन समाज राष्ट्राला विनाशाकडे नेतो, जिथे सर्वत्र समस्या असतात.

प्रत्येक क्षेत्रात काम करणाऱ्या व्यक्तीला त्यांच्या विभागात कुठे आणि कसे न्याय्य-अन्यायकारक वागणूक होत असते, हे माहीत असूनही सर्वजण मौन पाळत प्रेक्षकांची भूमिका बजावतात. चुकीची गोष्ट थांबवायची कोणातच हिम्मत नसते, त्यामुळे चुकीच्या कामाला सतत प्रोत्साहन मिळते. आता चुकीच्या लोकांचा समूह वाढत आहे आणि सत्याच्या मार्गावर चालणाऱ्यांचा समूह कमी होत आहे, असे दिसून येते. जोपर्यंत समस्या स्वतःवर येत नाही तोपर्यंत दुसऱ्याच्या समस्येचे गांभीर्य कळत नाही. एकाच कामाच्या ठिकाणी काम करूनही सहकारी एकमेकांचे पाय ओढण्यात मग्न असतात, आपापसात गोडवा दाखवूनही द्वेषाची भावना जपत असतात, आता हे दांभिक वर्तन नात्यातही खूप पाहायला मिळते. शेवटी आपला समाज प्रगती करत आहे की अनैतिक होत आहे? माणसांच्या बोलण्यात आणि वागण्यातला फरक म्हणजे बाहेरून दिसणारे आयुष्य आणि वैयक्तिक आयुष्य वेगवेगळे, असे दुहेरी आयुष्य जगणे आता सामान्य झाले आहे. जेव्हा स्वतःच्या फायद्याचा विचार येतो तेव्हा चूक देखील बरोबर असते आणि दुसऱ्याच्या फायद्याचा विचार केला की दोष शोधू लागतात. लोक फॅशन, स्टेटस सिम्बॉल आणि शो च्या नावाखाली आयुष्य नाश करत आहेत. मुलांचे रोल मॉडेल आता फॅशनेबल फिल्म स्टार बनले आहेत, इतिहास घडविणारे शहीद देशभक्त, समाजसेवक नाहीत. टेलिव्हिजन आणि मोबाईल, सोशल मीडियाचे फायदे आणि तोटे याची पुरेपूर जाणीव आपण ठेवायला हवी.

एखादी व्यक्ती जितक्या उच्च पदावर असते तितकीच ते त्याच्या कामासाठी जनतेला जबाबदार असते. समस्येसाठी आपण अनेकदा एकमेकांवर आरोप करतो, पण ज्यांना आपण मतदानाने निवडून समाजाच्या विकासासाठी सत्तेत बसवतो, त्यांनाच प्रश्न विचारण्यात आपण टाळाटाळ करतो. आपण आपल्या लोकांवर किंवा घरी जेवढे आपुलकीने, धाडसाने वागतो, इतके धाडस आपण बाहेर आपल्या हक्कांसाठी का दाखवत नाही? सरकारी नियमांचे सर्रास पायमल्ली केली जाते. भोळ्याभाबड्या लोकांच्या मजबुरीचा गैरफायदा घेण्यासाठी लोभी लोक गिधाडा सारखे नेहमी तयार असतात. ऑक्सिजनचे महत्त्व जाणून सुद्धा मोठ्या प्रमाणात झाडे तोडली जातात, स्वतःच्या क्षुल्लक फायद्यासाठी निरपराध लोकांना प्रदूषण, नशा, भेसळ द्वारे स्लो पॉयझन देऊन, गंभीर आजाराने ग्रासून त्यांचा छळ केला जात आहे. लोक घरासमोरील रस्त्याला आपल्या वैयक्तिक मालमत्तेप्रमाणे उपभोगाची वस्तू मानतात आणि हळूहळू अतिक्रमण करून रस्ता कमी करतात, पण आपली छोटीशी चूक इतरांसाठी किती वेदनादायी ठरू शकते याचा कधी विचारच करत नाही. एकीकडे लोक भुकेने जीव गमावत आहेत तर दुसरीकडे हजारो टन धान्याची नासाडी होत आहे. रोज अनेक समस्या आपल्या समोर दिसतात, म्हणजे एकाचा निष्काळजीपणा, भ्रष्टाचाराची शिक्षा दुसऱ्यांना भोगावी लागते, पण कुणी काही बोलत नाही, तर कुणी आपल्या पदाचा गैरवापर करतो, तर कुणी ओळख आणि शिफारस द्वारे प्रामाणिक माणसाचा हक्क हिरावून घेतो. लोक अनेकदा सरकारी नियमांचे उल्लंघन करतात, असभ्य भाषेचे वर्तन करतात, उघड्यावर कचरा जाळतात किंवा फेकतात, नेहमी भांडायला तयार असतात, मुलांसमोर खोटे बोलतात किंवा त्यांना खोटे बोलायला लावतात. लोकांच्या दुःखावर हसल्या जाते आणि सुखावर हेवा करतात. लोक काय म्हणतील, कशाला विनाकारण त्रास, आपण दूरच बरे, अशा विचारात सत्य हे भयात आणि वाईट भीती दाखवून जगत असते. प्रत्येक वेळी सर्वसामान्यांना भीतीने जगण्याची सवय झाली आहे.

आता माणसाचा दर्जा, प्रतिष्ठा त्याची संपत्ती ठरवते, त्याचे गुण नव्हे. एक रुपया किमतीचा वस्तूवर देखाव्याचा खोटा लेबल लावून शंभर रुपयांना विकला जातो, जेव्हाकी चांगल्या गोष्टीला किंमतही मिळत नाही, हीच खरी परिस्थिती आहे. आपल्या देशात लोकसंख्या झपाट्याने वाढत आहे तरीही वृद्धाश्रम अनाथाश्रमांहून अधिक वाढत आहेत कारण घरांमध्ये ज्येष्ठांचे वर्चस्व आणि आदर कमी लेखला जात आहे. आज माणूस ही उपभोगाची वस्तू बनली आहे, जोपर्यंत फायदा आहे, तोपर्यंत महत्त्व आहे, जेव्हा फायदा संपतो तेव्हा जिव्हाळा संबंध, आदर आणि आपलेपणा देखील संपतो.

आज अनेक घरात मुले आपल्या आई-वडीलांना घरातील वृद्धाशी गैरवर्तन करताना बघतात आणि हीच आई-वडील आपल्या मुलांपासून अपेक्षा करतात की त्यांची मुले सुसंस्कृत होऊन आपली सेवा करून समाजात आपले नाव रोशन करावे. सर्व पालकांना त्यांच्या मुलांच्या आनंदाची आणि उज्ज्वल भविष्याची काळजी असतेच पण मुलांसाठी योग्य वातावरण निर्माण करणे देखील त्यांची जबाबदारी असते. ते आपल्या मुलांना समाजावर किंवा देशावर लादू शकत नाहीत. आपली मुलं बाहेर कोणत्या वातावरणात राहतात?  कोणत्या मित्रांसोबत वेळ घालवतात? किती खरे-खोटे बोलतात? कोणाशी भेटीगाठी करतात? आज किती टक्के पालकांना या विषयाची जाणीव आहे, पालक दररोज मुलांसोबत किती वेळ घालवतात, या प्रकरणाचा गांभीर्याने विचार होणे अत्यंत गरजेचे आहे. अनेक वेळा आई-वडील किंवा वडीलधार्‍यांचे वागणे लज्जास्पद वाटते, मोठ्यांनाच संस्कार नसणार तर ते मुलांना काय शिकवणं देणार? गुन्ह्यांना प्रोत्साहन देणारी ही आजच्या काळातील सर्वात मोठी समस्या म्हणून समोर येत आहे. असे अनेकदा दिसून आले आहे की, मूल लहान आहे, असे हसत म्हणून मुलांच्या चुकांकडे दुर्लक्ष केले जाते, परंतु चांगल्या कामांना प्रोत्साहन देणे आणि वाईट कृत्यांचा निषेध करणे खूप गरजेचे आहे, तरच मुलांना योग्य आणि अयोग्य मधला अर्थ कळेल. मुलांना पहिली शिकवण घरातूनच मिळते, ही गोष्ट नेहमी लक्षात ठेवावी. पालकांनी मुलांच्या मानसिकतेबरोबरच गरज आणि देखाव्यातला फरक समजून घेतला पाहिजे.

आजचा दिवस खूप खास आहे कारण "राष्ट्रीय युवा दिन" संपूर्ण देशात युवा शक्ती म्हणून साजरा केला जातो. आज स्वामी विवेकानंद आणि राजमाता जिजाऊ यांची जयंती आहे. जिजामाता यांनी सुपुत्र छत्रपती शिवाजी महाराज यांना सुसंस्कृत  मार्गदर्शन करून सर्वोत्कृष्ट माता आणि गुरु म्हणून संपूर्ण जगात आदर्श निर्माण केला आहे. तरुणांचे प्रेरणास्थान स्वामी विवेकानंद यांनी तरुणांना संबोधित करताना “उठा, जागे व्हा, यश मिळेपर्यंत संघर्ष करा” असा ऊर्जावान संदेश दिला. यशाचा कोणताही शॉर्टकट नसतो, तरीही आजची तरुणाई मेहनत करण्याऐवजी झटपट प्रगती करण्यासाठी शॉर्टकटचा मार्ग अवलंबणे पसंत करतात, वरून देशातील वाढती बेरोजगारी, आर्थिक विषमता, महागाई आणि इतर सामाजिक समस्या विकासात अडथळे निर्माण करतात. जागतिक स्तरावर भारतामध्ये तरुणांची सर्वाधिक लोकसंख्या आहे. ह्या युवकाने देशाच्या विकासाची खंबीर शक्ती बनावे, उलट देशावर ओझे बनून समस्या वाढवू नये, ही जबाबदारी पालक, समाज तसेच शासनाची आहे. युवाशक्तीमध्ये ध्येय, उत्साह, धाडस, संयम, चिकाटी, सोनेरी स्वप्ने असतात, म्हणजेच या अमूल्य वारशाचा योग्य वापर हा देशाच्या प्रगतीचा मार्ग आहे. देशाचे भवितव्य या तरुणांच्या खांद्यावर आहे, कारण ज्याप्रमाणे भक्कम इमारतीसाठी असा मजबूत पाया आवश्यक आहे तसेच देशाला सशक्त आणि विकसित बनविण्याकरिता तरुणांना योग्य संस्कारमूल्ये, मार्गदर्शन आणि योग्य वातावरण निर्माण करून देणे आवश्यक आहे, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने सुसंस्कृत समाज घडून देश प्रगतीच्या मार्गावर लागेल.


- डॉ. प्रितम भी. गेडाम

भ्रमणध्वनी क्र.- 82374 17041


कोरोनाच्या दुसऱ्या लाटेचा समावेश असलेले वर्ष २०२१ आता निघून गेले आहे, अनेक गोष्टी त्याबरोबरही गेल्या आहेत. ज्यामुळे अनेक लोकांना आपले प्राण गमवावे लागले आहेत. त्याच्या खुणा, डाग आणि धडे ज्यापासून शिकण्याची गरज आहे ते मागे उरले आहेत. बऱ्याच जणांची उपजीविका गेली आहे आणि इतर अनेकांना त्यांच्या व्यवसायाचे नुकसान झाले आहे. याचा परिणाम जवळजवळ प्रत्येक `व्यक्तीच्या आरोग्यावरही झाला. आणि या किंमतीसह; वैयक्तिक पातळीवर आणि एकत्रितपणे एक व्यवस्था म्हणून समाज म्हणून; सामाजिक पातळीवर आणि प्रशासकीय पातळीवरही आम्ही एकत्रितपणे धडा घेणे अत्यावश्यक आहे.

ओमायक्रोन विषाणूची तिसरी लाट लक्षात घेता हे अधिक महत्वाचे आहे जी आधीच विदेशात धडकली आहे जेथे दररोज हजारो नवीन केसेस नोंदवल्या जात आहेत. साथीच्या रोगाच्या पहिल्या आणि दुसऱ्या लाटेत आपण पाहिलेल्या उदाहरणांसारखेच हे आहे. यापूर्वी आपल्याला नेमके काय करण्याची गरज आहे आणि मृत्यूच्या या त्सुनामीला आपण कसा प्रतिसाद द्यावा हे आम्हाला माहित नव्हते. पण या वेळी आमच्या पाठीवर काही अनुभव आहे. आपल्याला भक्षक माहीत आहे, तो कसा वागतो हे आपल्याला माहीत आहे आणि तो कसा दूर ठेवायचा हे आपल्याला माहित आहे. म्हणूनच आम्हाला मिळालेल्या अनुभवानुसार आमचा प्रतिसाद असणे आवश्यक आहे.

एक धडा जो संशयापलीकडे शिकला गेला आहे तो म्हणजे सर्व काही बंद करणे; प्रत्येक आर्थिक, मानवी क्रियाकलाप प्राणघातक ठरले आहेत. समाजातील असुरक्षित घटकांच्या उपजीविकेसाठी आणि सर्वसाधारणपणे देशाच्या अर्थव्यवस्थेसाठी हा विनाशकारी ठरला आहे. मात्र जीवनातील इतर प्रत्येक क्रियाकलाप बंद करणे आणि लोकांना कोंडून ठेवणे किंवा त्यांच्या हालचालींवर निर्बंध घालणे पूर्णपणे उपयुक्त ठरणार नाही. या धोरणामुळे कोणत्याही लाभापेक्षा जास्त नुकसान झाले आहे. आपल्याला हे लक्षात घेणे आवश्यक आहे की जगण्यासाठी लोकांना प्रथम आपली भाकरी मिळवणे आवश्यक आहे. मृत्यूला दूर ठेवण्याचा प्रयत्न करण्यापूर्वी त्यांना जगण्याची गरज आहे.

जरी ही परिस्थिती सर्वांना दिसत असली, तरी राष्ट्र आणि राज्ये ही दोन्ही सरकारे कोणतीही सुधारात्मक कारवाई करत नाहीत परंतु लसीकरणासाठी हट्टीपणे जोर देत आहेत आणि सार्वजनिक जीवनावर निर्बंध लादत आहेत. जागतिक आरोग्य संघटनेने (डब्ल्यूएचओ) असा दावा केला होता की,"रात्रीच्या संचारबंदी" आणि "आठवड्याच्या शेवटी संचारबंदी" कोव्हिड-१९ विषाणूप सरण्यापासून रोखत नाहीत. परंतु भारत सरकारने गरिबांची उपजीविका धोक्यात आणणाऱ्या "निर्बंधांचा" रथ चालू ठेवला. शिवाय भारताचे लॉकडाऊन आणि निर्बंध केवळ गरीब आणि उपेक्षितांना आर्थिकदृष्ट्या हानी पोहोचवत नाहीत, तर या लोकांना सरकारी दडपशाहीचे बळी बनवतात, ही वस्तुस्थिती आहे. कोरोनाच्या सुरुवातीच्या टाळेबंदी आणि त्यानंतरच्या निर्बंधांना लेखक अरुंधती रॉय यांनी "मानवतेविरूद्धचे गुन्हे" म्हटले आहे. लॉकडाऊन आणि निर्बंधांदरम्यान पोलिस गरिबांवर भयानक अत्याचार करतात. या लॉकडाऊन आणि निर्बंधांमुळे महिलांनाही खूप हिंसा आणि लैंगिक अत्याचारदेखील सहन करावे लागतात. लॉकडाऊनच्या काळात उपेक्षित, बहिष्कृत दलित आणि आदिवासी लोकांविरूद्धचे गुन्हेही 21% पेक्षा जास्त वाढले. अशा लॉकडाऊनदरम्यान अल्पसंख्यकांविरूद्ध अपप्रचार व अत्याचाराच्या घटना वाढल्या आहेत. सायबर क्राइममध्येही वाढ झाली आहे.

हे केवळ भारतच नाही, तर बहुतेक देश अशाच प्रकारच्या नियंत्रण उपायांचे अनुसरण करीत आहेत आणि निर्बंध लादत आहेत. सकारात्मक चाचणी करणाऱ्या लोकांच्या एकाकीपणाबद्दलच्या सीओव्हीआयडी-१९ च्या नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांमुळे निर्माण झालेल्या गोंधळामुळे अमेरिकन सरकारच्या सेंटर्स फॉर डिसीज कंट्रोल अँड प्रिव्हेन्शन (सीडीसी) वर टीकेची झोड उठली आहे. त्याचप्रमाणे पाश्चिमात्य सरकारे आणि भारत ज्या निर्बंधांना प्रोत्साहन देतात, ते केवळ श्रीमंत आणि उच्च मध्यमवर्गीयांच्या हितासाठीगरिबांची उपजीविका नष्ट करत नाहीत, तर सामान्य लोकांच्या आरोग्याला आणि कल्याणालाही गंभीर हानी पोहोचवत असल्याचे दिसत आहे.

ऑक्टोबर २०२० मध्ये हार्वर्ड विद्यापीठातील वैद्यकशास्त्राचे प्राध्यापक डॉ. मार्टिन कुलडॉर्फ्ड, ऑक्सफर्ड विद्यापीठातील प्राध्यापक डॉ. सुनेत्रा गुप्ता आणि स्टॅनफोर्ड युनिव्हर्सिटी मेडिकल स्कूलचे प्राध्यापक डॉ. जय भट्टाचार्य यांनी ग्रेट बॅरिंग्टन घोषणा पत्र जारी केले. हे तिघे संसर्गजन्य रोग आणि लस विकास शोधण्यात, देखरेख करण्यात कौशल्य असलेले अनुभवी एपिडिमोलॉजिस्ट आहेत. या घोषणेवर जगभरातील ४० हून अधिक एपिडिमोलॉजिस्ट, इम्यूनोलॉजी आणि तत्सम वैद्यकीय तज्ञांनी सहस्वाक्षरी केली आहे. या जाहीरनाम्यात असे सुचवले आहे की, सरकारांनी साथीच्या रोगासंदर्भात आरोग्यविषयक जागरूकता वाढविण्याचे काम केले पाहिजे आणि लोकांना त्यांच्या जीवनात आरोग्यदायी पद्धती स्वीकारण्यास मदत केली पाहिजे, परंतु सार्वजनिक जीवनावरील निर्बंध काढून टाकले पाहिजेत. फेस मास्क घालणे, सामाजिक अंतर आणि लॉकडाऊन घालणे अनिवार्य केल्याने कोव्हिड-१९ संसर्ग पसरण्यापासून रोखता येत नाही. त्यात असे सुचविण्यात आले आहे की केवळ वृद्ध आणि सहरुग्णतेच्या लोकांना लस दिली जावी, तर विषाणूविरूद्ध लवचिकता दर्शविणाऱ्या तरुणांना सामान्य जीवन जगण्याची आणि विषाणूविरूद्ध नैसर्गिक प्रतिकारशक्ती विकसित करण्याची परवानगी दिली जावी.

कोव्हिड-१९ लसीकरण कायद्याने अनिवार्य केले नसले तरी प्रशासन अनेक निर्बंध जारी करीत आहेत जे लसीचे डोस न घेणाऱ्यांना बहिष्कृत करण्यासारखे आहेत. त्यांच्या शरीरावर लोकांच्या हक्काचे उल्लंघन करीत आहेत आणि प्रतिकूल परिस्थिती निर्माण करून त्यांना लस घेण्यास भाग पाडत आहेत. केंद्र सरकार ओमायक्रोन विविधतेच्या उदयाला तोंड देण्यासाठी "बूस्टर डोस"ला प्रोत्साहन देत आहे. शिवाय, सर्व सार्वजनिक सेवा लसीकरण केलेल्यांपुरते मर्यादित ठेवत आहे, ज्यामुळे सर्व प्रौढांना त्यांच्या निवडीचा विचार न करता अप्रत्यक्षपणे लसीकरण अनिवार्य केले जात आहे. मुंबई, चेन्नईमध्ये कोव्हिड-१९ च्या कथित तिसऱ्या लाटेदरम्यान संपूर्ण लसीकरण असलेल्यांनाच उपनगरीय गाड्यांमध्ये चढता येईल. सर्व प्रमुख शहरांमधील वेगवेगळ्या सरकारी आणि खासगी कामाच्या ठिकाणी त्यांच्या कर्मचाऱ्यांना कामावर लस देणे अनिवार्य केले आहे. कोव्हिड-१९ लसीकरण अनिवार्य नाही, असे सरकार अजूनही म्हणत असले तरी ज्या प्रकारे ते ढकलले जाते, सर्व प्रकारच्या विश्वासार्ह वैज्ञानिक आक्षेपांचे तुकडे केले जातात, त्यावरून असे दिसते की मोठ्या फार्मा कंपन्यांना समृद्ध करणे हे सरकारचे एकमेव ध्येय आहे. तसेच लसीकरणाच्या या उन्मत्त दबावामुळे युरोपियन सरकारे जोर देत असल्याने भारतात लसीच्या पासेसचा मार्ग मोकळा होईल. यामुळे एक भेदभावपूर्ण प्रणाली तयार होईल ज्याअंतर्गत लोकांना कोव्हिड -१९ संसर्गाच्या कोणत्याही वास्तविक प्रतिबंधाची हमी नसलेल्या लसी घेण्यास भाग पाडले जाईल किंवा त्यांना बहिष्कृततेचा सामना करावा लागेल. भारतासारख्या तिसऱ्या जागतिक देशांमध्ये कोव्हिड-१९ निर्बंध आणि अनिवार्य लसीकरणाविरूद्ध लोकांची नाराजी त्यांच्या घटनात्मक हक्कांच्या अशा उल्लंघनांविरूद्ध प्रभावी हालचालींमध्ये बदलू शकली नाही.

कोव्हिड-१९ च्या तिसऱ्या लाटेच्या येण्याने हे सिद्ध झाले की आधीचे उपाय आणि लसीकरण त्याचा प्रतिकार करण्यात अपयशी ठरले, कारण एक ठराविक उपाय हा प्रादुर्भाव रोखू शकत नाही. आवश्यकता आहे सक्रिय आणि प्रतिबंधात्मक सार्वजनिक आरोग्य सेवा, पायाभूत सुविधांचा विकास, वयोमान-विशिष्ट लक्ष्यित उपाय आणि सामान्य जीवन जगताना विषाणूविरूद्ध नैसर्गिक प्रतिकारशक्ती विकसित करण्यासाठी उच्च जोखीम श्रेणीत नसलेल्या लोकांना मदत करण्यासाठी निर्बंध शिथिल करणे. जोपर्यंत भारत वेगळा दृष्टीकोन स्वीकारत नाही, कोव्हिड-१९ च्या धोक्याचा सामना करण्यासाठी नवीन उपायांचा अवलंब करत नाही, तोपर्यंत तो उच्च जोखीम असलेल्या श्रेणीतील लोकांना वाचवू शकत नाही, असे जाणकारांचे म्हणणे आहे. कोव्हिड-१९ ची तिसरी लाट शेवटची नसेल. जोपर्यंत साथीच्या रोगाला नियंत्रित करण्यासाठी लक्ष्यित दृष्टीकोनाचे पालन केले जात नाही, तोपर्यंत या समस्येचा खरा अंत होऊ शकत नाही, परंतु अतार्किक निर्बंधांमुळे कामगार वर्ग आणि उपेक्षितांचे जीवन व उपजीविका आणखी नष्ट होईल.

झालेल्या नुकसानीची भरपाई करणे अशक्य आहे. परंतु भविष्यासाठी असे नुकसान रोखले जाऊ शकते किंवा किमान चांगले व्यवस्थापित केले जाऊ शकते. वादळाच्या दरम्यान हताश उपायांना अपेक्षित परिणाम मिळत नाहीत. हे समजून घेणे आवश्यक आहे की आपण मागे बसून साथीचा रोग जाण्याची वाट पाहू शकत नाही. आपल्याला त्याबरोबर राहावे लागेल आणि त्यातून प्रवास करावा लागेल. म्हणून आपला प्रतिसाद या वास्तवाशी सुसंगत असला पाहिजे. आपल्या सामाजिक आणि आर्थिक दोन्ही क्रियाकलापांनी साथीच्या रोगाचा सामना करण्यासाठी उपाययोजनांबरोबरच मार्गक्रमण आवश्यक आहे. हे शक्य आहे, बऱ्याच देशांनी स्मार्ट लॉकडाऊन इत्यादींच्या स्वरूपात चांगली कामगिरी केली आहे. सर्वांचे सामूहिक अस्तित्व लक्षात घेऊन आर्थिक उपक्रम राबविण्याच्या परवानग्यांचे सुसूत्रीकरण ही संपूर्ण लॉकडाऊनऐवजी रणनीती असली पाहिजे.

रात्रीची संचारबंदी लादणे चांगले असू शकते परंतु दिवसा अनियंत्रित गर्दीच्या मेळाव्यांना परवानगी देणे रात्रीच्या वेळी हालचाली रोखण्याच्या उद्देशालाच निरस्त करते. त्याचप्रमाणे आरोग्य सेवा प्रणालीची तयारी करणे अत्यंत महत्वाचे आहे आणि ती वेळेपूर्वी चांगली करणे आवश्यक आहे.  आरोग्य सेवा क्षेत्राशी समन्वय साधण्यासाठी सरकारच्या इतर शाखांचे संवेदनशीलीकरण करणे ही तितकीच महत्त्वाची गोष्ट आहे. लसीकरण आणि मास्क घालण्याचे आणि शारीरिक अंतर राखण्याचे महत्त्व समजून घेण्यासाठी एकमेकांना शिक्षित करू या. ज्या लोकांना पूर्णपणे लस दिली जाते त्यांच्यावर लस न घेतलेल्या लोकांपेक्षा वेगळी वागणूक दिली जाऊ शकते. आपल्या सामूहिक अस्तित्वासाठी हे युद्ध लढण्यासाठी अधिक समन्वयित प्रतिसाद देऊ या. पूर्वग्रहांचा सर्व आधार कोणताही असो, आपण आपल्या सहकाऱ्यांना दयाळू पणे सांगू या. आपण आपले धडे लवकर शिकू या आणि भविष्यासाठी ते लक्षात ठेवू या.

- शाहजहान मगदुम

कार्यकारी संपादक

भ्रमणध्वनी : ८९७६५३३४०४



माझे एक ज्येष्ठ स्नेही गेली दोन वर्षे काही ना काही कारणाने सतत आजारी आहेत, अर्थात त्यांना आजारी म्हणणे, म्हणजे थोडे धाडसाचेच होईल, कारण ते एक ही दिवस घरी झोपून राहिलेले नाहीत, अनेक व्याधींना तोंड देत त्यांची दैनंदिन भ्रमंती काही थांबलेली नाही, वारकरी संप्रदायातील या व्यक्तीचा सतत फिरत राहणे हा स्वभावच झाला आहे, आजपर्यंत त्यांनी सुमारे पन्नास वेळा चालत‌ पंढरीची वारी केली आहे.अत्यंत मनमिळावू व दिलखुलास स्वभावाचे हे स्नेही हसतमुख असतात, फिरणे आणि लोकांच्या संपर्कात राहणे ही त्यांची अंगची सवयच झाली आहे. माझ्याकडे आल्यानंतर ते आपल्या आजारांचा पाढा वाचतात, मी ही त्यांचा नम्र श्रोता होवून ऐकतो, त्यांना माझ्याकडून बर्‍याच वेळा याबाबतीत दिलासा व आधार हवा असतो, मी ही त्यांना कधीच नाराज करीत नाही, त्यातल्या त्यात त्यांच्या फायद्यांचा , किफायतीशीर व योग्य सल्ला देवून त्यांचे समाधान करतो.

खरं तर वयाच्या साठीनंतर उतारवयात प्रत्येक माणसाला दिलासा व आधार हवाच असतो, अर्थात अशावेळी नम्रता व हास्यवदन या गुणांचे महत्व पटते. कारण सुहास्य वदनाने समोरचा माणूस मोकळा ढाकळा होतो. त्याचे मुख ही खुलवले जाते आणि मनही. "मन करा रे प्रसन्न, सर्व सिद्धीचे कारण" हे तुकोबारायांचे विचार इथे ही लागू पडतात.

खरं सांगायचं तर जगातील कोणत्याही माणसाच्या हृदयात आपल्याला जागा मिळवायची असेल तर नम्रता व हास्यवदनाने त्यांचा प्रथम विश्वास संपादन करायला हवा, न होणार्‍या गोष्टी नम्रतेच्या मदतीने सहज होवू शकतात. नम्रता आणि शिष्टाचार जीवनात महत्वाचे आहेत. शिष्टाचार शिवाय जीवन सुखी होवू शकत नाही. शिष्टाचार म्हणजेच माणुसकी आणि माणुसकी म्हणजेच दुसर्‍याला समजून घेणे, त्याला दिलासा व आधार देणे. या वृत्तीमुळे माझ्याकडे माझे ज्येष्ठ स्नेही वारंवार येत असतात. मी त्यांना कधीच नाकारत नाही, मात्र मी चार शब्द बोललो की, त्यांना मनापासून बरे वाटते, हाच माझाही आनंद असतो.अर्थात अशा भेटणाऱ्या व्यक्ती मलाही बरंच काही शिकवून जातात.

विज्ञानामुळे प्रचंड प्रगती झाली आहे, कच्च्या रस्त्यांचे रुपांतर पक्क्या रस्त्यांमध्ये झाले आहे, जगाच्या एका टोकापासून दुसर्‍या टोकापर्यंत एका क्षणात संपर्क साधण्याचे कौशल्य माहिती आणि तंत्रज्ञानामुळे साध्य झाले आहे, प्रचंड भौतिक प्रगतीमुळे संपूर्ण जग एक खेडे झाले आहे, इतके ते एकमेकांच्या कमालीचे जवळ आले आहे, मात्र एवढ्या सार्‍या सुधारणा होवून या आधुनिक काळात माणूस माणसांपासून फार दूर गेला आहे. एकमेकांविषयी असणारा जिव्हाळा, आत्मियता व आदरभाव कुठल्याकुठे लूप्त झाला आहे. हे पाहून विज्ञानामुळे खरंच प्रगती झाली आहे का? असा प्रश्न पडतो, पण त्याचे समर्पक उत्तर कुणाकडेच नाही, कारण या विज्ञान युगात माणसाचे सूख कोसोमैल दूर गेले आहे. त्यांच्या चेहऱ्यावर समाधान दिसत नाही. सगळ्यात महत्वाचे म्हणजे माणूस कमालीचा व्यस्त झाला आहे. "पळा पळा कोण पुढे पळे तो",अशी प्रत्येकाची अवस्था झाली आहे. जो तो सुखाच्या मागे शर्यतीसारखा पळतो आहे, मात्र त्याला सुख भेटतच नाही, प्रत्येकजण उपभोगाचेे गुलाम झाले आहेत, त्याला इतरांच्या सुख-दु:खाविषयी काहीही देणे घेणे नाही, एखादा स्नेही भेटायला तुमच्या घरी आला तर त्याच्या कपाळावर आट्या पडतात, त्यातही टी.व्ही. वरील मालिका चालू असतांना कोणी पाहुणा किंवा मित्र आला तर अनेकजण नाके मुरडतात, माणसांपेक्षा टी.व्ही. वरील मालिका त्यांना अतिशय महत्त्वाच्या वाटू लागल्या आहेत. शिवाय सध्या कोण कुणाची विचारपूस ही करीत नाही. मी माझे आणि माझ्यासाठी अशी स्वार्थकेंद्री वृत्ती फारच फोफावली आहे. मात्र समाधान त्यांच्यापासून खूप दूर गेले आहे.

सोलापूरचे दिवंगत गझलकार कवी ईलाही जमादार आपल्या एका गझलेत प्रश्न विचारतात, ,"माणसांना भेटणारी माणसे गेली कुठे?". खरंच आज आधुनिकतेचे व सुधारणेचे वारे भन्नाट वाहत असलेतरी, तसेच सर्व भौतिक सुखे पायाशी लोळण घेत असेल तरी संपूर्ण जगच कमालीचे व्यवसायकेंद्री, स्वार्थकेंद्री, झाले आहे. मोठ्या शहरात तर शेजारी कोण रहातात, याची ही दखल घ्यायला कुणाला सवड नाही. कोण काय करतंय हे सुद्धा परस्परांना माहीत नसते, मग परस्परांशी मनमोकळेपणाने बोलणे तर फारच दुरच. अर्थात अशावेळी माणूस क्लब, बार, हुक्कापार्लर सारख्या व्यसनांना चालना देणारी आणि सतत कैफात ठेवणारी केंद्रे जवळ करतो, आणि व्यसनाधिनतेच्या दृष्टचक्रात अडकतो.

आमच्या लहानपणी शेजारधर्म श्रेष्ठ मानला जायचा, शेजारच्या घरात किंवा गल्लीत एखाद्याच्या घरी सुखाचा किंवा दु:खाचा प्रसंग निर्माण झाला, तर सगळी गल्ली त्यामध्ये सहभागी व्हायची, एखाद्याच्या घरी मुलांचे किंवा मुलीचे लग्न असेल तर अख्खी गल्ली त्या घरात उत्साहाने राबायला असायची, एखाद्याच्या घरी काही दु:खद घटना घडली तर पुढे आठवडा पंधरा दिवस गल्लीतील बायामाणसं अशा दु:खद प्रसंगी आधार देण्यासाठी हजर असायचीत, त्यांचा दु:खभार हलका करण्यासाठी ते प्रयत्नशील असायचे, मात्र अलिकडे अशाप्रसंगी सुद्धा माणूस माणसाला भेटत नाही, अशी परिस्थिती निर्माण झाली आहे, व्हाटसअपवरून संदेश पाठवून त्यावरच समाधान मिळवले जाते, संपूर्ण जग यंत्रवत झाले आहे, यांच्यातील संवेदना खरंच गेल्या कुठे? असा प्रश्न पडतो, कारण प्रत्येकजण चिंताग्रस्त दिसतो.

आज सहवासासाठी आणि संवादांसाठी आसुसलेले अनेकजण आहेत, त्यांना तुमच्याकडून बाकी कसलीही अपेक्षा नाही, त्यांना केवळ दोन घटका मनमुराद बोलायला हवे असते, मात्र आज दोन मिनिटे बोलायलाही कुणाला वेळ नाही, आमचे संगमनेर येथील एक ज्येष्ठ स्नेही सुरेश परूळेकर (वय वर्ष ९०) मला नेहमी सांगत असतात की, तुम्हाला जे काही हवे आहे ते हसतमुखाने तुम्ही मिळवू शकता, जीवनातील यशस्वीतेचा तीन-चतुर्थांश भाग चांगली वागणूक हा आहे, चांगली वागणूकच यशोमार्गाचा पहिला टप्पा आहे आणि संपर्कात येणार्‍या प्रत्येकाशी आपण हसतमुखाने सामोरे गेले पाहिजे.

याबाबत माझा स्वत:चा अनुभव कसा आहे म्हणालं, तर हसतमुखाने व मनमिळावू स्वभावाने लोकांच्या हृदयांत आपल्याला सहजपणे जागा मिळते, आत्मिक सौंदर्य म्हणजे हेच की आपण आपल्या संपर्कात येणार्‍या किती जणांना सुख, समाधान आणि आनंद देतो, दुसर्‍याला समजून घेणे हीच माणुसकी. अशी माणुसकी जपण्यासाठी तुमच्या खिशात खूप पैसे, फिरायला अलिशान गाडी व टोलेजंग बंगलाच पाहिजे असे नाही, तुम्ही ज्यांना हवे आहात, त्यांंना तुमच्या सवडीप्रमाणे वेळ द्या, त्यांना झिडकारू नका, त्यांचे मनापासून स्वागत करा, त्यांना सन्मान द्या, तुमच्याबद्दलचा विश्वास द्विगुणीत करा, त्यांचे विचार, शंका, प्रश्न ऐकून घ्या, त्यांना योग्य ते मार्गदर्शन करा, त्यांचे काही गैरसमज झाले असतील, अज्ञानाने काही दु:ख पदरी पडले असेल तर त्यावर फुंकर घाला, त्यांना प्रेमळ शब्दांनी आपलेसे करा, त्यांना तुमच्याबद्दल विश्वासाने निर्माण होईल असे आश्वासक शब्दांने त्यांचे सांत्वन करा, त्यांना दिलासा द्या, त्यांना आधार द्या, अर्थात त्यांना समजून घ्या, हे सर्वात महत्वाचे.

तुमच्या संवादामुळे त्यांच्यामध्ये नवचैतन्य निर्माण होईल, त्यांना आपले कुणीतरी आहे, आपले कुणीतरी ऐकते आहे, याबद्दल विश्वास निर्माण होईल, खरं म्हणजे परस्परांना समजून घेणेे आणि सुख-दु:खाचे भागीदार होणे, हाच खरा मानवतेचा धर्म आहे, हा मानवतेचा धर्म जपणे आजच्या काळात अतिशय गरजेचे आहे.

- सुनीलकुमार सरनाईक

कोल्हापूर, 

भ्रमणध्वनी - 9420351352

(लेखक भारत सरकारतर्फे स्वामी विवेकानंद राष्ट्रीय पुरस्काराने, तसेच आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर दर्पण पत्रकार पुरस्काराने सन्मानित आहेत.)



येत्या दहा फेब्रुवारीपासून पुढच्या एक महिन्यात देशातील पाच राज्यांमध्ये विधानसभेच्या निवडणुका होणार आहेत. ह्या निवडणुका अशा वेळी होत आहेत जेव्हा देशात सर्वत्र कोरोनाच्या तिसऱ्या लाटेने थैमान घातले आहे. दुसऱ्या लाटेत देशाच्या कोट्यवधी नागरिकांना ज्या आतोनात यातनांमधून जावे लागले ते पाहता या तिसऱ्या लाटेतही सर्व नागरिक भयभीत आहेत. त्यांना आपल्या रोजीरोटीचीच तेवढी चिंता नसून आपल्या जीवांचाही धोका पत्करावा लागत आहे. अशा वेळी निवडणुका घ्याव्यात की नाही यावर बरेच दिवस चर्चा झाली. अलाहाबाद उच्च न्यायालयाने निवडणूक आयोगाला आपली चिंताही व्यक्त केली, पण निवडणूक आयोगाने परिस्थितीचा आढावा घेऊन शेवटी निवडणुका घेण्याचा निर्णय घेतला.

राजकारणी लोकांना या निवडणुका कोणत्याही परिस्थितीत पुढे ढकलायच्या नव्हत्या, कारण त्यांनी निवडणुकीच्या प्रचाराची मोहीम महिनाभरापेक्षा अधिक काळ अगोदर सुरू केली होती. स्वयंम पंतप्रधानांनी निवडणुकांच्या घोषणेआधी उत्तर प्रदेशला दहा वेळा भेट देऊन सभा घेतल्या, बरेच कार्यक्रम, शिलान्यास, विविध योजनांचे लोकार्पण करून घेतलं. एवढेच नव्हे तर बरेच धार्मिक मेळावेही घेतले. संघाने हिंदू साधूसंतांच्या महाकुंभाचे आयोजन केले. याच धार्मिक वातावरणाने प्रभावित व प्रफुल्लित होऊन साधूसंत मंडळींनी धर्मसंसदेचे आयोजन केले. यात एका विशेष धार्मिक समुदायाच्या नरसंहाराच्या वल्गना केल्या गेल्या. या निवडणुकीत भाजपला कोणता सकारात्मक मुद्दा काही केल्या सापडत नव्हता. म्हणून धर्मसंसदेमार्फत जातीय दंगली घडवण्याचा प्रयत्न केला गेला. तरीदेखील याचा परिणाम काही निघाला नाही.

महत्त्वाचा प्रश्न असा की जेव्हा देशात कोरोनाचा उद्रेक होत आहे त्या वेळी निवडणुका घ्यायच्या की नाही? या प्रश्नाचे उत्तर एका कार्टूनद्वारे अत्यंत प्रभावीपणे देण्यात आले, ‘कोरोनाचे काय हा तर दरवर्षी येतो, निवडणुका पाच वर्षांनी येत असतात’. म्हणजे नागरिकांच्या जीवांची राजकारण्यांना मुळीच चिंता नाही. त्यांना त्यंच्या मतांची जास्त गरज आहे. १०-२० लाखांचे जीव गेले – धोक्यात आले तरी चालेल, पण आम्हाला सत्ता मिळण्याची संधी हुकता कामा नये. या निवडणुका त्यातही उत्तर प्रदेशच्या निवडणुकांना या वेळी अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. त्या राज्यातील निवडणुकीचा निकाल देशाला कलाटणी देणारा ठरणार आहे. भाजपला हा जीवनमरणाचा प्रश्न आहे. तो या निवडणुका हरल्या तर मग पुढे काय? २०२४ साली होऊ घातलेल्या सार्वत्रिक निवडणुकीत भाजपचे काय होणार? (जर त्या निवडणुका झाल्याच तर) उत्तर प्रदेशच्या निवडणुकीत भाजपचा पराभव झाला किंवा विजय झाला तरी देशाच्या व्यवस्थेवर त्याचा परिणाम होणारच. पराभव झाला तर कोणता पर्याय भाजप निवडणार किंवा विजयी झाल्यास ते काय करणार? यावर देशाचे भवितव्य अवलंबून आहे. विजय मिळाला तर लगेच हिंदू राष्ट्राची घोषणा करणार की २०२४ पर्यंत वाट पाहणार? जर पराजय झाला किंवा विजय मिळाला तर २०२४ च्या निवडणुका होतील की नाहीहा महत्त्वाचा विषय आहे.भाजपपुढील खरी अडचण अशी की त्याला आजवर कोणताच मुद्दा निवडणुकीसाठी मिळाला नाही.

ज्या राज्यांत निवडणुका होणार आहेत, त्यापैकी इतर चार राज्यांत मुस्लिमांचे प्रमाण नगण्य आहे. या राज्यांमध्ये मुस्लिमविरोधी भाषणांनी कोणताच फायदा होणार नाही. राहिला प्रश्न उत्तर प्रदेशचा म्हणून या राज्यावर भाजपने आपला सगळा जोर लावलेला दिसतो. पण वास्तविकता अशी की राज्यातील लोक हिंदू-मुस्लिम यात गुंतण्यास राजी नाहीत. सध्या उत्तर प्रदेशात दलित आणि इतर मागासवर्गीयांसह भाजपमधील आमदारच नव्हे तर कॅबिनेट मंत्रीदेखील पक्ष सोडून जात आहेत. याचे मूळ कारण नागरिकांना आता सांप्रदायिक राजकारण नको आहे. हरिद्वारची धर्मसंसद असो की चित्रकूट येथील महाकुंभ यांचा प्रभाव पडताना दिसत नाही. स्वतः सरसंघचालक म्हणाले होते की आता घरवापसीचा कार्यक्रम करणार. म्हणजे इतका हतबल उत्तर प्रदेशात भाजप झाला आहे की इतर जनकल्याणाच्या कार्याविषयी त्याच्या नावानं मत मागायला त्यांच्याकडे कोणतीच कामगिरी नाही. नकारात्मक, सांप्रदायिक राजकारणाची एक सीमा असते. काही काळ लोटल्यानंतर कोणतेही राष्ट्र असो की जनसमूह त्याची नकारात्मकता त्याच समूहाचा ऱ्हास करते.

- सय्यद इफ्तिखार अहमद

संपादक, 

मो.: ९८२०१२१२०७



लालच के समंदर में ईमान की कश्ती है,  हर कौम जमाने की ये देख के हस्ती है

जिस कौम ने अपनी तहेजीब मिटा डाली, वो कौम जमाने में इज्जत को तरसती है

आज आपण अशा जगात राहतोय ज्याचा ताबा चंगळवादी व्यवस्थेने घेतलेला आहे. या व्यवस्थेमध्ये आपल्या आजूबाजूला स्वार्थी, कपटी, विश्वासघातकी, थिल्लर, अश्लील, व्यसनाधीन माणसांची रेलचेल आहे. इस्लामला निस्वार्थी, प्रामाणिक, विश्वासू, संयमी, निर्व्यसनी, दया आणि करूणेने ओतप्रोत, गरीबांच्या मदतीसाठी सदैव तत्पर अशी माणसे अपेक्षित आहेत. परंतु, फक्त अपेक्षा केल्याने अशी माणसे तयार होणार नाहीत. अशी माणसे तयार करण्यासाठी स्वयंशिस्तीने प्रत्येकाला आपल्या व्यक्तीमत्त्वाचा विकास घडवून आणणे गरजेचे आहे. त्यासाठी इस्लाम अशी माणसे तयार करण्याचे एक मेकॅनिझम सुचवितो. या मेकॅनिझमांतर्गत स्वयंप्रशिक्षणाने ईमानधारक (श्रद्धावान) लोकांची एक अशी फळी इस्लाम निर्माण करू इच्छितो जी आदर्श समाज घडविण्यामध्ये महत्वाची भूमीका बजावेल. हे मेकॅनिझम काय आहे? स्वयं प्रशिक्षणाने माणसे चांगली कशी बनू शकतात? आणि चांगली माणसे बनवण्याच्या प्रक्रियेमध्ये इस्लामी श्रद्धेचे महत्त्व काय? ह्या अत्यंत महत्त्वाच्या परंतु दुर्लक्षित अशा विषयावर या आठवड्यात आपण चर्चा करणार आहोत. 

ईमान म्हणजे काय?

अरबी शब्दकोषात ’ईमान’ या शब्दाचा अर्थ कुठल्याही विशिष्ट अशा गोष्टीला मनातून खरे माणून त्याच्यावर विश्वास ठेवणे असा होतो. इस्लाममध्ये ईमानचा अर्थ, ’’अल्लाहशिवाय कोणीही पूजनीय नाही आणि ह. मुहम्मद (स.) हे त्याचे प्रेषित आहेत.’’ असा आहे. प्रत्येक ती व्यक्ती जी स्वतःला मुस्लिम म्हणवून घेते तिचा या तत्त्वावर विश्वास आहे. ज्याचा विश्वास नाही तो मुस्लिमच नाही. या तत्त्वाला कलमा असे म्हणतात. आज मुस्लिमांमध्ये अशाच लोकांची संख्या जास्त आहे जे या कलम्याचा मनापासून स्वीकार करतात परंतु स्वीकार केल्यानंतर त्यांच्यावर मुस्लिम म्हणून कुठल्या गोष्टी लागू होतात व कुठल्या निषिद्ध होतात, ह्याची त्यांना एक तर समज नसते किंवा ती असली तरी प्रत्यक्ष जीवनात इस्लामला अपेक्षित असलेल्या आचार संहितेचे ते पालन करत नाही, म्हणून त्यांची अवस्था फुटबॉलसारखी झालेली आहे जो की आतून पोकळ असल्यामुळे लोक त्याला पायाने मारतात. मुस्लिमांमध्ये इस्लामी चारित्र्याचा अभाव निर्माण झाल्यामुळे जागतिक पातळीवर मुस्लिमांचा तसा ऱ्हास होत आहे ज्याची भीती द्वितीय खलीफा हजरत उमर रजि. यांनी खालील शब्दांत व्यक्त केली होती. ’मला त्या दिवसाची भीती वाटते जेव्हा अल्लाहचा इन्कार करणारे स्वतःवर गर्व करतील आणि मुस्लिम अल्लाहवर ईमान ठेवल्यामुळे स्वतःला खजिल समजतील.’ आज याच स्थितीला जागतिक मुस्लिम समुदाय पोहोचलेला आहे. याचे प्रमुख कारण इस्लामी श्रद्धेच्या आवश्यक तत्वांचे पालन करण्यामध्ये त्यांना आलेले सामुहिक अपयश आहे. 

इस्लामी श्रद्धेचे प्रशिक्षण म्हणजे काय?

तुम्हारे पांव के नीचे जमीन नहीं 

कमाल ये है के फिर भी तुम्हें यकीन नहीं

कुठल्याही आदर्श समाजाच्या निर्मितीसाठी समाजातील लोकांचे प्रशिक्षण आवश्यक असते व असे प्रशिक्षण बाहेरून थोपवून फारसा फरक पडत नाही तर स्वयंशिस्तीने असे प्रशिक्षण पूर्णत्वास न्यावे लागते. हे प्रशिक्षण व्यक्तीमत्त्वाचा समग्र वेध घेणारे असावे लागते. अर्धवट प्रशिक्षणाने फारसे काही हाताला लागत नाही. असे प्रशिक्षण घेण्याची गरज सर्वप्रथम लोकांच्या मनामध्ये निर्माण करावी लागते. आजमितीला प्रत्येक क्षेत्रामध्ये अश्लिलता आणि निर्लज्जपणाने कळस घातलेला आहे म्हणून अशा प्रशिक्षणाची गरज जास्त भासू लागलेली आहे. 

आजकाल व्यक्तीमत्वाचा विकास करणारी अनेक पुस्तके आणि्नलासेस उपलब्ध आहेत. परंतु यापैकी कोणीही इस्लामला अपेक्षित असा व्यक्तीमत्त्वाचा समग्र विकास घडवून आणण्यात सक्षम नाही. असा विकास केवळ इस्लामने दिलेल्या व्यवस्थेअंतर्गतच होऊ शकतो. या प्रशिक्षणात ’ईमान’ अर्थात ’श्रद्धे’चा महत्वाचा वाटा असतो. ते कसे ते आपण आता पाहूया. 

श्रद्धेवर आधारित प्रशिक्षण म्हणजे काय? 

खुदाने आजतक उस कौम की हालत नहीं बदली

न हो जिसको खयाल खुद अपने हालत के बदलने का

कुरआनमध्ये ईश्वराने फर्माविले आहे की, ’’वस्तुस्थिती अशी आहे की अल्लाह     कोणत्याही जनसमूहाच्या स्थितीत परिवर्तन करीत नाही जोपर्यंत तो स्वतः आपल्या गुणांना बदलत नाही’’ (सुरे अर्रअद आयत नं.11)

वरील आयतीच्या संदर्भाने असे म्हणता येईल की, जोपर्यंत समाजातील माणसे स्वतः आपले स्वयंप्रशिक्षण करण्याची तयारी ठेवणार नाही तोपर्यंत ईश्वरही त्यांना प्रशिक्षणासाठी विवश करणार नाही. कलम्याचा स्वीकार केल्यानंतर ज्या गोष्टी हराम करण्यात आलेल्या आहेत त्याची यादी कुरआनमध्ये दिलेले आहे. तसेच ज्या गोष्टी जायज (वैध) आहेत आणि ज्या गोष्टी नाजायज (अवैध) आहेत या संदर्भातही कुरआन आणि शरियतमध्ये तपशीलवार मार्गदर्शन करण्यात आलेले आहे. निषिद्ध आणि अवैध गोष्टींपासून अलिप्त राहण्याची सुरूवात करणे ही स्वयंप्रशिक्षणाची पहिली पायरी आहे. उदा. कुरआनमध्ये वायफळ खर्च न करण्याबाबत खालील शब्दात ताकीद करण्यात आलेली आहे की, ’वायफळ खर्च करणारे सैतानचे भाऊ आहेत.’ (बनीइसराईल आयत नं. 27) या गोष्टीला सर्व मुसलमान हलक्यात घेतात. वास्तविक पाहता आपली खोटी प्रतिष्ठा वाचविण्याच्या नादात वायफळ खर्च केल्यामुळे अनेक लोक दारिद्रयाच्या रेषेखाली जातात. स्वयंप्रशिक्षणाने या वाईट सवयीवर आपल्याला ताबा मिळविता येतो. पण यासाठी ईमान मजबूत असायला हवे. खोट्या प्रतिष्ठेपायी आपण लग्न समारंभामध्ये वायफळ खर्च करतो. त्यामुळे अनेक लोक कंगाल होतात. स्वयंप्रशिक्षणाने यावरही विजय प्राप्त करता येतो. स्वयंप्रशिक्षणाने ’निकाह आसान’ केल्याने कोट्यावधी रूपयांची बचत होऊ शकते. परंतु हे सर्व करण्यासाठी ईमान मजबूत असायला हवे. 

ईमानची पातळी आजुबाजूच्या वातावरणाच्या परिणामाप्रमाणे कमी जास्त होत असते. चांगल्या आणि ईस्लामिक वातावरणात राहिल्यास तसेच श्रद्धावान मुस्लिमांच्या संगतीत राहिल्यास ईमानची पातळी उंचावते आणि तेच जर चंगळवादी व्यवस्थेमध्ये राहिल्यास इमानची पातळी आपोआपच कमी होते. म्हणून स्वयंप्रशिक्षणामध्ये या गोष्टीकडे कटाक्षाने लक्ष दिले गेले पाहिजे की आपण कोणत्या वातावरणात राहतो आणि कोणाच्या संगतीत राहतो.

जफर आदमी उसको न जानिएगा हो वो कैसाही साहेबे फहम व जका 

जिसे ऐश में यादे खुदा न रही जिसे तैश में खौफ-ए-खुदा न रहा. 

इस्लामी श्रद्धेमुळे स्वयंप्रशिक्षणातून सब्र (सहनशिलता) वाढते. वाईट परिस्थितीवर सुद्धा सहनशील माणसे सहज मात करू शकतात. याचे जीवंत उदाहरण भारतीय मुस्लिमांचे आहे. इतर सर्व समाज शासकीय लाभ घेऊन उत्तरोत्तर प्रगती करत असतांना या लाभांपासून जाणून बुजून वंचित ठेवल्या गेल्यामुळे मुस्लिम समाज अतिशय हलाकीच्या परिस्थितीत आहे. तरी परंतु स्वयंरोजगाराच्या माध्यमातून छोटे-छोटे काम करून हा समाज केवळ तग धरूनच नाही तर बऱ्याच पैकी प्रगती करतांना दिसतो. एवढेच नाही तर हा समाज इतरांच्या मदतीसाठीसुद्धा पुढे येतो. ही बाब देशाने आपण याची देही याची डोळा पाहिलेली आहे. याची प्रेरणा त्यांना कुरआनच्या खालील आयातीतून मिळते. 

‘‘आणि आपल्या स्वतःवर इतरांना प्राधान्य देतात, मग ते स्वतः गरजवंत का असेनात. वस्तुस्थिती अशी आहे की जे लोक मनाच्या संकुचितपणापासून वाचविले गेले तेच साफल्य प्राप्त करणारे आहेत’’ (सुरे अलहश्र: आयत नं. 9).

जे काही होते ईश्वराच्या मर्जीने होते. यावर ठाम विश्वास जोपर्यंत आपल्या मनामध्ये निर्माण होत नाही तोपर्यंत माणसं स्वतःच्या हिम्मत आणि कार्यक्षमतेवर खोटा  विश्वास ठेवून जीवनात यशस्वी होण्यासाठी अनेक चुकीच्या मार्गांचा अवलंब करतात. ईश्वरीय मर्जीने व शरीयतच्या आधीन राहून प्रयत्न केल्यानंतर जे काही आपल्या पदरात पडेल तेवढेच आपले व त्यातूनही आपल्याला दुसऱ्या गरजवंतांची मदत करावयाची आहे ही बाब सश्रद्ध मुस्लिम स्वयंप्रशिक्षणातून साध्य करतात. शिवाय, आपण जे काही करतो ते सर्व अकाऊंटेबल आहे. ईश्वर सर्व पाहत आहे ही भावना सुद्धा श्रद्धा आधारित स्वयंप्रशिक्षणामुळे साध्य होते. रमजानच्या उपवासामुळे अगदी बालवयापासून ही भावना मुस्लिमांमध्ये दृढ होण्यास आश्चर्यजनक मदत प्राप्त होते. 

श्रद्धाहीन माणसे स्वार्थी बनतात आणि त्याचा सर्वात मोठा फटका नातेवाईक आणि मित्रांना होतो. वर नमूद सुरे अलहश्रच्या आयत 9 मधून मिळणाऱ्या प्रेरणेतून सश्रद्ध स्वयंप्रशिक्षणाने लैस माणसं आपले मित्र आणि नातेवाईकांची काळजी घेतात नव्हे त्यांना अडचणीमध्ये मदत करतात आणि ही मानवाच्या विकासाला चालना देणारी सर्वात मोठी गोष्ट आहे. 

स्वयंप्रशिक्षणासाठी सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे कुरआन आणि हदीस यावर दृढ विश्वास असणे आवश्यक आहे. कारण माणसाला माणूस बनविण्यासाठी जी गुणवैशिष्ट्ये आवश्यक आहेत. या सर्वांचा समावेश कुरआन आणि हदीसमध्ये करण्यात आलेला आहे. याला सोडून दिले गेलेले प्रशिक्षण हे कुचकामी ठरते यात कुठलीही शंका नाही. ईमान सहज उपलब्ध होणारी गोष्ट नाही. तसे असते तर अरबांनी ईमान ऐवजी युद्धात होणारे नुकसान सहन केले नसते. ईमान माणसाला माणूस बनविते. पण त्यासाठी त्याा मनात उत्पन्न होणाऱ्या आणि त्याला आनंद देणाऱ्या वाईट इच्छा आणि आकांक्षा चा बळी मागते. आपल्या वाईट इच्छा आणि आकांक्षाचा बळी दिल्याशिवाय, हे प्रशिक्षण पूर्ण होवू शकत नाही. पुन्हा त्यात अर्धवट प्रशिक्षण काहीच कामाचे नसते. 

प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांनी म्हटले आहे की, ’’ज्याने वाईट गोष्टी पाहिल्या त्याने त्या वाईट गोष्टींचा सर्व शक्तीनिशी विनाश करावा. तेवढी त्याच्यात शक्ती नसेल तर त्याचा विरोध करावा. तेवढीही शक्ती नसेल तर मनात त्याबद्दल घृणा ठेवावी आणि हा इमानचा सर्वात कनिष्ठ दर्जा आहे.’’ या हदीसमध्ये जी गोष्ट नमूद केलेली आहे कुरआनमध्ये तीच गोष्ट, ’’अम्रबिल मारूफ नहीं अनिल मुनकर’’ या शब्दात अवतरित झालेली आहे. या दोहोंचा एकत्रित अर्थ असा की, सश्रद्ध स्वयंशिस्तीच्या मुशीतून ताऊन सुलाखून निघालेल्या प्रत्येक मुस्लिमाचा जीवनाचा उद्देशच ’’वाईट गोष्टींचा नायनाट आणि चांगल्या गोष्टींची स्थापना’’ हा असला पाहिजे. केवळ कलमा पठण केल्याने आपण स्वर्गात जाऊ हा बहुतेक मुस्लिमांचा होरा असून, कलमा मुळे येणाऱ्या जबाबदाऱ्या पार पाडल्याशिवाय स्वर्ग प्राप्ती शक्य नाही, हे  सश्रद्ध स्वयंप्रशिक्षणामधूनच माणसाच्या लक्षात येते. म्हणून शेवटी ईश्वराकडे प्रार्थना करतो की, ’’ऐ अल्लाह! आम्हाला सश्रद्ध स्वयंप्रशिक्षणाची समज आणि शक्ती दे.’’ आमीन. 


सलीम देशमुख : पैसे परत केल्याशिवाय मृत्यू न यावा


शेतकऱ्याचे पैसे परत करण्यासाठी आपणास अल्लाहने मार्ग दाखवला, पैसा परत केल्याशिवाय मृत्यू न यावा, एक एक रुपयाची काय किंमत असते याची आपणास जाणीव आहे. लोकांचा माझ्यावर अतोनात विश्वास होता, त्यामुळे पैसा बुडाला, हे समजत असून देखील एका ही शेतकऱ्याने त्रास दिला नाही. त्यामुळे पैसा येताबरोबर तो देत आहे, असल्याचे बोरनार (ता. जळगाव) चे कापूस व्यापारी अ. सलीम देशमुख यांनी म्हटले आहे. 

लाबादाप्रमाणे उधारीवर कापूस घेतला, पण दुर्दैवाने दिवाळे निघाले, एक नवा पैसा देण्याची परिस्थिती राहिली नाही. 17 वर्षानंतर दिवस पालटले, दिवस पालटताबरोबर ज्यांचा कापूस उधारीने घेतला होता, त्यांना घरी जाऊन पैसे देण्याचे काम बोरनार (ता. जळगाव ) या गावातील व्यापारी सलीम देशमुख हे करीत आहे. 

उद्ध्वस्त माळरानावर अचानक वसंत बहरावा... अशा या घटनेने ज्यांचे पैसे बाकी होते तेही आश्चर्य व्यक्त करीत सलीम’ला सलाम करीत आहेत. 

अधिक वृत्त असे की, बोरनार हे जळगाव तालुक्यातील  लहानसे गाव, इथे राहणाऱ्या अब्दूल  सलीम अब्दूल खालीक देशमुख या प्रामाणिक व्यापाऱ्याची ही कहाणी. आधी किराणा दुकान नंतर कापसाचा व्यापार त्याने सुरु केला. हळू हळू जम बसला, विश्वासामुळे उधारीवर मोठ्या प्रमाणात कापूस मिळू लागला.

सन 2005 मध्ये त्यांचे ग्रह फिरले, म्हसावद, बोरनार, दहिगाव, डोकलखेडे, वरसाडे माहिजीसह परिसरातील 25- 30 खेड्यातील सुमारे तीन ट्रक म्हणजे 300 क्विंटलच्या पुढे माल खरेदी केला. (उर्वरित पान 7 वर)

पण एकाही शेतकऱ्याचे ते पैसे देऊ शकले नाही. शेतकरी दररोज पैसे मागायला येत, पण व्यापारात मोठा घाटा आल्याने पैसे देता येत नव्हते. वर्षे दोन वर्ष उलटले, वर्षभराच्या कमाईचे पैसे मिळत नसल्याने शेतकरी देखील हवालदिल झाले, वायदा मिळत होता, पण पैसे मिळत नव्हते. शेवटी पैसे बुडाले, असे समजून शेतकऱ्यांनीही त्याचा नाद सोडला. एक दोन नव्हे तब्बल 17 वर्ष झाल्यानंतर देशमुख यांची शेती विकून पैसा आला. (शेतीची कोर्टात केस असल्याने निकाल आल्यानंतर पैसा आला.) पैसा मिळताबरोबर या व्यापाऱ्याने सन 2005 मध्ये उधारीवर व तोंडी घेतलेल्या कापसाच्या चिटोऱ्या काढल्या, ज्याचा जेवढा भाव होता तेवढे पैसे चेक द्वारे घरी जाऊन ते सध्या देत आहेत. म्हसावद दहीगाव परिसरात हे पैसे परत करण्याचे काम सध्या करीत आहेत.

बुडालेले, तसेच विसर पडलेले पैसे अचानक मिळाल्याने या व्यापाऱ्याच्या प्रामाणिकपणाची घराघरात चर्चा होत आहे. 17 वर्षात कोणता शेतकरी वारला आहे. त्याच्या वारसाला, कुणाजवळ देखील या व्यवहारातील कोणताही पुरावा नाही, माल किती होता, भाव काय होता, किती रक्कम होती, हे कुणालाच माहिती नाही. पण त्यावेळच्या चिठ्ठया बरोबर सांभाळून ठेवल्याने घरोघर जाऊन पैसे वाटणारा हा इसम कदाचित विरळाच आहे.

(साभार : लोकमत : प्रमोद पाटील, कासोदा) 



जुलै 2021 मध्ये सुल्ली डील नावाच्या अ‍ॅपवरून समाजाच्या वेगवेगळ्या स्तरावर सक्रीय असलेल्या 83 मुस्लिम महिलांचे फोटो टाकून त्यांचा लिलाव करण्याचा घृणास्पद प्रकार पुढे आला होता. तेव्हा एफआयआरही दाखल झाले होते. परंतु, कोणालाही अटक झालेली नव्हती. म्हणून त्यांची किंवा त्यांच्या सारखी मानसिकत ठेवणाऱ्या दूसऱ्या संगणक गुन्हेगारांची हिम्मत इतकी वाढली की, बुल्ली डील नावाने नव्या अ‍ॅपवर पुन्हा 112 सक्रीय मुस्लिम महिलांचा लिलाव पुकारण्यात आला. मुळात ही मुस्लिम स्त्रियांची विटंबना नव्हे तर पुरूषांच्या विकृत मानसिकतेचे हे प्रदर्शन आहे. यात फक्त मुस्लिम महिलांचे फोटो असल्यामुळे ज्यांना, ’’आपल्याला काय त्याचं’’ असे वाटत असेल. त्यांनी लक्षात घ्यावे की, ज्याप्रमाणे बलात्कार फक्त मुस्लिम महिलांवरच होत नाहीत तर हिंदू महिलांवरही होतात, लिंचिंग फक्त मुस्लिमांचीच होत नाही तर हिंदूंचीही होते. तसेच हा लिलावाचा प्रकार सुद्धा हिंदू महिलांचा होण्यास वेळ लागणार नाही. किंबहुना दिल्लीच्या एका सामाजिक्नलबच्या हिंदू महिलांचा सुद्धा असाच जाहीर लिलाव या विकृत लोकांनी लावला होता. त्यातल्या त्यात समाधानाची बाब अशी की, मागच्या वेळेस फक्त एफआयआर दाखल करून शांत बसलेल्या दिल्ली पोलिसांसारखी भूमीका मुंबई पोलिसांनी न घेता त्यांनी एफआयआर दाखल करून उत्तराखंडमधून श्वेता सिंग या 18 वर्षीय मुलीला व बिहार मधून विशाल झा तर कर्नाटकामधून एक अशा तीन आरोपींना तात्काळ अटक केली. याबद्दल मुंबई पोलिसांचे हार्दिक अभिनंदन. यासोबतच पोलिसांना एक विनंती अशी की ज्यांनी या अ‍ॅपला डाऊनलोड केले, लाईक, कॉमेंट केले तसेच बोली लावली अशांनाही अटक करावी. जेणेकरून भविष्यात हे पुन्हा असे करण्याचे धाडस करणार नाहीत. यात श्वेता सिंग या मुलीचा सहभाग आश्चर्यचकित करणारा आहे. प्रसिद्ध गीतकार जावेद अख्तर यांनी माध्यमांना बोलताना असे सांगितले की, तिला क्षमा करावी कारण तिची मनस्थिती बरोबर नसावी. कोरोना काळात तिचे आई आणि वडिल या दोघांचा मृत्यू झालेला आहे. वडिलधाऱ्या महिलांनी तिची भेट घेऊन समुपदेशन करायला हवे. विशाल झा याचे नाव सुल्ली डीलच्या वेळेसही पुढे आले होते. 

मुस्लिम महिला किती दृढ मानसिकतेच्या असतात याचा अनुभव देशाला सीएए, एनआरसी आंदोलनामध्ये आलेलाच आहे. मुस्लिम महिला या इमानवंत असतात. आत्मविश्वासाने ओतप्रोत असतात. ईश्वराशिवाय कोणालाच घाबरत नाहीत. त्यामुळे अशा पुचाट लिलावाला भीऊन त्या मागे हटतील, असे मुळीच नाही. याच आठवड्यात सावित्रीबाई फुले यांच्या जयंतीदिनी त्यांची आठवण केली गेली. महिलांच्या  उद्धाराला त्यांनी लावलेल्या हातभाराचे कौतुक केले गेले. त्यांच्या कार्याला सक्रीय सहकार्य केलेल्या फातीमा यांचीही आठवण केली गेली. नुकत्याच निवर्तलेल्या अनाथांची माय सिंधुताई सपकाळ यांना श्रद्धांजली वाहिली. हा पुरूषांचा असा चेहरा आहे ज्याबद्दल आदर द्विगुणित व्हावा. परंतु, याच देशामध्ये श्वेतासिंग आणि विशाल झा सारखे विकृत मानसिकतेचे पुरूषही आहेत. ज्यांचा करावा तेवढा निषेध कमीच आहे.

वेगवेगळ्या अ‍ॅपमधून केल्या जाणाऱ्या बदनामीच्या बाबतीत तो अ‍ॅप बंद करून कारवाई झाली असे मानण्याचा प्रघात आपल्या समाजात पडलेला आहे. परंतु, ही कारवाई नव्हे कारण नवीन अ‍ॅप तयार करायला काही मिनीटाचाच कालावधी लागतो. कारण या प्रकरणात तसेच झालेले आहे. सहा महिन्यात दुसरे अ‍ॅप पुढे आलेले आहे. मुस्लिम महिलांच्या या विटंबनेच्या या प्रयत्नाला एक स्वतंत्र घटना म्हणून पाहता येणार नाही. ही घटना त्या मानसिकतेचीच एक अभिव्यक्ती आहे. जी मानसिकता धर्मसंसदेच्या माध्यमातून मुसलमानांचे शिरकान करण्याचे आव्हान करते. 

आसीफा सारख्या चिमुरडीवर बलात्कार करणाऱ्या आरोपींच्या समर्थनार्थ तिरंगा यात्रा काढते. मुस्लिमांची मॉबलिंचिंग करते. त्यांच्याशी फटकून वागते. पावलोपावली त्यांच्याशी भेदभाव करते. सर्वधर्म समभावनेचे सर्वोच्च प्रतिक महात्मा गांधीच्या पुतळ्याची विटंबना करते आणि सांप्रदायिक मानसिकतेचे प्रतिनिधीत्व करणाऱ्या नथुराम  गोडसेची स्तुती करते. पुन्हा एकदा मुंबई पोलिसांचे आभार. यात मुस्लिम महिलांची विटंबना झाली नाही, हे पुन्हा एकदा निक्षुण सांगते. 

- मिनाज शेख, पुणे


statcounter

MKRdezign

Contact Form

Name

Email *

Message *

Powered by Blogger.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget